Alfred Russel Wallace
Darganfyddwr dethol naturiol (wedi’i gofnodi)Fe’i ganed ger Brynbuga; darganfu esblygiad drwy ddethol naturiol ar ei ben ei hun a’i gyhoeddi ar y cyd â Darwin.
Alfred Russel Wallace

Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol
1 Gorffennaf 1858
Darllenir damcaniaeth esblygiad drwy ddetholiad naturiol Alfred Russel Wallace, a aned ym Mrynbuga, yn Llundain ochr yn ochr â damcaniaeth Darwin. Daeth iddi ar ei ben ei hun, ar ynys bell yn y Moluccas.
Llun: Alfred Russel Wallace, tua 1895 · London Stereoscopic and Photographic Company, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Ar 1 Gorffennaf 1858 darllenwyd damcaniaeth esblygiad drwy ddetholiad naturiol i’r Gymdeithas Linneaidd yn Llundain, mewn papur gan Alfred Russel Wallace o Lanbadog ynghyd â darnau gan Charles Darwin. Roedd Wallace wedi dod iddi’n annibynnol ar Darwin.FfynonellauWallace, Alfred Russel (1823–1913), naturalist ↗Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruRoedd ei ddamcaniaeth am ddethol naturiol yr un fath ag un Darwin ond yn annibynnol arni; darllenwyd eu papurau gyda’i gilydd yng Nghymdeithas Linnaeus ar 1 Gorffennaf 1858.Alfred Russel Wallace ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 8 Ionawr 1823 yn Llanbadog, Sir Fynwy; bu’n dirfesurydd yng ngorllewin Lloegr a Chymru o 1840 hyd 1843; yng Nghastell-nedd, gyda’i frawd John, rhedai fusnes adeiladu a thirfesur a chynlluniodd Sefydliad y Gweithwyr; aeth i’r Amason yn 1848 gyda Henry Walter Bates am tua phedair blynedd, ac i Ynysfor Malay o 1854 hyd 1862, lle tynnodd Linell Wallace; derbyniodd Darwin ei ysgrif o Ternate ar 18 Mehefin 1858, a darllenwyd hi yn y Gymdeithas Linneaidd ar 1 Gorffennaf 1858 gyda darnau gan Darwin; cyflwynwyd The Malay Archipelago (1869) i Darwin; fe’i gelwir yn dad bioddaearyddiaeth; bu farw ar 7 Tachwedd 1913, yn 90 oed, yn Broadstone, a gosodwyd medaliwn yn Abaty Westminster yn 1915.
| Darllenwyd | 1 Gorffennaf 1858, y Gymdeithas Linneaidd, Llundain |
|---|---|
| Ganed | Llanbadog, Sir Fynwy, 8 Ionawr 1823 |
| Cofir drwy | Linell Wallace |
Ganed Wallace ar 8 Ionawr 1823 yn Llanbadog, Sir Fynwy. O 1840 hyd 1843 gweithiodd yn dirfesurydd yng ngorllewin Lloegr a Chymru, ac yng Nghastell-nedd rhedai ef a’i frawd John fusnes a chynllunio Sefydliad y Gweithwyr.FfynhonnellAlfred Russel Wallace ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 8 Ionawr 1823 yn Llanbadog, Sir Fynwy; bu’n dirfesurydd yng ngorllewin Lloegr a Chymru o 1840 hyd 1843; yng Nghastell-nedd, gyda’i frawd John, rhedai fusnes adeiladu a thirfesur a chynlluniodd Sefydliad y Gweithwyr; aeth i’r Amason yn 1848 gyda Henry Walter Bates am tua phedair blynedd, ac i Ynysfor Malay o 1854 hyd 1862, lle tynnodd Linell Wallace; derbyniodd Darwin ei ysgrif o Ternate ar 18 Mehefin 1858, a darllenwyd hi yn y Gymdeithas Linneaidd ar 1 Gorffennaf 1858 gyda darnau gan Darwin; cyflwynwyd The Malay Archipelago (1869) i Darwin; fe’i gelwir yn dad bioddaearyddiaeth; bu farw ar 7 Tachwedd 1913, yn 90 oed, yn Broadstone, a gosodwyd medaliwn yn Abaty Westminster yn 1915.
Yn 1848 hwyliodd am yr Amason gyda Henry Walter Bates ac aros tua phedair blynedd. O 1854 hyd 1862 gweithiodd yn Ynysfor Malay, lle tynnodd y llinell sy’n dal i ddwyn ei enw.FfynhonnellAlfred Russel Wallace ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 8 Ionawr 1823 yn Llanbadog, Sir Fynwy; bu’n dirfesurydd yng ngorllewin Lloegr a Chymru o 1840 hyd 1843; yng Nghastell-nedd, gyda’i frawd John, rhedai fusnes adeiladu a thirfesur a chynlluniodd Sefydliad y Gweithwyr; aeth i’r Amason yn 1848 gyda Henry Walter Bates am tua phedair blynedd, ac i Ynysfor Malay o 1854 hyd 1862, lle tynnodd Linell Wallace; derbyniodd Darwin ei ysgrif o Ternate ar 18 Mehefin 1858, a darllenwyd hi yn y Gymdeithas Linneaidd ar 1 Gorffennaf 1858 gyda darnau gan Darwin; cyflwynwyd The Malay Archipelago (1869) i Darwin; fe’i gelwir yn dad bioddaearyddiaeth; bu farw ar 7 Tachwedd 1913, yn 90 oed, yn Broadstone, a gosodwyd medaliwn yn Abaty Westminster yn 1915.

O ynys Ternate anfonodd ysgrif at Darwin, a gyrhaeddodd ar 18 Mehefin 1858. Roedd ei ddamcaniaeth yn union yr un fath â’r un yr oedd Darwin yn ei datblygu ond yn annibynnol arno, a darllenwyd eu papurau gyda’i gilydd yn y Gymdeithas Linneaidd ar 1 Gorffennaf.FfynonellauAlfred Russel Wallace ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 8 Ionawr 1823 yn Llanbadog, Sir Fynwy; bu’n dirfesurydd yng ngorllewin Lloegr a Chymru o 1840 hyd 1843; yng Nghastell-nedd, gyda’i frawd John, rhedai fusnes adeiladu a thirfesur a chynlluniodd Sefydliad y Gweithwyr; aeth i’r Amason yn 1848 gyda Henry Walter Bates am tua phedair blynedd, ac i Ynysfor Malay o 1854 hyd 1862, lle tynnodd Linell Wallace; derbyniodd Darwin ei ysgrif o Ternate ar 18 Mehefin 1858, a darllenwyd hi yn y Gymdeithas Linneaidd ar 1 Gorffennaf 1858 gyda darnau gan Darwin; cyflwynwyd The Malay Archipelago (1869) i Darwin; fe’i gelwir yn dad bioddaearyddiaeth; bu farw ar 7 Tachwedd 1913, yn 90 oed, yn Broadstone, a gosodwyd medaliwn yn Abaty Westminster yn 1915.Wallace, Alfred Russel (1823–1913), naturalist ↗Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruRoedd ei ddamcaniaeth am ddethol naturiol yr un fath ag un Darwin ond yn annibynnol arni; darllenwyd eu papurau gyda’i gilydd yng Nghymdeithas Linnaeus ar 1 Gorffennaf 1858.

Cyflwynwyd ei lyfr The Malay Archipelago (1869) i Darwin, ac fe’i gelwir yn dad bioddaearyddiaeth. Bu farw ar 7 Tachwedd 1913, yn 90 oed, ac yn 1915 gosodwyd medaliwn iddo yn Abaty Westminster.FfynhonnellAlfred Russel Wallace ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 8 Ionawr 1823 yn Llanbadog, Sir Fynwy; bu’n dirfesurydd yng ngorllewin Lloegr a Chymru o 1840 hyd 1843; yng Nghastell-nedd, gyda’i frawd John, rhedai fusnes adeiladu a thirfesur a chynlluniodd Sefydliad y Gweithwyr; aeth i’r Amason yn 1848 gyda Henry Walter Bates am tua phedair blynedd, ac i Ynysfor Malay o 1854 hyd 1862, lle tynnodd Linell Wallace; derbyniodd Darwin ei ysgrif o Ternate ar 18 Mehefin 1858, a darllenwyd hi yn y Gymdeithas Linneaidd ar 1 Gorffennaf 1858 gyda darnau gan Darwin; cyflwynwyd The Malay Archipelago (1869) i Darwin; fe’i gelwir yn dad bioddaearyddiaeth; bu farw ar 7 Tachwedd 1913, yn 90 oed, yn Broadstone, a gosodwyd medaliwn yn Abaty Westminster yn 1915.

Ffynonellau a darllen pellach
Fe’i ganed ger Brynbuga; darganfu esblygiad drwy ddethol naturiol ar ei ben ei hun a’i gyhoeddi ar y cyd â Darwin.
Alfred Russel WallaceMae pont diwbiau haearn Robert Stephenson yn cludo’r rheilffordd dros y Fenai.
Pont BritanniaMae Evan a James James o Bontypridd yn cyfansoddi’r gân a ddaw’n anthem genedlaethol.
Hen Wlad Fy NhadauMae llong sy’n cludo cloddwyr aur adref o Awstralia yn cael ei dryllio ger Moelfre mewn corwynt. Bu farw tua 450 o bobl.
Storm y Royal CharterCynhelir yr Eisteddfod Genedlaethol gyntaf ar ei ffurf fodern yn Aberdâr. Mae’n symud rhwng y gogledd a’r de bob blwyddyn hyd heddiw.
Yr Eisteddfod GenedlaetholYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf