Syr John Edward Lloyd
Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward Lloyd
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1881–1965
Yr ysgolhaig a ddangosodd fod cerddi Aneirin a Thaliesin yn perthyn i’r chweched ganrif mewn gwirionedd, ac a olygodd Bedair Cainc y Mabinogi.
Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Rhoddodd Syr Ifor Williams, mab chwarelwr o Dregarth, ei oes i farddoniaeth hynaf Cymru. Gair wrth air agorodd gerddi Aneirin a Thaliesin, gwnaeth y Gododdin yn ddarllenadwy eto, a gosododd sylfeini pob astudiaeth o’r Hen Gymraeg. Meddai Bob Owen, Croesor, amdano mai ef oedd y myfyriwr caletaf yn hanes y genedl.FfynonellauIfor Williams ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Ifor Williams (16 Ebrill 1881 – 4 Tachwedd 1965), ysgolhaig a osododd sylfeini’r astudiaeth academaidd o’r Hen Gymraeg, yn enwedig barddoniaeth Gymraeg gynnar; ganed ym Mhendinas, Tregarth ger Bangor, mab John Williams, chwarelwr; roedd ei daid Hugh Derfel Hughes yn hanesydd lleol nodedig; un o’r cyntaf i gymhwyso dulliau academaidd trylwyr at enwau lleoedd Cymru, ac mae ei Enwau Lleoedd (1945) o werth mawr o hyd; golygodd y Mabinogi yn 1930 a cherddi Dafydd ap Gwilym (1914) ac Iolo Goch (1925) gyda chydweithwyr; Canu Llywarch Hen (1935); yn 1938 ei waith pwysicaf efallai, Canu Aneirin, testun y Gododdin a briodolir i’r bardd o’r chweched ganrif Aneirin, gyda nodiadau: am y tro cyntaf gwahaniaethwyd y testun gwreiddiol oddi wrth ychwanegiadau diweddarach a’i wneud yn ddealladwy, sylfaen pob gwaith diweddarach ar y farddoniaeth hon; ymdriniodd ei ragymadrodd i Canu Taliesin (1960) yn enwedig â dyddio cerddi’r chweched ganrif yng nghasgliad Taliesin; cyhoeddodd hefyd Armes Prydein o’r ddegfed ganrif; siaradai’n aml ar y radio; bu’n byw ym Mhorthaethwy 1913–1947 ac ymddeolodd i Bontllyfni, lle bu farw; claddwyd yng Nghapel Brynaerau, Pontllyfni.Ifor Williams ↗Wicipedia CymraegYsgolhaig Cymraeg (16 Ebrill 1881 – 4 Tachwedd 1965), un o ffigyrau mwyaf blaengar ysgolheictod Cymraeg yn yr ugeinfed ganrif; ei arbenigedd oedd llenyddiaeth Gymraeg gynnar, yn enwedig barddoniaeth Hen Gymraeg; cynhyrchodd y golygiadau safonol o nifer o destunau o bwys, yn enwedig Canu Aneirin, Canu Taliesin a Pedeir Keinc y Mabinogi; treuliodd ei holl yrfa ym Mangor, ger ei bentref genedigol; meddai Bob Owen, Croesor amdano: ‘ef yw’r myfyriwr caletaf yn ein hanes fel cenedl’; golygodd Canu Llywarch Hen (1935), Canu Aneirin (1938, y testun safonol cyntaf o’r Gododdin), Armes Prydain (1955) a Chanu Taliesin (1960); golygydd Y Traethodydd 1939–1964; mae ei argraffiad o’r Pedair Cainc yn dal yn safonol heddiw; erys ei Enwau Lleoedd (1945) yn gyflwyniad safonol i’r pwnc; casglodd Meddwn I (1946) ei draethodau radio poblogaidd.
| Ganed | 16 Ebrill 1881, Pendinas, Tregarth, ger Bangor |
|---|---|
| Coleg | Coleg Prifysgol Gogledd Cymru, Bangor |
| Athro | Iaith a Llenyddiaeth Gymraeg, Bangor, 1929–1947 |
| Prif lyfrau | Canu Aneirin 1938; Canu Taliesin 1960 |
| Anrhydeddau | Cymrawd yr Academi Brydeinig 1938; urddwyd yn farchog 1947 |
| Bu farw | 4 Tachwedd 1965, Pontllyfni |
Ganed Ifor Williams ar 16 Ebrill 1881 ym Mhendinas, Tregarth, ger Bangor, mab John Williams, chwarelwr llechi, a’i wraig Jane. Ei daid oedd yr hanesydd lleol Hugh Derfel Hughes.FfynonellauWilliams, Sir Ifor (1881 – 1965), Welsh scholar ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhendinas, Tre-garth, sir Gaernarfon, 16 Ebrill 1881, mab John Williams, chwarelwr, a Jane; ei daid oedd Hugh Derfel Hughes; yn Ysgol Friars, Bangor, o 1894, ond anafodd ddamwain ei gefn a’i gadw yn ei wely am rai blynyddoedd; yn ysgol Clynnog o 1901, yna ysgoloriaeth i Goleg Prifysgol Gogledd Cymru, Bangor, yn 1902; anrhydedd mewn Groeg 1905 a Chymraeg 1906; cynorthwyydd i John Morris-Jones 1906–07, darlithydd cynorthwyol 1907, cadair bersonol mewn Llenyddiaeth Gymraeg yn 1920, ac Athro Iaith a Llenyddiaeth Gymraeg o 1929 hyd ei ymddeoliad yn 1947; enillodd wobr yr Eisteddfod Genedlaethol yng Nghaernarfon yn 1906 am draethawd ar y Gymraeg llafar; myfyriwr oes ar enwau lleoedd, awdur Enwau Lleoedd (1945), ac yn 1949 ysgrifennodd ar 118 o enwau Cosmograffeg Ravenna; golygodd Breuddwyd Maxen (1908), Cyfranc Lludd a Llevelys (1909), Chwedlau Odo (1926) a Pedeir Keinc y Mabinogi (1930); Cywyddau Dafydd ap Gwilym a’i Gyfoeswyr (1914, gyda Thomas Roberts), yr ymgais gyntaf i adfer testun Dafydd ar linellau ysgolheigaidd; dangosodd sut y cyrhaeddodd llenyddiaeth y cyfandir at Ddafydd; canolbwynt gwaith ei oes oedd yr Hengerdd, barddoniaeth Aneirin, Taliesin a Llywarch Hen, o’i bump ar hugain oed hyd at agos i ddiwedd ei oes; i’w darllen astudiodd yn fanwl iawn hanes Cymru a gogledd Prydain a’r iaith Gymraeg o’r chweched i’r ddegfed ganrif, gan ehangu’n fawr ein gwybodaeth o’r Hen Gymraeg drwy’r glosau, y Darn o’r Computus a’r meini arysgrifedig, ac esbonio ugeiniau o eiriau; Darlith Goffa John Rhŷs i’r Academi Brydeinig 1933; Canu Llywarch Hen (1935); ei brif gamp, Canu Aneirin (1938), sy’n darllen y Gododdin fel marwnadau i fintai o 300 o wŷr a anfonwyd gan Fynyddawg, arglwydd Caeredin, i Gatraeth, brwydr tua 600, a’r gerdd wedi ei hysgrifennu yn y 9fed neu’r 10fed ganrif wedi iddi gylchredeg ar lafar ymhell cyn hynny; canodd bardd o’r enw Taliesin fawl brenhinoedd Powys a’r Gogledd yn y chweched ganrif; casglwyd ei ysgrifau radio yn Meddwn i (1946), I Ddifyrru’r Amser (1959) a Meddai Syr Ifor (1968); Medal y Cymmrodorion a Chymrawd yr Academi Brydeinig 1938; urddwyd yn farchog 1947; LL.D. er anrhydedd Cymru 1949; priododd Myfanwy Jones o Gae-glas, Pontllyfni, yn 1913; bu farw 4 Tachwedd 1965 a’i gladdu ym Mrynaerau.Ifor Williams ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Ifor Williams (16 Ebrill 1881 – 4 Tachwedd 1965), ysgolhaig a osododd sylfeini’r astudiaeth academaidd o’r Hen Gymraeg, yn enwedig barddoniaeth Gymraeg gynnar; ganed ym Mhendinas, Tregarth ger Bangor, mab John Williams, chwarelwr; roedd ei daid Hugh Derfel Hughes yn hanesydd lleol nodedig; un o’r cyntaf i gymhwyso dulliau academaidd trylwyr at enwau lleoedd Cymru, ac mae ei Enwau Lleoedd (1945) o werth mawr o hyd; golygodd y Mabinogi yn 1930 a cherddi Dafydd ap Gwilym (1914) ac Iolo Goch (1925) gyda chydweithwyr; Canu Llywarch Hen (1935); yn 1938 ei waith pwysicaf efallai, Canu Aneirin, testun y Gododdin a briodolir i’r bardd o’r chweched ganrif Aneirin, gyda nodiadau: am y tro cyntaf gwahaniaethwyd y testun gwreiddiol oddi wrth ychwanegiadau diweddarach a’i wneud yn ddealladwy, sylfaen pob gwaith diweddarach ar y farddoniaeth hon; ymdriniodd ei ragymadrodd i Canu Taliesin (1960) yn enwedig â dyddio cerddi’r chweched ganrif yng nghasgliad Taliesin; cyhoeddodd hefyd Armes Prydein o’r ddegfed ganrif; siaradai’n aml ar y radio; bu’n byw ym Mhorthaethwy 1913–1947 ac ymddeolodd i Bontllyfni, lle bu farw; claddwyd yng Nghapel Brynaerau, Pontllyfni.
Aeth i Ysgol Friars ym Mangor yn 1894, ond wedi ychydig dros flwyddyn anafodd ddamwain ei gefn a’i gadw yn ei wely am rai blynyddoedd. Pan wellodd aeth i’r ysgol yng Nghlynnog, ac yn 1902 enillodd ysgoloriaeth i Goleg Prifysgol Gogledd Cymru ym Mangor.FfynonellauWilliams, Sir Ifor (1881 – 1965), Welsh scholar ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhendinas, Tre-garth, sir Gaernarfon, 16 Ebrill 1881, mab John Williams, chwarelwr, a Jane; ei daid oedd Hugh Derfel Hughes; yn Ysgol Friars, Bangor, o 1894, ond anafodd ddamwain ei gefn a’i gadw yn ei wely am rai blynyddoedd; yn ysgol Clynnog o 1901, yna ysgoloriaeth i Goleg Prifysgol Gogledd Cymru, Bangor, yn 1902; anrhydedd mewn Groeg 1905 a Chymraeg 1906; cynorthwyydd i John Morris-Jones 1906–07, darlithydd cynorthwyol 1907, cadair bersonol mewn Llenyddiaeth Gymraeg yn 1920, ac Athro Iaith a Llenyddiaeth Gymraeg o 1929 hyd ei ymddeoliad yn 1947; enillodd wobr yr Eisteddfod Genedlaethol yng Nghaernarfon yn 1906 am draethawd ar y Gymraeg llafar; myfyriwr oes ar enwau lleoedd, awdur Enwau Lleoedd (1945), ac yn 1949 ysgrifennodd ar 118 o enwau Cosmograffeg Ravenna; golygodd Breuddwyd Maxen (1908), Cyfranc Lludd a Llevelys (1909), Chwedlau Odo (1926) a Pedeir Keinc y Mabinogi (1930); Cywyddau Dafydd ap Gwilym a’i Gyfoeswyr (1914, gyda Thomas Roberts), yr ymgais gyntaf i adfer testun Dafydd ar linellau ysgolheigaidd; dangosodd sut y cyrhaeddodd llenyddiaeth y cyfandir at Ddafydd; canolbwynt gwaith ei oes oedd yr Hengerdd, barddoniaeth Aneirin, Taliesin a Llywarch Hen, o’i bump ar hugain oed hyd at agos i ddiwedd ei oes; i’w darllen astudiodd yn fanwl iawn hanes Cymru a gogledd Prydain a’r iaith Gymraeg o’r chweched i’r ddegfed ganrif, gan ehangu’n fawr ein gwybodaeth o’r Hen Gymraeg drwy’r glosau, y Darn o’r Computus a’r meini arysgrifedig, ac esbonio ugeiniau o eiriau; Darlith Goffa John Rhŷs i’r Academi Brydeinig 1933; Canu Llywarch Hen (1935); ei brif gamp, Canu Aneirin (1938), sy’n darllen y Gododdin fel marwnadau i fintai o 300 o wŷr a anfonwyd gan Fynyddawg, arglwydd Caeredin, i Gatraeth, brwydr tua 600, a’r gerdd wedi ei hysgrifennu yn y 9fed neu’r 10fed ganrif wedi iddi gylchredeg ar lafar ymhell cyn hynny; canodd bardd o’r enw Taliesin fawl brenhinoedd Powys a’r Gogledd yn y chweched ganrif; casglwyd ei ysgrifau radio yn Meddwn i (1946), I Ddifyrru’r Amser (1959) a Meddai Syr Ifor (1968); Medal y Cymmrodorion a Chymrawd yr Academi Brydeinig 1938; urddwyd yn farchog 1947; LL.D. er anrhydedd Cymru 1949; priododd Myfanwy Jones o Gae-glas, Pontllyfni, yn 1913; bu farw 4 Tachwedd 1965 a’i gladdu ym Mrynaerau.Ifor Williams ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Ifor Williams (16 Ebrill 1881 – 4 Tachwedd 1965), ysgolhaig a osododd sylfeini’r astudiaeth academaidd o’r Hen Gymraeg, yn enwedig barddoniaeth Gymraeg gynnar; ganed ym Mhendinas, Tregarth ger Bangor, mab John Williams, chwarelwr; roedd ei daid Hugh Derfel Hughes yn hanesydd lleol nodedig; un o’r cyntaf i gymhwyso dulliau academaidd trylwyr at enwau lleoedd Cymru, ac mae ei Enwau Lleoedd (1945) o werth mawr o hyd; golygodd y Mabinogi yn 1930 a cherddi Dafydd ap Gwilym (1914) ac Iolo Goch (1925) gyda chydweithwyr; Canu Llywarch Hen (1935); yn 1938 ei waith pwysicaf efallai, Canu Aneirin, testun y Gododdin a briodolir i’r bardd o’r chweched ganrif Aneirin, gyda nodiadau: am y tro cyntaf gwahaniaethwyd y testun gwreiddiol oddi wrth ychwanegiadau diweddarach a’i wneud yn ddealladwy, sylfaen pob gwaith diweddarach ar y farddoniaeth hon; ymdriniodd ei ragymadrodd i Canu Taliesin (1960) yn enwedig â dyddio cerddi’r chweched ganrif yng nghasgliad Taliesin; cyhoeddodd hefyd Armes Prydein o’r ddegfed ganrif; siaradai’n aml ar y radio; bu’n byw ym Mhorthaethwy 1913–1947 ac ymddeolodd i Bontllyfni, lle bu farw; claddwyd yng Nghapel Brynaerau, Pontllyfni.
Graddiodd gydag anrhydedd mewn Groeg yn 1905 ac yn y Gymraeg yn 1906, a daeth yn gynorthwyydd i John Morris-Jones. Yn 1920 crëwyd cadair Llenyddiaeth Gymraeg iddo, ac o 1929 bu’n Athro Iaith a Llenyddiaeth Gymraeg, hyd ei ymddeoliad yn 1947. Treuliodd ei holl yrfa ym Mangor, ger ei bentref genedigol.FfynonellauWilliams, Sir Ifor (1881 – 1965), Welsh scholar ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhendinas, Tre-garth, sir Gaernarfon, 16 Ebrill 1881, mab John Williams, chwarelwr, a Jane; ei daid oedd Hugh Derfel Hughes; yn Ysgol Friars, Bangor, o 1894, ond anafodd ddamwain ei gefn a’i gadw yn ei wely am rai blynyddoedd; yn ysgol Clynnog o 1901, yna ysgoloriaeth i Goleg Prifysgol Gogledd Cymru, Bangor, yn 1902; anrhydedd mewn Groeg 1905 a Chymraeg 1906; cynorthwyydd i John Morris-Jones 1906–07, darlithydd cynorthwyol 1907, cadair bersonol mewn Llenyddiaeth Gymraeg yn 1920, ac Athro Iaith a Llenyddiaeth Gymraeg o 1929 hyd ei ymddeoliad yn 1947; enillodd wobr yr Eisteddfod Genedlaethol yng Nghaernarfon yn 1906 am draethawd ar y Gymraeg llafar; myfyriwr oes ar enwau lleoedd, awdur Enwau Lleoedd (1945), ac yn 1949 ysgrifennodd ar 118 o enwau Cosmograffeg Ravenna; golygodd Breuddwyd Maxen (1908), Cyfranc Lludd a Llevelys (1909), Chwedlau Odo (1926) a Pedeir Keinc y Mabinogi (1930); Cywyddau Dafydd ap Gwilym a’i Gyfoeswyr (1914, gyda Thomas Roberts), yr ymgais gyntaf i adfer testun Dafydd ar linellau ysgolheigaidd; dangosodd sut y cyrhaeddodd llenyddiaeth y cyfandir at Ddafydd; canolbwynt gwaith ei oes oedd yr Hengerdd, barddoniaeth Aneirin, Taliesin a Llywarch Hen, o’i bump ar hugain oed hyd at agos i ddiwedd ei oes; i’w darllen astudiodd yn fanwl iawn hanes Cymru a gogledd Prydain a’r iaith Gymraeg o’r chweched i’r ddegfed ganrif, gan ehangu’n fawr ein gwybodaeth o’r Hen Gymraeg drwy’r glosau, y Darn o’r Computus a’r meini arysgrifedig, ac esbonio ugeiniau o eiriau; Darlith Goffa John Rhŷs i’r Academi Brydeinig 1933; Canu Llywarch Hen (1935); ei brif gamp, Canu Aneirin (1938), sy’n darllen y Gododdin fel marwnadau i fintai o 300 o wŷr a anfonwyd gan Fynyddawg, arglwydd Caeredin, i Gatraeth, brwydr tua 600, a’r gerdd wedi ei hysgrifennu yn y 9fed neu’r 10fed ganrif wedi iddi gylchredeg ar lafar ymhell cyn hynny; canodd bardd o’r enw Taliesin fawl brenhinoedd Powys a’r Gogledd yn y chweched ganrif; casglwyd ei ysgrifau radio yn Meddwn i (1946), I Ddifyrru’r Amser (1959) a Meddai Syr Ifor (1968); Medal y Cymmrodorion a Chymrawd yr Academi Brydeinig 1938; urddwyd yn farchog 1947; LL.D. er anrhydedd Cymru 1949; priododd Myfanwy Jones o Gae-glas, Pontllyfni, yn 1913; bu farw 4 Tachwedd 1965 a’i gladdu ym Mrynaerau.Ifor Williams ↗Wicipedia CymraegYsgolhaig Cymraeg (16 Ebrill 1881 – 4 Tachwedd 1965), un o ffigyrau mwyaf blaengar ysgolheictod Cymraeg yn yr ugeinfed ganrif; ei arbenigedd oedd llenyddiaeth Gymraeg gynnar, yn enwedig barddoniaeth Hen Gymraeg; cynhyrchodd y golygiadau safonol o nifer o destunau o bwys, yn enwedig Canu Aneirin, Canu Taliesin a Pedeir Keinc y Mabinogi; treuliodd ei holl yrfa ym Mangor, ger ei bentref genedigol; meddai Bob Owen, Croesor amdano: ‘ef yw’r myfyriwr caletaf yn ein hanes fel cenedl’; golygodd Canu Llywarch Hen (1935), Canu Aneirin (1938, y testun safonol cyntaf o’r Gododdin), Armes Prydain (1955) a Chanu Taliesin (1960); golygydd Y Traethodydd 1939–1964; mae ei argraffiad o’r Pedair Cainc yn dal yn safonol heddiw; erys ei Enwau Lleoedd (1945) yn gyflwyniad safonol i’r pwnc; casglodd Meddwn I (1946) ei draethodau radio poblogaidd.
Lluniwyd llawer o’i lyfrau cyntaf i roi testunau da gyda nodiadau clir i fyfyrwyr: Breuddwyd Maxen, Cyfranc Lludd a Llevelys, Chwedlau Odo, ac yn 1930 Pedeir Keinc y Mabinogi, ei argraffiad o Bedair Cainc y Mabinogi, sy’n dal yn safonol heddiw.FfynonellauWilliams, Sir Ifor (1881 – 1965), Welsh scholar ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhendinas, Tre-garth, sir Gaernarfon, 16 Ebrill 1881, mab John Williams, chwarelwr, a Jane; ei daid oedd Hugh Derfel Hughes; yn Ysgol Friars, Bangor, o 1894, ond anafodd ddamwain ei gefn a’i gadw yn ei wely am rai blynyddoedd; yn ysgol Clynnog o 1901, yna ysgoloriaeth i Goleg Prifysgol Gogledd Cymru, Bangor, yn 1902; anrhydedd mewn Groeg 1905 a Chymraeg 1906; cynorthwyydd i John Morris-Jones 1906–07, darlithydd cynorthwyol 1907, cadair bersonol mewn Llenyddiaeth Gymraeg yn 1920, ac Athro Iaith a Llenyddiaeth Gymraeg o 1929 hyd ei ymddeoliad yn 1947; enillodd wobr yr Eisteddfod Genedlaethol yng Nghaernarfon yn 1906 am draethawd ar y Gymraeg llafar; myfyriwr oes ar enwau lleoedd, awdur Enwau Lleoedd (1945), ac yn 1949 ysgrifennodd ar 118 o enwau Cosmograffeg Ravenna; golygodd Breuddwyd Maxen (1908), Cyfranc Lludd a Llevelys (1909), Chwedlau Odo (1926) a Pedeir Keinc y Mabinogi (1930); Cywyddau Dafydd ap Gwilym a’i Gyfoeswyr (1914, gyda Thomas Roberts), yr ymgais gyntaf i adfer testun Dafydd ar linellau ysgolheigaidd; dangosodd sut y cyrhaeddodd llenyddiaeth y cyfandir at Ddafydd; canolbwynt gwaith ei oes oedd yr Hengerdd, barddoniaeth Aneirin, Taliesin a Llywarch Hen, o’i bump ar hugain oed hyd at agos i ddiwedd ei oes; i’w darllen astudiodd yn fanwl iawn hanes Cymru a gogledd Prydain a’r iaith Gymraeg o’r chweched i’r ddegfed ganrif, gan ehangu’n fawr ein gwybodaeth o’r Hen Gymraeg drwy’r glosau, y Darn o’r Computus a’r meini arysgrifedig, ac esbonio ugeiniau o eiriau; Darlith Goffa John Rhŷs i’r Academi Brydeinig 1933; Canu Llywarch Hen (1935); ei brif gamp, Canu Aneirin (1938), sy’n darllen y Gododdin fel marwnadau i fintai o 300 o wŷr a anfonwyd gan Fynyddawg, arglwydd Caeredin, i Gatraeth, brwydr tua 600, a’r gerdd wedi ei hysgrifennu yn y 9fed neu’r 10fed ganrif wedi iddi gylchredeg ar lafar ymhell cyn hynny; canodd bardd o’r enw Taliesin fawl brenhinoedd Powys a’r Gogledd yn y chweched ganrif; casglwyd ei ysgrifau radio yn Meddwn i (1946), I Ddifyrru’r Amser (1959) a Meddai Syr Ifor (1968); Medal y Cymmrodorion a Chymrawd yr Academi Brydeinig 1938; urddwyd yn farchog 1947; LL.D. er anrhydedd Cymru 1949; priododd Myfanwy Jones o Gae-glas, Pontllyfni, yn 1913; bu farw 4 Tachwedd 1965 a’i gladdu ym Mrynaerau.Ifor Williams ↗Wicipedia CymraegYsgolhaig Cymraeg (16 Ebrill 1881 – 4 Tachwedd 1965), un o ffigyrau mwyaf blaengar ysgolheictod Cymraeg yn yr ugeinfed ganrif; ei arbenigedd oedd llenyddiaeth Gymraeg gynnar, yn enwedig barddoniaeth Hen Gymraeg; cynhyrchodd y golygiadau safonol o nifer o destunau o bwys, yn enwedig Canu Aneirin, Canu Taliesin a Pedeir Keinc y Mabinogi; treuliodd ei holl yrfa ym Mangor, ger ei bentref genedigol; meddai Bob Owen, Croesor amdano: ‘ef yw’r myfyriwr caletaf yn ein hanes fel cenedl’; golygodd Canu Llywarch Hen (1935), Canu Aneirin (1938, y testun safonol cyntaf o’r Gododdin), Armes Prydain (1955) a Chanu Taliesin (1960); golygydd Y Traethodydd 1939–1964; mae ei argraffiad o’r Pedair Cainc yn dal yn safonol heddiw; erys ei Enwau Lleoedd (1945) yn gyflwyniad safonol i’r pwnc; casglodd Meddwn I (1946) ei draethodau radio poblogaidd.
Gyda Thomas Roberts golygodd gerddi Dafydd ap Gwilym yn 1914, yr ymgais gyntaf i adfer geiriau Dafydd ar linellau ysgolheigaidd, a dangosodd sut y cyrhaeddodd llenyddiaeth y cyfandir at y bardd mawr.FfynonellauWilliams, Sir Ifor (1881 – 1965), Welsh scholar ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhendinas, Tre-garth, sir Gaernarfon, 16 Ebrill 1881, mab John Williams, chwarelwr, a Jane; ei daid oedd Hugh Derfel Hughes; yn Ysgol Friars, Bangor, o 1894, ond anafodd ddamwain ei gefn a’i gadw yn ei wely am rai blynyddoedd; yn ysgol Clynnog o 1901, yna ysgoloriaeth i Goleg Prifysgol Gogledd Cymru, Bangor, yn 1902; anrhydedd mewn Groeg 1905 a Chymraeg 1906; cynorthwyydd i John Morris-Jones 1906–07, darlithydd cynorthwyol 1907, cadair bersonol mewn Llenyddiaeth Gymraeg yn 1920, ac Athro Iaith a Llenyddiaeth Gymraeg o 1929 hyd ei ymddeoliad yn 1947; enillodd wobr yr Eisteddfod Genedlaethol yng Nghaernarfon yn 1906 am draethawd ar y Gymraeg llafar; myfyriwr oes ar enwau lleoedd, awdur Enwau Lleoedd (1945), ac yn 1949 ysgrifennodd ar 118 o enwau Cosmograffeg Ravenna; golygodd Breuddwyd Maxen (1908), Cyfranc Lludd a Llevelys (1909), Chwedlau Odo (1926) a Pedeir Keinc y Mabinogi (1930); Cywyddau Dafydd ap Gwilym a’i Gyfoeswyr (1914, gyda Thomas Roberts), yr ymgais gyntaf i adfer testun Dafydd ar linellau ysgolheigaidd; dangosodd sut y cyrhaeddodd llenyddiaeth y cyfandir at Ddafydd; canolbwynt gwaith ei oes oedd yr Hengerdd, barddoniaeth Aneirin, Taliesin a Llywarch Hen, o’i bump ar hugain oed hyd at agos i ddiwedd ei oes; i’w darllen astudiodd yn fanwl iawn hanes Cymru a gogledd Prydain a’r iaith Gymraeg o’r chweched i’r ddegfed ganrif, gan ehangu’n fawr ein gwybodaeth o’r Hen Gymraeg drwy’r glosau, y Darn o’r Computus a’r meini arysgrifedig, ac esbonio ugeiniau o eiriau; Darlith Goffa John Rhŷs i’r Academi Brydeinig 1933; Canu Llywarch Hen (1935); ei brif gamp, Canu Aneirin (1938), sy’n darllen y Gododdin fel marwnadau i fintai o 300 o wŷr a anfonwyd gan Fynyddawg, arglwydd Caeredin, i Gatraeth, brwydr tua 600, a’r gerdd wedi ei hysgrifennu yn y 9fed neu’r 10fed ganrif wedi iddi gylchredeg ar lafar ymhell cyn hynny; canodd bardd o’r enw Taliesin fawl brenhinoedd Powys a’r Gogledd yn y chweched ganrif; casglwyd ei ysgrifau radio yn Meddwn i (1946), I Ddifyrru’r Amser (1959) a Meddai Syr Ifor (1968); Medal y Cymmrodorion a Chymrawd yr Academi Brydeinig 1938; urddwyd yn farchog 1947; LL.D. er anrhydedd Cymru 1949; priododd Myfanwy Jones o Gae-glas, Pontllyfni, yn 1913; bu farw 4 Tachwedd 1965 a’i gladdu ym Mrynaerau.Ifor Williams ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Ifor Williams (16 Ebrill 1881 – 4 Tachwedd 1965), ysgolhaig a osododd sylfeini’r astudiaeth academaidd o’r Hen Gymraeg, yn enwedig barddoniaeth Gymraeg gynnar; ganed ym Mhendinas, Tregarth ger Bangor, mab John Williams, chwarelwr; roedd ei daid Hugh Derfel Hughes yn hanesydd lleol nodedig; un o’r cyntaf i gymhwyso dulliau academaidd trylwyr at enwau lleoedd Cymru, ac mae ei Enwau Lleoedd (1945) o werth mawr o hyd; golygodd y Mabinogi yn 1930 a cherddi Dafydd ap Gwilym (1914) ac Iolo Goch (1925) gyda chydweithwyr; Canu Llywarch Hen (1935); yn 1938 ei waith pwysicaf efallai, Canu Aneirin, testun y Gododdin a briodolir i’r bardd o’r chweched ganrif Aneirin, gyda nodiadau: am y tro cyntaf gwahaniaethwyd y testun gwreiddiol oddi wrth ychwanegiadau diweddarach a’i wneud yn ddealladwy, sylfaen pob gwaith diweddarach ar y farddoniaeth hon; ymdriniodd ei ragymadrodd i Canu Taliesin (1960) yn enwedig â dyddio cerddi’r chweched ganrif yng nghasgliad Taliesin; cyhoeddodd hefyd Armes Prydein o’r ddegfed ganrif; siaradai’n aml ar y radio; bu’n byw ym Mhorthaethwy 1913–1947 ac ymddeolodd i Bontllyfni, lle bu farw; claddwyd yng Nghapel Brynaerau, Pontllyfni.
Calon gwaith ei oes oedd yr Hengerdd, hen farddoniaeth Aneirin, Taliesin a Llywarch Hen. Dechreuodd ar y Gododdin yn bump ar hugain oed ac arhosodd gyda’r cerddi hyn bron hyd ddiwedd ei oes.FfynhonnellWilliams, Sir Ifor (1881 – 1965), Welsh scholar ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhendinas, Tre-garth, sir Gaernarfon, 16 Ebrill 1881, mab John Williams, chwarelwr, a Jane; ei daid oedd Hugh Derfel Hughes; yn Ysgol Friars, Bangor, o 1894, ond anafodd ddamwain ei gefn a’i gadw yn ei wely am rai blynyddoedd; yn ysgol Clynnog o 1901, yna ysgoloriaeth i Goleg Prifysgol Gogledd Cymru, Bangor, yn 1902; anrhydedd mewn Groeg 1905 a Chymraeg 1906; cynorthwyydd i John Morris-Jones 1906–07, darlithydd cynorthwyol 1907, cadair bersonol mewn Llenyddiaeth Gymraeg yn 1920, ac Athro Iaith a Llenyddiaeth Gymraeg o 1929 hyd ei ymddeoliad yn 1947; enillodd wobr yr Eisteddfod Genedlaethol yng Nghaernarfon yn 1906 am draethawd ar y Gymraeg llafar; myfyriwr oes ar enwau lleoedd, awdur Enwau Lleoedd (1945), ac yn 1949 ysgrifennodd ar 118 o enwau Cosmograffeg Ravenna; golygodd Breuddwyd Maxen (1908), Cyfranc Lludd a Llevelys (1909), Chwedlau Odo (1926) a Pedeir Keinc y Mabinogi (1930); Cywyddau Dafydd ap Gwilym a’i Gyfoeswyr (1914, gyda Thomas Roberts), yr ymgais gyntaf i adfer testun Dafydd ar linellau ysgolheigaidd; dangosodd sut y cyrhaeddodd llenyddiaeth y cyfandir at Ddafydd; canolbwynt gwaith ei oes oedd yr Hengerdd, barddoniaeth Aneirin, Taliesin a Llywarch Hen, o’i bump ar hugain oed hyd at agos i ddiwedd ei oes; i’w darllen astudiodd yn fanwl iawn hanes Cymru a gogledd Prydain a’r iaith Gymraeg o’r chweched i’r ddegfed ganrif, gan ehangu’n fawr ein gwybodaeth o’r Hen Gymraeg drwy’r glosau, y Darn o’r Computus a’r meini arysgrifedig, ac esbonio ugeiniau o eiriau; Darlith Goffa John Rhŷs i’r Academi Brydeinig 1933; Canu Llywarch Hen (1935); ei brif gamp, Canu Aneirin (1938), sy’n darllen y Gododdin fel marwnadau i fintai o 300 o wŷr a anfonwyd gan Fynyddawg, arglwydd Caeredin, i Gatraeth, brwydr tua 600, a’r gerdd wedi ei hysgrifennu yn y 9fed neu’r 10fed ganrif wedi iddi gylchredeg ar lafar ymhell cyn hynny; canodd bardd o’r enw Taliesin fawl brenhinoedd Powys a’r Gogledd yn y chweched ganrif; casglwyd ei ysgrifau radio yn Meddwn i (1946), I Ddifyrru’r Amser (1959) a Meddai Syr Ifor (1968); Medal y Cymmrodorion a Chymrawd yr Academi Brydeinig 1938; urddwyd yn farchog 1947; LL.D. er anrhydedd Cymru 1949; priododd Myfanwy Jones o Gae-glas, Pontllyfni, yn 1913; bu farw 4 Tachwedd 1965 a’i gladdu ym Mrynaerau.
I’w darllen bu raid iddo yn gyntaf ddysgu, yn fanwl iawn, hanes Cymru a’r Hen Ogledd a chyflwr yr iaith Gymraeg rhwng y chweched a’r ddegfed ganrif. Drwy hen glosau mewn llawysgrifau Lladin, y Darn o’r Computus a’r meini arysgrifedig, ehangodd yn fawr ein gwybodaeth o’r Hen Gymraeg ac esbonio ystyr ugeiniau o eiriau.FfynonellauWilliams, Sir Ifor (1881 – 1965), Welsh scholar ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhendinas, Tre-garth, sir Gaernarfon, 16 Ebrill 1881, mab John Williams, chwarelwr, a Jane; ei daid oedd Hugh Derfel Hughes; yn Ysgol Friars, Bangor, o 1894, ond anafodd ddamwain ei gefn a’i gadw yn ei wely am rai blynyddoedd; yn ysgol Clynnog o 1901, yna ysgoloriaeth i Goleg Prifysgol Gogledd Cymru, Bangor, yn 1902; anrhydedd mewn Groeg 1905 a Chymraeg 1906; cynorthwyydd i John Morris-Jones 1906–07, darlithydd cynorthwyol 1907, cadair bersonol mewn Llenyddiaeth Gymraeg yn 1920, ac Athro Iaith a Llenyddiaeth Gymraeg o 1929 hyd ei ymddeoliad yn 1947; enillodd wobr yr Eisteddfod Genedlaethol yng Nghaernarfon yn 1906 am draethawd ar y Gymraeg llafar; myfyriwr oes ar enwau lleoedd, awdur Enwau Lleoedd (1945), ac yn 1949 ysgrifennodd ar 118 o enwau Cosmograffeg Ravenna; golygodd Breuddwyd Maxen (1908), Cyfranc Lludd a Llevelys (1909), Chwedlau Odo (1926) a Pedeir Keinc y Mabinogi (1930); Cywyddau Dafydd ap Gwilym a’i Gyfoeswyr (1914, gyda Thomas Roberts), yr ymgais gyntaf i adfer testun Dafydd ar linellau ysgolheigaidd; dangosodd sut y cyrhaeddodd llenyddiaeth y cyfandir at Ddafydd; canolbwynt gwaith ei oes oedd yr Hengerdd, barddoniaeth Aneirin, Taliesin a Llywarch Hen, o’i bump ar hugain oed hyd at agos i ddiwedd ei oes; i’w darllen astudiodd yn fanwl iawn hanes Cymru a gogledd Prydain a’r iaith Gymraeg o’r chweched i’r ddegfed ganrif, gan ehangu’n fawr ein gwybodaeth o’r Hen Gymraeg drwy’r glosau, y Darn o’r Computus a’r meini arysgrifedig, ac esbonio ugeiniau o eiriau; Darlith Goffa John Rhŷs i’r Academi Brydeinig 1933; Canu Llywarch Hen (1935); ei brif gamp, Canu Aneirin (1938), sy’n darllen y Gododdin fel marwnadau i fintai o 300 o wŷr a anfonwyd gan Fynyddawg, arglwydd Caeredin, i Gatraeth, brwydr tua 600, a’r gerdd wedi ei hysgrifennu yn y 9fed neu’r 10fed ganrif wedi iddi gylchredeg ar lafar ymhell cyn hynny; canodd bardd o’r enw Taliesin fawl brenhinoedd Powys a’r Gogledd yn y chweched ganrif; casglwyd ei ysgrifau radio yn Meddwn i (1946), I Ddifyrru’r Amser (1959) a Meddai Syr Ifor (1968); Medal y Cymmrodorion a Chymrawd yr Academi Brydeinig 1938; urddwyd yn farchog 1947; LL.D. er anrhydedd Cymru 1949; priododd Myfanwy Jones o Gae-glas, Pontllyfni, yn 1913; bu farw 4 Tachwedd 1965 a’i gladdu ym Mrynaerau.Ifor Williams ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Ifor Williams (16 Ebrill 1881 – 4 Tachwedd 1965), ysgolhaig a osododd sylfeini’r astudiaeth academaidd o’r Hen Gymraeg, yn enwedig barddoniaeth Gymraeg gynnar; ganed ym Mhendinas, Tregarth ger Bangor, mab John Williams, chwarelwr; roedd ei daid Hugh Derfel Hughes yn hanesydd lleol nodedig; un o’r cyntaf i gymhwyso dulliau academaidd trylwyr at enwau lleoedd Cymru, ac mae ei Enwau Lleoedd (1945) o werth mawr o hyd; golygodd y Mabinogi yn 1930 a cherddi Dafydd ap Gwilym (1914) ac Iolo Goch (1925) gyda chydweithwyr; Canu Llywarch Hen (1935); yn 1938 ei waith pwysicaf efallai, Canu Aneirin, testun y Gododdin a briodolir i’r bardd o’r chweched ganrif Aneirin, gyda nodiadau: am y tro cyntaf gwahaniaethwyd y testun gwreiddiol oddi wrth ychwanegiadau diweddarach a’i wneud yn ddealladwy, sylfaen pob gwaith diweddarach ar y farddoniaeth hon; ymdriniodd ei ragymadrodd i Canu Taliesin (1960) yn enwedig â dyddio cerddi’r chweched ganrif yng nghasgliad Taliesin; cyhoeddodd hefyd Armes Prydein o’r ddegfed ganrif; siaradai’n aml ar y radio; bu’n byw ym Mhorthaethwy 1913–1947 ac ymddeolodd i Bontllyfni, lle bu farw; claddwyd yng Nghapel Brynaerau, Pontllyfni.
Yn 1938 daeth ei waith mwyaf, Canu Aneirin. Am y tro cyntaf gwahaniaethwyd testun gwreiddiol y Gododdin oddi wrth ychwanegiadau diweddarach a’i wneud yn ddealladwy, cerdd wrth gerdd, fel marwnadau i’r trichant o wŷr a anfonwyd gan Fynyddawg, arglwydd Caeredin, i Gatraeth tua’r flwyddyn 600. Dyma sylfaen pob gwaith diweddarach ar y gerdd.FfynonellauIfor Williams ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Ifor Williams (16 Ebrill 1881 – 4 Tachwedd 1965), ysgolhaig a osododd sylfeini’r astudiaeth academaidd o’r Hen Gymraeg, yn enwedig barddoniaeth Gymraeg gynnar; ganed ym Mhendinas, Tregarth ger Bangor, mab John Williams, chwarelwr; roedd ei daid Hugh Derfel Hughes yn hanesydd lleol nodedig; un o’r cyntaf i gymhwyso dulliau academaidd trylwyr at enwau lleoedd Cymru, ac mae ei Enwau Lleoedd (1945) o werth mawr o hyd; golygodd y Mabinogi yn 1930 a cherddi Dafydd ap Gwilym (1914) ac Iolo Goch (1925) gyda chydweithwyr; Canu Llywarch Hen (1935); yn 1938 ei waith pwysicaf efallai, Canu Aneirin, testun y Gododdin a briodolir i’r bardd o’r chweched ganrif Aneirin, gyda nodiadau: am y tro cyntaf gwahaniaethwyd y testun gwreiddiol oddi wrth ychwanegiadau diweddarach a’i wneud yn ddealladwy, sylfaen pob gwaith diweddarach ar y farddoniaeth hon; ymdriniodd ei ragymadrodd i Canu Taliesin (1960) yn enwedig â dyddio cerddi’r chweched ganrif yng nghasgliad Taliesin; cyhoeddodd hefyd Armes Prydein o’r ddegfed ganrif; siaradai’n aml ar y radio; bu’n byw ym Mhorthaethwy 1913–1947 ac ymddeolodd i Bontllyfni, lle bu farw; claddwyd yng Nghapel Brynaerau, Pontllyfni.Williams, Sir Ifor (1881 – 1965), Welsh scholar ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhendinas, Tre-garth, sir Gaernarfon, 16 Ebrill 1881, mab John Williams, chwarelwr, a Jane; ei daid oedd Hugh Derfel Hughes; yn Ysgol Friars, Bangor, o 1894, ond anafodd ddamwain ei gefn a’i gadw yn ei wely am rai blynyddoedd; yn ysgol Clynnog o 1901, yna ysgoloriaeth i Goleg Prifysgol Gogledd Cymru, Bangor, yn 1902; anrhydedd mewn Groeg 1905 a Chymraeg 1906; cynorthwyydd i John Morris-Jones 1906–07, darlithydd cynorthwyol 1907, cadair bersonol mewn Llenyddiaeth Gymraeg yn 1920, ac Athro Iaith a Llenyddiaeth Gymraeg o 1929 hyd ei ymddeoliad yn 1947; enillodd wobr yr Eisteddfod Genedlaethol yng Nghaernarfon yn 1906 am draethawd ar y Gymraeg llafar; myfyriwr oes ar enwau lleoedd, awdur Enwau Lleoedd (1945), ac yn 1949 ysgrifennodd ar 118 o enwau Cosmograffeg Ravenna; golygodd Breuddwyd Maxen (1908), Cyfranc Lludd a Llevelys (1909), Chwedlau Odo (1926) a Pedeir Keinc y Mabinogi (1930); Cywyddau Dafydd ap Gwilym a’i Gyfoeswyr (1914, gyda Thomas Roberts), yr ymgais gyntaf i adfer testun Dafydd ar linellau ysgolheigaidd; dangosodd sut y cyrhaeddodd llenyddiaeth y cyfandir at Ddafydd; canolbwynt gwaith ei oes oedd yr Hengerdd, barddoniaeth Aneirin, Taliesin a Llywarch Hen, o’i bump ar hugain oed hyd at agos i ddiwedd ei oes; i’w darllen astudiodd yn fanwl iawn hanes Cymru a gogledd Prydain a’r iaith Gymraeg o’r chweched i’r ddegfed ganrif, gan ehangu’n fawr ein gwybodaeth o’r Hen Gymraeg drwy’r glosau, y Darn o’r Computus a’r meini arysgrifedig, ac esbonio ugeiniau o eiriau; Darlith Goffa John Rhŷs i’r Academi Brydeinig 1933; Canu Llywarch Hen (1935); ei brif gamp, Canu Aneirin (1938), sy’n darllen y Gododdin fel marwnadau i fintai o 300 o wŷr a anfonwyd gan Fynyddawg, arglwydd Caeredin, i Gatraeth, brwydr tua 600, a’r gerdd wedi ei hysgrifennu yn y 9fed neu’r 10fed ganrif wedi iddi gylchredeg ar lafar ymhell cyn hynny; canodd bardd o’r enw Taliesin fawl brenhinoedd Powys a’r Gogledd yn y chweched ganrif; casglwyd ei ysgrifau radio yn Meddwn i (1946), I Ddifyrru’r Amser (1959) a Meddai Syr Ifor (1968); Medal y Cymmrodorion a Chymrawd yr Academi Brydeinig 1938; urddwyd yn farchog 1947; LL.D. er anrhydedd Cymru 1949; priododd Myfanwy Jones o Gae-glas, Pontllyfni, yn 1913; bu farw 4 Tachwedd 1965 a’i gladdu ym Mrynaerau.
Daeth ei Canu Llywarch Hen yn 1935, Armes Prydein yn 1955 a Chanu Taliesin yn 1960, gydag astudiaeth arbennig o ddyddio cerddi Taliesin o’r chweched ganrif i frenhinoedd Powys a’r Gogledd.FfynonellauIfor Williams ↗Wicipedia CymraegYsgolhaig Cymraeg (16 Ebrill 1881 – 4 Tachwedd 1965), un o ffigyrau mwyaf blaengar ysgolheictod Cymraeg yn yr ugeinfed ganrif; ei arbenigedd oedd llenyddiaeth Gymraeg gynnar, yn enwedig barddoniaeth Hen Gymraeg; cynhyrchodd y golygiadau safonol o nifer o destunau o bwys, yn enwedig Canu Aneirin, Canu Taliesin a Pedeir Keinc y Mabinogi; treuliodd ei holl yrfa ym Mangor, ger ei bentref genedigol; meddai Bob Owen, Croesor amdano: ‘ef yw’r myfyriwr caletaf yn ein hanes fel cenedl’; golygodd Canu Llywarch Hen (1935), Canu Aneirin (1938, y testun safonol cyntaf o’r Gododdin), Armes Prydain (1955) a Chanu Taliesin (1960); golygydd Y Traethodydd 1939–1964; mae ei argraffiad o’r Pedair Cainc yn dal yn safonol heddiw; erys ei Enwau Lleoedd (1945) yn gyflwyniad safonol i’r pwnc; casglodd Meddwn I (1946) ei draethodau radio poblogaidd.Ifor Williams ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Ifor Williams (16 Ebrill 1881 – 4 Tachwedd 1965), ysgolhaig a osododd sylfeini’r astudiaeth academaidd o’r Hen Gymraeg, yn enwedig barddoniaeth Gymraeg gynnar; ganed ym Mhendinas, Tregarth ger Bangor, mab John Williams, chwarelwr; roedd ei daid Hugh Derfel Hughes yn hanesydd lleol nodedig; un o’r cyntaf i gymhwyso dulliau academaidd trylwyr at enwau lleoedd Cymru, ac mae ei Enwau Lleoedd (1945) o werth mawr o hyd; golygodd y Mabinogi yn 1930 a cherddi Dafydd ap Gwilym (1914) ac Iolo Goch (1925) gyda chydweithwyr; Canu Llywarch Hen (1935); yn 1938 ei waith pwysicaf efallai, Canu Aneirin, testun y Gododdin a briodolir i’r bardd o’r chweched ganrif Aneirin, gyda nodiadau: am y tro cyntaf gwahaniaethwyd y testun gwreiddiol oddi wrth ychwanegiadau diweddarach a’i wneud yn ddealladwy, sylfaen pob gwaith diweddarach ar y farddoniaeth hon; ymdriniodd ei ragymadrodd i Canu Taliesin (1960) yn enwedig â dyddio cerddi’r chweched ganrif yng nghasgliad Taliesin; cyhoeddodd hefyd Armes Prydein o’r ddegfed ganrif; siaradai’n aml ar y radio; bu’n byw ym Mhorthaethwy 1913–1947 ac ymddeolodd i Bontllyfni, lle bu farw; claddwyd yng Nghapel Brynaerau, Pontllyfni.Williams, Sir Ifor (1881 – 1965), Welsh scholar ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhendinas, Tre-garth, sir Gaernarfon, 16 Ebrill 1881, mab John Williams, chwarelwr, a Jane; ei daid oedd Hugh Derfel Hughes; yn Ysgol Friars, Bangor, o 1894, ond anafodd ddamwain ei gefn a’i gadw yn ei wely am rai blynyddoedd; yn ysgol Clynnog o 1901, yna ysgoloriaeth i Goleg Prifysgol Gogledd Cymru, Bangor, yn 1902; anrhydedd mewn Groeg 1905 a Chymraeg 1906; cynorthwyydd i John Morris-Jones 1906–07, darlithydd cynorthwyol 1907, cadair bersonol mewn Llenyddiaeth Gymraeg yn 1920, ac Athro Iaith a Llenyddiaeth Gymraeg o 1929 hyd ei ymddeoliad yn 1947; enillodd wobr yr Eisteddfod Genedlaethol yng Nghaernarfon yn 1906 am draethawd ar y Gymraeg llafar; myfyriwr oes ar enwau lleoedd, awdur Enwau Lleoedd (1945), ac yn 1949 ysgrifennodd ar 118 o enwau Cosmograffeg Ravenna; golygodd Breuddwyd Maxen (1908), Cyfranc Lludd a Llevelys (1909), Chwedlau Odo (1926) a Pedeir Keinc y Mabinogi (1930); Cywyddau Dafydd ap Gwilym a’i Gyfoeswyr (1914, gyda Thomas Roberts), yr ymgais gyntaf i adfer testun Dafydd ar linellau ysgolheigaidd; dangosodd sut y cyrhaeddodd llenyddiaeth y cyfandir at Ddafydd; canolbwynt gwaith ei oes oedd yr Hengerdd, barddoniaeth Aneirin, Taliesin a Llywarch Hen, o’i bump ar hugain oed hyd at agos i ddiwedd ei oes; i’w darllen astudiodd yn fanwl iawn hanes Cymru a gogledd Prydain a’r iaith Gymraeg o’r chweched i’r ddegfed ganrif, gan ehangu’n fawr ein gwybodaeth o’r Hen Gymraeg drwy’r glosau, y Darn o’r Computus a’r meini arysgrifedig, ac esbonio ugeiniau o eiriau; Darlith Goffa John Rhŷs i’r Academi Brydeinig 1933; Canu Llywarch Hen (1935); ei brif gamp, Canu Aneirin (1938), sy’n darllen y Gododdin fel marwnadau i fintai o 300 o wŷr a anfonwyd gan Fynyddawg, arglwydd Caeredin, i Gatraeth, brwydr tua 600, a’r gerdd wedi ei hysgrifennu yn y 9fed neu’r 10fed ganrif wedi iddi gylchredeg ar lafar ymhell cyn hynny; canodd bardd o’r enw Taliesin fawl brenhinoedd Powys a’r Gogledd yn y chweched ganrif; casglwyd ei ysgrifau radio yn Meddwn i (1946), I Ddifyrru’r Amser (1959) a Meddai Syr Ifor (1968); Medal y Cymmrodorion a Chymrawd yr Academi Brydeinig 1938; urddwyd yn farchog 1947; LL.D. er anrhydedd Cymru 1949; priododd Myfanwy Jones o Gae-glas, Pontllyfni, yn 1913; bu farw 4 Tachwedd 1965 a’i gladdu ym Mrynaerau.
Carai enwau lleoedd Cymru ac roedd yn un o’r cyntaf i’w hastudio â dulliau ysgolheigaidd trylwyr. Mae ei lyfr bach Enwau Lleoedd (1945) yn dal yn gyflwyniad safonol i’r pwnc.FfynonellauIfor Williams ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Ifor Williams (16 Ebrill 1881 – 4 Tachwedd 1965), ysgolhaig a osododd sylfeini’r astudiaeth academaidd o’r Hen Gymraeg, yn enwedig barddoniaeth Gymraeg gynnar; ganed ym Mhendinas, Tregarth ger Bangor, mab John Williams, chwarelwr; roedd ei daid Hugh Derfel Hughes yn hanesydd lleol nodedig; un o’r cyntaf i gymhwyso dulliau academaidd trylwyr at enwau lleoedd Cymru, ac mae ei Enwau Lleoedd (1945) o werth mawr o hyd; golygodd y Mabinogi yn 1930 a cherddi Dafydd ap Gwilym (1914) ac Iolo Goch (1925) gyda chydweithwyr; Canu Llywarch Hen (1935); yn 1938 ei waith pwysicaf efallai, Canu Aneirin, testun y Gododdin a briodolir i’r bardd o’r chweched ganrif Aneirin, gyda nodiadau: am y tro cyntaf gwahaniaethwyd y testun gwreiddiol oddi wrth ychwanegiadau diweddarach a’i wneud yn ddealladwy, sylfaen pob gwaith diweddarach ar y farddoniaeth hon; ymdriniodd ei ragymadrodd i Canu Taliesin (1960) yn enwedig â dyddio cerddi’r chweched ganrif yng nghasgliad Taliesin; cyhoeddodd hefyd Armes Prydein o’r ddegfed ganrif; siaradai’n aml ar y radio; bu’n byw ym Mhorthaethwy 1913–1947 ac ymddeolodd i Bontllyfni, lle bu farw; claddwyd yng Nghapel Brynaerau, Pontllyfni.Ifor Williams ↗Wicipedia CymraegYsgolhaig Cymraeg (16 Ebrill 1881 – 4 Tachwedd 1965), un o ffigyrau mwyaf blaengar ysgolheictod Cymraeg yn yr ugeinfed ganrif; ei arbenigedd oedd llenyddiaeth Gymraeg gynnar, yn enwedig barddoniaeth Hen Gymraeg; cynhyrchodd y golygiadau safonol o nifer o destunau o bwys, yn enwedig Canu Aneirin, Canu Taliesin a Pedeir Keinc y Mabinogi; treuliodd ei holl yrfa ym Mangor, ger ei bentref genedigol; meddai Bob Owen, Croesor amdano: ‘ef yw’r myfyriwr caletaf yn ein hanes fel cenedl’; golygodd Canu Llywarch Hen (1935), Canu Aneirin (1938, y testun safonol cyntaf o’r Gododdin), Armes Prydain (1955) a Chanu Taliesin (1960); golygydd Y Traethodydd 1939–1964; mae ei argraffiad o’r Pedair Cainc yn dal yn safonol heddiw; erys ei Enwau Lleoedd (1945) yn gyflwyniad safonol i’r pwnc; casglodd Meddwn I (1946) ei draethodau radio poblogaidd.
Siaradai’n aml ar y radio hefyd, a daeth hynny â’i ddawn at yr ysgrif fer i’r golwg. Casglwyd ei sgyrsiau yn Meddwn i (1946), I Ddifyrru’r Amser (1959) a Meddai Syr Ifor (1968).FfynonellauWilliams, Sir Ifor (1881 – 1965), Welsh scholar ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhendinas, Tre-garth, sir Gaernarfon, 16 Ebrill 1881, mab John Williams, chwarelwr, a Jane; ei daid oedd Hugh Derfel Hughes; yn Ysgol Friars, Bangor, o 1894, ond anafodd ddamwain ei gefn a’i gadw yn ei wely am rai blynyddoedd; yn ysgol Clynnog o 1901, yna ysgoloriaeth i Goleg Prifysgol Gogledd Cymru, Bangor, yn 1902; anrhydedd mewn Groeg 1905 a Chymraeg 1906; cynorthwyydd i John Morris-Jones 1906–07, darlithydd cynorthwyol 1907, cadair bersonol mewn Llenyddiaeth Gymraeg yn 1920, ac Athro Iaith a Llenyddiaeth Gymraeg o 1929 hyd ei ymddeoliad yn 1947; enillodd wobr yr Eisteddfod Genedlaethol yng Nghaernarfon yn 1906 am draethawd ar y Gymraeg llafar; myfyriwr oes ar enwau lleoedd, awdur Enwau Lleoedd (1945), ac yn 1949 ysgrifennodd ar 118 o enwau Cosmograffeg Ravenna; golygodd Breuddwyd Maxen (1908), Cyfranc Lludd a Llevelys (1909), Chwedlau Odo (1926) a Pedeir Keinc y Mabinogi (1930); Cywyddau Dafydd ap Gwilym a’i Gyfoeswyr (1914, gyda Thomas Roberts), yr ymgais gyntaf i adfer testun Dafydd ar linellau ysgolheigaidd; dangosodd sut y cyrhaeddodd llenyddiaeth y cyfandir at Ddafydd; canolbwynt gwaith ei oes oedd yr Hengerdd, barddoniaeth Aneirin, Taliesin a Llywarch Hen, o’i bump ar hugain oed hyd at agos i ddiwedd ei oes; i’w darllen astudiodd yn fanwl iawn hanes Cymru a gogledd Prydain a’r iaith Gymraeg o’r chweched i’r ddegfed ganrif, gan ehangu’n fawr ein gwybodaeth o’r Hen Gymraeg drwy’r glosau, y Darn o’r Computus a’r meini arysgrifedig, ac esbonio ugeiniau o eiriau; Darlith Goffa John Rhŷs i’r Academi Brydeinig 1933; Canu Llywarch Hen (1935); ei brif gamp, Canu Aneirin (1938), sy’n darllen y Gododdin fel marwnadau i fintai o 300 o wŷr a anfonwyd gan Fynyddawg, arglwydd Caeredin, i Gatraeth, brwydr tua 600, a’r gerdd wedi ei hysgrifennu yn y 9fed neu’r 10fed ganrif wedi iddi gylchredeg ar lafar ymhell cyn hynny; canodd bardd o’r enw Taliesin fawl brenhinoedd Powys a’r Gogledd yn y chweched ganrif; casglwyd ei ysgrifau radio yn Meddwn i (1946), I Ddifyrru’r Amser (1959) a Meddai Syr Ifor (1968); Medal y Cymmrodorion a Chymrawd yr Academi Brydeinig 1938; urddwyd yn farchog 1947; LL.D. er anrhydedd Cymru 1949; priododd Myfanwy Jones o Gae-glas, Pontllyfni, yn 1913; bu farw 4 Tachwedd 1965 a’i gladdu ym Mrynaerau.Ifor Williams ↗Wicipedia CymraegYsgolhaig Cymraeg (16 Ebrill 1881 – 4 Tachwedd 1965), un o ffigyrau mwyaf blaengar ysgolheictod Cymraeg yn yr ugeinfed ganrif; ei arbenigedd oedd llenyddiaeth Gymraeg gynnar, yn enwedig barddoniaeth Hen Gymraeg; cynhyrchodd y golygiadau safonol o nifer o destunau o bwys, yn enwedig Canu Aneirin, Canu Taliesin a Pedeir Keinc y Mabinogi; treuliodd ei holl yrfa ym Mangor, ger ei bentref genedigol; meddai Bob Owen, Croesor amdano: ‘ef yw’r myfyriwr caletaf yn ein hanes fel cenedl’; golygodd Canu Llywarch Hen (1935), Canu Aneirin (1938, y testun safonol cyntaf o’r Gododdin), Armes Prydain (1955) a Chanu Taliesin (1960); golygydd Y Traethodydd 1939–1964; mae ei argraffiad o’r Pedair Cainc yn dal yn safonol heddiw; erys ei Enwau Lleoedd (1945) yn gyflwyniad safonol i’r pwnc; casglodd Meddwn I (1946) ei draethodau radio poblogaidd.
Yn 1938 derbyniodd fedal Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion ac fe’i hetholwyd yn Gymrawd o’r Academi Brydeinig. Fe’i hurddwyd yn farchog yn 1947, ac yn 1949 gwnaeth Prifysgol Cymru ef yn Ddoethur yn y Cyfreithiau er anrhydedd. Golygodd Y Traethodydd o 1939 hyd 1964.FfynonellauWilliams, Sir Ifor (1881 – 1965), Welsh scholar ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhendinas, Tre-garth, sir Gaernarfon, 16 Ebrill 1881, mab John Williams, chwarelwr, a Jane; ei daid oedd Hugh Derfel Hughes; yn Ysgol Friars, Bangor, o 1894, ond anafodd ddamwain ei gefn a’i gadw yn ei wely am rai blynyddoedd; yn ysgol Clynnog o 1901, yna ysgoloriaeth i Goleg Prifysgol Gogledd Cymru, Bangor, yn 1902; anrhydedd mewn Groeg 1905 a Chymraeg 1906; cynorthwyydd i John Morris-Jones 1906–07, darlithydd cynorthwyol 1907, cadair bersonol mewn Llenyddiaeth Gymraeg yn 1920, ac Athro Iaith a Llenyddiaeth Gymraeg o 1929 hyd ei ymddeoliad yn 1947; enillodd wobr yr Eisteddfod Genedlaethol yng Nghaernarfon yn 1906 am draethawd ar y Gymraeg llafar; myfyriwr oes ar enwau lleoedd, awdur Enwau Lleoedd (1945), ac yn 1949 ysgrifennodd ar 118 o enwau Cosmograffeg Ravenna; golygodd Breuddwyd Maxen (1908), Cyfranc Lludd a Llevelys (1909), Chwedlau Odo (1926) a Pedeir Keinc y Mabinogi (1930); Cywyddau Dafydd ap Gwilym a’i Gyfoeswyr (1914, gyda Thomas Roberts), yr ymgais gyntaf i adfer testun Dafydd ar linellau ysgolheigaidd; dangosodd sut y cyrhaeddodd llenyddiaeth y cyfandir at Ddafydd; canolbwynt gwaith ei oes oedd yr Hengerdd, barddoniaeth Aneirin, Taliesin a Llywarch Hen, o’i bump ar hugain oed hyd at agos i ddiwedd ei oes; i’w darllen astudiodd yn fanwl iawn hanes Cymru a gogledd Prydain a’r iaith Gymraeg o’r chweched i’r ddegfed ganrif, gan ehangu’n fawr ein gwybodaeth o’r Hen Gymraeg drwy’r glosau, y Darn o’r Computus a’r meini arysgrifedig, ac esbonio ugeiniau o eiriau; Darlith Goffa John Rhŷs i’r Academi Brydeinig 1933; Canu Llywarch Hen (1935); ei brif gamp, Canu Aneirin (1938), sy’n darllen y Gododdin fel marwnadau i fintai o 300 o wŷr a anfonwyd gan Fynyddawg, arglwydd Caeredin, i Gatraeth, brwydr tua 600, a’r gerdd wedi ei hysgrifennu yn y 9fed neu’r 10fed ganrif wedi iddi gylchredeg ar lafar ymhell cyn hynny; canodd bardd o’r enw Taliesin fawl brenhinoedd Powys a’r Gogledd yn y chweched ganrif; casglwyd ei ysgrifau radio yn Meddwn i (1946), I Ddifyrru’r Amser (1959) a Meddai Syr Ifor (1968); Medal y Cymmrodorion a Chymrawd yr Academi Brydeinig 1938; urddwyd yn farchog 1947; LL.D. er anrhydedd Cymru 1949; priododd Myfanwy Jones o Gae-glas, Pontllyfni, yn 1913; bu farw 4 Tachwedd 1965 a’i gladdu ym Mrynaerau.Ifor Williams ↗Wicipedia CymraegYsgolhaig Cymraeg (16 Ebrill 1881 – 4 Tachwedd 1965), un o ffigyrau mwyaf blaengar ysgolheictod Cymraeg yn yr ugeinfed ganrif; ei arbenigedd oedd llenyddiaeth Gymraeg gynnar, yn enwedig barddoniaeth Hen Gymraeg; cynhyrchodd y golygiadau safonol o nifer o destunau o bwys, yn enwedig Canu Aneirin, Canu Taliesin a Pedeir Keinc y Mabinogi; treuliodd ei holl yrfa ym Mangor, ger ei bentref genedigol; meddai Bob Owen, Croesor amdano: ‘ef yw’r myfyriwr caletaf yn ein hanes fel cenedl’; golygodd Canu Llywarch Hen (1935), Canu Aneirin (1938, y testun safonol cyntaf o’r Gododdin), Armes Prydain (1955) a Chanu Taliesin (1960); golygydd Y Traethodydd 1939–1964; mae ei argraffiad o’r Pedair Cainc yn dal yn safonol heddiw; erys ei Enwau Lleoedd (1945) yn gyflwyniad safonol i’r pwnc; casglodd Meddwn I (1946) ei draethodau radio poblogaidd.
Bu farw ym Mhontllyfni ar 4 Tachwedd 1965, a’i gladdu yng Nghapel Brynaerau.FfynonellauIfor Williams ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Ifor Williams (16 Ebrill 1881 – 4 Tachwedd 1965), ysgolhaig a osododd sylfeini’r astudiaeth academaidd o’r Hen Gymraeg, yn enwedig barddoniaeth Gymraeg gynnar; ganed ym Mhendinas, Tregarth ger Bangor, mab John Williams, chwarelwr; roedd ei daid Hugh Derfel Hughes yn hanesydd lleol nodedig; un o’r cyntaf i gymhwyso dulliau academaidd trylwyr at enwau lleoedd Cymru, ac mae ei Enwau Lleoedd (1945) o werth mawr o hyd; golygodd y Mabinogi yn 1930 a cherddi Dafydd ap Gwilym (1914) ac Iolo Goch (1925) gyda chydweithwyr; Canu Llywarch Hen (1935); yn 1938 ei waith pwysicaf efallai, Canu Aneirin, testun y Gododdin a briodolir i’r bardd o’r chweched ganrif Aneirin, gyda nodiadau: am y tro cyntaf gwahaniaethwyd y testun gwreiddiol oddi wrth ychwanegiadau diweddarach a’i wneud yn ddealladwy, sylfaen pob gwaith diweddarach ar y farddoniaeth hon; ymdriniodd ei ragymadrodd i Canu Taliesin (1960) yn enwedig â dyddio cerddi’r chweched ganrif yng nghasgliad Taliesin; cyhoeddodd hefyd Armes Prydein o’r ddegfed ganrif; siaradai’n aml ar y radio; bu’n byw ym Mhorthaethwy 1913–1947 ac ymddeolodd i Bontllyfni, lle bu farw; claddwyd yng Nghapel Brynaerau, Pontllyfni.Williams, Sir Ifor (1881 – 1965), Welsh scholar ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhendinas, Tre-garth, sir Gaernarfon, 16 Ebrill 1881, mab John Williams, chwarelwr, a Jane; ei daid oedd Hugh Derfel Hughes; yn Ysgol Friars, Bangor, o 1894, ond anafodd ddamwain ei gefn a’i gadw yn ei wely am rai blynyddoedd; yn ysgol Clynnog o 1901, yna ysgoloriaeth i Goleg Prifysgol Gogledd Cymru, Bangor, yn 1902; anrhydedd mewn Groeg 1905 a Chymraeg 1906; cynorthwyydd i John Morris-Jones 1906–07, darlithydd cynorthwyol 1907, cadair bersonol mewn Llenyddiaeth Gymraeg yn 1920, ac Athro Iaith a Llenyddiaeth Gymraeg o 1929 hyd ei ymddeoliad yn 1947; enillodd wobr yr Eisteddfod Genedlaethol yng Nghaernarfon yn 1906 am draethawd ar y Gymraeg llafar; myfyriwr oes ar enwau lleoedd, awdur Enwau Lleoedd (1945), ac yn 1949 ysgrifennodd ar 118 o enwau Cosmograffeg Ravenna; golygodd Breuddwyd Maxen (1908), Cyfranc Lludd a Llevelys (1909), Chwedlau Odo (1926) a Pedeir Keinc y Mabinogi (1930); Cywyddau Dafydd ap Gwilym a’i Gyfoeswyr (1914, gyda Thomas Roberts), yr ymgais gyntaf i adfer testun Dafydd ar linellau ysgolheigaidd; dangosodd sut y cyrhaeddodd llenyddiaeth y cyfandir at Ddafydd; canolbwynt gwaith ei oes oedd yr Hengerdd, barddoniaeth Aneirin, Taliesin a Llywarch Hen, o’i bump ar hugain oed hyd at agos i ddiwedd ei oes; i’w darllen astudiodd yn fanwl iawn hanes Cymru a gogledd Prydain a’r iaith Gymraeg o’r chweched i’r ddegfed ganrif, gan ehangu’n fawr ein gwybodaeth o’r Hen Gymraeg drwy’r glosau, y Darn o’r Computus a’r meini arysgrifedig, ac esbonio ugeiniau o eiriau; Darlith Goffa John Rhŷs i’r Academi Brydeinig 1933; Canu Llywarch Hen (1935); ei brif gamp, Canu Aneirin (1938), sy’n darllen y Gododdin fel marwnadau i fintai o 300 o wŷr a anfonwyd gan Fynyddawg, arglwydd Caeredin, i Gatraeth, brwydr tua 600, a’r gerdd wedi ei hysgrifennu yn y 9fed neu’r 10fed ganrif wedi iddi gylchredeg ar lafar ymhell cyn hynny; canodd bardd o’r enw Taliesin fawl brenhinoedd Powys a’r Gogledd yn y chweched ganrif; casglwyd ei ysgrifau radio yn Meddwn i (1946), I Ddifyrru’r Amser (1959) a Meddai Syr Ifor (1968); Medal y Cymmrodorion a Chymrawd yr Academi Brydeinig 1938; urddwyd yn farchog 1947; LL.D. er anrhydedd Cymru 1949; priododd Myfanwy Jones o Gae-glas, Pontllyfni, yn 1913; bu farw 4 Tachwedd 1965 a’i gladdu ym Mrynaerau.
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward LloydFe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.
Billy HughesPrif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeAthro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.
Syr John Morris-JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf