Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol

28 Gorffennaf 1865

Y Wladfa

Mae’r Mimosa yn glanio 153 o ymfudwyr ym Mhatagonia. Mae’r Gymraeg yn dal i gael ei siarad yn yr Ariannin heddiw.

Llun: Cymry Trerawson yn dathlu chwarter canrif ers y glanio, tua 1890 · Carlos Foresti, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar 28 Gorffennaf 1865 cyrhaeddodd y Mimosa Batagonia gyda 153 o ymfudwyr o Gymru, a ddaeth i’r lan lle saif Porth Madryn heddiw. Ohonynt hwy y tyfodd y Wladfa, y gymuned Gymreig yn yr Ariannin.

Glanio28 Gorffennaf 1865
LlongY Mimosa, o Lerpwl
Ymfudwyr153
BleDyffryn Camwy, Patagonia

Cymru fach tu hwnt i Gymru#

Breuddwyd Michael D. Jones, y pregethwr yn y Bala, ydoedd: Cymru fach y tu hwnt i Gymru. Aeth Lewis Jones a Love Jones-Parry allan ddiwedd 1862 i weld y tir, ac enwyd y bae glanio yn Borth Madryn ar ôl ystad Jones-Parry.

Y fordaith#

Gadawodd y Mimosa, llong de, Lerpwl ar 28 Mai 1865 a chyrraedd Patagonia ddeufis a phedwar diwrnod yn ddiweddarach, yng nghanol gaeaf y de. Roedd llawer o’r teithwyr yn hanu o Aberdâr, Aberpennar ac Abercwmboi yng Nghwm Cynon.

Y gofeb i’r Mimosa yn Noc y Tywysog, Lerpwl
Y gofeb i’r Mimosa yn Noc y Tywysog, Lerpwl · Llun: Rept0n1x, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons
Catherine Davies a’i phlant, a hwyliodd ar y Mimosa
Catherine Davies a’i phlant, a hwyliodd ar y Mimosa · Llun: Unknown photographer, Public domain, Wikimedia Commons

Dŵr i’r dyffryn sych#

Caled fu’r blynyddoedd cyntaf, gyda sychder a llifogydd sydyn. Rachel Jenkins a gynigiodd gamlesi gyntaf, a’r dyfrhau a arweiniodd ei gŵr Aaron ar ran isaf Camwy oedd y cyntaf yn yr Ariannin. Erbyn 1885 tyfai’r dyffryn 6,000 tunnell o wenith.

Bu llawer o bobl y Tehuelche yn gymorth i’r ymfudwyr, gan eu dysgu i hela a chyfnewid cig gwanaco am fara Cymreig.

Trelew, y Gaiman a Chwm Hyfryd#

Enwyd Trelew, Tref Llew, ar ôl Lewis Jones, y grym y tu ôl i’r rheilffordd a agorodd yn 1886. Cododd capeli yn y Gaiman ac ar hyd y dyffryn, ac yn 1885 cyrhaeddodd ymfudwyr Gwm Hyfryd, ymhell i’r gorllewin.

Eisteddfod Gymraeg ym Mhatagonia, tua 1880
Eisteddfod Gymraeg ym Mhatagonia, tua 1880 · Llun: Unknown photographer, Public domain, Wikimedia Commons

Y Gymraeg yn yr Ariannin heddiw#

Mae rhwng 1,500 a 5,000 o bobl ym Mhatagonia’n siarad Cymraeg, ac yn 2019 roedd y nifer uchaf erioed, 1,411, yn ei dysgu. Mae Trelew yn cynnal ei Heisteddfod bob blwyddyn, ac mae’r Senedd yn helpu i ariannu ysgolion Cymraeg a Sbaeneg fel Ysgol yr Hendre.

Hen ysgol Gymraeg yn y Gaiman
Hen ysgol Gymraeg yn y Gaiman · Llun: Travellers and Tinkers, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Cyn ac wedyn

  1. Yr Eisteddfod Genedlaethol

    Cynhelir yr Eisteddfod Genedlaethol gyntaf ar ei ffurf fodern yn Aberdâr. Mae’n symud rhwng y gogledd a’r de bob blwyddyn hyd heddiw.

    Yr Eisteddfod Genedlaethol
  2. Geni archebu drwy’r post

    Mae Pryce Pryce-Jones o’r Drenewydd yn dechrau anfon gwlanen Gymreig drwy’r post, y busnes archebu drwy’r post cyntaf yn y byd. Mae’r Frenhines Victoria ymhlith ei gwsmeriaid.

    Geni archebu drwy’r post
  3. Rheilffordd Ffestiniog yn cludo teithwyr

    Rheilffordd Ffestiniog yw’r rheilffordd gul gyntaf yn y byd i gludo teithwyr ag ager, ac mae peirianwyr yn dod o bell i’w hastudio.

    Rheilffordd Ffestiniog yn cludo teithwyr
  4. Etholiad 1868

    Mae dynion sydd newydd gael y bleidlais yn ethol Rhyddfrydwyr ledled Cymru, gan gynnwys Henry Richard ym Merthyr. Troir rhai tenantiaid allan am bleidleisio yn erbyn eu meistri tir.

    Etholiad 1868

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf