Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

1964

Y Swyddfa Gymreig

Daw Jim Griffiths yn Ysgrifennydd Gwladol cyntaf Cymru.

Llun: Jim Griffiths ar daith o gwmpas Cymru wedi’i benodi’n Ysgrifennydd Gwladol, Tachwedd 1964, wedi’i dynnu gan Geoff Charles · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar 16 Hydref 1964 daeth Jim Griffiths, y glöwr o’r Betws, yn Ysgrifennydd Gwladol cyntaf Cymru, ac ym mis Ebrill 1965 sefydlwyd y Swyddfa Gymreig.

Ysgrifennydd Gwladol cyntafJim Griffiths, 1964–1966
Sefydlu’r Swyddfa GymreigEbrill 1965
CartrefAdeiladau’r Goron, Parc Cathays, Caerdydd
Hyd1 Gorffennaf 1999

O’r pwll i’r cabinet#

Ganed Jim Griffiths yn y Betws, ger Rhydaman, ar 19 Medi 1890, ac aeth i lawr y pwll yn dair ar ddeg. Arweiniodd Ffederasiwn Glowyr De Cymru, eisteddodd dros Lanelli o 1936 hyd 1970, a bu’n Weinidog Yswiriant Gwladol wedi’r rhyfel.

Adran i Gymru#

Cymerodd y Swyddfa Gymreig ofal am dai, llywodraeth leol, cynllunio, y parciau cenedlaethol, adeiladau hanesyddol a’r celfyddydau yng Nghymru. Dilynodd iechyd a ffyrdd yn 1969, ysgolion yn 1970 ac amaeth yn 1978.

Adeiladau’r Goron, Parc Cathays, Caerdydd, cartref y Swyddfa Gymreig
Adeiladau’r Goron, Parc Cathays, Caerdydd, cartref y Swyddfa Gymreig · Llun: Ham II, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ymlaen i’r Cynulliad#

Gweithiodd y Swyddfa Gymreig o Barc Cathays yng Nghaerdydd hyd 1 Gorffennaf 1999, pan aeth y rhan fwyaf o’i phwerau i Gynulliad Cenedlaethol newydd Cymru. Galwodd Jim Callaghan Griffiths yn un o feibion mwyaf Cymru.

Tŷ Gwydyr, Whitehall, y Swyddfa Gymreig yn Llundain
Tŷ Gwydyr, Whitehall, y Swyddfa Gymreig yn Llundain · Llun: Stephen Richards, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Y bobl

1890–1975

Jim Griffiths

Ysgrifennydd Gwladol cyntaf Cymru (wedi’i gofnodi)

Glöwr o’r Betws ger Rhydaman a ddaeth yn weinidog Llafur ac a adeiladodd y wladwriaeth les.

Jim Griffiths

Cyn ac wedyn

  1. Protest Pont Trefechan

    Mae aelodau Cymdeithas yr Iaith yn eistedd ar bont yn Aberystwyth ym mhrotest gyntaf y gymdeithas dros y Gymraeg.

    Protest Pont Trefechan
  2. MAC yn taro yn Nhryweryn

    Mae Owain Williams, Emyr Llywelyn Jones a John Albert Jones yn croesi mynyddoedd yr Arenig liw nos ac yn bomio’r newidydd yng ngwaith argae Tryweryn. Ni chaiff neb ei anafu. Dyma weithred gyntaf Mudiad Amddiffyn Cymru.

    MAC yn taro yn Nhryweryn
  3. Boddi Tryweryn

    Boddir pentref Capel Celyn i gyflenwi dŵr i Lerpwl, er gwaethaf gwrthwynebiad bron yn unfrydol yng Nghymru.

    Boddi Tryweryn
  4. It’s Not Unusual

    Mae Tom Jones o Drefforest yn cyrraedd brig y siartiau gydag It’s Not Unusual ac yn dechrau un o’r gyrfaoedd hiraf mewn cerddoriaeth boblogaidd.

    It’s Not Unusual

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf