Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

2 Chwefror 1963

Protest Pont Trefechan

Mae aelodau Cymdeithas yr Iaith yn eistedd ar bont yn Aberystwyth ym mhrotest gyntaf y gymdeithas dros y Gymraeg.

Llun: Protest gyntaf Cymdeithas yr Iaith, ar Bont Trefechan, Aberystwyth, wedi’i thynnu gan Geoff Charles · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ym mis Chwefror 1963 eisteddodd tua saith deg o aelodau a chyfeillion Cymdeithas yr Iaith ar Bont Trefechan yn Aberystwyth ac atal y traffig am hanner awr. Hon oedd protest gyntaf y Gymdeithas dros y Gymraeg.

PrydChwefror 1963
BlePont Trefechan, Aberystwyth
FaintTua saith deg
Sefydlu’r GymdeithasPontarddulais, 4 Awst 1962

Posteri ar swyddfa’r post#

Gludiodd y protestwyr bosteri ar swyddfa’r post yn Aberystwyth gyntaf, gan obeithio cael eu harestio a’u profi yn Gymraeg. Pan na arestiodd neb hwy, cerddasant ymlaen i’r bont.

Protestwyr ar y ffordd ar Bont Trefechan
Protestwyr ar y ffordd ar Bont Trefechan · Llun: Geoff Charles, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Cymdeithas ifanc#

Roedd Cymdeithas yr Iaith wedi’i sefydlu o ran enw ym Mhontarddulais ar 4 Awst 1962, a mabwysiadodd ei chyfansoddiad ar 18 Mai 1963, ychydig fisoedd wedi’r bont.

Mil gerbron y llys#

Dros y blynyddoedd âi dros fil o’i haelodau gerbron y llysoedd am eu hymgyrchoedd, a fu’n help i ennill S4C a Mesur y Gymraeg 2011.

Y llechen sy’n nodi protest gyntaf Cymdeithas yr Iaith
Y llechen sy’n nodi protest gyntaf Cymdeithas yr Iaith · Llun: Rupertmaesglas, CC0, Wikimedia Commons

Cyn ac wedyn

  1. Y ddraig goch yn swyddogol

    Cydnabyddir Y Ddraig Goch, y ddraig goch ar wyrdd a gwyn, yn swyddogol yn faner genedlaethol Cymru.

    Y ddraig goch yn swyddogol
  2. Tynged yr Iaith

    Mae darlith radio Saunders Lewis ar dynged yr iaith yn arwain at sefydlu Cymdeithas yr Iaith Gymraeg.

    Tynged yr Iaith
  3. MAC yn taro yn Nhryweryn

    Mae Owain Williams, Emyr Llywelyn Jones a John Albert Jones yn croesi mynyddoedd yr Arenig liw nos ac yn bomio’r newidydd yng ngwaith argae Tryweryn. Ni chaiff neb ei anafu. Dyma weithred gyntaf Mudiad Amddiffyn Cymru.

    MAC yn taro yn Nhryweryn
  4. Y Swyddfa Gymreig

    Daw Jim Griffiths yn Ysgrifennydd Gwladol cyntaf Cymru.

    Y Swyddfa Gymreig

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf