
Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol
Y Gymru Ddiwydiannol
Llyfrgell Genedlaethol Cymru
Ar y bryn uwchben Aberystwyth, cartref Llyfr Du Caerfyrddin, y llyfr Cymraeg printiedig cyntaf a miliynau o drysorau eraill.
Llun: Llyfrgell Genedlaethol Cymru ar y llethr uwchben Aberystwyth · Chris Andrews, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Saif Llyfrgell Genedlaethol Cymru uwchben Aberystwyth. Hi yw’r llyfrgell fwyaf yng Nghymru, gyda thros 6.5 miliwn o lyfrau, ac mae’n cadw Llyfr Du Caerfyrddin, y llawysgrif hynaf sydd wedi goroesi a ysgrifennwyd yn gyfan gwbl yn Gymraeg.FfynhonnellNational Library of Wales ↗Wikipedia (Saesneg)Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth, llyfrgell adnau cyfreithiol genedlaethol Cymru a’r llyfrgell fwyaf yng Nghymru, gyda thros 6.5 miliwn o lyfrau a chyfnodolion a’r casgliadau mwyaf o archifau, portreadau, mapiau a ffotograffau yng Nghymru; y Gymraeg yw ei phrif gyfrwng; yn 1873 sefydlwyd pwyllgor i gasglu deunydd Cymreig yng Ngholeg y Brifysgol, Aberystwyth; cefnogodd David Lloyd George yr ymdrech i ddod â’r llyfrgell i Aberystwyth; daeth arian y Llyfrgell a’r Amgueddfa o danysgrifiadau’r dosbarth gweithiol, peth anarferol i sefydliadau o’r fath, a chyfrifodd y llyfrgellydd cyntaf, John Ballinger, bron i 110,000 o gyfranwyr; adnau cyfreithiol dan Ddeddf Hawlfraint 1911; y llyfrgell gyntaf ym Mhrydain i ddefnyddio Dosbarthiad Llyfrgell y Gyngres, yn 1913; enillodd Sidney Greenslade y gystadleuaeth gynllunio yn 1909, ac roedd yr adeilad yn y Grogythan ger Rhiw Penglais yn barod yn Awst 1915; mae gan yr Ystafell Ddarllen Ogleddol ‘gyfrannau eglwys gadeiriol Gothig’, 175 troedfedd o hyd; yn yr Ail Ryfel Byd cysgododd twnnel yn y graig ger yr adeilad drysorau o Lundain, yn eu plith Magna Carta, darluniau gan Leonardo da Vinci, paentiadau gan Rembrandt, Rubens a Velázquez a llofnodion Shakespeare; ymhlith ei daliadau mae’r llyfr cyntaf a argraffwyd yn Gymraeg, Yny lhyvyr hwnn (1546), a thua 25,000 o lawysgrifau, yn eu plith Llyfr Du Caerfyrddin, y llawysgrif hynaf sydd wedi goroesi yn gyfan gwbl yn Gymraeg, a Llyfr Taliesin.
| Sefydlwyd | Siarter frenhinol, 19 Mawrth 1907FfynhonnellNational Library of Wales ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlwyd y Llyfrgell a’r Amgueddfa drwy siarter frenhinol ar 19 Mawrth 1907; dewiswyd Aberystwyth wedi brwydr galed â Chaerdydd, yn rhannol am fod casgliad eisoes ar gael yn y Coleg; cynigiodd Syr John Williams ei gasgliad, llawysgrifau Peniarth yn bennaf oll, pe deuai’r llyfrgell i Aberystwyth, a rhoddodd £20,000 tuag ati; gosododd y Brenin Siôr V a’r Frenhines Mary garreg sylfaen adeilad Sidney Greenslade ar 15 Gorffennaf 1911, a gorffennwyd symud iddo ar Ddydd Gŵyl Dewi 1916; ymhlith ei thrysorau mae Llyfr Du Caerfyrddin, Llyfr Taliesin, Llyfr Gwyn Rhydderch a Chaucer Hengwrt. |
|---|---|
| Carreg sylfaen | 15 Gorffennaf 1911FfynonellauNational Library of Wales ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlwyd y Llyfrgell a’r Amgueddfa drwy siarter frenhinol ar 19 Mawrth 1907; dewiswyd Aberystwyth wedi brwydr galed â Chaerdydd, yn rhannol am fod casgliad eisoes ar gael yn y Coleg; cynigiodd Syr John Williams ei gasgliad, llawysgrifau Peniarth yn bennaf oll, pe deuai’r llyfrgell i Aberystwyth, a rhoddodd £20,000 tuag ati; gosododd y Brenin Siôr V a’r Frenhines Mary garreg sylfaen adeilad Sidney Greenslade ar 15 Gorffennaf 1911, a gorffennwyd symud iddo ar Ddydd Gŵyl Dewi 1916; ymhlith ei thrysorau mae Llyfr Du Caerfyrddin, Llyfr Taliesin, Llyfr Gwyn Rhydderch a Chaucer Hengwrt.National Library of Wales ↗Wikipedia (Saesneg)Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth, llyfrgell adnau cyfreithiol genedlaethol Cymru a’r llyfrgell fwyaf yng Nghymru, gyda thros 6.5 miliwn o lyfrau a chyfnodolion a’r casgliadau mwyaf o archifau, portreadau, mapiau a ffotograffau yng Nghymru; y Gymraeg yw ei phrif gyfrwng; yn 1873 sefydlwyd pwyllgor i gasglu deunydd Cymreig yng Ngholeg y Brifysgol, Aberystwyth; cefnogodd David Lloyd George yr ymdrech i ddod â’r llyfrgell i Aberystwyth; daeth arian y Llyfrgell a’r Amgueddfa o danysgrifiadau’r dosbarth gweithiol, peth anarferol i sefydliadau o’r fath, a chyfrifodd y llyfrgellydd cyntaf, John Ballinger, bron i 110,000 o gyfranwyr; adnau cyfreithiol dan Ddeddf Hawlfraint 1911; y llyfrgell gyntaf ym Mhrydain i ddefnyddio Dosbarthiad Llyfrgell y Gyngres, yn 1913; enillodd Sidney Greenslade y gystadleuaeth gynllunio yn 1909, ac roedd yr adeilad yn y Grogythan ger Rhiw Penglais yn barod yn Awst 1915; mae gan yr Ystafell Ddarllen Ogleddol ‘gyfrannau eglwys gadeiriol Gothig’, 175 troedfedd o hyd; yn yr Ail Ryfel Byd cysgododd twnnel yn y graig ger yr adeilad drysorau o Lundain, yn eu plith Magna Carta, darluniau gan Leonardo da Vinci, paentiadau gan Rembrandt, Rubens a Velázquez a llofnodion Shakespeare; ymhlith ei daliadau mae’r llyfr cyntaf a argraffwyd yn Gymraeg, Yny lhyvyr hwnn (1546), a thua 25,000 o lawysgrifau, yn eu plith Llyfr Du Caerfyrddin, y llawysgrif hynaf sydd wedi goroesi yn gyfan gwbl yn Gymraeg, a Llyfr Taliesin. |
| Llawysgrifau | Tua 25,000FfynhonnellNational Library of Wales ↗Wikipedia (Saesneg)Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth, llyfrgell adnau cyfreithiol genedlaethol Cymru a’r llyfrgell fwyaf yng Nghymru, gyda thros 6.5 miliwn o lyfrau a chyfnodolion a’r casgliadau mwyaf o archifau, portreadau, mapiau a ffotograffau yng Nghymru; y Gymraeg yw ei phrif gyfrwng; yn 1873 sefydlwyd pwyllgor i gasglu deunydd Cymreig yng Ngholeg y Brifysgol, Aberystwyth; cefnogodd David Lloyd George yr ymdrech i ddod â’r llyfrgell i Aberystwyth; daeth arian y Llyfrgell a’r Amgueddfa o danysgrifiadau’r dosbarth gweithiol, peth anarferol i sefydliadau o’r fath, a chyfrifodd y llyfrgellydd cyntaf, John Ballinger, bron i 110,000 o gyfranwyr; adnau cyfreithiol dan Ddeddf Hawlfraint 1911; y llyfrgell gyntaf ym Mhrydain i ddefnyddio Dosbarthiad Llyfrgell y Gyngres, yn 1913; enillodd Sidney Greenslade y gystadleuaeth gynllunio yn 1909, ac roedd yr adeilad yn y Grogythan ger Rhiw Penglais yn barod yn Awst 1915; mae gan yr Ystafell Ddarllen Ogleddol ‘gyfrannau eglwys gadeiriol Gothig’, 175 troedfedd o hyd; yn yr Ail Ryfel Byd cysgododd twnnel yn y graig ger yr adeilad drysorau o Lundain, yn eu plith Magna Carta, darluniau gan Leonardo da Vinci, paentiadau gan Rembrandt, Rubens a Velázquez a llofnodion Shakespeare; ymhlith ei daliadau mae’r llyfr cyntaf a argraffwyd yn Gymraeg, Yny lhyvyr hwnn (1546), a thua 25,000 o lawysgrifau, yn eu plith Llyfr Du Caerfyrddin, y llawysgrif hynaf sydd wedi goroesi yn gyfan gwbl yn Gymraeg, a Llyfr Taliesin. |
Llyfrgell a dalwyd gan y bobl
Dechreuodd yr ymgyrch am lyfrgell genedlaethol yn Eisteddfod Genedlaethol yr Wyddgrug yn 1873. Daeth yr arian o danysgrifiadau pobl gyffredin, peth anarferol i sefydliad o’r fath, a chyfrifodd y llyfrgellydd cyntaf, John Ballinger, bron i 110,000 o gyfranwyr.FfynonellauLlyfrgell Genedlaethol Cymru ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: sefydlwyd y Llyfrgell yn 1907 wedi ymgyrch hir a phoblogaidd a gychwynnwyd yn Eisteddfod Genedlaethol yr Wyddgrug 1873; ymhlith ei llawysgrifau Cymreig pwysicaf mae Llyfr Du Caerfyrddin, Llyfr Taliesin, Llyfr Gwyn Rhydderch, Llyfr Du’r Waun a Llawysgrif Hendregadredd; mae’r Llyfrgell ar agor chwe diwrnod yr wythnos ac mae mynediad i’r holl arddangosfeydd am ddim.National Library of Wales ↗Wikipedia (Saesneg)Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth, llyfrgell adnau cyfreithiol genedlaethol Cymru a’r llyfrgell fwyaf yng Nghymru, gyda thros 6.5 miliwn o lyfrau a chyfnodolion a’r casgliadau mwyaf o archifau, portreadau, mapiau a ffotograffau yng Nghymru; y Gymraeg yw ei phrif gyfrwng; yn 1873 sefydlwyd pwyllgor i gasglu deunydd Cymreig yng Ngholeg y Brifysgol, Aberystwyth; cefnogodd David Lloyd George yr ymdrech i ddod â’r llyfrgell i Aberystwyth; daeth arian y Llyfrgell a’r Amgueddfa o danysgrifiadau’r dosbarth gweithiol, peth anarferol i sefydliadau o’r fath, a chyfrifodd y llyfrgellydd cyntaf, John Ballinger, bron i 110,000 o gyfranwyr; adnau cyfreithiol dan Ddeddf Hawlfraint 1911; y llyfrgell gyntaf ym Mhrydain i ddefnyddio Dosbarthiad Llyfrgell y Gyngres, yn 1913; enillodd Sidney Greenslade y gystadleuaeth gynllunio yn 1909, ac roedd yr adeilad yn y Grogythan ger Rhiw Penglais yn barod yn Awst 1915; mae gan yr Ystafell Ddarllen Ogleddol ‘gyfrannau eglwys gadeiriol Gothig’, 175 troedfedd o hyd; yn yr Ail Ryfel Byd cysgododd twnnel yn y graig ger yr adeilad drysorau o Lundain, yn eu plith Magna Carta, darluniau gan Leonardo da Vinci, paentiadau gan Rembrandt, Rubens a Velázquez a llofnodion Shakespeare; ymhlith ei daliadau mae’r llyfr cyntaf a argraffwyd yn Gymraeg, Yny lhyvyr hwnn (1546), a thua 25,000 o lawysgrifau, yn eu plith Llyfr Du Caerfyrddin, y llawysgrif hynaf sydd wedi goroesi yn gyfan gwbl yn Gymraeg, a Llyfr Taliesin.
Pam Aberystwyth
Enillodd Aberystwyth frwydr galed â Chaerdydd, gyda chefnogaeth David Lloyd George. Cynigiodd Syr John Williams ei gasgliad, llawysgrifau Peniarth yn bennaf oll, pe deuai’r llyfrgell i Aberystwyth, ac at ei gilydd rhoddodd tua 1,200 o lawysgrifau a thros 25,000 o lyfrau printiedig.FfynonellauNational Library of Wales ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlwyd y Llyfrgell a’r Amgueddfa drwy siarter frenhinol ar 19 Mawrth 1907; dewiswyd Aberystwyth wedi brwydr galed â Chaerdydd, yn rhannol am fod casgliad eisoes ar gael yn y Coleg; cynigiodd Syr John Williams ei gasgliad, llawysgrifau Peniarth yn bennaf oll, pe deuai’r llyfrgell i Aberystwyth, a rhoddodd £20,000 tuag ati; gosododd y Brenin Siôr V a’r Frenhines Mary garreg sylfaen adeilad Sidney Greenslade ar 15 Gorffennaf 1911, a gorffennwyd symud iddo ar Ddydd Gŵyl Dewi 1916; ymhlith ei thrysorau mae Llyfr Du Caerfyrddin, Llyfr Taliesin, Llyfr Gwyn Rhydderch a Chaucer Hengwrt.National Library of Wales ↗Wikipedia (Saesneg)Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth, llyfrgell adnau cyfreithiol genedlaethol Cymru a’r llyfrgell fwyaf yng Nghymru, gyda thros 6.5 miliwn o lyfrau a chyfnodolion a’r casgliadau mwyaf o archifau, portreadau, mapiau a ffotograffau yng Nghymru; y Gymraeg yw ei phrif gyfrwng; yn 1873 sefydlwyd pwyllgor i gasglu deunydd Cymreig yng Ngholeg y Brifysgol, Aberystwyth; cefnogodd David Lloyd George yr ymdrech i ddod â’r llyfrgell i Aberystwyth; daeth arian y Llyfrgell a’r Amgueddfa o danysgrifiadau’r dosbarth gweithiol, peth anarferol i sefydliadau o’r fath, a chyfrifodd y llyfrgellydd cyntaf, John Ballinger, bron i 110,000 o gyfranwyr; adnau cyfreithiol dan Ddeddf Hawlfraint 1911; y llyfrgell gyntaf ym Mhrydain i ddefnyddio Dosbarthiad Llyfrgell y Gyngres, yn 1913; enillodd Sidney Greenslade y gystadleuaeth gynllunio yn 1909, ac roedd yr adeilad yn y Grogythan ger Rhiw Penglais yn barod yn Awst 1915; mae gan yr Ystafell Ddarllen Ogleddol ‘gyfrannau eglwys gadeiriol Gothig’, 175 troedfedd o hyd; yn yr Ail Ryfel Byd cysgododd twnnel yn y graig ger yr adeilad drysorau o Lundain, yn eu plith Magna Carta, darluniau gan Leonardo da Vinci, paentiadau gan Rembrandt, Rubens a Velázquez a llofnodion Shakespeare; ymhlith ei daliadau mae’r llyfr cyntaf a argraffwyd yn Gymraeg, Yny lhyvyr hwnn (1546), a thua 25,000 o lawysgrifau, yn eu plith Llyfr Du Caerfyrddin, y llawysgrif hynaf sydd wedi goroesi yn gyfan gwbl yn Gymraeg, a Llyfr Taliesin.Sir John Williams, 1st Baronet, of the City of London ↗Wikipedia (Saesneg)Syr John Williams (6 Tachwedd 1840 – 24 Mai 1926), meddyg o Gymro a fu’n gweini ar y Frenhines Victoria ac a wnaed yn farwnig ganddi ar 30 Hydref 1894; fe’i cofir yn bennaf am ei gyfraniad i gasgliad Llyfrgell Genedlaethol Cymru; rhoddodd tua 1,200 o lawysgrifau i gyd: tua 500 o gasgliad Hengwrt–Peniarth, 200 o lawysgrifau Llansteffan gan gynnwys 154 o Gastell Shirburn, a 500 arall a gasglodd o lawer man; rhoddwyd dros 25,000 o gyfrolau printiedig yn ystod ei oes neu’u gadael wedi ei farw, yn eu plith 193 o lyfrau a phamffledi Castell Shirburn, gydag enghreifftiau pwysig o’r llenyddiaeth Gymraeg brintiedig gynharaf, argraffiadau o ramantau Arthuraidd gan gynnwys Lancelot du Lac (1488), a llyfrgell 4,558 cyfrol John Parry o Lanarmon-yn-Iâl; casglodd hefyd luniau o fywyd Cymru, gan gynnwys darluniau S. H. Grimm o Gymru, golygfeydd y Bucks, acwatintau Paul Sandby a darluniau Thomas Rowlandson o’i daith drwy Gymru yn 1796, sylfaen casgliadau mapiau a chelf y Llyfrgell.Williams, Sir John (1840 – 1926), baronet, court physician, principal founder of the National Library of Wales ↗William Llewelyn Davies, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 6 Tachwedd 1840 yn y Beili, Gwynfe, Sir Gaerfyrddin, trydydd mab David Williams, gweinidog gyda’r Annibynwyr a ffermwr, ac Eleanor ei wraig; cafodd ei addysg yn lleol, yn ysgol Normal Abertawe ac ym Mhrifysgol Glasgow, ac fe’i prentisiwyd yn 1859 i feddygon yn Abertawe cyn mynd i Ysbyty Coleg y Brifysgol, Llundain (MB 1866, MD 1867, FRCP); wrth ymarfer yn Abertawe dechreuodd osod sylfeini ei lyfrgell ryfeddol o lyfrau, llawysgrifau a phrintiau Cymreig, a ddaeth wedyn yn gasgliad sylfaen Llyfrgell Genedlaethol Cymru; priododd Mary Hughes o Ynystawe yn 1872; dilynodd blynyddoedd o waith disglair yn Llundain, ac o 1886 mwynhaodd nawdd y teulu brenhinol; ymddeolodd yn athro emeritws bydwreigiaeth yng Ngholeg y Brifysgol, Llundain; arweiniodd y mudiad dros ysbyty Cymreig yn Ne Affrica adeg Rhyfel y Boer a bu’n arloeswr ymgyrch genedlaethol Gymreig yn erbyn y diciâu; barwnig 1894, KCVO 1902, GCVO 1911; graddau er anrhydedd gan Glasgow, Aberdeen, Caeredin a Phrifysgol Cymru; yn 1903 daeth adref i Blas Llansteffan i fod yn nes at y mudiadau diwylliannol Cymreig a garai; yn 1898 prynodd hawl ar gasgliad mawr llawysgrifau Peniarth, gyda’r bwriad o’i roi i Lyfrgell Genedlaethol pe’i lleolid yn Aberystwyth, a gweithiodd yn galed dros yr achos, gan siarad mewn cyfarfodydd ac ysgrifennu i’r wasg; yn 1905 dewiswyd Aberystwyth, ac yn Ionawr 1909 trosglwyddodd lawysgrifau Peniarth, llawysgrifau Llansteffan a’r rhan fwyaf o’i lyfrau; fe’i henwyd yn llywydd cyntaf y Llyfrgell yn 1907 a symudodd i Aberystwyth yn 1909; daeth yn llywydd Coleg Aberystwyth yn 1913; bu farw ar 24 Mai 1926, gan adael swm mawr iawn o arian a gweddill ei lyfrgell i’r Llyfrgell.
Yr adeilad ar Benglais
Gosododd y Brenin Siôr V a’r Frenhines Mary garreg sylfaen adeilad Sidney Greenslade ar 15 Gorffennaf 1911, a gorffennwyd symud iddo ar Ddydd Gŵyl Dewi 1916. Mae gan yr Ystafell Ddarllen Ogleddol fawr, 175 troedfedd o hyd, ‘gyfrannau eglwys gadeiriol Gothig’.FfynonellauNational Library of Wales ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlwyd y Llyfrgell a’r Amgueddfa drwy siarter frenhinol ar 19 Mawrth 1907; dewiswyd Aberystwyth wedi brwydr galed â Chaerdydd, yn rhannol am fod casgliad eisoes ar gael yn y Coleg; cynigiodd Syr John Williams ei gasgliad, llawysgrifau Peniarth yn bennaf oll, pe deuai’r llyfrgell i Aberystwyth, a rhoddodd £20,000 tuag ati; gosododd y Brenin Siôr V a’r Frenhines Mary garreg sylfaen adeilad Sidney Greenslade ar 15 Gorffennaf 1911, a gorffennwyd symud iddo ar Ddydd Gŵyl Dewi 1916; ymhlith ei thrysorau mae Llyfr Du Caerfyrddin, Llyfr Taliesin, Llyfr Gwyn Rhydderch a Chaucer Hengwrt.National Library of Wales ↗Wikipedia (Saesneg)Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth, llyfrgell adnau cyfreithiol genedlaethol Cymru a’r llyfrgell fwyaf yng Nghymru, gyda thros 6.5 miliwn o lyfrau a chyfnodolion a’r casgliadau mwyaf o archifau, portreadau, mapiau a ffotograffau yng Nghymru; y Gymraeg yw ei phrif gyfrwng; yn 1873 sefydlwyd pwyllgor i gasglu deunydd Cymreig yng Ngholeg y Brifysgol, Aberystwyth; cefnogodd David Lloyd George yr ymdrech i ddod â’r llyfrgell i Aberystwyth; daeth arian y Llyfrgell a’r Amgueddfa o danysgrifiadau’r dosbarth gweithiol, peth anarferol i sefydliadau o’r fath, a chyfrifodd y llyfrgellydd cyntaf, John Ballinger, bron i 110,000 o gyfranwyr; adnau cyfreithiol dan Ddeddf Hawlfraint 1911; y llyfrgell gyntaf ym Mhrydain i ddefnyddio Dosbarthiad Llyfrgell y Gyngres, yn 1913; enillodd Sidney Greenslade y gystadleuaeth gynllunio yn 1909, ac roedd yr adeilad yn y Grogythan ger Rhiw Penglais yn barod yn Awst 1915; mae gan yr Ystafell Ddarllen Ogleddol ‘gyfrannau eglwys gadeiriol Gothig’, 175 troedfedd o hyd; yn yr Ail Ryfel Byd cysgododd twnnel yn y graig ger yr adeilad drysorau o Lundain, yn eu plith Magna Carta, darluniau gan Leonardo da Vinci, paentiadau gan Rembrandt, Rubens a Velázquez a llofnodion Shakespeare; ymhlith ei daliadau mae’r llyfr cyntaf a argraffwyd yn Gymraeg, Yny lhyvyr hwnn (1546), a thua 25,000 o lawysgrifau, yn eu plith Llyfr Du Caerfyrddin, y llawysgrif hynaf sydd wedi goroesi yn gyfan gwbl yn Gymraeg, a Llyfr Taliesin.
Trysorau Cymru
Yma mae’r llyfr cyntaf a argraffwyd yn Gymraeg, Yny lhyvyr hwnn o 1546, a llawysgrifau mawr Cymru: Llyfr Du Caerfyrddin, Llyfr Taliesin, Llyfr Gwyn Rhydderch, Llyfr Du’r Waun a Llawysgrif Hendregadredd.FfynonellauNational Library of Wales ↗Wikipedia (Saesneg)Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth, llyfrgell adnau cyfreithiol genedlaethol Cymru a’r llyfrgell fwyaf yng Nghymru, gyda thros 6.5 miliwn o lyfrau a chyfnodolion a’r casgliadau mwyaf o archifau, portreadau, mapiau a ffotograffau yng Nghymru; y Gymraeg yw ei phrif gyfrwng; yn 1873 sefydlwyd pwyllgor i gasglu deunydd Cymreig yng Ngholeg y Brifysgol, Aberystwyth; cefnogodd David Lloyd George yr ymdrech i ddod â’r llyfrgell i Aberystwyth; daeth arian y Llyfrgell a’r Amgueddfa o danysgrifiadau’r dosbarth gweithiol, peth anarferol i sefydliadau o’r fath, a chyfrifodd y llyfrgellydd cyntaf, John Ballinger, bron i 110,000 o gyfranwyr; adnau cyfreithiol dan Ddeddf Hawlfraint 1911; y llyfrgell gyntaf ym Mhrydain i ddefnyddio Dosbarthiad Llyfrgell y Gyngres, yn 1913; enillodd Sidney Greenslade y gystadleuaeth gynllunio yn 1909, ac roedd yr adeilad yn y Grogythan ger Rhiw Penglais yn barod yn Awst 1915; mae gan yr Ystafell Ddarllen Ogleddol ‘gyfrannau eglwys gadeiriol Gothig’, 175 troedfedd o hyd; yn yr Ail Ryfel Byd cysgododd twnnel yn y graig ger yr adeilad drysorau o Lundain, yn eu plith Magna Carta, darluniau gan Leonardo da Vinci, paentiadau gan Rembrandt, Rubens a Velázquez a llofnodion Shakespeare; ymhlith ei daliadau mae’r llyfr cyntaf a argraffwyd yn Gymraeg, Yny lhyvyr hwnn (1546), a thua 25,000 o lawysgrifau, yn eu plith Llyfr Du Caerfyrddin, y llawysgrif hynaf sydd wedi goroesi yn gyfan gwbl yn Gymraeg, a Llyfr Taliesin.Llyfrgell Genedlaethol Cymru ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: sefydlwyd y Llyfrgell yn 1907 wedi ymgyrch hir a phoblogaidd a gychwynnwyd yn Eisteddfod Genedlaethol yr Wyddgrug 1873; ymhlith ei llawysgrifau Cymreig pwysicaf mae Llyfr Du Caerfyrddin, Llyfr Taliesin, Llyfr Gwyn Rhydderch, Llyfr Du’r Waun a Llawysgrif Hendregadredd; mae’r Llyfrgell ar agor chwe diwrnod yr wythnos ac mae mynediad i’r holl arddangosfeydd am ddim.
Lloches adeg rhyfel
Yn yr Ail Ryfel Byd cysgododd twnnel a dorrwyd yn y graig ger y Llyfrgell drysorau a anfonwyd o Lundain, yn eu plith Magna Carta, darluniau gan Leonardo da Vinci a phaentiadau gan Rembrandt a Rubens.FfynhonnellNational Library of Wales ↗Wikipedia (Saesneg)Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth, llyfrgell adnau cyfreithiol genedlaethol Cymru a’r llyfrgell fwyaf yng Nghymru, gyda thros 6.5 miliwn o lyfrau a chyfnodolion a’r casgliadau mwyaf o archifau, portreadau, mapiau a ffotograffau yng Nghymru; y Gymraeg yw ei phrif gyfrwng; yn 1873 sefydlwyd pwyllgor i gasglu deunydd Cymreig yng Ngholeg y Brifysgol, Aberystwyth; cefnogodd David Lloyd George yr ymdrech i ddod â’r llyfrgell i Aberystwyth; daeth arian y Llyfrgell a’r Amgueddfa o danysgrifiadau’r dosbarth gweithiol, peth anarferol i sefydliadau o’r fath, a chyfrifodd y llyfrgellydd cyntaf, John Ballinger, bron i 110,000 o gyfranwyr; adnau cyfreithiol dan Ddeddf Hawlfraint 1911; y llyfrgell gyntaf ym Mhrydain i ddefnyddio Dosbarthiad Llyfrgell y Gyngres, yn 1913; enillodd Sidney Greenslade y gystadleuaeth gynllunio yn 1909, ac roedd yr adeilad yn y Grogythan ger Rhiw Penglais yn barod yn Awst 1915; mae gan yr Ystafell Ddarllen Ogleddol ‘gyfrannau eglwys gadeiriol Gothig’, 175 troedfedd o hyd; yn yr Ail Ryfel Byd cysgododd twnnel yn y graig ger yr adeilad drysorau o Lundain, yn eu plith Magna Carta, darluniau gan Leonardo da Vinci, paentiadau gan Rembrandt, Rubens a Velázquez a llofnodion Shakespeare; ymhlith ei daliadau mae’r llyfr cyntaf a argraffwyd yn Gymraeg, Yny lhyvyr hwnn (1546), a thua 25,000 o lawysgrifau, yn eu plith Llyfr Du Caerfyrddin, y llawysgrif hynaf sydd wedi goroesi yn gyfan gwbl yn Gymraeg, a Llyfr Taliesin.
Ymweld
Y Gymraeg yw prif iaith y Llyfrgell. Mae ar agor chwe diwrnod yr wythnos, ac mae mynediad i’r holl arddangosfeydd am ddim.FfynonellauNational Library of Wales ↗Wikipedia (Saesneg)Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth, llyfrgell adnau cyfreithiol genedlaethol Cymru a’r llyfrgell fwyaf yng Nghymru, gyda thros 6.5 miliwn o lyfrau a chyfnodolion a’r casgliadau mwyaf o archifau, portreadau, mapiau a ffotograffau yng Nghymru; y Gymraeg yw ei phrif gyfrwng; yn 1873 sefydlwyd pwyllgor i gasglu deunydd Cymreig yng Ngholeg y Brifysgol, Aberystwyth; cefnogodd David Lloyd George yr ymdrech i ddod â’r llyfrgell i Aberystwyth; daeth arian y Llyfrgell a’r Amgueddfa o danysgrifiadau’r dosbarth gweithiol, peth anarferol i sefydliadau o’r fath, a chyfrifodd y llyfrgellydd cyntaf, John Ballinger, bron i 110,000 o gyfranwyr; adnau cyfreithiol dan Ddeddf Hawlfraint 1911; y llyfrgell gyntaf ym Mhrydain i ddefnyddio Dosbarthiad Llyfrgell y Gyngres, yn 1913; enillodd Sidney Greenslade y gystadleuaeth gynllunio yn 1909, ac roedd yr adeilad yn y Grogythan ger Rhiw Penglais yn barod yn Awst 1915; mae gan yr Ystafell Ddarllen Ogleddol ‘gyfrannau eglwys gadeiriol Gothig’, 175 troedfedd o hyd; yn yr Ail Ryfel Byd cysgododd twnnel yn y graig ger yr adeilad drysorau o Lundain, yn eu plith Magna Carta, darluniau gan Leonardo da Vinci, paentiadau gan Rembrandt, Rubens a Velázquez a llofnodion Shakespeare; ymhlith ei daliadau mae’r llyfr cyntaf a argraffwyd yn Gymraeg, Yny lhyvyr hwnn (1546), a thua 25,000 o lawysgrifau, yn eu plith Llyfr Du Caerfyrddin, y llawysgrif hynaf sydd wedi goroesi yn gyfan gwbl yn Gymraeg, a Llyfr Taliesin.Llyfrgell Genedlaethol Cymru ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: sefydlwyd y Llyfrgell yn 1907 wedi ymgyrch hir a phoblogaidd a gychwynnwyd yn Eisteddfod Genedlaethol yr Wyddgrug 1873; ymhlith ei llawysgrifau Cymreig pwysicaf mae Llyfr Du Caerfyrddin, Llyfr Taliesin, Llyfr Gwyn Rhydderch, Llyfr Du’r Waun a Llawysgrif Hendregadredd; mae’r Llyfrgell ar agor chwe diwrnod yr wythnos ac mae mynediad i’r holl arddangosfeydd am ddim.
Ffynonellau a darllen pellach
Coflein: cofnod cenedlaethol y safle hwn ↗Encyclopaedia Britannica (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Y stori lawn
Erthygl · 17 munY Mabinogi: y llyfrau a gadwodd chwedlau Cymru
Mae Cymru wedi cadw ei straeon mwyaf ers naw can mlynedd. Dyma sut: storïwyr y llysoedd brenhinol, awdur anhysbys y Pedair Cainc, dau lyfr mawr a ysgrifennwyd i ddau uchelwr o Gymro yn y bedwaredd ganrif ar ddeg, a merch ifanc o Saesnes yng ngwaith haearn Dowlais a ddysgodd Gymraeg ac a roddodd y chwedlau i’r byd.
Erthygl · 11 munJoseff o Arimathea yn dod i Brydain
Y gŵr cyfoethog a osododd Grist yn ei fedd ei hun, a’r traddodiad iddo ddod at y Brythoniaid yn Ynys Wydrin yn OC 63 a chodi eglwys gyntaf Prydain. Dewi Sant, y Ddraenen Sanctaidd, y Greal, a’r cwpan a ddaeth i Gymru.
Y dudalen fawr · 15 pennod, lluniau a chwisCyfreithiau Hywel Dda
Popeth am Gyfraith Hywel: y cynulliad yn Hendy-gwyn, y tri llyfr cyfraith, galanas a sarhaed, menywod a phriodas, gwerth pob peth, a’r llawysgrifau a’u lluniau.
Beth ddigwyddodd yma
Y Llyfrgell a’r Amgueddfa Genedlaethol
Mae siarteri brenhinol yn creu Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn Aberystwyth a’r Amgueddfa Genedlaethol yng Nghaerdydd.
Y Llyfrgell a’r Amgueddfa Genedlaethol
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf



