Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

Cymru’r Ugeinfed Ganrif

Aberfan

Llithrodd tomen wastraff glofa ar Ysgol Gynradd Pantglas. Mae’r ardd goffa yn sefyll lle bu’r ysgol.

Llun: Yr ardd goffa ar safle Ysgol Iau Pantglas yn Aberfan · Angela llewellyn, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1966 51.694° N, 3.349° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →
Yr ardd goffa ar safle Ysgol Iau Pantglas yn Aberfan
Yr ardd goffa ar safle Ysgol Iau Pantglas yn Aberfan · Llun: Angela llewellyn, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons · Mwy yn yr oriel

Ystyr yr enw

Aberfan: aber nant Fan

Aberfan

  • Aber ceg afon
  • fan nant Fan

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Saif Aberfan yng Nghwm Taf, bedair milltir i’r de o Ferthyr Tudful. Ar 21 Hydref 1966 llithrodd tomen lo i lawr ar Ysgol Iau Pantglas a’r tai gerllaw, a chollwyd 116 o blant a 28 o oedolion.

21 Hydref 1966116 o blant a 28 o oedolion
Yr Ardd GoffaAgorwyd Mawrth 1973
Cantata MemoriaKarl Jenkins, 2016

Pentref glofaol

Pan suddwyd Glofa Merthyr Vale yn 1869, dau fwthyn a thafarn oedd Aberfan. Erbyn 1966 roedd yn bentref o tua 5,000 o bobl, a’r rhan fwyaf yn gweithio ym myd glo.

Yr achubwyr

Roedd glowyr o lofa Aberfan wrth yr ysgol o fewn ugain munud ac yn gweithio mewn timau trefnus, a rhuthrodd pobl y pentref i gloddio drwy’r rwbel. Cysgododd clerc cinio’r ysgol, Nansi Williams, bump o blant â’i chorff ei hun, a bu’r pump fyw.

Brwydr pobl Aberfan

Cafodd y gronfa goffa bron i 88,000 o roddion. Symudwyd y tomenni a safai o hyd uwchben y pentref dim ond wedi brwydr hir gan bobl Aberfan, ac yn 1997 talwyd yn ôl y £150,000 a gymerwyd o’r gronfa i dalu am eu symud.

Cofio

Ar gyfer yr hanner canmlwyddiant yn 2016 ysgrifennodd Karl Jenkins Cantata Memoria: For the Children, a chynhaliwyd digwyddiadau coffa yn yr ardd ac yn y fynwent.

Ymweld

Saif yr Ardd Goffa ar safle Ysgol Iau Pantglas, a’i waliau cerrig yn dangos lle safai’r dosbarthiadau. Elusen Goffa Aberfan sy’n gofalu am y fynwent.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Beth ddigwyddodd yma

  1. Trychineb Aberfan

    Mae tomen lo yn llithro ar ysgol y pentref ar 21 Hydref, gan ladd 144 o bobl, 116 ohonynt yn blant.

    Trychineb Aberfan
  2. Adroddiad Tribiwnlys Aberfan

    Mae’r Tribiwnlys dan yr Arglwydd Ustus Edmund Davies yn canfod mai ar y Bwrdd Glo Cenedlaethol y mae’r bai am y trychineb, ac y gellid a dylid bod wedi atal trychineb Aberfan.

    Adroddiad Tribiwnlys Aberfan
  3. Arian Aberfan yn dychwelyd

    Mae Ron Davies, Ysgrifennydd Gwladol Cymru, yn ad-dalu’r £150,000 a gymerwyd o Gronfa Trychineb Aberfan yn 1968 i glirio’r tomenni. Yn 2007 mae’r Cynulliad Cenedlaethol yn ychwanegu £2 filiwn at gofebion ac ysgolion y pentref.

    Arian Aberfan yn dychwelyd

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf