
Cymru Rufeinig
Tomen y Mur
Caer Rufeinig yn uchel ar y rhostir uwchben Trawsfynydd, gyda’i hamffitheatr fach ei hun a’i maes parêd. Ym Mhedwaredd Gainc y Mabinogi hi yw Mur Castell, llys Ardudwy.
Llun: Caer Rufeinig Tomen y Mur o’r awyr, a’r domen Normanaidd ddiweddarach o fewn ei rhagfuriau · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Tomen y Mur: tomen y mur, y domen Normanaidd a godwyd o fewn muriau’r gaer Rufeinig
Tomen y Mur
- Tomen tomen
- y y fannod
- Mur mur
Yn uchel ar y rhostir uwchben Llyn Trawsfynydd mae cloddiau Tomen y Mur, un o’r caerau Rhufeinig gorau ym Mhrydain. Ym Mhedwaredd Gainc y Mabinogi Mur y Castell ydyw, y llys lle gwnaeth Lleu Llaw Gyffes a Blodeuwedd eu cartref.FfynonellauTomen y Mur ↗Wikipedia (Saesneg)Tomen y Mur, caer Rufeinig ar ysgwydd unig i’r gogledd-ddwyrain o Lyn Trawsfynydd, a godwyd yn ymgyrchoedd Agricola yng ngogledd Cymru yn OC 78, wrth ffordd Rufeinig Sarn Helen, ac a adawyd tua OC 140; heneb gofrestredig; cyfeiria’r enw at y domen o’r cyfnod Normanaidd o fewn y cloddiau Rhufeinig; ni wyddys yr enw Rhufeinig; o bridd a phren i ddechrau, i uned farchogion o 1,000 mae’n debyg, ailgodwyd mewn carreg ar ddechrau’r 2il ganrif i 500 o filwyr traed; mae meini canwriaid arysgrifedig, a gafwyd yng Nghastell Harlech ac y credir eu bod o Domen y Mur, yn cofnodi hyd y mur a godwyd gan bob canwriaeth; ailgodwyd darn o fur yr 2il ganrif i ddangos sut yr edrychai; ym Mhedwaredd Gainc y Mabinogi Mur y Castell yw hi, llys Ardudwy; y tu allan i’r gaer dengys cloddiau faes ymarfer, baddondy, mansio, ffyrdd, tomenni claddu, teml bosibl ac amffitheatr filwrol fechan, prin ym Mhrydain. Wicipedia Cymraeg: Tomen y Mur neu Mur y Castell, un o’r caerau Rhufeinig gorau ym Mhrydain, o tua OC 77 neu 78; cloddiau pridd yn amgáu sgwâr o tua 1.7 ha i ddechrau; ailgodwyd mewn carreg dan Hadrian tua OC 120; mae deg maen arysgrifedig yn cofnodi gwaith gwahanol ganrifoedd, un yn awr yn nhafarn y Grapes, Maentwrog; gadawyd erbyn canol yr 2g; amffitheatr, baddondy a mansio, gwesty i deithwyr; ar Sarn Helen, ag olion ei phont dros Nant Tyddyn-yr-ynn islaw Llyn yr Oerfel, a gyflenwai’r gaer â dŵr; rhedai ffordd arall i Gaer Gai ger Llyn Tegid; yn y Bedwaredd Gainc, Math fab Mathonwy, mae Lleu Llaw Gyffes a Blodeuwedd yn byw ym Mur y Castell; mae’r castell mwnt a beili o ddiwedd yr 11g, wedi’i godi o fewn y gaer Rufeinig fel bod ei muriau’n ffurfio’r beili; heneb gofrestredig ME078; cloddiwyd ac arolygwyd gan C. A. Gresham (1938), M. G. Jarrett (1962) ac eraill.Tomen y Mur ↗Wikipedia, yn seiliedig ar restriad Cadw a chofnod Coflein (Saesneg)Codwyd OC 78 dan Agricola, ailgodwyd mewn carreg ar gyfer tua 500 o filwyr traed, gadawyd tua 140; amffitheatr filwrol brin; twmpath Normanaidd, efallai gan Wiliam Rufus yn 1095; llys Ardudwy, Mur Castell, ym Mhedwaredd Gainc y Mabinogi.
| Codwyd | OC 77 neu 78, dan AgricolaFfynonellauTomen y Mur ↗Wikipedia (Saesneg)Tomen y Mur, caer Rufeinig ar ysgwydd unig i’r gogledd-ddwyrain o Lyn Trawsfynydd, a godwyd yn ymgyrchoedd Agricola yng ngogledd Cymru yn OC 78, wrth ffordd Rufeinig Sarn Helen, ac a adawyd tua OC 140; heneb gofrestredig; cyfeiria’r enw at y domen o’r cyfnod Normanaidd o fewn y cloddiau Rhufeinig; ni wyddys yr enw Rhufeinig; o bridd a phren i ddechrau, i uned farchogion o 1,000 mae’n debyg, ailgodwyd mewn carreg ar ddechrau’r 2il ganrif i 500 o filwyr traed; mae meini canwriaid arysgrifedig, a gafwyd yng Nghastell Harlech ac y credir eu bod o Domen y Mur, yn cofnodi hyd y mur a godwyd gan bob canwriaeth; ailgodwyd darn o fur yr 2il ganrif i ddangos sut yr edrychai; ym Mhedwaredd Gainc y Mabinogi Mur y Castell yw hi, llys Ardudwy; y tu allan i’r gaer dengys cloddiau faes ymarfer, baddondy, mansio, ffyrdd, tomenni claddu, teml bosibl ac amffitheatr filwrol fechan, prin ym Mhrydain. Wicipedia Cymraeg: Tomen y Mur neu Mur y Castell, un o’r caerau Rhufeinig gorau ym Mhrydain, o tua OC 77 neu 78; cloddiau pridd yn amgáu sgwâr o tua 1.7 ha i ddechrau; ailgodwyd mewn carreg dan Hadrian tua OC 120; mae deg maen arysgrifedig yn cofnodi gwaith gwahanol ganrifoedd, un yn awr yn nhafarn y Grapes, Maentwrog; gadawyd erbyn canol yr 2g; amffitheatr, baddondy a mansio, gwesty i deithwyr; ar Sarn Helen, ag olion ei phont dros Nant Tyddyn-yr-ynn islaw Llyn yr Oerfel, a gyflenwai’r gaer â dŵr; rhedai ffordd arall i Gaer Gai ger Llyn Tegid; yn y Bedwaredd Gainc, Math fab Mathonwy, mae Lleu Llaw Gyffes a Blodeuwedd yn byw ym Mur y Castell; mae’r castell mwnt a beili o ddiwedd yr 11g, wedi’i godi o fewn y gaer Rufeinig fel bod ei muriau’n ffurfio’r beili; heneb gofrestredig ME078; cloddiwyd ac arolygwyd gan C. A. Gresham (1938), M. G. Jarrett (1962) ac eraill.Tomen y Mur ↗Wikipedia, yn seiliedig ar restriad Cadw a chofnod Coflein (Saesneg)Codwyd OC 78 dan Agricola, ailgodwyd mewn carreg ar gyfer tua 500 o filwyr traed, gadawyd tua 140; amffitheatr filwrol brin; twmpath Normanaidd, efallai gan Wiliam Rufus yn 1095; llys Ardudwy, Mur Castell, ym Mhedwaredd Gainc y Mabinogi. |
|---|---|
| Gadawyd | Tua OC 140FfynonellauTomen y Mur ↗Wikipedia (Saesneg)Tomen y Mur, caer Rufeinig ar ysgwydd unig i’r gogledd-ddwyrain o Lyn Trawsfynydd, a godwyd yn ymgyrchoedd Agricola yng ngogledd Cymru yn OC 78, wrth ffordd Rufeinig Sarn Helen, ac a adawyd tua OC 140; heneb gofrestredig; cyfeiria’r enw at y domen o’r cyfnod Normanaidd o fewn y cloddiau Rhufeinig; ni wyddys yr enw Rhufeinig; o bridd a phren i ddechrau, i uned farchogion o 1,000 mae’n debyg, ailgodwyd mewn carreg ar ddechrau’r 2il ganrif i 500 o filwyr traed; mae meini canwriaid arysgrifedig, a gafwyd yng Nghastell Harlech ac y credir eu bod o Domen y Mur, yn cofnodi hyd y mur a godwyd gan bob canwriaeth; ailgodwyd darn o fur yr 2il ganrif i ddangos sut yr edrychai; ym Mhedwaredd Gainc y Mabinogi Mur y Castell yw hi, llys Ardudwy; y tu allan i’r gaer dengys cloddiau faes ymarfer, baddondy, mansio, ffyrdd, tomenni claddu, teml bosibl ac amffitheatr filwrol fechan, prin ym Mhrydain. Wicipedia Cymraeg: Tomen y Mur neu Mur y Castell, un o’r caerau Rhufeinig gorau ym Mhrydain, o tua OC 77 neu 78; cloddiau pridd yn amgáu sgwâr o tua 1.7 ha i ddechrau; ailgodwyd mewn carreg dan Hadrian tua OC 120; mae deg maen arysgrifedig yn cofnodi gwaith gwahanol ganrifoedd, un yn awr yn nhafarn y Grapes, Maentwrog; gadawyd erbyn canol yr 2g; amffitheatr, baddondy a mansio, gwesty i deithwyr; ar Sarn Helen, ag olion ei phont dros Nant Tyddyn-yr-ynn islaw Llyn yr Oerfel, a gyflenwai’r gaer â dŵr; rhedai ffordd arall i Gaer Gai ger Llyn Tegid; yn y Bedwaredd Gainc, Math fab Mathonwy, mae Lleu Llaw Gyffes a Blodeuwedd yn byw ym Mur y Castell; mae’r castell mwnt a beili o ddiwedd yr 11g, wedi’i godi o fewn y gaer Rufeinig fel bod ei muriau’n ffurfio’r beili; heneb gofrestredig ME078; cloddiwyd ac arolygwyd gan C. A. Gresham (1938), M. G. Jarrett (1962) ac eraill.Tomen y Mur ↗Wikipedia, yn seiliedig ar restriad Cadw a chofnod Coflein (Saesneg)Codwyd OC 78 dan Agricola, ailgodwyd mewn carreg ar gyfer tua 500 o filwyr traed, gadawyd tua 140; amffitheatr filwrol brin; twmpath Normanaidd, efallai gan Wiliam Rufus yn 1095; llys Ardudwy, Mur Castell, ym Mhedwaredd Gainc y Mabinogi. |
| Gwarchod | Heneb gofrestredig ME078FfynhonnellTomen y Mur ↗Wikipedia (Saesneg)Tomen y Mur, caer Rufeinig ar ysgwydd unig i’r gogledd-ddwyrain o Lyn Trawsfynydd, a godwyd yn ymgyrchoedd Agricola yng ngogledd Cymru yn OC 78, wrth ffordd Rufeinig Sarn Helen, ac a adawyd tua OC 140; heneb gofrestredig; cyfeiria’r enw at y domen o’r cyfnod Normanaidd o fewn y cloddiau Rhufeinig; ni wyddys yr enw Rhufeinig; o bridd a phren i ddechrau, i uned farchogion o 1,000 mae’n debyg, ailgodwyd mewn carreg ar ddechrau’r 2il ganrif i 500 o filwyr traed; mae meini canwriaid arysgrifedig, a gafwyd yng Nghastell Harlech ac y credir eu bod o Domen y Mur, yn cofnodi hyd y mur a godwyd gan bob canwriaeth; ailgodwyd darn o fur yr 2il ganrif i ddangos sut yr edrychai; ym Mhedwaredd Gainc y Mabinogi Mur y Castell yw hi, llys Ardudwy; y tu allan i’r gaer dengys cloddiau faes ymarfer, baddondy, mansio, ffyrdd, tomenni claddu, teml bosibl ac amffitheatr filwrol fechan, prin ym Mhrydain. Wicipedia Cymraeg: Tomen y Mur neu Mur y Castell, un o’r caerau Rhufeinig gorau ym Mhrydain, o tua OC 77 neu 78; cloddiau pridd yn amgáu sgwâr o tua 1.7 ha i ddechrau; ailgodwyd mewn carreg dan Hadrian tua OC 120; mae deg maen arysgrifedig yn cofnodi gwaith gwahanol ganrifoedd, un yn awr yn nhafarn y Grapes, Maentwrog; gadawyd erbyn canol yr 2g; amffitheatr, baddondy a mansio, gwesty i deithwyr; ar Sarn Helen, ag olion ei phont dros Nant Tyddyn-yr-ynn islaw Llyn yr Oerfel, a gyflenwai’r gaer â dŵr; rhedai ffordd arall i Gaer Gai ger Llyn Tegid; yn y Bedwaredd Gainc, Math fab Mathonwy, mae Lleu Llaw Gyffes a Blodeuwedd yn byw ym Mur y Castell; mae’r castell mwnt a beili o ddiwedd yr 11g, wedi’i godi o fewn y gaer Rufeinig fel bod ei muriau’n ffurfio’r beili; heneb gofrestredig ME078; cloddiwyd ac arolygwyd gan C. A. Gresham (1938), M. G. Jarrett (1962) ac eraill. |
Tomen y Mur
Daw’r enw o domen castell o ddiwedd yr unfed ganrif ar ddeg sy’n sefyll o fewn y cloddiau Rhufeinig, a godwyd fel bod hen furiau’r gaer yn ffurfio ei beili. Ni wyddys beth oedd enw’r Rhufeiniaid ar y gaer.FfynhonnellTomen y Mur ↗Wikipedia (Saesneg)Tomen y Mur, caer Rufeinig ar ysgwydd unig i’r gogledd-ddwyrain o Lyn Trawsfynydd, a godwyd yn ymgyrchoedd Agricola yng ngogledd Cymru yn OC 78, wrth ffordd Rufeinig Sarn Helen, ac a adawyd tua OC 140; heneb gofrestredig; cyfeiria’r enw at y domen o’r cyfnod Normanaidd o fewn y cloddiau Rhufeinig; ni wyddys yr enw Rhufeinig; o bridd a phren i ddechrau, i uned farchogion o 1,000 mae’n debyg, ailgodwyd mewn carreg ar ddechrau’r 2il ganrif i 500 o filwyr traed; mae meini canwriaid arysgrifedig, a gafwyd yng Nghastell Harlech ac y credir eu bod o Domen y Mur, yn cofnodi hyd y mur a godwyd gan bob canwriaeth; ailgodwyd darn o fur yr 2il ganrif i ddangos sut yr edrychai; ym Mhedwaredd Gainc y Mabinogi Mur y Castell yw hi, llys Ardudwy; y tu allan i’r gaer dengys cloddiau faes ymarfer, baddondy, mansio, ffyrdd, tomenni claddu, teml bosibl ac amffitheatr filwrol fechan, prin ym Mhrydain. Wicipedia Cymraeg: Tomen y Mur neu Mur y Castell, un o’r caerau Rhufeinig gorau ym Mhrydain, o tua OC 77 neu 78; cloddiau pridd yn amgáu sgwâr o tua 1.7 ha i ddechrau; ailgodwyd mewn carreg dan Hadrian tua OC 120; mae deg maen arysgrifedig yn cofnodi gwaith gwahanol ganrifoedd, un yn awr yn nhafarn y Grapes, Maentwrog; gadawyd erbyn canol yr 2g; amffitheatr, baddondy a mansio, gwesty i deithwyr; ar Sarn Helen, ag olion ei phont dros Nant Tyddyn-yr-ynn islaw Llyn yr Oerfel, a gyflenwai’r gaer â dŵr; rhedai ffordd arall i Gaer Gai ger Llyn Tegid; yn y Bedwaredd Gainc, Math fab Mathonwy, mae Lleu Llaw Gyffes a Blodeuwedd yn byw ym Mur y Castell; mae’r castell mwnt a beili o ddiwedd yr 11g, wedi’i godi o fewn y gaer Rufeinig fel bod ei muriau’n ffurfio’r beili; heneb gofrestredig ME078; cloddiwyd ac arolygwyd gan C. A. Gresham (1938), M. G. Jarrett (1962) ac eraill.
Ar Sarn Helen
Safai’r gaer wrth ffordd Rufeinig Sarn Helen, a gellir olrhain olion ei phont dros Nant Tyddyn-yr-ynn islaw Llyn yr Oerfel, y llyn a roddai ddŵr i’r gaer. Rhedai ffordd arall dros y bryniau i Gaer Gai ger Llyn Tegid.FfynhonnellTomen y Mur ↗Wikipedia (Saesneg)Tomen y Mur, caer Rufeinig ar ysgwydd unig i’r gogledd-ddwyrain o Lyn Trawsfynydd, a godwyd yn ymgyrchoedd Agricola yng ngogledd Cymru yn OC 78, wrth ffordd Rufeinig Sarn Helen, ac a adawyd tua OC 140; heneb gofrestredig; cyfeiria’r enw at y domen o’r cyfnod Normanaidd o fewn y cloddiau Rhufeinig; ni wyddys yr enw Rhufeinig; o bridd a phren i ddechrau, i uned farchogion o 1,000 mae’n debyg, ailgodwyd mewn carreg ar ddechrau’r 2il ganrif i 500 o filwyr traed; mae meini canwriaid arysgrifedig, a gafwyd yng Nghastell Harlech ac y credir eu bod o Domen y Mur, yn cofnodi hyd y mur a godwyd gan bob canwriaeth; ailgodwyd darn o fur yr 2il ganrif i ddangos sut yr edrychai; ym Mhedwaredd Gainc y Mabinogi Mur y Castell yw hi, llys Ardudwy; y tu allan i’r gaer dengys cloddiau faes ymarfer, baddondy, mansio, ffyrdd, tomenni claddu, teml bosibl ac amffitheatr filwrol fechan, prin ym Mhrydain. Wicipedia Cymraeg: Tomen y Mur neu Mur y Castell, un o’r caerau Rhufeinig gorau ym Mhrydain, o tua OC 77 neu 78; cloddiau pridd yn amgáu sgwâr o tua 1.7 ha i ddechrau; ailgodwyd mewn carreg dan Hadrian tua OC 120; mae deg maen arysgrifedig yn cofnodi gwaith gwahanol ganrifoedd, un yn awr yn nhafarn y Grapes, Maentwrog; gadawyd erbyn canol yr 2g; amffitheatr, baddondy a mansio, gwesty i deithwyr; ar Sarn Helen, ag olion ei phont dros Nant Tyddyn-yr-ynn islaw Llyn yr Oerfel, a gyflenwai’r gaer â dŵr; rhedai ffordd arall i Gaer Gai ger Llyn Tegid; yn y Bedwaredd Gainc, Math fab Mathonwy, mae Lleu Llaw Gyffes a Blodeuwedd yn byw ym Mur y Castell; mae’r castell mwnt a beili o ddiwedd yr 11g, wedi’i godi o fewn y gaer Rufeinig fel bod ei muriau’n ffurfio’r beili; heneb gofrestredig ME078; cloddiwyd ac arolygwyd gan C. A. Gresham (1938), M. G. Jarrett (1962) ac eraill.
Codi fesul canwriaeth
Ar y dechrau roedd y gaer o bridd a phren, i fil o farchogion mae’n debyg. Tua OC 120 ailgodwyd hi mewn carreg i 500 o filwyr traed. Mae deg maen arysgrifedig yn cofnodi sawl cam o fur a gododd pob canwriaeth o filwyr; mae un ohonynt bellach yn nhafarn y Grapes ym Maentwrog. Ailgodwyd darn o’r mur i ddangos sut yr edrychai unwaith.FfynhonnellTomen y Mur ↗Wikipedia (Saesneg)Tomen y Mur, caer Rufeinig ar ysgwydd unig i’r gogledd-ddwyrain o Lyn Trawsfynydd, a godwyd yn ymgyrchoedd Agricola yng ngogledd Cymru yn OC 78, wrth ffordd Rufeinig Sarn Helen, ac a adawyd tua OC 140; heneb gofrestredig; cyfeiria’r enw at y domen o’r cyfnod Normanaidd o fewn y cloddiau Rhufeinig; ni wyddys yr enw Rhufeinig; o bridd a phren i ddechrau, i uned farchogion o 1,000 mae’n debyg, ailgodwyd mewn carreg ar ddechrau’r 2il ganrif i 500 o filwyr traed; mae meini canwriaid arysgrifedig, a gafwyd yng Nghastell Harlech ac y credir eu bod o Domen y Mur, yn cofnodi hyd y mur a godwyd gan bob canwriaeth; ailgodwyd darn o fur yr 2il ganrif i ddangos sut yr edrychai; ym Mhedwaredd Gainc y Mabinogi Mur y Castell yw hi, llys Ardudwy; y tu allan i’r gaer dengys cloddiau faes ymarfer, baddondy, mansio, ffyrdd, tomenni claddu, teml bosibl ac amffitheatr filwrol fechan, prin ym Mhrydain. Wicipedia Cymraeg: Tomen y Mur neu Mur y Castell, un o’r caerau Rhufeinig gorau ym Mhrydain, o tua OC 77 neu 78; cloddiau pridd yn amgáu sgwâr o tua 1.7 ha i ddechrau; ailgodwyd mewn carreg dan Hadrian tua OC 120; mae deg maen arysgrifedig yn cofnodi gwaith gwahanol ganrifoedd, un yn awr yn nhafarn y Grapes, Maentwrog; gadawyd erbyn canol yr 2g; amffitheatr, baddondy a mansio, gwesty i deithwyr; ar Sarn Helen, ag olion ei phont dros Nant Tyddyn-yr-ynn islaw Llyn yr Oerfel, a gyflenwai’r gaer â dŵr; rhedai ffordd arall i Gaer Gai ger Llyn Tegid; yn y Bedwaredd Gainc, Math fab Mathonwy, mae Lleu Llaw Gyffes a Blodeuwedd yn byw ym Mur y Castell; mae’r castell mwnt a beili o ddiwedd yr 11g, wedi’i godi o fewn y gaer Rufeinig fel bod ei muriau’n ffurfio’r beili; heneb gofrestredig ME078; cloddiwyd ac arolygwyd gan C. A. Gresham (1938), M. G. Jarrett (1962) ac eraill.
Arena ar y rhos
O gwmpas y gaer dengys cloddiau faes ymarfer, baddondy, gwesty i deithwyr, ffyrdd, tomenni claddu ac efallai deml. Mae yno hefyd amffitheatr fechan i’r milwyr, peth prin ym Mhrydain, a oroesodd efallai am na throwyd lle mor unig erioed.FfynonellauTomen y Mur ↗Wikipedia (Saesneg)Tomen y Mur, caer Rufeinig ar ysgwydd unig i’r gogledd-ddwyrain o Lyn Trawsfynydd, a godwyd yn ymgyrchoedd Agricola yng ngogledd Cymru yn OC 78, wrth ffordd Rufeinig Sarn Helen, ac a adawyd tua OC 140; heneb gofrestredig; cyfeiria’r enw at y domen o’r cyfnod Normanaidd o fewn y cloddiau Rhufeinig; ni wyddys yr enw Rhufeinig; o bridd a phren i ddechrau, i uned farchogion o 1,000 mae’n debyg, ailgodwyd mewn carreg ar ddechrau’r 2il ganrif i 500 o filwyr traed; mae meini canwriaid arysgrifedig, a gafwyd yng Nghastell Harlech ac y credir eu bod o Domen y Mur, yn cofnodi hyd y mur a godwyd gan bob canwriaeth; ailgodwyd darn o fur yr 2il ganrif i ddangos sut yr edrychai; ym Mhedwaredd Gainc y Mabinogi Mur y Castell yw hi, llys Ardudwy; y tu allan i’r gaer dengys cloddiau faes ymarfer, baddondy, mansio, ffyrdd, tomenni claddu, teml bosibl ac amffitheatr filwrol fechan, prin ym Mhrydain. Wicipedia Cymraeg: Tomen y Mur neu Mur y Castell, un o’r caerau Rhufeinig gorau ym Mhrydain, o tua OC 77 neu 78; cloddiau pridd yn amgáu sgwâr o tua 1.7 ha i ddechrau; ailgodwyd mewn carreg dan Hadrian tua OC 120; mae deg maen arysgrifedig yn cofnodi gwaith gwahanol ganrifoedd, un yn awr yn nhafarn y Grapes, Maentwrog; gadawyd erbyn canol yr 2g; amffitheatr, baddondy a mansio, gwesty i deithwyr; ar Sarn Helen, ag olion ei phont dros Nant Tyddyn-yr-ynn islaw Llyn yr Oerfel, a gyflenwai’r gaer â dŵr; rhedai ffordd arall i Gaer Gai ger Llyn Tegid; yn y Bedwaredd Gainc, Math fab Mathonwy, mae Lleu Llaw Gyffes a Blodeuwedd yn byw ym Mur y Castell; mae’r castell mwnt a beili o ddiwedd yr 11g, wedi’i godi o fewn y gaer Rufeinig fel bod ei muriau’n ffurfio’r beili; heneb gofrestredig ME078; cloddiwyd ac arolygwyd gan C. A. Gresham (1938), M. G. Jarrett (1962) ac eraill.Tomen y Mur ↗Wikipedia, yn seiliedig ar restriad Cadw a chofnod Coflein (Saesneg)Codwyd OC 78 dan Agricola, ailgodwyd mewn carreg ar gyfer tua 500 o filwyr traed, gadawyd tua 140; amffitheatr filwrol brin; twmpath Normanaidd, efallai gan Wiliam Rufus yn 1095; llys Ardudwy, Mur Castell, ym Mhedwaredd Gainc y Mabinogi.
Mur y Castell
Yn hanes Math fab Mathonwy, Pedwaredd Gainc y Mabinogi, rhoddir gwlad Ardudwy i Leu Llaw Gyffes, ac mae ef a Blodeuwedd yn byw yn ei lys ym Mur y Castell.FfynonellauTomen y Mur ↗Wikipedia (Saesneg)Tomen y Mur, caer Rufeinig ar ysgwydd unig i’r gogledd-ddwyrain o Lyn Trawsfynydd, a godwyd yn ymgyrchoedd Agricola yng ngogledd Cymru yn OC 78, wrth ffordd Rufeinig Sarn Helen, ac a adawyd tua OC 140; heneb gofrestredig; cyfeiria’r enw at y domen o’r cyfnod Normanaidd o fewn y cloddiau Rhufeinig; ni wyddys yr enw Rhufeinig; o bridd a phren i ddechrau, i uned farchogion o 1,000 mae’n debyg, ailgodwyd mewn carreg ar ddechrau’r 2il ganrif i 500 o filwyr traed; mae meini canwriaid arysgrifedig, a gafwyd yng Nghastell Harlech ac y credir eu bod o Domen y Mur, yn cofnodi hyd y mur a godwyd gan bob canwriaeth; ailgodwyd darn o fur yr 2il ganrif i ddangos sut yr edrychai; ym Mhedwaredd Gainc y Mabinogi Mur y Castell yw hi, llys Ardudwy; y tu allan i’r gaer dengys cloddiau faes ymarfer, baddondy, mansio, ffyrdd, tomenni claddu, teml bosibl ac amffitheatr filwrol fechan, prin ym Mhrydain. Wicipedia Cymraeg: Tomen y Mur neu Mur y Castell, un o’r caerau Rhufeinig gorau ym Mhrydain, o tua OC 77 neu 78; cloddiau pridd yn amgáu sgwâr o tua 1.7 ha i ddechrau; ailgodwyd mewn carreg dan Hadrian tua OC 120; mae deg maen arysgrifedig yn cofnodi gwaith gwahanol ganrifoedd, un yn awr yn nhafarn y Grapes, Maentwrog; gadawyd erbyn canol yr 2g; amffitheatr, baddondy a mansio, gwesty i deithwyr; ar Sarn Helen, ag olion ei phont dros Nant Tyddyn-yr-ynn islaw Llyn yr Oerfel, a gyflenwai’r gaer â dŵr; rhedai ffordd arall i Gaer Gai ger Llyn Tegid; yn y Bedwaredd Gainc, Math fab Mathonwy, mae Lleu Llaw Gyffes a Blodeuwedd yn byw ym Mur y Castell; mae’r castell mwnt a beili o ddiwedd yr 11g, wedi’i godi o fewn y gaer Rufeinig fel bod ei muriau’n ffurfio’r beili; heneb gofrestredig ME078; cloddiwyd ac arolygwyd gan C. A. Gresham (1938), M. G. Jarrett (1962) ac eraill.Tomen y Mur ↗Wikipedia, yn seiliedig ar restriad Cadw a chofnod Coflein (Saesneg)Codwyd OC 78 dan Agricola, ailgodwyd mewn carreg ar gyfer tua 500 o filwyr traed, gadawyd tua 140; amffitheatr filwrol brin; twmpath Normanaidd, efallai gan Wiliam Rufus yn 1095; llys Ardudwy, Mur Castell, ym Mhedwaredd Gainc y Mabinogi.
Mwy ar y wefan hon
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf


