Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol

26 Hydref 1859

Storm y Royal Charter

Mae llong sy’n cludo cloddwyr aur adref o Awstralia yn cael ei dryllio ger Moelfre mewn corwynt. Bu farw tua 450 o bobl.

Llun: Llongddrylliad y Royal Charter, print o 1859 · Unknown artist, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar noson 25 i 26 Hydref 1859 gyrrwyd y Royal Charter, ar ei ffordd adref o Melbourne i Lerpwl, ar y creigiau ger Moelfre ym Môn. Bu farw dros 450 o bobl, y nifer mwyaf o unrhyw longddrylliad ar arfordir Cymru.

DrylliwydNoson 25–26 Hydref 1859
BlePorth Helaeth, ger Moelfre, Môn
CollwydDros 450
Achubwyd39: 21 o deithwyr a 18 o’r criw

Y llong#

Llong glipar stêm haearn o 2,719 tunnell oedd y Royal Charter, a adeiladwyd yn Sandycroft ar afon Dyfrdwy a’i lansio yn 1855. Cariai tua 371 o deithwyr a 112 o griw, ac aur a yswiriwyd am £322,000.

Y llong glipar stêm newydd Royal Charter, 1855
Y llong glipar stêm newydd Royal Charter, 1855 · Llun: Unknown artist, Public domain, Wikimedia Commons

Y storm#

Daeth Storm y Royal Charter â gwyntoedd dros 100 milltir yr awr. Nofiodd morwr i’r lan â rhaff, ac achubwyd 21 o deithwyr a 18 o’r criw.

Y gofeb i’r Royal Charter ar y clogwyn ym Moelfre
Y gofeb i’r Royal Charter ar y clogwyn ym Moelfre · Llun: Meirion, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Llanallgo#

Tua deufis yn ddiweddarach daeth Charles Dickens i Lanallgo, siarad â’r rheithor, y Parchedig Stephen Roose Hughes, ac ysgrifennu am y llongddrylliad yn The Uncommercial Traveller.

Eglwys Llanallgo ger Moelfre, lle rhoddwyd llawer o’r meirw i orffwys
Eglwys Llanallgo ger Moelfre, lle rhoddwyd llawer o’r meirw i orffwys · Llun: Unknown artist, Public domain, Wikimedia Commons

Rhybuddion storm#

Wedi’r llongddrylliad dechreuodd Robert FitzRoy y gwasanaeth rhybuddion tymestl cyntaf, un o ddechreuadau rhagolygon y tywydd modern.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Cyn ac wedyn

  1. Hen Wlad Fy Nhadau

    Mae Evan a James James o Bontypridd yn cyfansoddi’r gân a ddaw’n anthem genedlaethol.

    Hen Wlad Fy Nhadau
  2. Detholiad naturiol

    Darllenir damcaniaeth esblygiad drwy ddetholiad naturiol Alfred Russel Wallace, a aned ym Mrynbuga, yn Llundain ochr yn ochr â damcaniaeth Darwin. Daeth iddi ar ei ben ei hun, ar ynys bell yn y Moluccas.

    Detholiad naturiol
  3. Yr Eisteddfod Genedlaethol

    Cynhelir yr Eisteddfod Genedlaethol gyntaf ar ei ffurf fodern yn Aberdâr. Mae’n symud rhwng y gogledd a’r de bob blwyddyn hyd heddiw.

    Yr Eisteddfod Genedlaethol
  4. Geni archebu drwy’r post

    Mae Pryce Pryce-Jones o’r Drenewydd yn dechrau anfon gwlanen Gymreig drwy’r post, y busnes archebu drwy’r post cyntaf yn y byd. Mae’r Frenhines Victoria ymhlith ei gwsmeriaid.

    Geni archebu drwy’r post

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf