Syr John Edward Lloyd
Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward Lloyd
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1928–1976
Mab y glöwr o Lynrhedynog a ddaeth yn seren ffilm, a gynhyrchodd ac a serennodd yn Zulu, ac a roddodd y milwyr Cymreig a’u canu ar y sgrin fawr.
Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Roedd Syr Stanley Baker o Lynrhedynog yn un o brif sêr ffilm Prydain ddiwedd y 1950au ac yn ddyn a wnaeth Zulu. Yn fab i löwr o’r Rhondda, fe’i galwyd yn seren ffilm dosbarth gweithiol gyntaf sinema Prydain y tu allan i gomedi, ac nid anghofiodd o ble y daeth.FfynonellauStanley Baker ↗Wikipedia (Saesneg)Syr William Stanley Baker (28 Chwefror 1928 – 28 Mehefin 1976), actor a chynhyrchydd ffilm o Gymro; yn adnabyddus am ei olwg garw a’i bersona dwys ar y sgrin, un o brif sêr ffilm gwrywaidd Prydain ddiwedd y 1950au; ganed i deulu glofaol yng Nglynrhedynog; prif ran yn Hell Drivers a rhan yn The Guns of Navarone; cynhyrchydd a phrif actor Zulu (1964), yn chwarae John Chard; enwebiad BAFTA am yr Actor Prydeinig Gorau am Yesterday’s Enemy (1959); enwebiad Emmy am How Green Was My Valley; urddwyd yn farchog yn 1976; anogodd athro, Glynne Morse, ef i actio; yn 14 gwelwyd ef mewn drama ysgol gan gyfarwyddwr castio Ealing a’i gastio yn Undercover (1943); gydag Emlyn Williams a Richard Burton yn The Druid’s Rest yn y West End; gwasanaeth cenedlaethol 1946–48, gan godi’n sarjant; sefydlodd The Cruel Sea (1953), ffilm fwyaf llwyddiannus swyddfeydd tocynnau Prydain y flwyddyn honno, ef yn y ffilmiau; Mordred yn Knights of the Round Table (1953); dewiswyd gan Laurence Olivier i chwarae Harri Tudur yn Richard III (1955); pleidleisiodd perchnogion sinemâu ef y seithfed seren Brydeinig fwyaf poblogaidd yn 1957; disgrifiwyd fel seren ffilm dosbarth gweithiol anghomig gyntaf sinema Prydain, ‘un o actorion sgrin pwysicaf Prydain’.Baker, Sir Stanley (1928 – 1976), actor and producer ↗Daryl Leeworthy, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 28 Chwefror 1928 yn 32 Albany Street, Glynrhedynog, yn y Rhondda Fach, yr ieuengaf o dri phlentyn John Henry Baker, cludwr a pheiriannydd, ac Elizabeth Louisa Locke; pan gollodd ei dad ei goes mewn damwain dan ddaear, penderfynodd na âi byth i lawr y pwll a theimlai fod ganddo ddau ddewis, bocsio neu actio; meithrinwyd ei ddawn gynnar gan Glynne Morse, athro yn Ysgol Uwchradd Glynrhedynog; yn bedair ar ddeg sylwodd sgowt doniau Stiwdios Ealing arno a’i gastio yn Undercover (1943); chwe mis wedyn yn The Druid’s Rest Emlyn Williams (1944), ymddangosiad cyntaf Richard Burton ar lwyfan hefyd: ‘That gave me the real taste for the theatrical profession’; Theatr Repertory Birmingham; gwasanaeth cenedlaethol 1946–48 yn y Royal Army Service Corps; taith Gŵyl Prydain 1951 o A Sleep of Prisoners Christopher Fry, a drosglwyddodd i’r Unol Daleithiau; enillodd ran Lt. Bennett yn The Cruel Sea, ei gyfle mawr; prif ran gyntaf yn Hell Drivers (1957) Cy Endfield; gydag Endfield sefydlodd Diamond Films, a wnaeth Zulu yn 1964, lle gwnaeth Lt. John Chard yn gymeriad cydymdeimladol cofiadwy a feistrolai’r sgrin; erbyn canol y 1960au ar anterth ei rym, yn serennu yn Accident (1967), a enillodd y Grand Prix yn Cannes; cynhyrchydd hefyd, gan gynnwys The Italian Job (1969); yn 1965 ymunodd â Gwyn Thomas a Donald Houston yn y rhaglen ddogfen Return to the Rhondda, gan sôn am ei edmygedd o Tommy Farr a Jimmy Wilde; ei ran deledu orau fel Gwilym yn addasiad Elaine Morgan o How Green Was My Valley (BBC Two, 1975–76), gyferbyn â Siân Phillips: ‘His version of Gwilym Morgan has never been bettered’; priododd yr actores Ellen Martin ym mis Hydref 1950; pedwar plentyn, Martin, Sally, Glyn ac Adam; bu farw yn Sbaen ar 28 Mehefin 1976, yn bedwar deg ac wyth; cyfarwyddwr sefydlu, gyda Richard Burton, Teledu Harlech (HTV), yn helpu llunio teledu annibynnol yng Nghymru; urddwyd yn farchog yn 1976; gyda Donald a Glyn Houston sefydlodd y Rhondda yn gystadleuydd i Bort Talbot fel crochan actorion, a dygodd ddynoliaeth ei gwm i uchelfannau’r sinema, y theatr a’r teledu; ‘person addfwyn’ nad anghofiodd ei wreiddiau dosbarth gweithiol; am ei gartref plentyndod yng Nglynrhedynog: ‘that’s me … that’s what I am. All that has happened since is immensely important, but not as important as where I come from.’
| Ganed | 28 Chwefror 1928, 32 Albany Street, Glynrhedynog, Rhondda |
|---|---|
| Ffilm gyntaf | Undercover, 1943, yn bedair ar ddeg |
| Torri trwodd | The Cruel Sea, 1953 |
| Zulu | Cynhyrchydd a seren, fel yr Is-gapten John Chard, 1964 |
| Teledu | Gwilym Morgan yn How Green Was My Valley, 1975 |
| Anrhydeddau | Urddwyd yn farchog 1976 |
| Bu farw | 28 Mehefin 1976, Málaga, Sbaen |
Ganed Stanley Baker yn 32 Albany Street, Glynrhedynog, yn y Rhondda Fach, ar 28 Chwefror 1928, yr ieuengaf o dri phlentyn John Henry Baker ac Elizabeth Louisa Locke. Pan gollodd ei dad goes mewn damwain dan ddaear, penderfynodd Stanley nad âi byth i lawr y pwll ei hun. Fel y gwelai ef, roedd dwy ffordd allan o’r cwm: bocsio neu actio.FfynonellauBaker, Sir Stanley (1928 – 1976), actor and producer ↗Daryl Leeworthy, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 28 Chwefror 1928 yn 32 Albany Street, Glynrhedynog, yn y Rhondda Fach, yr ieuengaf o dri phlentyn John Henry Baker, cludwr a pheiriannydd, ac Elizabeth Louisa Locke; pan gollodd ei dad ei goes mewn damwain dan ddaear, penderfynodd na âi byth i lawr y pwll a theimlai fod ganddo ddau ddewis, bocsio neu actio; meithrinwyd ei ddawn gynnar gan Glynne Morse, athro yn Ysgol Uwchradd Glynrhedynog; yn bedair ar ddeg sylwodd sgowt doniau Stiwdios Ealing arno a’i gastio yn Undercover (1943); chwe mis wedyn yn The Druid’s Rest Emlyn Williams (1944), ymddangosiad cyntaf Richard Burton ar lwyfan hefyd: ‘That gave me the real taste for the theatrical profession’; Theatr Repertory Birmingham; gwasanaeth cenedlaethol 1946–48 yn y Royal Army Service Corps; taith Gŵyl Prydain 1951 o A Sleep of Prisoners Christopher Fry, a drosglwyddodd i’r Unol Daleithiau; enillodd ran Lt. Bennett yn The Cruel Sea, ei gyfle mawr; prif ran gyntaf yn Hell Drivers (1957) Cy Endfield; gydag Endfield sefydlodd Diamond Films, a wnaeth Zulu yn 1964, lle gwnaeth Lt. John Chard yn gymeriad cydymdeimladol cofiadwy a feistrolai’r sgrin; erbyn canol y 1960au ar anterth ei rym, yn serennu yn Accident (1967), a enillodd y Grand Prix yn Cannes; cynhyrchydd hefyd, gan gynnwys The Italian Job (1969); yn 1965 ymunodd â Gwyn Thomas a Donald Houston yn y rhaglen ddogfen Return to the Rhondda, gan sôn am ei edmygedd o Tommy Farr a Jimmy Wilde; ei ran deledu orau fel Gwilym yn addasiad Elaine Morgan o How Green Was My Valley (BBC Two, 1975–76), gyferbyn â Siân Phillips: ‘His version of Gwilym Morgan has never been bettered’; priododd yr actores Ellen Martin ym mis Hydref 1950; pedwar plentyn, Martin, Sally, Glyn ac Adam; bu farw yn Sbaen ar 28 Mehefin 1976, yn bedwar deg ac wyth; cyfarwyddwr sefydlu, gyda Richard Burton, Teledu Harlech (HTV), yn helpu llunio teledu annibynnol yng Nghymru; urddwyd yn farchog yn 1976; gyda Donald a Glyn Houston sefydlodd y Rhondda yn gystadleuydd i Bort Talbot fel crochan actorion, a dygodd ddynoliaeth ei gwm i uchelfannau’r sinema, y theatr a’r teledu; ‘person addfwyn’ nad anghofiodd ei wreiddiau dosbarth gweithiol; am ei gartref plentyndod yng Nglynrhedynog: ‘that’s me … that’s what I am. All that has happened since is immensely important, but not as important as where I come from.’Stanley Baker ↗Wikipedia (Saesneg)Syr William Stanley Baker (28 Chwefror 1928 – 28 Mehefin 1976), actor a chynhyrchydd ffilm o Gymro; yn adnabyddus am ei olwg garw a’i bersona dwys ar y sgrin, un o brif sêr ffilm gwrywaidd Prydain ddiwedd y 1950au; ganed i deulu glofaol yng Nglynrhedynog; prif ran yn Hell Drivers a rhan yn The Guns of Navarone; cynhyrchydd a phrif actor Zulu (1964), yn chwarae John Chard; enwebiad BAFTA am yr Actor Prydeinig Gorau am Yesterday’s Enemy (1959); enwebiad Emmy am How Green Was My Valley; urddwyd yn farchog yn 1976; anogodd athro, Glynne Morse, ef i actio; yn 14 gwelwyd ef mewn drama ysgol gan gyfarwyddwr castio Ealing a’i gastio yn Undercover (1943); gydag Emlyn Williams a Richard Burton yn The Druid’s Rest yn y West End; gwasanaeth cenedlaethol 1946–48, gan godi’n sarjant; sefydlodd The Cruel Sea (1953), ffilm fwyaf llwyddiannus swyddfeydd tocynnau Prydain y flwyddyn honno, ef yn y ffilmiau; Mordred yn Knights of the Round Table (1953); dewiswyd gan Laurence Olivier i chwarae Harri Tudur yn Richard III (1955); pleidleisiodd perchnogion sinemâu ef y seithfed seren Brydeinig fwyaf poblogaidd yn 1957; disgrifiwyd fel seren ffilm dosbarth gweithiol anghomig gyntaf sinema Prydain, ‘un o actorion sgrin pwysicaf Prydain’.
Gwelodd ei athro yn Ysgol Uwchradd Glynrhedynog, Glynne Morse, ei ddawn a’i annog i actio. Yn bedair ar ddeg sylwodd cyfarwyddwr castio o Stiwdios Ealing arno mewn drama ysgol a rhoi rhan iddo yn y ffilm Undercover (1943).FfynonellauBaker, Sir Stanley (1928 – 1976), actor and producer ↗Daryl Leeworthy, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 28 Chwefror 1928 yn 32 Albany Street, Glynrhedynog, yn y Rhondda Fach, yr ieuengaf o dri phlentyn John Henry Baker, cludwr a pheiriannydd, ac Elizabeth Louisa Locke; pan gollodd ei dad ei goes mewn damwain dan ddaear, penderfynodd na âi byth i lawr y pwll a theimlai fod ganddo ddau ddewis, bocsio neu actio; meithrinwyd ei ddawn gynnar gan Glynne Morse, athro yn Ysgol Uwchradd Glynrhedynog; yn bedair ar ddeg sylwodd sgowt doniau Stiwdios Ealing arno a’i gastio yn Undercover (1943); chwe mis wedyn yn The Druid’s Rest Emlyn Williams (1944), ymddangosiad cyntaf Richard Burton ar lwyfan hefyd: ‘That gave me the real taste for the theatrical profession’; Theatr Repertory Birmingham; gwasanaeth cenedlaethol 1946–48 yn y Royal Army Service Corps; taith Gŵyl Prydain 1951 o A Sleep of Prisoners Christopher Fry, a drosglwyddodd i’r Unol Daleithiau; enillodd ran Lt. Bennett yn The Cruel Sea, ei gyfle mawr; prif ran gyntaf yn Hell Drivers (1957) Cy Endfield; gydag Endfield sefydlodd Diamond Films, a wnaeth Zulu yn 1964, lle gwnaeth Lt. John Chard yn gymeriad cydymdeimladol cofiadwy a feistrolai’r sgrin; erbyn canol y 1960au ar anterth ei rym, yn serennu yn Accident (1967), a enillodd y Grand Prix yn Cannes; cynhyrchydd hefyd, gan gynnwys The Italian Job (1969); yn 1965 ymunodd â Gwyn Thomas a Donald Houston yn y rhaglen ddogfen Return to the Rhondda, gan sôn am ei edmygedd o Tommy Farr a Jimmy Wilde; ei ran deledu orau fel Gwilym yn addasiad Elaine Morgan o How Green Was My Valley (BBC Two, 1975–76), gyferbyn â Siân Phillips: ‘His version of Gwilym Morgan has never been bettered’; priododd yr actores Ellen Martin ym mis Hydref 1950; pedwar plentyn, Martin, Sally, Glyn ac Adam; bu farw yn Sbaen ar 28 Mehefin 1976, yn bedwar deg ac wyth; cyfarwyddwr sefydlu, gyda Richard Burton, Teledu Harlech (HTV), yn helpu llunio teledu annibynnol yng Nghymru; urddwyd yn farchog yn 1976; gyda Donald a Glyn Houston sefydlodd y Rhondda yn gystadleuydd i Bort Talbot fel crochan actorion, a dygodd ddynoliaeth ei gwm i uchelfannau’r sinema, y theatr a’r teledu; ‘person addfwyn’ nad anghofiodd ei wreiddiau dosbarth gweithiol; am ei gartref plentyndod yng Nglynrhedynog: ‘that’s me … that’s what I am. All that has happened since is immensely important, but not as important as where I come from.’Stanley Baker ↗Wikipedia (Saesneg)Syr William Stanley Baker (28 Chwefror 1928 – 28 Mehefin 1976), actor a chynhyrchydd ffilm o Gymro; yn adnabyddus am ei olwg garw a’i bersona dwys ar y sgrin, un o brif sêr ffilm gwrywaidd Prydain ddiwedd y 1950au; ganed i deulu glofaol yng Nglynrhedynog; prif ran yn Hell Drivers a rhan yn The Guns of Navarone; cynhyrchydd a phrif actor Zulu (1964), yn chwarae John Chard; enwebiad BAFTA am yr Actor Prydeinig Gorau am Yesterday’s Enemy (1959); enwebiad Emmy am How Green Was My Valley; urddwyd yn farchog yn 1976; anogodd athro, Glynne Morse, ef i actio; yn 14 gwelwyd ef mewn drama ysgol gan gyfarwyddwr castio Ealing a’i gastio yn Undercover (1943); gydag Emlyn Williams a Richard Burton yn The Druid’s Rest yn y West End; gwasanaeth cenedlaethol 1946–48, gan godi’n sarjant; sefydlodd The Cruel Sea (1953), ffilm fwyaf llwyddiannus swyddfeydd tocynnau Prydain y flwyddyn honno, ef yn y ffilmiau; Mordred yn Knights of the Round Table (1953); dewiswyd gan Laurence Olivier i chwarae Harri Tudur yn Richard III (1955); pleidleisiodd perchnogion sinemâu ef y seithfed seren Brydeinig fwyaf poblogaidd yn 1957; disgrifiwyd fel seren ffilm dosbarth gweithiol anghomig gyntaf sinema Prydain, ‘un o actorion sgrin pwysicaf Prydain’.
Chwe mis wedyn roedd ar lwyfan Llundain yn nrama Emlyn Williams The Druid’s Rest, ochr yn ochr â Chymro ifanc arall yn ymddangos am y tro cyntaf, Richard Burton. Dyna, meddai, a roddodd iddo wir flas ar y theatr. Aeth ymlaen i Theatr Repertory Birmingham ac, wedi gwasanaeth cenedlaethol o 1946 hyd 1948, yn ôl i Lundain.FfynonellauBaker, Sir Stanley (1928 – 1976), actor and producer ↗Daryl Leeworthy, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 28 Chwefror 1928 yn 32 Albany Street, Glynrhedynog, yn y Rhondda Fach, yr ieuengaf o dri phlentyn John Henry Baker, cludwr a pheiriannydd, ac Elizabeth Louisa Locke; pan gollodd ei dad ei goes mewn damwain dan ddaear, penderfynodd na âi byth i lawr y pwll a theimlai fod ganddo ddau ddewis, bocsio neu actio; meithrinwyd ei ddawn gynnar gan Glynne Morse, athro yn Ysgol Uwchradd Glynrhedynog; yn bedair ar ddeg sylwodd sgowt doniau Stiwdios Ealing arno a’i gastio yn Undercover (1943); chwe mis wedyn yn The Druid’s Rest Emlyn Williams (1944), ymddangosiad cyntaf Richard Burton ar lwyfan hefyd: ‘That gave me the real taste for the theatrical profession’; Theatr Repertory Birmingham; gwasanaeth cenedlaethol 1946–48 yn y Royal Army Service Corps; taith Gŵyl Prydain 1951 o A Sleep of Prisoners Christopher Fry, a drosglwyddodd i’r Unol Daleithiau; enillodd ran Lt. Bennett yn The Cruel Sea, ei gyfle mawr; prif ran gyntaf yn Hell Drivers (1957) Cy Endfield; gydag Endfield sefydlodd Diamond Films, a wnaeth Zulu yn 1964, lle gwnaeth Lt. John Chard yn gymeriad cydymdeimladol cofiadwy a feistrolai’r sgrin; erbyn canol y 1960au ar anterth ei rym, yn serennu yn Accident (1967), a enillodd y Grand Prix yn Cannes; cynhyrchydd hefyd, gan gynnwys The Italian Job (1969); yn 1965 ymunodd â Gwyn Thomas a Donald Houston yn y rhaglen ddogfen Return to the Rhondda, gan sôn am ei edmygedd o Tommy Farr a Jimmy Wilde; ei ran deledu orau fel Gwilym yn addasiad Elaine Morgan o How Green Was My Valley (BBC Two, 1975–76), gyferbyn â Siân Phillips: ‘His version of Gwilym Morgan has never been bettered’; priododd yr actores Ellen Martin ym mis Hydref 1950; pedwar plentyn, Martin, Sally, Glyn ac Adam; bu farw yn Sbaen ar 28 Mehefin 1976, yn bedwar deg ac wyth; cyfarwyddwr sefydlu, gyda Richard Burton, Teledu Harlech (HTV), yn helpu llunio teledu annibynnol yng Nghymru; urddwyd yn farchog yn 1976; gyda Donald a Glyn Houston sefydlodd y Rhondda yn gystadleuydd i Bort Talbot fel crochan actorion, a dygodd ddynoliaeth ei gwm i uchelfannau’r sinema, y theatr a’r teledu; ‘person addfwyn’ nad anghofiodd ei wreiddiau dosbarth gweithiol; am ei gartref plentyndod yng Nglynrhedynog: ‘that’s me … that’s what I am. All that has happened since is immensely important, but not as important as where I come from.’Stanley Baker ↗Wikipedia (Saesneg)Syr William Stanley Baker (28 Chwefror 1928 – 28 Mehefin 1976), actor a chynhyrchydd ffilm o Gymro; yn adnabyddus am ei olwg garw a’i bersona dwys ar y sgrin, un o brif sêr ffilm gwrywaidd Prydain ddiwedd y 1950au; ganed i deulu glofaol yng Nglynrhedynog; prif ran yn Hell Drivers a rhan yn The Guns of Navarone; cynhyrchydd a phrif actor Zulu (1964), yn chwarae John Chard; enwebiad BAFTA am yr Actor Prydeinig Gorau am Yesterday’s Enemy (1959); enwebiad Emmy am How Green Was My Valley; urddwyd yn farchog yn 1976; anogodd athro, Glynne Morse, ef i actio; yn 14 gwelwyd ef mewn drama ysgol gan gyfarwyddwr castio Ealing a’i gastio yn Undercover (1943); gydag Emlyn Williams a Richard Burton yn The Druid’s Rest yn y West End; gwasanaeth cenedlaethol 1946–48, gan godi’n sarjant; sefydlodd The Cruel Sea (1953), ffilm fwyaf llwyddiannus swyddfeydd tocynnau Prydain y flwyddyn honno, ef yn y ffilmiau; Mordred yn Knights of the Round Table (1953); dewiswyd gan Laurence Olivier i chwarae Harri Tudur yn Richard III (1955); pleidleisiodd perchnogion sinemâu ef y seithfed seren Brydeinig fwyaf poblogaidd yn 1957; disgrifiwyd fel seren ffilm dosbarth gweithiol anghomig gyntaf sinema Prydain, ‘un o actorion sgrin pwysicaf Prydain’.
Ar daith yn America yn 1951 gyda drama Christopher Fry A Sleep of Prisoners, darllenodd y nofel The Cruel Sea a rhoi ei fryd ar ran yn y ffilm. Fe’i cafodd, a gwnaeth The Cruel Sea, ffilm fwyaf llwyddiannus Prydain yn 1953, ei enw. Dewisodd Laurence Olivier ef i chwarae Harri Tudur yn Richard III (1955).FfynonellauBaker, Sir Stanley (1928 – 1976), actor and producer ↗Daryl Leeworthy, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 28 Chwefror 1928 yn 32 Albany Street, Glynrhedynog, yn y Rhondda Fach, yr ieuengaf o dri phlentyn John Henry Baker, cludwr a pheiriannydd, ac Elizabeth Louisa Locke; pan gollodd ei dad ei goes mewn damwain dan ddaear, penderfynodd na âi byth i lawr y pwll a theimlai fod ganddo ddau ddewis, bocsio neu actio; meithrinwyd ei ddawn gynnar gan Glynne Morse, athro yn Ysgol Uwchradd Glynrhedynog; yn bedair ar ddeg sylwodd sgowt doniau Stiwdios Ealing arno a’i gastio yn Undercover (1943); chwe mis wedyn yn The Druid’s Rest Emlyn Williams (1944), ymddangosiad cyntaf Richard Burton ar lwyfan hefyd: ‘That gave me the real taste for the theatrical profession’; Theatr Repertory Birmingham; gwasanaeth cenedlaethol 1946–48 yn y Royal Army Service Corps; taith Gŵyl Prydain 1951 o A Sleep of Prisoners Christopher Fry, a drosglwyddodd i’r Unol Daleithiau; enillodd ran Lt. Bennett yn The Cruel Sea, ei gyfle mawr; prif ran gyntaf yn Hell Drivers (1957) Cy Endfield; gydag Endfield sefydlodd Diamond Films, a wnaeth Zulu yn 1964, lle gwnaeth Lt. John Chard yn gymeriad cydymdeimladol cofiadwy a feistrolai’r sgrin; erbyn canol y 1960au ar anterth ei rym, yn serennu yn Accident (1967), a enillodd y Grand Prix yn Cannes; cynhyrchydd hefyd, gan gynnwys The Italian Job (1969); yn 1965 ymunodd â Gwyn Thomas a Donald Houston yn y rhaglen ddogfen Return to the Rhondda, gan sôn am ei edmygedd o Tommy Farr a Jimmy Wilde; ei ran deledu orau fel Gwilym yn addasiad Elaine Morgan o How Green Was My Valley (BBC Two, 1975–76), gyferbyn â Siân Phillips: ‘His version of Gwilym Morgan has never been bettered’; priododd yr actores Ellen Martin ym mis Hydref 1950; pedwar plentyn, Martin, Sally, Glyn ac Adam; bu farw yn Sbaen ar 28 Mehefin 1976, yn bedwar deg ac wyth; cyfarwyddwr sefydlu, gyda Richard Burton, Teledu Harlech (HTV), yn helpu llunio teledu annibynnol yng Nghymru; urddwyd yn farchog yn 1976; gyda Donald a Glyn Houston sefydlodd y Rhondda yn gystadleuydd i Bort Talbot fel crochan actorion, a dygodd ddynoliaeth ei gwm i uchelfannau’r sinema, y theatr a’r teledu; ‘person addfwyn’ nad anghofiodd ei wreiddiau dosbarth gweithiol; am ei gartref plentyndod yng Nglynrhedynog: ‘that’s me … that’s what I am. All that has happened since is immensely important, but not as important as where I come from.’Stanley Baker ↗Wikipedia (Saesneg)Syr William Stanley Baker (28 Chwefror 1928 – 28 Mehefin 1976), actor a chynhyrchydd ffilm o Gymro; yn adnabyddus am ei olwg garw a’i bersona dwys ar y sgrin, un o brif sêr ffilm gwrywaidd Prydain ddiwedd y 1950au; ganed i deulu glofaol yng Nglynrhedynog; prif ran yn Hell Drivers a rhan yn The Guns of Navarone; cynhyrchydd a phrif actor Zulu (1964), yn chwarae John Chard; enwebiad BAFTA am yr Actor Prydeinig Gorau am Yesterday’s Enemy (1959); enwebiad Emmy am How Green Was My Valley; urddwyd yn farchog yn 1976; anogodd athro, Glynne Morse, ef i actio; yn 14 gwelwyd ef mewn drama ysgol gan gyfarwyddwr castio Ealing a’i gastio yn Undercover (1943); gydag Emlyn Williams a Richard Burton yn The Druid’s Rest yn y West End; gwasanaeth cenedlaethol 1946–48, gan godi’n sarjant; sefydlodd The Cruel Sea (1953), ffilm fwyaf llwyddiannus swyddfeydd tocynnau Prydain y flwyddyn honno, ef yn y ffilmiau; Mordred yn Knights of the Round Table (1953); dewiswyd gan Laurence Olivier i chwarae Harri Tudur yn Richard III (1955); pleidleisiodd perchnogion sinemâu ef y seithfed seren Brydeinig fwyaf poblogaidd yn 1957; disgrifiwyd fel seren ffilm dosbarth gweithiol anghomig gyntaf sinema Prydain, ‘un o actorion sgrin pwysicaf Prydain’.
Daeth ei brif ran fawr gyntaf yn Hell Drivers (1957), a’r flwyddyn honno pleidleisiodd perchnogion sinemâu ef yn un o sêr Prydeinig mwyaf poblogaidd. Yn galed a garw ar y sgrin, fe’i galwyd yn seren ffilm dosbarth gweithiol gyntaf Prydain y tu allan i gomedi, ac yn un o actorion sgrin pwysicaf Prydain. Serennodd hefyd yn Yesterday’s Enemy a The Guns of Navarone.FfynonellauStanley Baker ↗Wikipedia (Saesneg)Syr William Stanley Baker (28 Chwefror 1928 – 28 Mehefin 1976), actor a chynhyrchydd ffilm o Gymro; yn adnabyddus am ei olwg garw a’i bersona dwys ar y sgrin, un o brif sêr ffilm gwrywaidd Prydain ddiwedd y 1950au; ganed i deulu glofaol yng Nglynrhedynog; prif ran yn Hell Drivers a rhan yn The Guns of Navarone; cynhyrchydd a phrif actor Zulu (1964), yn chwarae John Chard; enwebiad BAFTA am yr Actor Prydeinig Gorau am Yesterday’s Enemy (1959); enwebiad Emmy am How Green Was My Valley; urddwyd yn farchog yn 1976; anogodd athro, Glynne Morse, ef i actio; yn 14 gwelwyd ef mewn drama ysgol gan gyfarwyddwr castio Ealing a’i gastio yn Undercover (1943); gydag Emlyn Williams a Richard Burton yn The Druid’s Rest yn y West End; gwasanaeth cenedlaethol 1946–48, gan godi’n sarjant; sefydlodd The Cruel Sea (1953), ffilm fwyaf llwyddiannus swyddfeydd tocynnau Prydain y flwyddyn honno, ef yn y ffilmiau; Mordred yn Knights of the Round Table (1953); dewiswyd gan Laurence Olivier i chwarae Harri Tudur yn Richard III (1955); pleidleisiodd perchnogion sinemâu ef y seithfed seren Brydeinig fwyaf poblogaidd yn 1957; disgrifiwyd fel seren ffilm dosbarth gweithiol anghomig gyntaf sinema Prydain, ‘un o actorion sgrin pwysicaf Prydain’.Baker, Sir Stanley (1928 – 1976), actor and producer ↗Daryl Leeworthy, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 28 Chwefror 1928 yn 32 Albany Street, Glynrhedynog, yn y Rhondda Fach, yr ieuengaf o dri phlentyn John Henry Baker, cludwr a pheiriannydd, ac Elizabeth Louisa Locke; pan gollodd ei dad ei goes mewn damwain dan ddaear, penderfynodd na âi byth i lawr y pwll a theimlai fod ganddo ddau ddewis, bocsio neu actio; meithrinwyd ei ddawn gynnar gan Glynne Morse, athro yn Ysgol Uwchradd Glynrhedynog; yn bedair ar ddeg sylwodd sgowt doniau Stiwdios Ealing arno a’i gastio yn Undercover (1943); chwe mis wedyn yn The Druid’s Rest Emlyn Williams (1944), ymddangosiad cyntaf Richard Burton ar lwyfan hefyd: ‘That gave me the real taste for the theatrical profession’; Theatr Repertory Birmingham; gwasanaeth cenedlaethol 1946–48 yn y Royal Army Service Corps; taith Gŵyl Prydain 1951 o A Sleep of Prisoners Christopher Fry, a drosglwyddodd i’r Unol Daleithiau; enillodd ran Lt. Bennett yn The Cruel Sea, ei gyfle mawr; prif ran gyntaf yn Hell Drivers (1957) Cy Endfield; gydag Endfield sefydlodd Diamond Films, a wnaeth Zulu yn 1964, lle gwnaeth Lt. John Chard yn gymeriad cydymdeimladol cofiadwy a feistrolai’r sgrin; erbyn canol y 1960au ar anterth ei rym, yn serennu yn Accident (1967), a enillodd y Grand Prix yn Cannes; cynhyrchydd hefyd, gan gynnwys The Italian Job (1969); yn 1965 ymunodd â Gwyn Thomas a Donald Houston yn y rhaglen ddogfen Return to the Rhondda, gan sôn am ei edmygedd o Tommy Farr a Jimmy Wilde; ei ran deledu orau fel Gwilym yn addasiad Elaine Morgan o How Green Was My Valley (BBC Two, 1975–76), gyferbyn â Siân Phillips: ‘His version of Gwilym Morgan has never been bettered’; priododd yr actores Ellen Martin ym mis Hydref 1950; pedwar plentyn, Martin, Sally, Glyn ac Adam; bu farw yn Sbaen ar 28 Mehefin 1976, yn bedwar deg ac wyth; cyfarwyddwr sefydlu, gyda Richard Burton, Teledu Harlech (HTV), yn helpu llunio teledu annibynnol yng Nghymru; urddwyd yn farchog yn 1976; gyda Donald a Glyn Houston sefydlodd y Rhondda yn gystadleuydd i Bort Talbot fel crochan actorion, a dygodd ddynoliaeth ei gwm i uchelfannau’r sinema, y theatr a’r teledu; ‘person addfwyn’ nad anghofiodd ei wreiddiau dosbarth gweithiol; am ei gartref plentyndod yng Nglynrhedynog: ‘that’s me … that’s what I am. All that has happened since is immensely important, but not as important as where I come from.’
Gyda’r cyfarwyddwr Cy Endfield sefydlodd Diamond Films, a wnaeth Zulu yn 1964. Baker a’i cynhyrchodd a serennu fel yr Is-gapten John Chard, gan ei droi’n gymeriad a feistrolai’r sgrin. Erbyn canol y 1960au roedd ar anterth ei rym, yn serennu yn Accident (1967), a enillodd y Grand Prix yn Cannes, ac yn cynhyrchu ffilmiau gan gynnwys The Italian Job (1969).FfynonellauBaker, Sir Stanley (1928 – 1976), actor and producer ↗Daryl Leeworthy, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 28 Chwefror 1928 yn 32 Albany Street, Glynrhedynog, yn y Rhondda Fach, yr ieuengaf o dri phlentyn John Henry Baker, cludwr a pheiriannydd, ac Elizabeth Louisa Locke; pan gollodd ei dad ei goes mewn damwain dan ddaear, penderfynodd na âi byth i lawr y pwll a theimlai fod ganddo ddau ddewis, bocsio neu actio; meithrinwyd ei ddawn gynnar gan Glynne Morse, athro yn Ysgol Uwchradd Glynrhedynog; yn bedair ar ddeg sylwodd sgowt doniau Stiwdios Ealing arno a’i gastio yn Undercover (1943); chwe mis wedyn yn The Druid’s Rest Emlyn Williams (1944), ymddangosiad cyntaf Richard Burton ar lwyfan hefyd: ‘That gave me the real taste for the theatrical profession’; Theatr Repertory Birmingham; gwasanaeth cenedlaethol 1946–48 yn y Royal Army Service Corps; taith Gŵyl Prydain 1951 o A Sleep of Prisoners Christopher Fry, a drosglwyddodd i’r Unol Daleithiau; enillodd ran Lt. Bennett yn The Cruel Sea, ei gyfle mawr; prif ran gyntaf yn Hell Drivers (1957) Cy Endfield; gydag Endfield sefydlodd Diamond Films, a wnaeth Zulu yn 1964, lle gwnaeth Lt. John Chard yn gymeriad cydymdeimladol cofiadwy a feistrolai’r sgrin; erbyn canol y 1960au ar anterth ei rym, yn serennu yn Accident (1967), a enillodd y Grand Prix yn Cannes; cynhyrchydd hefyd, gan gynnwys The Italian Job (1969); yn 1965 ymunodd â Gwyn Thomas a Donald Houston yn y rhaglen ddogfen Return to the Rhondda, gan sôn am ei edmygedd o Tommy Farr a Jimmy Wilde; ei ran deledu orau fel Gwilym yn addasiad Elaine Morgan o How Green Was My Valley (BBC Two, 1975–76), gyferbyn â Siân Phillips: ‘His version of Gwilym Morgan has never been bettered’; priododd yr actores Ellen Martin ym mis Hydref 1950; pedwar plentyn, Martin, Sally, Glyn ac Adam; bu farw yn Sbaen ar 28 Mehefin 1976, yn bedwar deg ac wyth; cyfarwyddwr sefydlu, gyda Richard Burton, Teledu Harlech (HTV), yn helpu llunio teledu annibynnol yng Nghymru; urddwyd yn farchog yn 1976; gyda Donald a Glyn Houston sefydlodd y Rhondda yn gystadleuydd i Bort Talbot fel crochan actorion, a dygodd ddynoliaeth ei gwm i uchelfannau’r sinema, y theatr a’r teledu; ‘person addfwyn’ nad anghofiodd ei wreiddiau dosbarth gweithiol; am ei gartref plentyndod yng Nglynrhedynog: ‘that’s me … that’s what I am. All that has happened since is immensely important, but not as important as where I come from.’Stanley Baker ↗Wikipedia (Saesneg)Syr William Stanley Baker (28 Chwefror 1928 – 28 Mehefin 1976), actor a chynhyrchydd ffilm o Gymro; yn adnabyddus am ei olwg garw a’i bersona dwys ar y sgrin, un o brif sêr ffilm gwrywaidd Prydain ddiwedd y 1950au; ganed i deulu glofaol yng Nglynrhedynog; prif ran yn Hell Drivers a rhan yn The Guns of Navarone; cynhyrchydd a phrif actor Zulu (1964), yn chwarae John Chard; enwebiad BAFTA am yr Actor Prydeinig Gorau am Yesterday’s Enemy (1959); enwebiad Emmy am How Green Was My Valley; urddwyd yn farchog yn 1976; anogodd athro, Glynne Morse, ef i actio; yn 14 gwelwyd ef mewn drama ysgol gan gyfarwyddwr castio Ealing a’i gastio yn Undercover (1943); gydag Emlyn Williams a Richard Burton yn The Druid’s Rest yn y West End; gwasanaeth cenedlaethol 1946–48, gan godi’n sarjant; sefydlodd The Cruel Sea (1953), ffilm fwyaf llwyddiannus swyddfeydd tocynnau Prydain y flwyddyn honno, ef yn y ffilmiau; Mordred yn Knights of the Round Table (1953); dewiswyd gan Laurence Olivier i chwarae Harri Tudur yn Richard III (1955); pleidleisiodd perchnogion sinemâu ef y seithfed seren Brydeinig fwyaf poblogaidd yn 1957; disgrifiwyd fel seren ffilm dosbarth gweithiol anghomig gyntaf sinema Prydain, ‘un o actorion sgrin pwysicaf Prydain’.
Yn 1965 aeth adref gyda’i gyfeillion Gwyn Thomas a Donald Houston i wneud y rhaglen ddogfen Return to the Rhondda, gan sôn am ei edmygedd o’r bocswyr o Gymry Tommy Farr a Jimmy Wilde. Gyda Richard Burton roedd yn un o gyfarwyddwyr sefydlu Teledu Harlech, gan helpu llunio teledu annibynnol yng Nghymru.FfynhonnellBaker, Sir Stanley (1928 – 1976), actor and producer ↗Daryl Leeworthy, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 28 Chwefror 1928 yn 32 Albany Street, Glynrhedynog, yn y Rhondda Fach, yr ieuengaf o dri phlentyn John Henry Baker, cludwr a pheiriannydd, ac Elizabeth Louisa Locke; pan gollodd ei dad ei goes mewn damwain dan ddaear, penderfynodd na âi byth i lawr y pwll a theimlai fod ganddo ddau ddewis, bocsio neu actio; meithrinwyd ei ddawn gynnar gan Glynne Morse, athro yn Ysgol Uwchradd Glynrhedynog; yn bedair ar ddeg sylwodd sgowt doniau Stiwdios Ealing arno a’i gastio yn Undercover (1943); chwe mis wedyn yn The Druid’s Rest Emlyn Williams (1944), ymddangosiad cyntaf Richard Burton ar lwyfan hefyd: ‘That gave me the real taste for the theatrical profession’; Theatr Repertory Birmingham; gwasanaeth cenedlaethol 1946–48 yn y Royal Army Service Corps; taith Gŵyl Prydain 1951 o A Sleep of Prisoners Christopher Fry, a drosglwyddodd i’r Unol Daleithiau; enillodd ran Lt. Bennett yn The Cruel Sea, ei gyfle mawr; prif ran gyntaf yn Hell Drivers (1957) Cy Endfield; gydag Endfield sefydlodd Diamond Films, a wnaeth Zulu yn 1964, lle gwnaeth Lt. John Chard yn gymeriad cydymdeimladol cofiadwy a feistrolai’r sgrin; erbyn canol y 1960au ar anterth ei rym, yn serennu yn Accident (1967), a enillodd y Grand Prix yn Cannes; cynhyrchydd hefyd, gan gynnwys The Italian Job (1969); yn 1965 ymunodd â Gwyn Thomas a Donald Houston yn y rhaglen ddogfen Return to the Rhondda, gan sôn am ei edmygedd o Tommy Farr a Jimmy Wilde; ei ran deledu orau fel Gwilym yn addasiad Elaine Morgan o How Green Was My Valley (BBC Two, 1975–76), gyferbyn â Siân Phillips: ‘His version of Gwilym Morgan has never been bettered’; priododd yr actores Ellen Martin ym mis Hydref 1950; pedwar plentyn, Martin, Sally, Glyn ac Adam; bu farw yn Sbaen ar 28 Mehefin 1976, yn bedwar deg ac wyth; cyfarwyddwr sefydlu, gyda Richard Burton, Teledu Harlech (HTV), yn helpu llunio teledu annibynnol yng Nghymru; urddwyd yn farchog yn 1976; gyda Donald a Glyn Houston sefydlodd y Rhondda yn gystadleuydd i Bort Talbot fel crochan actorion, a dygodd ddynoliaeth ei gwm i uchelfannau’r sinema, y theatr a’r teledu; ‘person addfwyn’ nad anghofiodd ei wreiddiau dosbarth gweithiol; am ei gartref plentyndod yng Nglynrhedynog: ‘that’s me … that’s what I am. All that has happened since is immensely important, but not as important as where I come from.’
Yn 1975 rhoddodd ei berfformiad teledu gorau fel Gwilym Morgan yn How Green Was My Valley Elaine Morgan, gyferbyn â Siân Phillips. Ni ragorwyd erioed ar ei Gwilym, medd y Bywgraffiadur Cymreig.FfynonellauBaker, Sir Stanley (1928 – 1976), actor and producer ↗Daryl Leeworthy, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 28 Chwefror 1928 yn 32 Albany Street, Glynrhedynog, yn y Rhondda Fach, yr ieuengaf o dri phlentyn John Henry Baker, cludwr a pheiriannydd, ac Elizabeth Louisa Locke; pan gollodd ei dad ei goes mewn damwain dan ddaear, penderfynodd na âi byth i lawr y pwll a theimlai fod ganddo ddau ddewis, bocsio neu actio; meithrinwyd ei ddawn gynnar gan Glynne Morse, athro yn Ysgol Uwchradd Glynrhedynog; yn bedair ar ddeg sylwodd sgowt doniau Stiwdios Ealing arno a’i gastio yn Undercover (1943); chwe mis wedyn yn The Druid’s Rest Emlyn Williams (1944), ymddangosiad cyntaf Richard Burton ar lwyfan hefyd: ‘That gave me the real taste for the theatrical profession’; Theatr Repertory Birmingham; gwasanaeth cenedlaethol 1946–48 yn y Royal Army Service Corps; taith Gŵyl Prydain 1951 o A Sleep of Prisoners Christopher Fry, a drosglwyddodd i’r Unol Daleithiau; enillodd ran Lt. Bennett yn The Cruel Sea, ei gyfle mawr; prif ran gyntaf yn Hell Drivers (1957) Cy Endfield; gydag Endfield sefydlodd Diamond Films, a wnaeth Zulu yn 1964, lle gwnaeth Lt. John Chard yn gymeriad cydymdeimladol cofiadwy a feistrolai’r sgrin; erbyn canol y 1960au ar anterth ei rym, yn serennu yn Accident (1967), a enillodd y Grand Prix yn Cannes; cynhyrchydd hefyd, gan gynnwys The Italian Job (1969); yn 1965 ymunodd â Gwyn Thomas a Donald Houston yn y rhaglen ddogfen Return to the Rhondda, gan sôn am ei edmygedd o Tommy Farr a Jimmy Wilde; ei ran deledu orau fel Gwilym yn addasiad Elaine Morgan o How Green Was My Valley (BBC Two, 1975–76), gyferbyn â Siân Phillips: ‘His version of Gwilym Morgan has never been bettered’; priododd yr actores Ellen Martin ym mis Hydref 1950; pedwar plentyn, Martin, Sally, Glyn ac Adam; bu farw yn Sbaen ar 28 Mehefin 1976, yn bedwar deg ac wyth; cyfarwyddwr sefydlu, gyda Richard Burton, Teledu Harlech (HTV), yn helpu llunio teledu annibynnol yng Nghymru; urddwyd yn farchog yn 1976; gyda Donald a Glyn Houston sefydlodd y Rhondda yn gystadleuydd i Bort Talbot fel crochan actorion, a dygodd ddynoliaeth ei gwm i uchelfannau’r sinema, y theatr a’r teledu; ‘person addfwyn’ nad anghofiodd ei wreiddiau dosbarth gweithiol; am ei gartref plentyndod yng Nglynrhedynog: ‘that’s me … that’s what I am. All that has happened since is immensely important, but not as important as where I come from.’Stanley Baker ↗Wikipedia (Saesneg)Syr William Stanley Baker (28 Chwefror 1928 – 28 Mehefin 1976), actor a chynhyrchydd ffilm o Gymro; yn adnabyddus am ei olwg garw a’i bersona dwys ar y sgrin, un o brif sêr ffilm gwrywaidd Prydain ddiwedd y 1950au; ganed i deulu glofaol yng Nglynrhedynog; prif ran yn Hell Drivers a rhan yn The Guns of Navarone; cynhyrchydd a phrif actor Zulu (1964), yn chwarae John Chard; enwebiad BAFTA am yr Actor Prydeinig Gorau am Yesterday’s Enemy (1959); enwebiad Emmy am How Green Was My Valley; urddwyd yn farchog yn 1976; anogodd athro, Glynne Morse, ef i actio; yn 14 gwelwyd ef mewn drama ysgol gan gyfarwyddwr castio Ealing a’i gastio yn Undercover (1943); gydag Emlyn Williams a Richard Burton yn The Druid’s Rest yn y West End; gwasanaeth cenedlaethol 1946–48, gan godi’n sarjant; sefydlodd The Cruel Sea (1953), ffilm fwyaf llwyddiannus swyddfeydd tocynnau Prydain y flwyddyn honno, ef yn y ffilmiau; Mordred yn Knights of the Round Table (1953); dewiswyd gan Laurence Olivier i chwarae Harri Tudur yn Richard III (1955); pleidleisiodd perchnogion sinemâu ef y seithfed seren Brydeinig fwyaf poblogaidd yn 1957; disgrifiwyd fel seren ffilm dosbarth gweithiol anghomig gyntaf sinema Prydain, ‘un o actorion sgrin pwysicaf Prydain’.
Mae popeth a ddigwyddodd wedyn yn eithriadol o bwysig, ond nid mor bwysig ag o ble rwy’n dod.
Stanley Baker, am ei gartref yng Nglynrhedynog
Priododd yr actores Ellen Martin yn 1950, a chawsant bedwar o blant. Urddwyd ef yn farchog yn 1976, a bu farw Syr Stanley Baker yn Sbaen ar 28 Mehefin y flwyddyn honno, yn ddim ond pedwar deg ac wyth. Gyda’r Houstons gwnaeth y Rhondda yn grud actorion i gystadlu â Phort Talbot, a chariodd ddynoliaeth ei gwm i uchelfannau’r sinema, y theatr a’r teledu.FfynonellauBaker, Sir Stanley (1928 – 1976), actor and producer ↗Daryl Leeworthy, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 28 Chwefror 1928 yn 32 Albany Street, Glynrhedynog, yn y Rhondda Fach, yr ieuengaf o dri phlentyn John Henry Baker, cludwr a pheiriannydd, ac Elizabeth Louisa Locke; pan gollodd ei dad ei goes mewn damwain dan ddaear, penderfynodd na âi byth i lawr y pwll a theimlai fod ganddo ddau ddewis, bocsio neu actio; meithrinwyd ei ddawn gynnar gan Glynne Morse, athro yn Ysgol Uwchradd Glynrhedynog; yn bedair ar ddeg sylwodd sgowt doniau Stiwdios Ealing arno a’i gastio yn Undercover (1943); chwe mis wedyn yn The Druid’s Rest Emlyn Williams (1944), ymddangosiad cyntaf Richard Burton ar lwyfan hefyd: ‘That gave me the real taste for the theatrical profession’; Theatr Repertory Birmingham; gwasanaeth cenedlaethol 1946–48 yn y Royal Army Service Corps; taith Gŵyl Prydain 1951 o A Sleep of Prisoners Christopher Fry, a drosglwyddodd i’r Unol Daleithiau; enillodd ran Lt. Bennett yn The Cruel Sea, ei gyfle mawr; prif ran gyntaf yn Hell Drivers (1957) Cy Endfield; gydag Endfield sefydlodd Diamond Films, a wnaeth Zulu yn 1964, lle gwnaeth Lt. John Chard yn gymeriad cydymdeimladol cofiadwy a feistrolai’r sgrin; erbyn canol y 1960au ar anterth ei rym, yn serennu yn Accident (1967), a enillodd y Grand Prix yn Cannes; cynhyrchydd hefyd, gan gynnwys The Italian Job (1969); yn 1965 ymunodd â Gwyn Thomas a Donald Houston yn y rhaglen ddogfen Return to the Rhondda, gan sôn am ei edmygedd o Tommy Farr a Jimmy Wilde; ei ran deledu orau fel Gwilym yn addasiad Elaine Morgan o How Green Was My Valley (BBC Two, 1975–76), gyferbyn â Siân Phillips: ‘His version of Gwilym Morgan has never been bettered’; priododd yr actores Ellen Martin ym mis Hydref 1950; pedwar plentyn, Martin, Sally, Glyn ac Adam; bu farw yn Sbaen ar 28 Mehefin 1976, yn bedwar deg ac wyth; cyfarwyddwr sefydlu, gyda Richard Burton, Teledu Harlech (HTV), yn helpu llunio teledu annibynnol yng Nghymru; urddwyd yn farchog yn 1976; gyda Donald a Glyn Houston sefydlodd y Rhondda yn gystadleuydd i Bort Talbot fel crochan actorion, a dygodd ddynoliaeth ei gwm i uchelfannau’r sinema, y theatr a’r teledu; ‘person addfwyn’ nad anghofiodd ei wreiddiau dosbarth gweithiol; am ei gartref plentyndod yng Nglynrhedynog: ‘that’s me … that’s what I am. All that has happened since is immensely important, but not as important as where I come from.’Stanley Baker ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Syr William Stanley Baker (28 Chwefror 1928 – 28 Mehefin 1976), actor o Gymru; ganed yng Nglynrhedynog yn y Rhondda; priododd Ellen Martin; bu farw ym Málaga, Andalucía, yn 48 oed; ymhlith ei ffilmiau The Cruel Sea (1953).
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward LloydFe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.
Billy HughesPrif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeAthro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.
Syr John Morris-JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf