

Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Hen lyfrau Cymru
dechrau’r ddegfed ganrif
Y Darn Computus
Un ddalen ar gyfrif y lleuad a dyddiad y Pasg, a ysgrifennwyd yng Nghymru yn gynnar yn y ddegfed ganrif.
Llun: Tablau’r Pasg a ysgrifennwyd yng Nghymru yn y 830au, yn Llyfr Commoneus: yr un wyddor amser ag y mae’r Darn Computus yn ei hesbonio yn Gymraeg · Commoneus; Bodleian Libraries, Oxford (MS. Auct. F. 4. 32), Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
| Ysgrifennwyd | dechrau’r ddegfed ganrif, yng Nghymru |
|---|---|
| Maint | un ddalen |
| Cedwir yn | Llyfrgell Prifysgol Caergrawnt (Add. MS 4543) |
| Trysor | tudalen o Hen Gymraeg wedi’i hysgrifennu fel rhyddiaith |
Tudalen am y lleuad
Un ddalen o femrwn yw’r Darn Computus, a ysgrifennwyd yng Nghymru yn gynnar yn y ddegfed ganrif.FfynhonnellCambridge, University Library, Add. 4543 ↗CLASP, Prifysgol Rhydychen (Saesneg)Tarddiad Cymru; y ddegfed ganrif, cyn 930 yn ôl pob tebyg; computus Cymraeg a darn o galendr. Ei bwnc yw’r computus, cyfrif amser: y wyddor, a garwyd yn fawr yn eglwysi Cymru ac Iwerddon, o weithio allan wedd y lleuad a dyddiad y Pasg. Mae’n esbonio pennod o lyfr mawr Beda ar amser, a’r tabl sy’n dweud oed y lleuad ar unrhyw ddiwrnod o’r flwyddyn.

Cymraeg fel rhyddiaith
Ei iaith sy’n ei wneud yn werthfawr. Yn llyfrau eraill ei oes dim ond fel geiriau neu ymadroddion unigol rhwng llinellau testun Lladin y mae’r Gymraeg yn ymddangos. Yma ysgrifennodd ysgolhaig o Gymru ei esboniad cyfan yn Gymraeg, frawddeg ar ôl brawddeg. Ddwywaith mae’n sôn am y tabl ‘in irgueleri’, ‘yn y calendr’.FfynhonnellOld Welsh guelery ‘calendar’ ↗MURAL, archif ymchwil Prifysgol Maynooth (Saesneg)Y Darn Computus, dechrau’r ddegfed ganrif, a olygwyd gan Ifor Williams (1925–27): testun Hen Gymraeg di-dor yn esbonio Beda, De temporum ratione, pen. 19; ‘in irgueleri’ ddwywaith. Mae’n un o’r ychydig iawn o ddarnau o ryddiaith Hen Gymraeg sydd wedi goroesi, ac mae’n dangos bod y Gymraeg erbyn y ddegfed ganrif eisoes yn iaith y gellid dysgu ynddi.
Darllenwyd gan Ifor Williams
Golygwyd a chyfieithwyd y ddalen gan Syr Ifor Williams, ysgolhaig mawr y Gymraeg gynnar, ym Mwletin y Bwrdd Gwybodau Celtaidd yn 1926–27. Mae darn o galendr gyda hi.
Cofnod y llyfrgell ohono ↗ Ifor Williams → Llyfr Commoneus → Pob llawysgrif Gymraeg ganoloesol →
Pobl y llyfr
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
