Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol

1 Gorffennaf 1858

Detholiad naturiol

Darllenir damcaniaeth esblygiad drwy ddetholiad naturiol Alfred Russel Wallace, a aned ym Mrynbuga, yn Llundain ochr yn ochr â damcaniaeth Darwin. Daeth iddi ar ei ben ei hun, ar ynys bell yn y Moluccas.

Llun: Alfred Russel Wallace, tua 1895 · London Stereoscopic and Photographic Company, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar 1 Gorffennaf 1858 darllenwyd damcaniaeth esblygiad drwy ddetholiad naturiol i’r Gymdeithas Linneaidd yn Llundain, mewn papur gan Alfred Russel Wallace o Lanbadog ynghyd â darnau gan Charles Darwin. Roedd Wallace wedi dod iddi’n annibynnol ar Darwin.

Darllenwyd1 Gorffennaf 1858, y Gymdeithas Linneaidd, Llundain
GanedLlanbadog, Sir Fynwy, 8 Ionawr 1823
Cofir drwyLinell Wallace

Tirfesurydd yng Nghymru#

Ganed Wallace ar 8 Ionawr 1823 yn Llanbadog, Sir Fynwy. O 1840 hyd 1843 gweithiodd yn dirfesurydd yng ngorllewin Lloegr a Chymru, ac yng Nghastell-nedd rhedai ef a’i frawd John fusnes a chynllunio Sefydliad y Gweithwyr.

I’r byd mawr#

Yn 1848 hwyliodd am yr Amason gyda Henry Walter Bates ac aros tua phedair blynedd. O 1854 hyd 1862 gweithiodd yn Ynysfor Malay, lle tynnodd y llinell sy’n dal i ddwyn ei enw.

Llun Wallace ei hun o’r llinell rhwng planhigion ac anifeiliaid Asia ac Awstralasia
Llun Wallace ei hun o’r llinell rhwng planhigion ac anifeiliaid Asia ac Awstralasia · Llun: Alfred Russel Wallace, Public domain, Wikimedia Commons

Yr ysgrif o Ternate#

O ynys Ternate anfonodd ysgrif at Darwin, a gyrhaeddodd ar 18 Mehefin 1858. Roedd ei ddamcaniaeth yn union yr un fath â’r un yr oedd Darwin yn ei datblygu ond yn annibynnol arno, a darllenwyd eu papurau gyda’i gilydd yn y Gymdeithas Linneaidd ar 1 Gorffennaf.

Papur Darwin a Wallace, a ddarllenwyd yn y Gymdeithas Linneaidd yn 1858
Papur Darwin a Wallace, a ddarllenwyd yn y Gymdeithas Linneaidd yn 1858 · Llun: Charles Darwin and Alfred Russel Wallace, Public domain, Wikimedia Commons

Tad bioddaearyddiaeth#

Cyflwynwyd ei lyfr The Malay Archipelago (1869) i Darwin, ac fe’i gelwir yn dad bioddaearyddiaeth. Bu farw ar 7 Tachwedd 1913, yn 90 oed, ac yn 1915 gosodwyd medaliwn iddo yn Abaty Westminster.

Penddelw Wallace ym Mrynbuga, ger Llanbadog lle ganed ef
Penddelw Wallace ym Mrynbuga, ger Llanbadog lle ganed ef · Llun: Jonathan Thacker, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Y bobl

1823–1913

Alfred Russel Wallace

Darganfyddwr dethol naturiol (wedi’i gofnodi)

Fe’i ganed ger Brynbuga; darganfu esblygiad drwy ddethol naturiol ar ei ben ei hun a’i gyhoeddi ar y cyd â Darwin.

Alfred Russel Wallace

Cyn ac wedyn

  1. Pont Britannia

    Mae pont diwbiau haearn Robert Stephenson yn cludo’r rheilffordd dros y Fenai.

    Pont Britannia
  2. Hen Wlad Fy Nhadau

    Mae Evan a James James o Bontypridd yn cyfansoddi’r gân a ddaw’n anthem genedlaethol.

    Hen Wlad Fy Nhadau
  3. Storm y Royal Charter

    Mae llong sy’n cludo cloddwyr aur adref o Awstralia yn cael ei dryllio ger Moelfre mewn corwynt. Bu farw tua 450 o bobl.

    Storm y Royal Charter
  4. Yr Eisteddfod Genedlaethol

    Cynhelir yr Eisteddfod Genedlaethol gyntaf ar ei ffurf fodern yn Aberdâr. Mae’n symud rhwng y gogledd a’r de bob blwyddyn hyd heddiw.

    Yr Eisteddfod Genedlaethol

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf