Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

1929–2008

Alun Hoddinott

Y cyfansoddwr o Fargoed a roddodd i Gymru, gyda William Mathias, gerddoriaeth gerddorfaol ei hun, ac y mae ei enw ar Neuadd Hoddinott y BBC ym Mae Caerdydd.

Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 5 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1929–2008 (wedi’i gofnodi) Cyfansoddwr a sylfaenydd Gŵyl Caerdydd Cymru’r Ugeinfed Ganrif Cerddoriaeth
Neuadd Hoddinott, a enwyd ar ei ôl, yng Nghanolfan Mileniwm Cymru
Neuadd Hoddinott, a enwyd ar ei ôl, yng Nghanolfan Mileniwm Cymru · Llun: Wikimedia Commons · Seth Whales, Parth cyhoeddus

Roedd Alun Hoddinott o Fargoed yn un o’r cyfansoddwyr cerddoriaeth glasurol cyntaf o Gymru i ennill cydnabyddiaeth ryngwladol. Ysgrifennodd ddeg symffoni, concerti ac operâu, adeiladodd adran gerdd Caerdydd yn fwyaf yn Ewrop, ac roedd yn falch o gael ei alw’n gyfansoddwr Cymreig. Mae neuadd gyngerdd y BBC yng Nghaerdydd yn dwyn ei enw.

Ganed11 Awst 1929, Bargoed
YsgolYsgol Ramadeg Tregŵyr
Llwyddiant cyntafConcerto Clarinét, Gŵyl Cheltenham, 1954
GweithiauDeg symffoni; operâu gan gynnwys The Beach of Falesá
AthroCerddoriaeth yng Nghaerdydd, o 1967
AnrhydeddauCBE; Gwobr Glyndŵr 1997
Bu farwMawrth 2008, Abertawe

Feiolinydd o Dregŵyr#

Ganed Alun Hoddinott ym Margoed ar 11 Awst 1929, mab Thomas Ivor Hoddinott, athro ysgol, a’i wraig Gertrude. Symudodd y teulu i Gorseinon, ac yn Ysgol Ramadeg Tregŵyr, gyda’i thraddodiad cerddorol cryf, chwaraeai’r ffidil a’r fiola. Yn 1946 roedd yn un o aelodau cyntaf Cerddorfa Genedlaethol Ieuenctid Cymru.

Yr un flwyddyn enillodd ysgoloriaeth i Goleg y Brifysgol, Caerdydd, a chael gwersi cyfansoddi preifat gan Arthur Benjamin yn Llundain. Graddiodd yn 1949, ac yn 1951 dechreuodd ddysgu yng Ngholeg Cerdd a Drama Caerdydd.

Cheltenham, 1954#

Daeth i sylw cenedlaethol yn 1954, pan chwaraewyd ei Goncerto Clarinét yng Ngŵyl Cheltenham gan Gervase de Peyer a Cherddorfa’r Hallé dan Syr John Barbirolli. Mae’n dal yn y repertoire. Dilynodd comisiynau gan brif gerddorfeydd ac unawdwyr am weddill ei oes, a pherfformiwyd ei Symffoni Gyntaf yn Eisteddfod Genedlaethol Pwllheli yn 1955.

Athro yng Nghaerdydd#

Daeth yn Athro Cerdd yng Nghaerdydd yn 1967 ac adeiladodd ei hadran gerdd, gydag adeilad ei hun, i fod y fwyaf yn Ewrop yn y 1980au. Ymhlith ei fyfyrwyr roedd y cyfansoddwyr o Gymru Karl Jenkins, Jeffrey Lewis a John Metcalf. Gyda’i gyfaill y pianydd John Ogdon sefydlodd Ŵyl Cerddoriaeth yr Ugeinfed Ganrif Caerdydd, gan ddod â chyfansoddwyr fel Benjamin Britten ac Olivier Messiaen i Gymru.

Am ugain mlynedd a mwy ef oedd yn llywio bywyd cerddorol y brifddinas, a theimlwyd ei ddylanwad yn y BBC, Opera Cenedlaethol Cymru, Gŵyl Llandaf a Chyngor y Celfyddydau.

Cyfansoddwr Cymreig#

Ysgrifennodd ddeg symffoni, concerti, sonatâu a gweithiau cerddorfaol cyfoethog eu lliw ac wedi’u hysbrydoli gan farddoniaeth, yn eu plith The sun, the great luminary of the universe (1970), ac operâu gan gynnwys The Beach of Falesá. Galwyd ei arddull yn rhamantaidd fodernaidd. Cefnogodd perfformwyr mawr ei gerddoriaeth, yn eu plith Margaret Price, Geraint Evans, Osian Ellis a Mstislav Rostropovich.

Roedd yn falch o gael ei alw’n gyfansoddwr Cymreig, a thynnai ar waith awduron o Gymru.

Anrhydeddau#

Gwnaed ef yn CBE, derbyniodd Wobr Glyndŵr am gyfraniad eithriadol i’r celfyddydau yng Nghymru yn 1997, a rhoddodd Cyngor Celfyddydau Cymru Wobr Cyflawniad Oes iddo yn 1999. Yn 1953 priododd Rhiannon Huws o Waun-Cae-Gurwen; cawsant fab, Ceri.

Neuadd Hoddinott#

Yn 1997 daeth adref i Benrhyn Gŵyr, gan ymgartrefu yn y Crwys. Ar Ddydd Gŵyl Dewi 2007 cyhoeddwyd y câi neuadd gyngerdd newydd Cerddorfa Genedlaethol Gymreig y BBC yng Nghanolfan Mileniwm Cymru ei galw’n Neuadd Hoddinott. Bu farw yn Abertawe ym Mawrth 2008, a phan agorodd y neuadd yn 2009 ei ddarn ef oedd y cyntaf a chwaraewyd. Perfformiwyd ei waith olaf, Taliesin, am y tro cyntaf yng Ngŵyl Abertawe y mis Hydref hwnnw.

Hefyd yn yr oes hon

1861–1947

Syr John Edward Lloyd

Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)

Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.

Syr John Edward Lloyd
1862–1952

Billy Hughes

Prif Weinidog Cymraeg Awstralia (wedi’i gofnodi)

Fe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.

Billy Hughes
1863–1945

David Lloyd George

Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)

Prif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.

David Lloyd George
1864–1929

Syr John Morris-Jones

A osododd reolau’r Gymraeg a’r gynghanedd (wedi’i gofnodi)

Athro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.

Syr John Morris-Jones

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf