Yn y 19eg ganrif Abertawe oedd prif ganolfan y byd am fwyndoddi copr, a mwyndoddai tua 90 y cant o gopr y Deyrnas Unedig.FfynhonnellLower Swansea Valley ↗Dinas a Sir Abertawe (Saesneg)Yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg Abertawe oedd prif ganolfan toddi mwyn copr y byd, a thoddai tua 90% o gopr y Deyrnas Unedig.
| Ble | Rhan isaf cwm Tawe |
|---|---|
| Cyfran o gopr y DU | Tua 90 y cant |
| Y gwaith mwyaf | Yr Hafod, a godwyd yn 1810 |
| Arweiniodd y byd | Hyd y 1870au |
Canolfan i’r byd#
Roedd rhan isaf cwm Tawe eisoes yn ganolfan byd i fwyndoddi copr erbyn diwedd y 1700au, ac arweiniodd Abertawe’r byd hyd y 1870au.FfynhonnellCopperopolis: Regenerating and Transforming an Industrial Landscape in the Lower Swansea Valley ↗Prifysgol Abertawe, astudiaeth achos REF (Saesneg)Roedd Cwm Tawe Isaf yn ganolfan toddi copr byd-eang erbyn diwedd y 1700au, ac Abertawe ar flaen y byd hyd y 1870au; codwyd gwaith yr Hafod yn 1810.
Erbyn 1823 roedd 10,000 o 15,000 o bobl Abertawe’n dibynnu ar gopr.FfynhonnellHafod Copperworks ↗Wikipedia (Saesneg)Erbyn 1823 roedd 10,000 o 15,000 o bobl Abertawe’n dibynnu ar gopr; codwyd gwaith yr Hafod yn 1810 gan John Vivian, o Vivian a’i Feibion, ac yn y 19eg ganrif hwn oedd y gwaith copr mwyaf yn y byd, yn cyflogi dros 1,000; codwyd gwaith y Morfa drws nesaf yn 1835; caeodd y melinau rholio olaf yn 1980, ac mae distyllfa Penderyn ar y safle heddiw.

Gwaith yr Hafod#
Yn 1810 cododd John Vivian waith yr Hafod, ac yn y 19eg ganrif hwn oedd y gwaith copr mwyaf yn y byd, yn cyflogi dros fil o bobl. Codwyd gwaith y Morfa wrth ei ymyl yn 1835.FfynhonnellHafod Copperworks ↗Wikipedia (Saesneg)Erbyn 1823 roedd 10,000 o 15,000 o bobl Abertawe’n dibynnu ar gopr; codwyd gwaith yr Hafod yn 1810 gan John Vivian, o Vivian a’i Feibion, ac yn y 19eg ganrif hwn oedd y gwaith copr mwyaf yn y byd, yn cyflogi dros 1,000; codwyd gwaith y Morfa drws nesaf yn 1835; caeodd y melinau rholio olaf yn 1980, ac mae distyllfa Penderyn ar y safle heddiw.
Rhedodd teulu Vivian yr Hafod o 1810 hyd 1924. Daeth ei fwyn yn gyntaf o Gernyw, ac yna o Chile ac Awstralia.FfynhonnellHafod Copperworks ↗Croeso Bae Abertawe (Saesneg)Gwaith yr Hafod, dan y Vivianiaid o 1810 hyd 1924, oedd efallai’r gwaith copr mwyaf a mwyaf modern yn y byd; deuai mwyn o Gernyw, yna Chile ac Awstralia.

Y cwm heddiw#
Caeodd y melinau rholio olaf yn 1980. Heddiw saif distyllfa Penderyn ar safle’r hen waith.FfynhonnellHafod Copperworks ↗Wikipedia (Saesneg)Erbyn 1823 roedd 10,000 o 15,000 o bobl Abertawe’n dibynnu ar gopr; codwyd gwaith yr Hafod yn 1810 gan John Vivian, o Vivian a’i Feibion, ac yn y 19eg ganrif hwn oedd y gwaith copr mwyaf yn y byd, yn cyflogi dros 1,000; codwyd gwaith y Morfa drws nesaf yn 1835; caeodd y melinau rholio olaf yn 1980, ac mae distyllfa Penderyn ar y safle heddiw.
Ffynonellau a darllen pellach





