Syr John Edward Lloyd
Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward Lloyd
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1926–2020
Awdur a gwladgarwraig falch a anfonodd newyddion y dringo cyntaf ar Everest at y byd yn 1953, a ysgrifennodd rai o lyfrau teithio gorau’r ganrif, ac a wnaeth ei chartref yn Llanystumdwy.
Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Roedd Jan Morris, Cymraes o ran teyrngarwch, yn awdur â synnwyr dwfn o le. Anfonodd newyddion y dringo cyntaf ar Everest i’r byd yn 1953, ysgrifennodd hanes Ymerodraeth Prydain yn ei thrioleg Pax Britannica, a gwnaeth ei chartref yn Llanystumdwy, lle’r ysgrifennodd am Gymru fel gwlad y galon.FfynonellauMorris, Jan (1926 – 2020), writer ↗Mike Parker, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 2 Hydref 1926 yn Clevedon, Gwlad yr Haf, y ieuengaf o dri bachgen; o Sir Fynwy y deuai ei thad Walter Henry Morris, a fu farw pan oedd yn ddeuddeg; ei mam Enid Payne yn organydd ac athrawes gerdd; ei brodyr y ffliwtydd Gareth Morris a’r organydd a’r cyfansoddwr Christopher Morris; gosodwyd hi’n bymthegfed gan The Times ymhlith awduron gorau Prydain wedi’r rhyfel, a chafodd yrfa gyhoeddi lwyddiannus ledled y byd am 73 mlynedd, gan gynhyrchu dros ddeugain o lyfrau; synnwyr dwfn o le oedd ei maes, er nad hoffai gael ei galw’n awdur teithio; ei harddull yn afieithus, yn cyfuno hanes, lle, bywgraffiad, barn a theithlyfr; disgrifiai ei hun yn ‘Eingl-Gymraes o ran geni, Cymraes o ran teyrngarwch’; yn blentyn cyfareddwyd hi gan longau Môr Hafren a bryniau tywyllach, siarpach Cymru y tu hwnt; Coleg Lancing; newyddiadurwr yn y Western Daily Press, yna swyddog cudd-wybodaeth yn yr Eidal, yr Aifft a Phalesteina; Christ Church, Rhydychen; priododd Elizabeth Tuckniss yn 1949; pump o blant, yn eu plith Tom, a adwaenir wedyn fel Twm Morys; ymunodd â The Times yn 1951; yn 26 aeth gyda chyrch Everest 1953 ac, yn aros yn y gwersyll ar 22,000 troedfedd, dyfeisiodd system o godau a negeswyr i anfon newyddion y dringo cyntaf i Lundain, a dorrodd ar noswyl y Coroni; ‘yr antur ddiniwed olaf’; Coast to Coast (1956); Venice (1960) a ganmolwyd yn eang; symudodd i Gymru, yn gyntaf i Bortmeirion drwy Clough Williams-Ellis, yna i Blas Trefan, Llanystumdwy; wedi ymweld â dros saith deg o wledydd erbyn 36; y drioleg Pax Britannica, Pax Britannica (1968), Heaven’s Command (1973) a Farewell the Trumpets (1978), ei champwaith, 1,674 o dudalennau; canmolodd Ned Thomas mor deg a chytbwys yw’r rhan fwyaf o’i barnau; ‘Wales will henceforth be the true epicentre of my life’; drwy’r 1980au a’r 90au ei hangerdd at Gymru oedd flaenaf; The Matter of Wales: Epic Views of a Small Country (1984), y mae ei eiriau olaf yn galw Cymru ‘a country of the heart’; A Machynlleth Triad (1993), yn dychmygu Machynlleth yn brifddinas Cymru annibynnol, a gyfieithwyd i’r Gymraeg gan ei mab Twm Morys; rhoddodd amser, doniau ac arian i lawer o achosion Cymreig, helpodd gyhoeddiadau bychain, a dysgodd Gymraeg yn Nant Gwrtheyrn ac ar gwrs Wlpan Llanbedr Pont Steffan; cefnogodd Blaid Cymru ac ymgyrchodd yn refferendwm datganoli 1997; ymunodd â’r Orsedd yn Eisteddfod Genedlaethol Llanfair-ym-Muallt 1993 fel Jan Trefan; CBE 1999; Last Letters from Hav ar restr fer Gwobr Booker 1985; bu farw 20 Tachwedd 2020 yn Ysbyty Bryn Beryl, Pwllheli, yn 94 oed; ei llwch ar ynys fach yn Afon Dwyfor dan garreg fedd yn dweud ‘Dyma mae dwy ffrind, ar derfyn un bywyd’.Jan Morris ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Jan Morris CBE (2 Hydref 1926 – 20 Tachwedd 2020), awdures a hanesydd o Gymru; yn fwyaf adnabyddus am ei thriawd Pax Britannica, hanes Ymerodraeth Prydain, a phortreadau dinasoedd, yn enwedig Rhydychen, Fenis, Trieste a Dinas Efrog Newydd; ysgrifennodd hefyd am hanes a diwylliant Sbaen; ystyriai ei hun yn Gymraes a symudodd i Lanystumdwy yn y 1960au; hi oedd yr unig newyddiadurwr ar gyrch 1953 a ddringodd Everest am y tro cyntaf, gan ddringo gyda’r tîm i’r gwersyll 22,000 troedfedd i fyny’r mynydd ac anfon y cyhoeddiad nodedig yn ôl i The Times mewn pryd i’w gyhoeddi ar 2 Mehefin 1953, diwrnod coroni Elisabeth II; ganed yn Clevedon, Gwlad yr Haf, i fam o Loegr a thad o Gymru; cyhoeddodd ei mab, y bardd a’r cerddor Twm Morys, ei marwolaeth ar 20 Tachwedd 2020; bu farw yn Ysbyty Bryn Beryl, Pwllheli, Llŷn.
| Ganed | 2 Hydref 1926, Clevedon, Gwlad yr Haf, i dad o Gymro |
|---|---|
| Everest | Gohebydd The Times gyda chyrch 1953 |
| Cartref | Plas Trefan, Llanystumdwy, o’r 1960au |
| Campwaith | Y drioleg Pax Britannica, 1968 hyd 1978 |
| Cymru | The Matter of Wales, 1984; A Machynlleth Triad, 1993 |
| Gorsedd | Jan Trefan, Llanfair-ym-Muallt, 1993 |
| Bu farw | 20 Tachwedd 2020, Pwllheli |
Ganed Jan Morris yn Clevedon, Gwlad yr Haf, ar 2 Hydref 1926. O Sir Fynwy y deuai ei thad, Walter Henry Morris, ac roedd ei mam, Enid, yn organydd ac athrawes gerdd. Yn blentyn syllai ar y llongau ym Môr Hafren ac ar fryniau tywyllach, siarpach Cymru y tu hwnt, a daeth i alw ei hun yn Eingl-Gymraes o ran geni, yn Gymraes o ran teyrngarwch.FfynonellauMorris, Jan (1926 – 2020), writer ↗Mike Parker, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 2 Hydref 1926 yn Clevedon, Gwlad yr Haf, y ieuengaf o dri bachgen; o Sir Fynwy y deuai ei thad Walter Henry Morris, a fu farw pan oedd yn ddeuddeg; ei mam Enid Payne yn organydd ac athrawes gerdd; ei brodyr y ffliwtydd Gareth Morris a’r organydd a’r cyfansoddwr Christopher Morris; gosodwyd hi’n bymthegfed gan The Times ymhlith awduron gorau Prydain wedi’r rhyfel, a chafodd yrfa gyhoeddi lwyddiannus ledled y byd am 73 mlynedd, gan gynhyrchu dros ddeugain o lyfrau; synnwyr dwfn o le oedd ei maes, er nad hoffai gael ei galw’n awdur teithio; ei harddull yn afieithus, yn cyfuno hanes, lle, bywgraffiad, barn a theithlyfr; disgrifiai ei hun yn ‘Eingl-Gymraes o ran geni, Cymraes o ran teyrngarwch’; yn blentyn cyfareddwyd hi gan longau Môr Hafren a bryniau tywyllach, siarpach Cymru y tu hwnt; Coleg Lancing; newyddiadurwr yn y Western Daily Press, yna swyddog cudd-wybodaeth yn yr Eidal, yr Aifft a Phalesteina; Christ Church, Rhydychen; priododd Elizabeth Tuckniss yn 1949; pump o blant, yn eu plith Tom, a adwaenir wedyn fel Twm Morys; ymunodd â The Times yn 1951; yn 26 aeth gyda chyrch Everest 1953 ac, yn aros yn y gwersyll ar 22,000 troedfedd, dyfeisiodd system o godau a negeswyr i anfon newyddion y dringo cyntaf i Lundain, a dorrodd ar noswyl y Coroni; ‘yr antur ddiniwed olaf’; Coast to Coast (1956); Venice (1960) a ganmolwyd yn eang; symudodd i Gymru, yn gyntaf i Bortmeirion drwy Clough Williams-Ellis, yna i Blas Trefan, Llanystumdwy; wedi ymweld â dros saith deg o wledydd erbyn 36; y drioleg Pax Britannica, Pax Britannica (1968), Heaven’s Command (1973) a Farewell the Trumpets (1978), ei champwaith, 1,674 o dudalennau; canmolodd Ned Thomas mor deg a chytbwys yw’r rhan fwyaf o’i barnau; ‘Wales will henceforth be the true epicentre of my life’; drwy’r 1980au a’r 90au ei hangerdd at Gymru oedd flaenaf; The Matter of Wales: Epic Views of a Small Country (1984), y mae ei eiriau olaf yn galw Cymru ‘a country of the heart’; A Machynlleth Triad (1993), yn dychmygu Machynlleth yn brifddinas Cymru annibynnol, a gyfieithwyd i’r Gymraeg gan ei mab Twm Morys; rhoddodd amser, doniau ac arian i lawer o achosion Cymreig, helpodd gyhoeddiadau bychain, a dysgodd Gymraeg yn Nant Gwrtheyrn ac ar gwrs Wlpan Llanbedr Pont Steffan; cefnogodd Blaid Cymru ac ymgyrchodd yn refferendwm datganoli 1997; ymunodd â’r Orsedd yn Eisteddfod Genedlaethol Llanfair-ym-Muallt 1993 fel Jan Trefan; CBE 1999; Last Letters from Hav ar restr fer Gwobr Booker 1985; bu farw 20 Tachwedd 2020 yn Ysbyty Bryn Beryl, Pwllheli, yn 94 oed; ei llwch ar ynys fach yn Afon Dwyfor dan garreg fedd yn dweud ‘Dyma mae dwy ffrind, ar derfyn un bywyd’.Jan Morris ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Jan Morris CBE (2 Hydref 1926 – 20 Tachwedd 2020), awdures a hanesydd o Gymru; yn fwyaf adnabyddus am ei thriawd Pax Britannica, hanes Ymerodraeth Prydain, a phortreadau dinasoedd, yn enwedig Rhydychen, Fenis, Trieste a Dinas Efrog Newydd; ysgrifennodd hefyd am hanes a diwylliant Sbaen; ystyriai ei hun yn Gymraes a symudodd i Lanystumdwy yn y 1960au; hi oedd yr unig newyddiadurwr ar gyrch 1953 a ddringodd Everest am y tro cyntaf, gan ddringo gyda’r tîm i’r gwersyll 22,000 troedfedd i fyny’r mynydd ac anfon y cyhoeddiad nodedig yn ôl i The Times mewn pryd i’w gyhoeddi ar 2 Mehefin 1953, diwrnod coroni Elisabeth II; ganed yn Clevedon, Gwlad yr Haf, i fam o Loegr a thad o Gymru; cyhoeddodd ei mab, y bardd a’r cerddor Twm Morys, ei marwolaeth ar 20 Tachwedd 2020; bu farw yn Ysbyty Bryn Beryl, Pwllheli, Llŷn.
Aeth i Goleg Lancing, gweithiodd fel newyddiadurwr ym Mryste, a gwasanaethodd yn swyddog cudd-wybodaeth yn yr Eidal, yr Aifft a Phalesteina cyn astudio yn Christ Church, Rhydychen. Yn 1949 priododd Elizabeth Tuckniss; ymhlith eu plant mae’r bardd a’r cerddor Twm Morys. Yn 1951 ymunodd â The Times.FfynonellauMorris, Jan (1926 – 2020), writer ↗Mike Parker, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 2 Hydref 1926 yn Clevedon, Gwlad yr Haf, y ieuengaf o dri bachgen; o Sir Fynwy y deuai ei thad Walter Henry Morris, a fu farw pan oedd yn ddeuddeg; ei mam Enid Payne yn organydd ac athrawes gerdd; ei brodyr y ffliwtydd Gareth Morris a’r organydd a’r cyfansoddwr Christopher Morris; gosodwyd hi’n bymthegfed gan The Times ymhlith awduron gorau Prydain wedi’r rhyfel, a chafodd yrfa gyhoeddi lwyddiannus ledled y byd am 73 mlynedd, gan gynhyrchu dros ddeugain o lyfrau; synnwyr dwfn o le oedd ei maes, er nad hoffai gael ei galw’n awdur teithio; ei harddull yn afieithus, yn cyfuno hanes, lle, bywgraffiad, barn a theithlyfr; disgrifiai ei hun yn ‘Eingl-Gymraes o ran geni, Cymraes o ran teyrngarwch’; yn blentyn cyfareddwyd hi gan longau Môr Hafren a bryniau tywyllach, siarpach Cymru y tu hwnt; Coleg Lancing; newyddiadurwr yn y Western Daily Press, yna swyddog cudd-wybodaeth yn yr Eidal, yr Aifft a Phalesteina; Christ Church, Rhydychen; priododd Elizabeth Tuckniss yn 1949; pump o blant, yn eu plith Tom, a adwaenir wedyn fel Twm Morys; ymunodd â The Times yn 1951; yn 26 aeth gyda chyrch Everest 1953 ac, yn aros yn y gwersyll ar 22,000 troedfedd, dyfeisiodd system o godau a negeswyr i anfon newyddion y dringo cyntaf i Lundain, a dorrodd ar noswyl y Coroni; ‘yr antur ddiniwed olaf’; Coast to Coast (1956); Venice (1960) a ganmolwyd yn eang; symudodd i Gymru, yn gyntaf i Bortmeirion drwy Clough Williams-Ellis, yna i Blas Trefan, Llanystumdwy; wedi ymweld â dros saith deg o wledydd erbyn 36; y drioleg Pax Britannica, Pax Britannica (1968), Heaven’s Command (1973) a Farewell the Trumpets (1978), ei champwaith, 1,674 o dudalennau; canmolodd Ned Thomas mor deg a chytbwys yw’r rhan fwyaf o’i barnau; ‘Wales will henceforth be the true epicentre of my life’; drwy’r 1980au a’r 90au ei hangerdd at Gymru oedd flaenaf; The Matter of Wales: Epic Views of a Small Country (1984), y mae ei eiriau olaf yn galw Cymru ‘a country of the heart’; A Machynlleth Triad (1993), yn dychmygu Machynlleth yn brifddinas Cymru annibynnol, a gyfieithwyd i’r Gymraeg gan ei mab Twm Morys; rhoddodd amser, doniau ac arian i lawer o achosion Cymreig, helpodd gyhoeddiadau bychain, a dysgodd Gymraeg yn Nant Gwrtheyrn ac ar gwrs Wlpan Llanbedr Pont Steffan; cefnogodd Blaid Cymru ac ymgyrchodd yn refferendwm datganoli 1997; ymunodd â’r Orsedd yn Eisteddfod Genedlaethol Llanfair-ym-Muallt 1993 fel Jan Trefan; CBE 1999; Last Letters from Hav ar restr fer Gwobr Booker 1985; bu farw 20 Tachwedd 2020 yn Ysbyty Bryn Beryl, Pwllheli, yn 94 oed; ei llwch ar ynys fach yn Afon Dwyfor dan garreg fedd yn dweud ‘Dyma mae dwy ffrind, ar derfyn un bywyd’.Jan Morris ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Jan Morris CBE (2 Hydref 1926 – 20 Tachwedd 2020), awdures a hanesydd o Gymru; yn fwyaf adnabyddus am ei thriawd Pax Britannica, hanes Ymerodraeth Prydain, a phortreadau dinasoedd, yn enwedig Rhydychen, Fenis, Trieste a Dinas Efrog Newydd; ysgrifennodd hefyd am hanes a diwylliant Sbaen; ystyriai ei hun yn Gymraes a symudodd i Lanystumdwy yn y 1960au; hi oedd yr unig newyddiadurwr ar gyrch 1953 a ddringodd Everest am y tro cyntaf, gan ddringo gyda’r tîm i’r gwersyll 22,000 troedfedd i fyny’r mynydd ac anfon y cyhoeddiad nodedig yn ôl i The Times mewn pryd i’w gyhoeddi ar 2 Mehefin 1953, diwrnod coroni Elisabeth II; ganed yn Clevedon, Gwlad yr Haf, i fam o Loegr a thad o Gymru; cyhoeddodd ei mab, y bardd a’r cerddor Twm Morys, ei marwolaeth ar 20 Tachwedd 2020; bu farw yn Ysbyty Bryn Beryl, Pwllheli, Llŷn.
Yn chwech ar hugain aeth gyda chyrch 1953 a ddringodd Everest am y tro cyntaf, yr unig newyddiadurwr gyda’r tîm. Yn aros yn y gwersyll ar 22,000 troedfedd, lluniodd system o godau a negeswyr i anfon y newyddion i Lundain heb i neb arall ei weld, a thorrodd y stori mewn pryd i Goroni Elisabeth II ar 2 Mehefin 1953. Galwodd hi wedyn yn antur ddiniwed olaf.FfynonellauMorris, Jan (1926 – 2020), writer ↗Mike Parker, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 2 Hydref 1926 yn Clevedon, Gwlad yr Haf, y ieuengaf o dri bachgen; o Sir Fynwy y deuai ei thad Walter Henry Morris, a fu farw pan oedd yn ddeuddeg; ei mam Enid Payne yn organydd ac athrawes gerdd; ei brodyr y ffliwtydd Gareth Morris a’r organydd a’r cyfansoddwr Christopher Morris; gosodwyd hi’n bymthegfed gan The Times ymhlith awduron gorau Prydain wedi’r rhyfel, a chafodd yrfa gyhoeddi lwyddiannus ledled y byd am 73 mlynedd, gan gynhyrchu dros ddeugain o lyfrau; synnwyr dwfn o le oedd ei maes, er nad hoffai gael ei galw’n awdur teithio; ei harddull yn afieithus, yn cyfuno hanes, lle, bywgraffiad, barn a theithlyfr; disgrifiai ei hun yn ‘Eingl-Gymraes o ran geni, Cymraes o ran teyrngarwch’; yn blentyn cyfareddwyd hi gan longau Môr Hafren a bryniau tywyllach, siarpach Cymru y tu hwnt; Coleg Lancing; newyddiadurwr yn y Western Daily Press, yna swyddog cudd-wybodaeth yn yr Eidal, yr Aifft a Phalesteina; Christ Church, Rhydychen; priododd Elizabeth Tuckniss yn 1949; pump o blant, yn eu plith Tom, a adwaenir wedyn fel Twm Morys; ymunodd â The Times yn 1951; yn 26 aeth gyda chyrch Everest 1953 ac, yn aros yn y gwersyll ar 22,000 troedfedd, dyfeisiodd system o godau a negeswyr i anfon newyddion y dringo cyntaf i Lundain, a dorrodd ar noswyl y Coroni; ‘yr antur ddiniwed olaf’; Coast to Coast (1956); Venice (1960) a ganmolwyd yn eang; symudodd i Gymru, yn gyntaf i Bortmeirion drwy Clough Williams-Ellis, yna i Blas Trefan, Llanystumdwy; wedi ymweld â dros saith deg o wledydd erbyn 36; y drioleg Pax Britannica, Pax Britannica (1968), Heaven’s Command (1973) a Farewell the Trumpets (1978), ei champwaith, 1,674 o dudalennau; canmolodd Ned Thomas mor deg a chytbwys yw’r rhan fwyaf o’i barnau; ‘Wales will henceforth be the true epicentre of my life’; drwy’r 1980au a’r 90au ei hangerdd at Gymru oedd flaenaf; The Matter of Wales: Epic Views of a Small Country (1984), y mae ei eiriau olaf yn galw Cymru ‘a country of the heart’; A Machynlleth Triad (1993), yn dychmygu Machynlleth yn brifddinas Cymru annibynnol, a gyfieithwyd i’r Gymraeg gan ei mab Twm Morys; rhoddodd amser, doniau ac arian i lawer o achosion Cymreig, helpodd gyhoeddiadau bychain, a dysgodd Gymraeg yn Nant Gwrtheyrn ac ar gwrs Wlpan Llanbedr Pont Steffan; cefnogodd Blaid Cymru ac ymgyrchodd yn refferendwm datganoli 1997; ymunodd â’r Orsedd yn Eisteddfod Genedlaethol Llanfair-ym-Muallt 1993 fel Jan Trefan; CBE 1999; Last Letters from Hav ar restr fer Gwobr Booker 1985; bu farw 20 Tachwedd 2020 yn Ysbyty Bryn Beryl, Pwllheli, yn 94 oed; ei llwch ar ynys fach yn Afon Dwyfor dan garreg fedd yn dweud ‘Dyma mae dwy ffrind, ar derfyn un bywyd’.Jan Morris ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Jan Morris CBE (2 Hydref 1926 – 20 Tachwedd 2020), awdures a hanesydd o Gymru; yn fwyaf adnabyddus am ei thriawd Pax Britannica, hanes Ymerodraeth Prydain, a phortreadau dinasoedd, yn enwedig Rhydychen, Fenis, Trieste a Dinas Efrog Newydd; ysgrifennodd hefyd am hanes a diwylliant Sbaen; ystyriai ei hun yn Gymraes a symudodd i Lanystumdwy yn y 1960au; hi oedd yr unig newyddiadurwr ar gyrch 1953 a ddringodd Everest am y tro cyntaf, gan ddringo gyda’r tîm i’r gwersyll 22,000 troedfedd i fyny’r mynydd ac anfon y cyhoeddiad nodedig yn ôl i The Times mewn pryd i’w gyhoeddi ar 2 Mehefin 1953, diwrnod coroni Elisabeth II; ganed yn Clevedon, Gwlad yr Haf, i fam o Loegr a thad o Gymru; cyhoeddodd ei mab, y bardd a’r cerddor Twm Morys, ei marwolaeth ar 20 Tachwedd 2020; bu farw yn Ysbyty Bryn Beryl, Pwllheli, Llŷn.
Daeth ei llyfr cyntaf, Coast to Coast, taith ar draws America, allan yn 1956, a chanmolwyd ei Venice yn eang yn 1960. Erbyn ei bod yn dri deg chwech roedd wedi ymweld â dros saith deg o wledydd. Drwy ei chyfaill Clough Williams-Ellis daeth yn gyntaf i Bortmeirion ac yna i Blas Trefan yn Llanystumdwy, a ddaeth yn gartref annwyl i’w theulu.FfynhonnellMorris, Jan (1926 – 2020), writer ↗Mike Parker, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 2 Hydref 1926 yn Clevedon, Gwlad yr Haf, y ieuengaf o dri bachgen; o Sir Fynwy y deuai ei thad Walter Henry Morris, a fu farw pan oedd yn ddeuddeg; ei mam Enid Payne yn organydd ac athrawes gerdd; ei brodyr y ffliwtydd Gareth Morris a’r organydd a’r cyfansoddwr Christopher Morris; gosodwyd hi’n bymthegfed gan The Times ymhlith awduron gorau Prydain wedi’r rhyfel, a chafodd yrfa gyhoeddi lwyddiannus ledled y byd am 73 mlynedd, gan gynhyrchu dros ddeugain o lyfrau; synnwyr dwfn o le oedd ei maes, er nad hoffai gael ei galw’n awdur teithio; ei harddull yn afieithus, yn cyfuno hanes, lle, bywgraffiad, barn a theithlyfr; disgrifiai ei hun yn ‘Eingl-Gymraes o ran geni, Cymraes o ran teyrngarwch’; yn blentyn cyfareddwyd hi gan longau Môr Hafren a bryniau tywyllach, siarpach Cymru y tu hwnt; Coleg Lancing; newyddiadurwr yn y Western Daily Press, yna swyddog cudd-wybodaeth yn yr Eidal, yr Aifft a Phalesteina; Christ Church, Rhydychen; priododd Elizabeth Tuckniss yn 1949; pump o blant, yn eu plith Tom, a adwaenir wedyn fel Twm Morys; ymunodd â The Times yn 1951; yn 26 aeth gyda chyrch Everest 1953 ac, yn aros yn y gwersyll ar 22,000 troedfedd, dyfeisiodd system o godau a negeswyr i anfon newyddion y dringo cyntaf i Lundain, a dorrodd ar noswyl y Coroni; ‘yr antur ddiniwed olaf’; Coast to Coast (1956); Venice (1960) a ganmolwyd yn eang; symudodd i Gymru, yn gyntaf i Bortmeirion drwy Clough Williams-Ellis, yna i Blas Trefan, Llanystumdwy; wedi ymweld â dros saith deg o wledydd erbyn 36; y drioleg Pax Britannica, Pax Britannica (1968), Heaven’s Command (1973) a Farewell the Trumpets (1978), ei champwaith, 1,674 o dudalennau; canmolodd Ned Thomas mor deg a chytbwys yw’r rhan fwyaf o’i barnau; ‘Wales will henceforth be the true epicentre of my life’; drwy’r 1980au a’r 90au ei hangerdd at Gymru oedd flaenaf; The Matter of Wales: Epic Views of a Small Country (1984), y mae ei eiriau olaf yn galw Cymru ‘a country of the heart’; A Machynlleth Triad (1993), yn dychmygu Machynlleth yn brifddinas Cymru annibynnol, a gyfieithwyd i’r Gymraeg gan ei mab Twm Morys; rhoddodd amser, doniau ac arian i lawer o achosion Cymreig, helpodd gyhoeddiadau bychain, a dysgodd Gymraeg yn Nant Gwrtheyrn ac ar gwrs Wlpan Llanbedr Pont Steffan; cefnogodd Blaid Cymru ac ymgyrchodd yn refferendwm datganoli 1997; ymunodd â’r Orsedd yn Eisteddfod Genedlaethol Llanfair-ym-Muallt 1993 fel Jan Trefan; CBE 1999; Last Letters from Hav ar restr fer Gwobr Booker 1985; bu farw 20 Tachwedd 2020 yn Ysbyty Bryn Beryl, Pwllheli, yn 94 oed; ei llwch ar ynys fach yn Afon Dwyfor dan garreg fedd yn dweud ‘Dyma mae dwy ffrind, ar derfyn un bywyd’.
Wedi ymgartrefu yn Llanystumdwy, ysgrifennodd ei phortread mawr o Ymerodraeth Prydain mewn tair cyfrol: Pax Britannica (1968), Heaven’s Command (1973) a Farewell the Trumpets (1978). Canmolodd yr awdur Ned Thomas mor deg a chytbwys oedd y rhan fwyaf o’i barnau. Ysgrifennodd hefyd am ddinasoedd mawr y byd, Rhydychen, Fenis, Trieste ac Efrog Newydd.FfynonellauMorris, Jan (1926 – 2020), writer ↗Mike Parker, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 2 Hydref 1926 yn Clevedon, Gwlad yr Haf, y ieuengaf o dri bachgen; o Sir Fynwy y deuai ei thad Walter Henry Morris, a fu farw pan oedd yn ddeuddeg; ei mam Enid Payne yn organydd ac athrawes gerdd; ei brodyr y ffliwtydd Gareth Morris a’r organydd a’r cyfansoddwr Christopher Morris; gosodwyd hi’n bymthegfed gan The Times ymhlith awduron gorau Prydain wedi’r rhyfel, a chafodd yrfa gyhoeddi lwyddiannus ledled y byd am 73 mlynedd, gan gynhyrchu dros ddeugain o lyfrau; synnwyr dwfn o le oedd ei maes, er nad hoffai gael ei galw’n awdur teithio; ei harddull yn afieithus, yn cyfuno hanes, lle, bywgraffiad, barn a theithlyfr; disgrifiai ei hun yn ‘Eingl-Gymraes o ran geni, Cymraes o ran teyrngarwch’; yn blentyn cyfareddwyd hi gan longau Môr Hafren a bryniau tywyllach, siarpach Cymru y tu hwnt; Coleg Lancing; newyddiadurwr yn y Western Daily Press, yna swyddog cudd-wybodaeth yn yr Eidal, yr Aifft a Phalesteina; Christ Church, Rhydychen; priododd Elizabeth Tuckniss yn 1949; pump o blant, yn eu plith Tom, a adwaenir wedyn fel Twm Morys; ymunodd â The Times yn 1951; yn 26 aeth gyda chyrch Everest 1953 ac, yn aros yn y gwersyll ar 22,000 troedfedd, dyfeisiodd system o godau a negeswyr i anfon newyddion y dringo cyntaf i Lundain, a dorrodd ar noswyl y Coroni; ‘yr antur ddiniwed olaf’; Coast to Coast (1956); Venice (1960) a ganmolwyd yn eang; symudodd i Gymru, yn gyntaf i Bortmeirion drwy Clough Williams-Ellis, yna i Blas Trefan, Llanystumdwy; wedi ymweld â dros saith deg o wledydd erbyn 36; y drioleg Pax Britannica, Pax Britannica (1968), Heaven’s Command (1973) a Farewell the Trumpets (1978), ei champwaith, 1,674 o dudalennau; canmolodd Ned Thomas mor deg a chytbwys yw’r rhan fwyaf o’i barnau; ‘Wales will henceforth be the true epicentre of my life’; drwy’r 1980au a’r 90au ei hangerdd at Gymru oedd flaenaf; The Matter of Wales: Epic Views of a Small Country (1984), y mae ei eiriau olaf yn galw Cymru ‘a country of the heart’; A Machynlleth Triad (1993), yn dychmygu Machynlleth yn brifddinas Cymru annibynnol, a gyfieithwyd i’r Gymraeg gan ei mab Twm Morys; rhoddodd amser, doniau ac arian i lawer o achosion Cymreig, helpodd gyhoeddiadau bychain, a dysgodd Gymraeg yn Nant Gwrtheyrn ac ar gwrs Wlpan Llanbedr Pont Steffan; cefnogodd Blaid Cymru ac ymgyrchodd yn refferendwm datganoli 1997; ymunodd â’r Orsedd yn Eisteddfod Genedlaethol Llanfair-ym-Muallt 1993 fel Jan Trefan; CBE 1999; Last Letters from Hav ar restr fer Gwobr Booker 1985; bu farw 20 Tachwedd 2020 yn Ysbyty Bryn Beryl, Pwllheli, yn 94 oed; ei llwch ar ynys fach yn Afon Dwyfor dan garreg fedd yn dweud ‘Dyma mae dwy ffrind, ar derfyn un bywyd’.Jan Morris ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Jan Morris CBE (2 Hydref 1926 – 20 Tachwedd 2020), awdures a hanesydd o Gymru; yn fwyaf adnabyddus am ei thriawd Pax Britannica, hanes Ymerodraeth Prydain, a phortreadau dinasoedd, yn enwedig Rhydychen, Fenis, Trieste a Dinas Efrog Newydd; ysgrifennodd hefyd am hanes a diwylliant Sbaen; ystyriai ei hun yn Gymraes a symudodd i Lanystumdwy yn y 1960au; hi oedd yr unig newyddiadurwr ar gyrch 1953 a ddringodd Everest am y tro cyntaf, gan ddringo gyda’r tîm i’r gwersyll 22,000 troedfedd i fyny’r mynydd ac anfon y cyhoeddiad nodedig yn ôl i The Times mewn pryd i’w gyhoeddi ar 2 Mehefin 1953, diwrnod coroni Elisabeth II; ganed yn Clevedon, Gwlad yr Haf, i fam o Loegr a thad o Gymru; cyhoeddodd ei mab, y bardd a’r cerddor Twm Morys, ei marwolaeth ar 20 Tachwedd 2020; bu farw yn Ysbyty Bryn Beryl, Pwllheli, Llŷn.
Cymru, ysgrifennodd, fyddai gwir galon ei bywyd o hynny ymlaen, a thrwy’r 1980au a’r 1990au ei chariad at Gymru ddaeth gyntaf. Yn The Matter of Wales (1984) ysgrifennodd am ei thir, ei hiaith, ei llên a’i diwylliant, ac yn A Machynlleth Triad (1993), a gyfieithwyd i’r Gymraeg gan ei mab Twm, dychmygodd Fachynlleth yn brifddinas Cymru rydd.FfynhonnellMorris, Jan (1926 – 2020), writer ↗Mike Parker, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 2 Hydref 1926 yn Clevedon, Gwlad yr Haf, y ieuengaf o dri bachgen; o Sir Fynwy y deuai ei thad Walter Henry Morris, a fu farw pan oedd yn ddeuddeg; ei mam Enid Payne yn organydd ac athrawes gerdd; ei brodyr y ffliwtydd Gareth Morris a’r organydd a’r cyfansoddwr Christopher Morris; gosodwyd hi’n bymthegfed gan The Times ymhlith awduron gorau Prydain wedi’r rhyfel, a chafodd yrfa gyhoeddi lwyddiannus ledled y byd am 73 mlynedd, gan gynhyrchu dros ddeugain o lyfrau; synnwyr dwfn o le oedd ei maes, er nad hoffai gael ei galw’n awdur teithio; ei harddull yn afieithus, yn cyfuno hanes, lle, bywgraffiad, barn a theithlyfr; disgrifiai ei hun yn ‘Eingl-Gymraes o ran geni, Cymraes o ran teyrngarwch’; yn blentyn cyfareddwyd hi gan longau Môr Hafren a bryniau tywyllach, siarpach Cymru y tu hwnt; Coleg Lancing; newyddiadurwr yn y Western Daily Press, yna swyddog cudd-wybodaeth yn yr Eidal, yr Aifft a Phalesteina; Christ Church, Rhydychen; priododd Elizabeth Tuckniss yn 1949; pump o blant, yn eu plith Tom, a adwaenir wedyn fel Twm Morys; ymunodd â The Times yn 1951; yn 26 aeth gyda chyrch Everest 1953 ac, yn aros yn y gwersyll ar 22,000 troedfedd, dyfeisiodd system o godau a negeswyr i anfon newyddion y dringo cyntaf i Lundain, a dorrodd ar noswyl y Coroni; ‘yr antur ddiniwed olaf’; Coast to Coast (1956); Venice (1960) a ganmolwyd yn eang; symudodd i Gymru, yn gyntaf i Bortmeirion drwy Clough Williams-Ellis, yna i Blas Trefan, Llanystumdwy; wedi ymweld â dros saith deg o wledydd erbyn 36; y drioleg Pax Britannica, Pax Britannica (1968), Heaven’s Command (1973) a Farewell the Trumpets (1978), ei champwaith, 1,674 o dudalennau; canmolodd Ned Thomas mor deg a chytbwys yw’r rhan fwyaf o’i barnau; ‘Wales will henceforth be the true epicentre of my life’; drwy’r 1980au a’r 90au ei hangerdd at Gymru oedd flaenaf; The Matter of Wales: Epic Views of a Small Country (1984), y mae ei eiriau olaf yn galw Cymru ‘a country of the heart’; A Machynlleth Triad (1993), yn dychmygu Machynlleth yn brifddinas Cymru annibynnol, a gyfieithwyd i’r Gymraeg gan ei mab Twm Morys; rhoddodd amser, doniau ac arian i lawer o achosion Cymreig, helpodd gyhoeddiadau bychain, a dysgodd Gymraeg yn Nant Gwrtheyrn ac ar gwrs Wlpan Llanbedr Pont Steffan; cefnogodd Blaid Cymru ac ymgyrchodd yn refferendwm datganoli 1997; ymunodd â’r Orsedd yn Eisteddfod Genedlaethol Llanfair-ym-Muallt 1993 fel Jan Trefan; CBE 1999; Last Letters from Hav ar restr fer Gwobr Booker 1985; bu farw 20 Tachwedd 2020 yn Ysbyty Bryn Beryl, Pwllheli, yn 94 oed; ei llwch ar ynys fach yn Afon Dwyfor dan garreg fedd yn dweud ‘Dyma mae dwy ffrind, ar derfyn un bywyd’.
Nid gwlad ar y map yn unig yw Cymru, nac ychwaith yn y meddwl: gwlad y galon ydyw.
Jan Morris, The Matter of Wales, 1984
Rhoddodd ei hamser, ei doniau a’i harian i lawer o achosion Cymreig ac ysgrifennai’n aml i helpu cyhoeddiadau Cymreig bychain. Dysgodd Gymraeg yn Nant Gwrtheyrn ac ar gwrs Wlpan Llanbedr Pont Steffan, cefnogodd Blaid Cymru, ac ymgyrchodd yn refferendwm datganoli 1997. Yn Eisteddfod Genedlaethol Llanfair-ym-Muallt yn 1993 ymunodd â’r Orsedd, gan gymryd yr enw barddol Jan Trefan.FfynhonnellMorris, Jan (1926 – 2020), writer ↗Mike Parker, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 2 Hydref 1926 yn Clevedon, Gwlad yr Haf, y ieuengaf o dri bachgen; o Sir Fynwy y deuai ei thad Walter Henry Morris, a fu farw pan oedd yn ddeuddeg; ei mam Enid Payne yn organydd ac athrawes gerdd; ei brodyr y ffliwtydd Gareth Morris a’r organydd a’r cyfansoddwr Christopher Morris; gosodwyd hi’n bymthegfed gan The Times ymhlith awduron gorau Prydain wedi’r rhyfel, a chafodd yrfa gyhoeddi lwyddiannus ledled y byd am 73 mlynedd, gan gynhyrchu dros ddeugain o lyfrau; synnwyr dwfn o le oedd ei maes, er nad hoffai gael ei galw’n awdur teithio; ei harddull yn afieithus, yn cyfuno hanes, lle, bywgraffiad, barn a theithlyfr; disgrifiai ei hun yn ‘Eingl-Gymraes o ran geni, Cymraes o ran teyrngarwch’; yn blentyn cyfareddwyd hi gan longau Môr Hafren a bryniau tywyllach, siarpach Cymru y tu hwnt; Coleg Lancing; newyddiadurwr yn y Western Daily Press, yna swyddog cudd-wybodaeth yn yr Eidal, yr Aifft a Phalesteina; Christ Church, Rhydychen; priododd Elizabeth Tuckniss yn 1949; pump o blant, yn eu plith Tom, a adwaenir wedyn fel Twm Morys; ymunodd â The Times yn 1951; yn 26 aeth gyda chyrch Everest 1953 ac, yn aros yn y gwersyll ar 22,000 troedfedd, dyfeisiodd system o godau a negeswyr i anfon newyddion y dringo cyntaf i Lundain, a dorrodd ar noswyl y Coroni; ‘yr antur ddiniwed olaf’; Coast to Coast (1956); Venice (1960) a ganmolwyd yn eang; symudodd i Gymru, yn gyntaf i Bortmeirion drwy Clough Williams-Ellis, yna i Blas Trefan, Llanystumdwy; wedi ymweld â dros saith deg o wledydd erbyn 36; y drioleg Pax Britannica, Pax Britannica (1968), Heaven’s Command (1973) a Farewell the Trumpets (1978), ei champwaith, 1,674 o dudalennau; canmolodd Ned Thomas mor deg a chytbwys yw’r rhan fwyaf o’i barnau; ‘Wales will henceforth be the true epicentre of my life’; drwy’r 1980au a’r 90au ei hangerdd at Gymru oedd flaenaf; The Matter of Wales: Epic Views of a Small Country (1984), y mae ei eiriau olaf yn galw Cymru ‘a country of the heart’; A Machynlleth Triad (1993), yn dychmygu Machynlleth yn brifddinas Cymru annibynnol, a gyfieithwyd i’r Gymraeg gan ei mab Twm Morys; rhoddodd amser, doniau ac arian i lawer o achosion Cymreig, helpodd gyhoeddiadau bychain, a dysgodd Gymraeg yn Nant Gwrtheyrn ac ar gwrs Wlpan Llanbedr Pont Steffan; cefnogodd Blaid Cymru ac ymgyrchodd yn refferendwm datganoli 1997; ymunodd â’r Orsedd yn Eisteddfod Genedlaethol Llanfair-ym-Muallt 1993 fel Jan Trefan; CBE 1999; Last Letters from Hav ar restr fer Gwobr Booker 1985; bu farw 20 Tachwedd 2020 yn Ysbyty Bryn Beryl, Pwllheli, yn 94 oed; ei llwch ar ynys fach yn Afon Dwyfor dan garreg fedd yn dweud ‘Dyma mae dwy ffrind, ar derfyn un bywyd’.
Gosododd The Times hi’n bymthegfed ymhlith awduron gorau Prydain ers y rhyfel, a pharhaodd ei bywyd fel awdur saith deg a thair o flynyddoedd a dros ddeugain o lyfrau. Bu farw Jan Morris yn Ysbyty Bryn Beryl, Pwllheli, ar 20 Tachwedd 2020, yn naw deg a phedair oed. Gorwedd ei llwch ar ynys fach yn Afon Dwyfor dan garreg sy’n dweud, yn Gymraeg ac yn Saesneg: dyma mae dwy ffrind, ar derfyn un bywyd.FfynonellauMorris, Jan (1926 – 2020), writer ↗Mike Parker, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 2 Hydref 1926 yn Clevedon, Gwlad yr Haf, y ieuengaf o dri bachgen; o Sir Fynwy y deuai ei thad Walter Henry Morris, a fu farw pan oedd yn ddeuddeg; ei mam Enid Payne yn organydd ac athrawes gerdd; ei brodyr y ffliwtydd Gareth Morris a’r organydd a’r cyfansoddwr Christopher Morris; gosodwyd hi’n bymthegfed gan The Times ymhlith awduron gorau Prydain wedi’r rhyfel, a chafodd yrfa gyhoeddi lwyddiannus ledled y byd am 73 mlynedd, gan gynhyrchu dros ddeugain o lyfrau; synnwyr dwfn o le oedd ei maes, er nad hoffai gael ei galw’n awdur teithio; ei harddull yn afieithus, yn cyfuno hanes, lle, bywgraffiad, barn a theithlyfr; disgrifiai ei hun yn ‘Eingl-Gymraes o ran geni, Cymraes o ran teyrngarwch’; yn blentyn cyfareddwyd hi gan longau Môr Hafren a bryniau tywyllach, siarpach Cymru y tu hwnt; Coleg Lancing; newyddiadurwr yn y Western Daily Press, yna swyddog cudd-wybodaeth yn yr Eidal, yr Aifft a Phalesteina; Christ Church, Rhydychen; priododd Elizabeth Tuckniss yn 1949; pump o blant, yn eu plith Tom, a adwaenir wedyn fel Twm Morys; ymunodd â The Times yn 1951; yn 26 aeth gyda chyrch Everest 1953 ac, yn aros yn y gwersyll ar 22,000 troedfedd, dyfeisiodd system o godau a negeswyr i anfon newyddion y dringo cyntaf i Lundain, a dorrodd ar noswyl y Coroni; ‘yr antur ddiniwed olaf’; Coast to Coast (1956); Venice (1960) a ganmolwyd yn eang; symudodd i Gymru, yn gyntaf i Bortmeirion drwy Clough Williams-Ellis, yna i Blas Trefan, Llanystumdwy; wedi ymweld â dros saith deg o wledydd erbyn 36; y drioleg Pax Britannica, Pax Britannica (1968), Heaven’s Command (1973) a Farewell the Trumpets (1978), ei champwaith, 1,674 o dudalennau; canmolodd Ned Thomas mor deg a chytbwys yw’r rhan fwyaf o’i barnau; ‘Wales will henceforth be the true epicentre of my life’; drwy’r 1980au a’r 90au ei hangerdd at Gymru oedd flaenaf; The Matter of Wales: Epic Views of a Small Country (1984), y mae ei eiriau olaf yn galw Cymru ‘a country of the heart’; A Machynlleth Triad (1993), yn dychmygu Machynlleth yn brifddinas Cymru annibynnol, a gyfieithwyd i’r Gymraeg gan ei mab Twm Morys; rhoddodd amser, doniau ac arian i lawer o achosion Cymreig, helpodd gyhoeddiadau bychain, a dysgodd Gymraeg yn Nant Gwrtheyrn ac ar gwrs Wlpan Llanbedr Pont Steffan; cefnogodd Blaid Cymru ac ymgyrchodd yn refferendwm datganoli 1997; ymunodd â’r Orsedd yn Eisteddfod Genedlaethol Llanfair-ym-Muallt 1993 fel Jan Trefan; CBE 1999; Last Letters from Hav ar restr fer Gwobr Booker 1985; bu farw 20 Tachwedd 2020 yn Ysbyty Bryn Beryl, Pwllheli, yn 94 oed; ei llwch ar ynys fach yn Afon Dwyfor dan garreg fedd yn dweud ‘Dyma mae dwy ffrind, ar derfyn un bywyd’.Jan Morris ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Jan Morris CBE (2 Hydref 1926 – 20 Tachwedd 2020), awdures a hanesydd o Gymru; yn fwyaf adnabyddus am ei thriawd Pax Britannica, hanes Ymerodraeth Prydain, a phortreadau dinasoedd, yn enwedig Rhydychen, Fenis, Trieste a Dinas Efrog Newydd; ysgrifennodd hefyd am hanes a diwylliant Sbaen; ystyriai ei hun yn Gymraes a symudodd i Lanystumdwy yn y 1960au; hi oedd yr unig newyddiadurwr ar gyrch 1953 a ddringodd Everest am y tro cyntaf, gan ddringo gyda’r tîm i’r gwersyll 22,000 troedfedd i fyny’r mynydd ac anfon y cyhoeddiad nodedig yn ôl i The Times mewn pryd i’w gyhoeddi ar 2 Mehefin 1953, diwrnod coroni Elisabeth II; ganed yn Clevedon, Gwlad yr Haf, i fam o Loegr a thad o Gymru; cyhoeddodd ei mab, y bardd a’r cerddor Twm Morys, ei marwolaeth ar 20 Tachwedd 2020; bu farw yn Ysbyty Bryn Beryl, Pwllheli, Llŷn.
Ffynonellau a darllen pellach
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Nofelau, cerddi a straeon yn Gymraeg ac yn Saesneg, a ddarllenir ledled y byd.
Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward LloydFe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.
Billy HughesPrif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeAthro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.
Syr John Morris-JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf