Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

21 Hydref 1965

Boddi Tryweryn

Boddir pentref Capel Celyn i gyflenwi dŵr i Lerpwl, er gwaethaf gwrthwynebiad bron yn unfrydol yng Nghymru.

Llun: Muriau Capel Celyn yn codi o’r dŵr yn sychder Awst 2022 · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1965 llanwodd Llyn Celyn gwm Tryweryn, ac aeth Capel Celyn o dan y dŵr i roi cyflenwad i Lerpwl.

Codwyd1960–1965
Agorwyd21 Hydref 1965
LlynTua 4 km o hyd, hyd at 43 m o ddyfnder
Yn dal71.2 miliwn metr ciwbig

Dyddiau olaf y pentref#

Dechreuodd y gwaith ar 2 Awst 1960. Tynnwyd y capel i lawr ym mis Mehefin 1964, a chollodd 48 o 67 o bobl y cwm eu cartrefi.

Y rhai na welodd y diwedd#

Bu farw Elizabeth Watkin Jones, ysgrifennydd y Pwyllgor Amddiffyn, ym mis Mehefin 1965, a’i gadeirydd, Dafydd Roberts, ar 11 Hydref 1965, ychydig ddyddiau cyn yr agoriad. Fe’i claddwyd yn Llanycil.

Llyn Celyn, wedi’i dynnu gan Geoff Charles
Llyn Celyn, wedi’i dynnu gan Geoff Charles · Llun: Geoff Charles, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Cofiwch Dryweryn#

Daeth y geiriau Cofiwch Dryweryn yn arwyddair, a’r enwocaf ohonynt ar y wal a beintiwyd ger Llanrhystud. Yn 2005 ymddiheurodd Cyngor Dinas Lerpwl yn ffurfiol.

Y capel coffa ger Llyn Celyn
Y capel coffa ger Llyn Celyn · Llun: Velela, Public domain, Wikimedia Commons

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Lle digwyddodd

Cyn ac wedyn

  1. MAC yn taro yn Nhryweryn

    Mae Owain Williams, Emyr Llywelyn Jones a John Albert Jones yn croesi mynyddoedd yr Arenig liw nos ac yn bomio’r newidydd yng ngwaith argae Tryweryn. Ni chaiff neb ei anafu. Dyma weithred gyntaf Mudiad Amddiffyn Cymru.

    MAC yn taro yn Nhryweryn
  2. Y Swyddfa Gymreig

    Daw Jim Griffiths yn Ysgrifennydd Gwladol cyntaf Cymru.

    Y Swyddfa Gymreig
  3. It’s Not Unusual

    Mae Tom Jones o Drefforest yn cyrraedd brig y siartiau gydag It’s Not Unusual ac yn dechrau un o’r gyrfaoedd hiraf mewn cerddoriaeth boblogaidd.

    It’s Not Unusual
  4. Byddin Rhyddid Cymru yn Llyn Celyn

    Mae protestwyr o bob cwr o Gymru yn torri’n fyr agoriad argae Llyn Celyn gan Lerpwl. Yn eu plith, mewn lifrai gwyrdd, mae Byddin Rhyddid Cymru yn ymddangos yn gyhoeddus am y tro cyntaf.

    Byddin Rhyddid Cymru yn Llyn Celyn

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf