Syr John Edward Lloyd
Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward Lloyd
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1925–1995
Yr hanesydd o Ddowlais a ysgrifennodd When Was Wales? a The Merthyr Rising, ac a ddaeth â hanes pobl Cymru i filiynau ar y teledu.
Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Daeth Gwyn Alf Williams, y bachgen bach o Ddowlais, yn hanesydd y bobl yng Nghymru. Yn ddarlithydd disglair a dynnai dyrfaoedd i’w ddosbarthiadau, ysgrifennodd The Merthyr Rising a When Was Wales?, ac yn The Dragon Has Two Tongues dygodd hanes Cymru i sgriniau teledu’r genedl.FfynonellauWilliams, Gwyn Alfred (1925 – 1995), historian and television presenter ↗Geraint H. Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn 11 Lower Row, Pen-y-wern, Dowlais, ar 30 Medi 1925, un o dri phlentyn Thomas John Williams a Gwladys Morgan, y ddau’n athrawon; roedd ei wreiddiau’n ddwfn yn y dref haearn ac ymfalchïai mewn bod yn ‘fachgen bach o Ddowlais’ nodweddiadol; addysgwyd yn Ysgol Ramadeg Castell Cyfarthfa, hen gartref y Crawshays; rhoddodd ei rieni lyfrau iddo a’i feithrin yn nhraddodiad radical dosbarth gweithiol ei gymuned; mynychodd Gapel Annibynnol Gwernllwyn, lle’r addolai’r aelodau yn Gymraeg; enillodd ysgoloriaeth agored i ddarllen Hanes yn Aberystwyth yn 1943, ond aeth y rhyfel ag ef i feysydd brwydrau Ewrop, fel yr adroddir yn ei hunangofiannol Fishers of Men; yn Aberystwyth creodd argraff ar staff a myfyrwyr â’i feddwl disglair a’i ffraethineb, gan ennill gradd dosbarth cyntaf eithriadol mewn Hanes yn 1950 a chawod o wobrau; priododd Maria Fernandez yn 1950, un mab; cyhoeddwyd ei draethawd MA fel Medieval London (1963); dysgodd Hanes Cymru yn Aberystwyth 1954–63 gyda’r fath asbri nes i fyfyrwyr o adrannau eraill a phobl y dref, wedi’u swyno, dyrru i’w ddosbarthiadau; Darllenydd ac yna Athro yn Efrog o 1963; Artisans and Sans-culottes (1968); Cadair Hanes Caerdydd o 1974; llyfrau ar Gramsci a Goya; The Merthyr Rising (1978), yn llawn tosturi ac yn atseinio â lleisiau gweithwyr ei fro; archwiliodd The Search for Beulah Land (1980) fyd trawsatlantig Ymneilltuaeth Gymreig; The Welsh in their History (1982); ‘If we are to live,’ meddai, ‘we must act’; When was Wales? A History of the Welsh (1985); trodd at ddarlledu, gan ysgrifennu a chyflwyno sawl cyfres deledu wych i Teliesyn, dan gyfarwyddyd Colin Thomas; y fwyaf cofiadwy, The Dragon has Two Tongues (HTV, 1985), hanes Cymru mewn tair rhan ar ddeg gyda Wynford Vaughan-Thomas; câi ei ddarnau i gamera gymeradwyaeth hir gan y criwiau ffilmio; adwaenid ef yn annwyl fel ‘Gwyn Alf’, ‘hanesydd y bobl’; yn ei ddwylo ef daeth hanes Cymru ar y sgrin yn arf grymus; dangosodd ei raglen olaf, Gwyn Alf: The People’s Remembrancer (S4C, 1995), fod ei rym deallusol a’i ffraethineb mor gryf ag erioed; bu farw yn ei gartref yn Nre-fach Felindre ar 16 Tachwedd 1995; daeth pobl o bob cefndir i dalu teyrnged i’r hanesydd hynod ddawnus a dylanwadol hwn yn Arberth ar 22 Tachwedd.Gwyn Alf Williams ↗Wikipedia (Saesneg)Gwyn Alfred ‘Alf’ Williams (30 Medi 1925 – 16 Tachwedd 1995), ganed yn nhref haearn Dowlais uwchben Merthyr Tudful, mab i ddau athro ysgol; hanesydd o Gymro a adwaenid am ei waith ar Gramsci a Goya yn ogystal ag ar hanes Cymru; Ysgol Ramadeg Cyfarthfa; darllenodd hanes yn Aberystwyth; gwasanaethodd yn y fyddin yn yr Ail Ryfel Byd ac ymladd yn Normandi; yr hanesydd cyntaf i gyhoeddi dadansoddiad yn Saesneg o Antonio Gramsci; Darlithydd mewn Hanes Cymru yn Aberystwyth o 1954; Cadair Hanes Efrog 1965–74; Athro Hanes Caerdydd 1974–83; adwaenid ef drwy gydol ei yrfa fel darlithydd cyffrous a dynnai dyrfaoedd o bob rhan o’r brifysgol; cyflwynodd gyda Wynford Vaughan-Thomas y gyfres 13 rhan The Dragon Has Two Tongues i HTV a Channel 4 (1985); aelod o Blaid Cymru yn ddiweddarach; When Was Wales? (1985), a ddisgrifiwyd gan Meic Stephens fel ei waith mwyaf dylanwadol efallai; ysgrifennodd Meic Stephens yn 1998: ‘More than anyone of his generation Gwyn A. Williams infused scholarly history with immediate concerns’; Excalibur: The Search for Arthur (1994).
| Ganed | 30 Medi 1925, 11 Lower Row, Pen-y-wern, Dowlais |
|---|---|
| Rhieni | Thomas John Williams a Gwladys Morgan, y ddau’n athrawon |
| Astudiodd | Aberystwyth: gradd dosbarth cyntaf mewn Hanes, 1950 |
| Athro | Efrog o 1965; Caerdydd 1974 hyd 1983 |
| Llyfrau | The Merthyr Rising (1978); When Was Wales? (1985) |
| Teledu | The Dragon Has Two Tongues, 1985 |
| Bu farw | 16 Tachwedd 1995, Dre-fach Felindre |
Ganed Gwyn Alfred Williams yn 11 Lower Row, Pen-y-wern, Dowlais, ar 30 Medi 1925, un o dri phlentyn Thomas John Williams a Gwladys Morgan, y ddau’n athrawon. Roedd ei wreiddiau’n ddwfn yn y dref haearn, ac ymfalchïai ar hyd ei oes mai bachgen bach o Ddowlais ydoedd.FfynonellauWilliams, Gwyn Alfred (1925 – 1995), historian and television presenter ↗Geraint H. Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn 11 Lower Row, Pen-y-wern, Dowlais, ar 30 Medi 1925, un o dri phlentyn Thomas John Williams a Gwladys Morgan, y ddau’n athrawon; roedd ei wreiddiau’n ddwfn yn y dref haearn ac ymfalchïai mewn bod yn ‘fachgen bach o Ddowlais’ nodweddiadol; addysgwyd yn Ysgol Ramadeg Castell Cyfarthfa, hen gartref y Crawshays; rhoddodd ei rieni lyfrau iddo a’i feithrin yn nhraddodiad radical dosbarth gweithiol ei gymuned; mynychodd Gapel Annibynnol Gwernllwyn, lle’r addolai’r aelodau yn Gymraeg; enillodd ysgoloriaeth agored i ddarllen Hanes yn Aberystwyth yn 1943, ond aeth y rhyfel ag ef i feysydd brwydrau Ewrop, fel yr adroddir yn ei hunangofiannol Fishers of Men; yn Aberystwyth creodd argraff ar staff a myfyrwyr â’i feddwl disglair a’i ffraethineb, gan ennill gradd dosbarth cyntaf eithriadol mewn Hanes yn 1950 a chawod o wobrau; priododd Maria Fernandez yn 1950, un mab; cyhoeddwyd ei draethawd MA fel Medieval London (1963); dysgodd Hanes Cymru yn Aberystwyth 1954–63 gyda’r fath asbri nes i fyfyrwyr o adrannau eraill a phobl y dref, wedi’u swyno, dyrru i’w ddosbarthiadau; Darllenydd ac yna Athro yn Efrog o 1963; Artisans and Sans-culottes (1968); Cadair Hanes Caerdydd o 1974; llyfrau ar Gramsci a Goya; The Merthyr Rising (1978), yn llawn tosturi ac yn atseinio â lleisiau gweithwyr ei fro; archwiliodd The Search for Beulah Land (1980) fyd trawsatlantig Ymneilltuaeth Gymreig; The Welsh in their History (1982); ‘If we are to live,’ meddai, ‘we must act’; When was Wales? A History of the Welsh (1985); trodd at ddarlledu, gan ysgrifennu a chyflwyno sawl cyfres deledu wych i Teliesyn, dan gyfarwyddyd Colin Thomas; y fwyaf cofiadwy, The Dragon has Two Tongues (HTV, 1985), hanes Cymru mewn tair rhan ar ddeg gyda Wynford Vaughan-Thomas; câi ei ddarnau i gamera gymeradwyaeth hir gan y criwiau ffilmio; adwaenid ef yn annwyl fel ‘Gwyn Alf’, ‘hanesydd y bobl’; yn ei ddwylo ef daeth hanes Cymru ar y sgrin yn arf grymus; dangosodd ei raglen olaf, Gwyn Alf: The People’s Remembrancer (S4C, 1995), fod ei rym deallusol a’i ffraethineb mor gryf ag erioed; bu farw yn ei gartref yn Nre-fach Felindre ar 16 Tachwedd 1995; daeth pobl o bob cefndir i dalu teyrnged i’r hanesydd hynod ddawnus a dylanwadol hwn yn Arberth ar 22 Tachwedd.Gwyn Alf Williams ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Gwyn Alf Williams (30 Medi 1925 – 16 Tachwedd 1995), hanesydd o Gymru, ganed yn Lower Row, Pen-y-Wern, Dowlais, mab Thomas John a Gwladys Morgan, y ddau’n athrawon; addysgwyd yn Ysgol Ramadeg Castell Cyfarthfa ac yng Ngwernllwyn, capel yr Annibynwyr, lle y dysgodd gryn dipyn o Gymraeg; wedi gwasanaeth yn y rhyfel cafodd radd dosbarth cyntaf mewn hanes yn Aberystwyth a gradd feistr ddwy flynedd wedyn; i Efrog yn 1963, yn Athro ddwy flynedd wedyn; i Gaerdydd yn 1974; yn enwog am ei ran yn y gyfres deledu ar hanes Cymru, The Dragon Has Two Tongues; ar 12 Tachwedd 1979 traddododd ddarlith radio flynyddol BBC Cymru ar y testun When was Wales?; ymhlith ei gyhoeddiadau Goya and the Impossible Revolution (1976).
Llanwodd ei rieni’r tŷ â llyfrau a’i fagu yn nhraddodiad radical dosbarth gweithiol ei gymuned. Aeth i Ysgol Ramadeg Castell Cyfarthfa, hen gartref meistri haearn y Crawshays, ac i gapel Gwernllwyn, lle’r addolai’r bobl yn Gymraeg a lle y dysgodd gryn dipyn o’r iaith.FfynonellauWilliams, Gwyn Alfred (1925 – 1995), historian and television presenter ↗Geraint H. Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn 11 Lower Row, Pen-y-wern, Dowlais, ar 30 Medi 1925, un o dri phlentyn Thomas John Williams a Gwladys Morgan, y ddau’n athrawon; roedd ei wreiddiau’n ddwfn yn y dref haearn ac ymfalchïai mewn bod yn ‘fachgen bach o Ddowlais’ nodweddiadol; addysgwyd yn Ysgol Ramadeg Castell Cyfarthfa, hen gartref y Crawshays; rhoddodd ei rieni lyfrau iddo a’i feithrin yn nhraddodiad radical dosbarth gweithiol ei gymuned; mynychodd Gapel Annibynnol Gwernllwyn, lle’r addolai’r aelodau yn Gymraeg; enillodd ysgoloriaeth agored i ddarllen Hanes yn Aberystwyth yn 1943, ond aeth y rhyfel ag ef i feysydd brwydrau Ewrop, fel yr adroddir yn ei hunangofiannol Fishers of Men; yn Aberystwyth creodd argraff ar staff a myfyrwyr â’i feddwl disglair a’i ffraethineb, gan ennill gradd dosbarth cyntaf eithriadol mewn Hanes yn 1950 a chawod o wobrau; priododd Maria Fernandez yn 1950, un mab; cyhoeddwyd ei draethawd MA fel Medieval London (1963); dysgodd Hanes Cymru yn Aberystwyth 1954–63 gyda’r fath asbri nes i fyfyrwyr o adrannau eraill a phobl y dref, wedi’u swyno, dyrru i’w ddosbarthiadau; Darllenydd ac yna Athro yn Efrog o 1963; Artisans and Sans-culottes (1968); Cadair Hanes Caerdydd o 1974; llyfrau ar Gramsci a Goya; The Merthyr Rising (1978), yn llawn tosturi ac yn atseinio â lleisiau gweithwyr ei fro; archwiliodd The Search for Beulah Land (1980) fyd trawsatlantig Ymneilltuaeth Gymreig; The Welsh in their History (1982); ‘If we are to live,’ meddai, ‘we must act’; When was Wales? A History of the Welsh (1985); trodd at ddarlledu, gan ysgrifennu a chyflwyno sawl cyfres deledu wych i Teliesyn, dan gyfarwyddyd Colin Thomas; y fwyaf cofiadwy, The Dragon has Two Tongues (HTV, 1985), hanes Cymru mewn tair rhan ar ddeg gyda Wynford Vaughan-Thomas; câi ei ddarnau i gamera gymeradwyaeth hir gan y criwiau ffilmio; adwaenid ef yn annwyl fel ‘Gwyn Alf’, ‘hanesydd y bobl’; yn ei ddwylo ef daeth hanes Cymru ar y sgrin yn arf grymus; dangosodd ei raglen olaf, Gwyn Alf: The People’s Remembrancer (S4C, 1995), fod ei rym deallusol a’i ffraethineb mor gryf ag erioed; bu farw yn ei gartref yn Nre-fach Felindre ar 16 Tachwedd 1995; daeth pobl o bob cefndir i dalu teyrnged i’r hanesydd hynod ddawnus a dylanwadol hwn yn Arberth ar 22 Tachwedd.Gwyn Alf Williams ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Gwyn Alf Williams (30 Medi 1925 – 16 Tachwedd 1995), hanesydd o Gymru, ganed yn Lower Row, Pen-y-Wern, Dowlais, mab Thomas John a Gwladys Morgan, y ddau’n athrawon; addysgwyd yn Ysgol Ramadeg Castell Cyfarthfa ac yng Ngwernllwyn, capel yr Annibynwyr, lle y dysgodd gryn dipyn o Gymraeg; wedi gwasanaeth yn y rhyfel cafodd radd dosbarth cyntaf mewn hanes yn Aberystwyth a gradd feistr ddwy flynedd wedyn; i Efrog yn 1963, yn Athro ddwy flynedd wedyn; i Gaerdydd yn 1974; yn enwog am ei ran yn y gyfres deledu ar hanes Cymru, The Dragon Has Two Tongues; ar 12 Tachwedd 1979 traddododd ddarlith radio flynyddol BBC Cymru ar y testun When was Wales?; ymhlith ei gyhoeddiadau Goya and the Impossible Revolution (1976).
Yn 1943 enillodd ysgoloriaeth i ddarllen Hanes yn Aberystwyth, ond aeth y rhyfel ag ef yn gyntaf i feysydd brwydrau Ewrop; ymladdodd yn Normandi. Pan gyrhaeddodd Aberystwyth o’r diwedd, syfrdanodd staff a myfyrwyr â’i feddwl disglair a’i ffraethineb, ac yn 1950 enillodd radd dosbarth cyntaf eithriadol mewn Hanes a chawod o wobrau. Y flwyddyn honno priododd Maria Fernandez; cawsant fab.FfynonellauWilliams, Gwyn Alfred (1925 – 1995), historian and television presenter ↗Geraint H. Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn 11 Lower Row, Pen-y-wern, Dowlais, ar 30 Medi 1925, un o dri phlentyn Thomas John Williams a Gwladys Morgan, y ddau’n athrawon; roedd ei wreiddiau’n ddwfn yn y dref haearn ac ymfalchïai mewn bod yn ‘fachgen bach o Ddowlais’ nodweddiadol; addysgwyd yn Ysgol Ramadeg Castell Cyfarthfa, hen gartref y Crawshays; rhoddodd ei rieni lyfrau iddo a’i feithrin yn nhraddodiad radical dosbarth gweithiol ei gymuned; mynychodd Gapel Annibynnol Gwernllwyn, lle’r addolai’r aelodau yn Gymraeg; enillodd ysgoloriaeth agored i ddarllen Hanes yn Aberystwyth yn 1943, ond aeth y rhyfel ag ef i feysydd brwydrau Ewrop, fel yr adroddir yn ei hunangofiannol Fishers of Men; yn Aberystwyth creodd argraff ar staff a myfyrwyr â’i feddwl disglair a’i ffraethineb, gan ennill gradd dosbarth cyntaf eithriadol mewn Hanes yn 1950 a chawod o wobrau; priododd Maria Fernandez yn 1950, un mab; cyhoeddwyd ei draethawd MA fel Medieval London (1963); dysgodd Hanes Cymru yn Aberystwyth 1954–63 gyda’r fath asbri nes i fyfyrwyr o adrannau eraill a phobl y dref, wedi’u swyno, dyrru i’w ddosbarthiadau; Darllenydd ac yna Athro yn Efrog o 1963; Artisans and Sans-culottes (1968); Cadair Hanes Caerdydd o 1974; llyfrau ar Gramsci a Goya; The Merthyr Rising (1978), yn llawn tosturi ac yn atseinio â lleisiau gweithwyr ei fro; archwiliodd The Search for Beulah Land (1980) fyd trawsatlantig Ymneilltuaeth Gymreig; The Welsh in their History (1982); ‘If we are to live,’ meddai, ‘we must act’; When was Wales? A History of the Welsh (1985); trodd at ddarlledu, gan ysgrifennu a chyflwyno sawl cyfres deledu wych i Teliesyn, dan gyfarwyddyd Colin Thomas; y fwyaf cofiadwy, The Dragon has Two Tongues (HTV, 1985), hanes Cymru mewn tair rhan ar ddeg gyda Wynford Vaughan-Thomas; câi ei ddarnau i gamera gymeradwyaeth hir gan y criwiau ffilmio; adwaenid ef yn annwyl fel ‘Gwyn Alf’, ‘hanesydd y bobl’; yn ei ddwylo ef daeth hanes Cymru ar y sgrin yn arf grymus; dangosodd ei raglen olaf, Gwyn Alf: The People’s Remembrancer (S4C, 1995), fod ei rym deallusol a’i ffraethineb mor gryf ag erioed; bu farw yn ei gartref yn Nre-fach Felindre ar 16 Tachwedd 1995; daeth pobl o bob cefndir i dalu teyrnged i’r hanesydd hynod ddawnus a dylanwadol hwn yn Arberth ar 22 Tachwedd.Gwyn Alf Williams ↗Wikipedia (Saesneg)Gwyn Alfred ‘Alf’ Williams (30 Medi 1925 – 16 Tachwedd 1995), ganed yn nhref haearn Dowlais uwchben Merthyr Tudful, mab i ddau athro ysgol; hanesydd o Gymro a adwaenid am ei waith ar Gramsci a Goya yn ogystal ag ar hanes Cymru; Ysgol Ramadeg Cyfarthfa; darllenodd hanes yn Aberystwyth; gwasanaethodd yn y fyddin yn yr Ail Ryfel Byd ac ymladd yn Normandi; yr hanesydd cyntaf i gyhoeddi dadansoddiad yn Saesneg o Antonio Gramsci; Darlithydd mewn Hanes Cymru yn Aberystwyth o 1954; Cadair Hanes Efrog 1965–74; Athro Hanes Caerdydd 1974–83; adwaenid ef drwy gydol ei yrfa fel darlithydd cyffrous a dynnai dyrfaoedd o bob rhan o’r brifysgol; cyflwynodd gyda Wynford Vaughan-Thomas y gyfres 13 rhan The Dragon Has Two Tongues i HTV a Channel 4 (1985); aelod o Blaid Cymru yn ddiweddarach; When Was Wales? (1985), a ddisgrifiwyd gan Meic Stephens fel ei waith mwyaf dylanwadol efallai; ysgrifennodd Meic Stephens yn 1998: ‘More than anyone of his generation Gwyn A. Williams infused scholarly history with immediate concerns’; Excalibur: The Search for Arthur (1994).
O 1954 hyd 1963 dysgodd Hanes Cymru yn Aberystwyth gyda’r fath asbri nes i fyfyrwyr o adrannau eraill, a phobl y dref hefyd, dyrru i’w ddosbarthiadau. Aeth ymlaen i fod yn athro yn Efrog, a ef oedd yr hanesydd cyntaf i gyhoeddi astudiaeth yn Saesneg o’r meddyliwr Eidalaidd Antonio Gramsci. Yn 1974 daeth adref i Gymru yn Athro Hanes yng Nghaerdydd.FfynonellauWilliams, Gwyn Alfred (1925 – 1995), historian and television presenter ↗Geraint H. Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn 11 Lower Row, Pen-y-wern, Dowlais, ar 30 Medi 1925, un o dri phlentyn Thomas John Williams a Gwladys Morgan, y ddau’n athrawon; roedd ei wreiddiau’n ddwfn yn y dref haearn ac ymfalchïai mewn bod yn ‘fachgen bach o Ddowlais’ nodweddiadol; addysgwyd yn Ysgol Ramadeg Castell Cyfarthfa, hen gartref y Crawshays; rhoddodd ei rieni lyfrau iddo a’i feithrin yn nhraddodiad radical dosbarth gweithiol ei gymuned; mynychodd Gapel Annibynnol Gwernllwyn, lle’r addolai’r aelodau yn Gymraeg; enillodd ysgoloriaeth agored i ddarllen Hanes yn Aberystwyth yn 1943, ond aeth y rhyfel ag ef i feysydd brwydrau Ewrop, fel yr adroddir yn ei hunangofiannol Fishers of Men; yn Aberystwyth creodd argraff ar staff a myfyrwyr â’i feddwl disglair a’i ffraethineb, gan ennill gradd dosbarth cyntaf eithriadol mewn Hanes yn 1950 a chawod o wobrau; priododd Maria Fernandez yn 1950, un mab; cyhoeddwyd ei draethawd MA fel Medieval London (1963); dysgodd Hanes Cymru yn Aberystwyth 1954–63 gyda’r fath asbri nes i fyfyrwyr o adrannau eraill a phobl y dref, wedi’u swyno, dyrru i’w ddosbarthiadau; Darllenydd ac yna Athro yn Efrog o 1963; Artisans and Sans-culottes (1968); Cadair Hanes Caerdydd o 1974; llyfrau ar Gramsci a Goya; The Merthyr Rising (1978), yn llawn tosturi ac yn atseinio â lleisiau gweithwyr ei fro; archwiliodd The Search for Beulah Land (1980) fyd trawsatlantig Ymneilltuaeth Gymreig; The Welsh in their History (1982); ‘If we are to live,’ meddai, ‘we must act’; When was Wales? A History of the Welsh (1985); trodd at ddarlledu, gan ysgrifennu a chyflwyno sawl cyfres deledu wych i Teliesyn, dan gyfarwyddyd Colin Thomas; y fwyaf cofiadwy, The Dragon has Two Tongues (HTV, 1985), hanes Cymru mewn tair rhan ar ddeg gyda Wynford Vaughan-Thomas; câi ei ddarnau i gamera gymeradwyaeth hir gan y criwiau ffilmio; adwaenid ef yn annwyl fel ‘Gwyn Alf’, ‘hanesydd y bobl’; yn ei ddwylo ef daeth hanes Cymru ar y sgrin yn arf grymus; dangosodd ei raglen olaf, Gwyn Alf: The People’s Remembrancer (S4C, 1995), fod ei rym deallusol a’i ffraethineb mor gryf ag erioed; bu farw yn ei gartref yn Nre-fach Felindre ar 16 Tachwedd 1995; daeth pobl o bob cefndir i dalu teyrnged i’r hanesydd hynod ddawnus a dylanwadol hwn yn Arberth ar 22 Tachwedd.Gwyn Alf Williams ↗Wikipedia (Saesneg)Gwyn Alfred ‘Alf’ Williams (30 Medi 1925 – 16 Tachwedd 1995), ganed yn nhref haearn Dowlais uwchben Merthyr Tudful, mab i ddau athro ysgol; hanesydd o Gymro a adwaenid am ei waith ar Gramsci a Goya yn ogystal ag ar hanes Cymru; Ysgol Ramadeg Cyfarthfa; darllenodd hanes yn Aberystwyth; gwasanaethodd yn y fyddin yn yr Ail Ryfel Byd ac ymladd yn Normandi; yr hanesydd cyntaf i gyhoeddi dadansoddiad yn Saesneg o Antonio Gramsci; Darlithydd mewn Hanes Cymru yn Aberystwyth o 1954; Cadair Hanes Efrog 1965–74; Athro Hanes Caerdydd 1974–83; adwaenid ef drwy gydol ei yrfa fel darlithydd cyffrous a dynnai dyrfaoedd o bob rhan o’r brifysgol; cyflwynodd gyda Wynford Vaughan-Thomas y gyfres 13 rhan The Dragon Has Two Tongues i HTV a Channel 4 (1985); aelod o Blaid Cymru yn ddiweddarach; When Was Wales? (1985), a ddisgrifiwyd gan Meic Stephens fel ei waith mwyaf dylanwadol efallai; ysgrifennodd Meic Stephens yn 1998: ‘More than anyone of his generation Gwyn A. Williams infused scholarly history with immediate concerns’; Excalibur: The Search for Arthur (1994).
Yn The Merthyr Rising (1978) adroddodd hanes y gwrthryfel yn ei dref ei hun, llyfr llawn tosturi sy’n atseinio â lleisiau gweithwyr. Dilynodd The Search for Beulah Land (1980) yr Ymneilltuwyr Cymreig ar draws yr Iwerydd yn oes y chwyldroadau, a daeth The Welsh in their History allan yn 1982.FfynhonnellWilliams, Gwyn Alfred (1925 – 1995), historian and television presenter ↗Geraint H. Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn 11 Lower Row, Pen-y-wern, Dowlais, ar 30 Medi 1925, un o dri phlentyn Thomas John Williams a Gwladys Morgan, y ddau’n athrawon; roedd ei wreiddiau’n ddwfn yn y dref haearn ac ymfalchïai mewn bod yn ‘fachgen bach o Ddowlais’ nodweddiadol; addysgwyd yn Ysgol Ramadeg Castell Cyfarthfa, hen gartref y Crawshays; rhoddodd ei rieni lyfrau iddo a’i feithrin yn nhraddodiad radical dosbarth gweithiol ei gymuned; mynychodd Gapel Annibynnol Gwernllwyn, lle’r addolai’r aelodau yn Gymraeg; enillodd ysgoloriaeth agored i ddarllen Hanes yn Aberystwyth yn 1943, ond aeth y rhyfel ag ef i feysydd brwydrau Ewrop, fel yr adroddir yn ei hunangofiannol Fishers of Men; yn Aberystwyth creodd argraff ar staff a myfyrwyr â’i feddwl disglair a’i ffraethineb, gan ennill gradd dosbarth cyntaf eithriadol mewn Hanes yn 1950 a chawod o wobrau; priododd Maria Fernandez yn 1950, un mab; cyhoeddwyd ei draethawd MA fel Medieval London (1963); dysgodd Hanes Cymru yn Aberystwyth 1954–63 gyda’r fath asbri nes i fyfyrwyr o adrannau eraill a phobl y dref, wedi’u swyno, dyrru i’w ddosbarthiadau; Darllenydd ac yna Athro yn Efrog o 1963; Artisans and Sans-culottes (1968); Cadair Hanes Caerdydd o 1974; llyfrau ar Gramsci a Goya; The Merthyr Rising (1978), yn llawn tosturi ac yn atseinio â lleisiau gweithwyr ei fro; archwiliodd The Search for Beulah Land (1980) fyd trawsatlantig Ymneilltuaeth Gymreig; The Welsh in their History (1982); ‘If we are to live,’ meddai, ‘we must act’; When was Wales? A History of the Welsh (1985); trodd at ddarlledu, gan ysgrifennu a chyflwyno sawl cyfres deledu wych i Teliesyn, dan gyfarwyddyd Colin Thomas; y fwyaf cofiadwy, The Dragon has Two Tongues (HTV, 1985), hanes Cymru mewn tair rhan ar ddeg gyda Wynford Vaughan-Thomas; câi ei ddarnau i gamera gymeradwyaeth hir gan y criwiau ffilmio; adwaenid ef yn annwyl fel ‘Gwyn Alf’, ‘hanesydd y bobl’; yn ei ddwylo ef daeth hanes Cymru ar y sgrin yn arf grymus; dangosodd ei raglen olaf, Gwyn Alf: The People’s Remembrancer (S4C, 1995), fod ei rym deallusol a’i ffraethineb mor gryf ag erioed; bu farw yn ei gartref yn Nre-fach Felindre ar 16 Tachwedd 1995; daeth pobl o bob cefndir i dalu teyrnged i’r hanesydd hynod ddawnus a dylanwadol hwn yn Arberth ar 22 Tachwedd.
Ar 12 Tachwedd 1979 traddododd ddarlith radio flynyddol BBC Cymru dan y teitl When was Wales?, ac yn 1985 trodd hi yn hanes y Cymry dros bron i ddwy fil o flynyddoedd. Galwodd Meic Stephens hi ei waith mwyaf dylanwadol efallai.FfynonellauGwyn Alf Williams ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Gwyn Alf Williams (30 Medi 1925 – 16 Tachwedd 1995), hanesydd o Gymru, ganed yn Lower Row, Pen-y-Wern, Dowlais, mab Thomas John a Gwladys Morgan, y ddau’n athrawon; addysgwyd yn Ysgol Ramadeg Castell Cyfarthfa ac yng Ngwernllwyn, capel yr Annibynwyr, lle y dysgodd gryn dipyn o Gymraeg; wedi gwasanaeth yn y rhyfel cafodd radd dosbarth cyntaf mewn hanes yn Aberystwyth a gradd feistr ddwy flynedd wedyn; i Efrog yn 1963, yn Athro ddwy flynedd wedyn; i Gaerdydd yn 1974; yn enwog am ei ran yn y gyfres deledu ar hanes Cymru, The Dragon Has Two Tongues; ar 12 Tachwedd 1979 traddododd ddarlith radio flynyddol BBC Cymru ar y testun When was Wales?; ymhlith ei gyhoeddiadau Goya and the Impossible Revolution (1976).Williams, Gwyn Alfred (1925 – 1995), historian and television presenter ↗Geraint H. Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn 11 Lower Row, Pen-y-wern, Dowlais, ar 30 Medi 1925, un o dri phlentyn Thomas John Williams a Gwladys Morgan, y ddau’n athrawon; roedd ei wreiddiau’n ddwfn yn y dref haearn ac ymfalchïai mewn bod yn ‘fachgen bach o Ddowlais’ nodweddiadol; addysgwyd yn Ysgol Ramadeg Castell Cyfarthfa, hen gartref y Crawshays; rhoddodd ei rieni lyfrau iddo a’i feithrin yn nhraddodiad radical dosbarth gweithiol ei gymuned; mynychodd Gapel Annibynnol Gwernllwyn, lle’r addolai’r aelodau yn Gymraeg; enillodd ysgoloriaeth agored i ddarllen Hanes yn Aberystwyth yn 1943, ond aeth y rhyfel ag ef i feysydd brwydrau Ewrop, fel yr adroddir yn ei hunangofiannol Fishers of Men; yn Aberystwyth creodd argraff ar staff a myfyrwyr â’i feddwl disglair a’i ffraethineb, gan ennill gradd dosbarth cyntaf eithriadol mewn Hanes yn 1950 a chawod o wobrau; priododd Maria Fernandez yn 1950, un mab; cyhoeddwyd ei draethawd MA fel Medieval London (1963); dysgodd Hanes Cymru yn Aberystwyth 1954–63 gyda’r fath asbri nes i fyfyrwyr o adrannau eraill a phobl y dref, wedi’u swyno, dyrru i’w ddosbarthiadau; Darllenydd ac yna Athro yn Efrog o 1963; Artisans and Sans-culottes (1968); Cadair Hanes Caerdydd o 1974; llyfrau ar Gramsci a Goya; The Merthyr Rising (1978), yn llawn tosturi ac yn atseinio â lleisiau gweithwyr ei fro; archwiliodd The Search for Beulah Land (1980) fyd trawsatlantig Ymneilltuaeth Gymreig; The Welsh in their History (1982); ‘If we are to live,’ meddai, ‘we must act’; When was Wales? A History of the Welsh (1985); trodd at ddarlledu, gan ysgrifennu a chyflwyno sawl cyfres deledu wych i Teliesyn, dan gyfarwyddyd Colin Thomas; y fwyaf cofiadwy, The Dragon has Two Tongues (HTV, 1985), hanes Cymru mewn tair rhan ar ddeg gyda Wynford Vaughan-Thomas; câi ei ddarnau i gamera gymeradwyaeth hir gan y criwiau ffilmio; adwaenid ef yn annwyl fel ‘Gwyn Alf’, ‘hanesydd y bobl’; yn ei ddwylo ef daeth hanes Cymru ar y sgrin yn arf grymus; dangosodd ei raglen olaf, Gwyn Alf: The People’s Remembrancer (S4C, 1995), fod ei rym deallusol a’i ffraethineb mor gryf ag erioed; bu farw yn ei gartref yn Nre-fach Felindre ar 16 Tachwedd 1995; daeth pobl o bob cefndir i dalu teyrnged i’r hanesydd hynod ddawnus a dylanwadol hwn yn Arberth ar 22 Tachwedd.Gwyn Alf Williams ↗Wikipedia (Saesneg)Gwyn Alfred ‘Alf’ Williams (30 Medi 1925 – 16 Tachwedd 1995), ganed yn nhref haearn Dowlais uwchben Merthyr Tudful, mab i ddau athro ysgol; hanesydd o Gymro a adwaenid am ei waith ar Gramsci a Goya yn ogystal ag ar hanes Cymru; Ysgol Ramadeg Cyfarthfa; darllenodd hanes yn Aberystwyth; gwasanaethodd yn y fyddin yn yr Ail Ryfel Byd ac ymladd yn Normandi; yr hanesydd cyntaf i gyhoeddi dadansoddiad yn Saesneg o Antonio Gramsci; Darlithydd mewn Hanes Cymru yn Aberystwyth o 1954; Cadair Hanes Efrog 1965–74; Athro Hanes Caerdydd 1974–83; adwaenid ef drwy gydol ei yrfa fel darlithydd cyffrous a dynnai dyrfaoedd o bob rhan o’r brifysgol; cyflwynodd gyda Wynford Vaughan-Thomas y gyfres 13 rhan The Dragon Has Two Tongues i HTV a Channel 4 (1985); aelod o Blaid Cymru yn ddiweddarach; When Was Wales? (1985), a ddisgrifiwyd gan Meic Stephens fel ei waith mwyaf dylanwadol efallai; ysgrifennodd Meic Stephens yn 1998: ‘More than anyone of his generation Gwyn A. Williams infused scholarly history with immediate concerns’; Excalibur: The Search for Arthur (1994).
Os ydym am fyw, rhaid i ni weithredu.
Gwyn Alf Williams
Trodd at y teledu, gan ysgrifennu a chyflwyno sawl cyfres wych gyda’r cyfarwyddwr Colin Thomas. Y fwyaf cofiadwy oedd The Dragon Has Two Tongues (1985), hanes Cymru mewn tair rhan ar ddeg, a gyflwynodd gyda Wynford Vaughan-Thomas. Câi ei ddarnau i gamera yn aml gymeradwyaeth hir gan y criwiau ffilmio eu hunain.FfynonellauWilliams, Gwyn Alfred (1925 – 1995), historian and television presenter ↗Geraint H. Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn 11 Lower Row, Pen-y-wern, Dowlais, ar 30 Medi 1925, un o dri phlentyn Thomas John Williams a Gwladys Morgan, y ddau’n athrawon; roedd ei wreiddiau’n ddwfn yn y dref haearn ac ymfalchïai mewn bod yn ‘fachgen bach o Ddowlais’ nodweddiadol; addysgwyd yn Ysgol Ramadeg Castell Cyfarthfa, hen gartref y Crawshays; rhoddodd ei rieni lyfrau iddo a’i feithrin yn nhraddodiad radical dosbarth gweithiol ei gymuned; mynychodd Gapel Annibynnol Gwernllwyn, lle’r addolai’r aelodau yn Gymraeg; enillodd ysgoloriaeth agored i ddarllen Hanes yn Aberystwyth yn 1943, ond aeth y rhyfel ag ef i feysydd brwydrau Ewrop, fel yr adroddir yn ei hunangofiannol Fishers of Men; yn Aberystwyth creodd argraff ar staff a myfyrwyr â’i feddwl disglair a’i ffraethineb, gan ennill gradd dosbarth cyntaf eithriadol mewn Hanes yn 1950 a chawod o wobrau; priododd Maria Fernandez yn 1950, un mab; cyhoeddwyd ei draethawd MA fel Medieval London (1963); dysgodd Hanes Cymru yn Aberystwyth 1954–63 gyda’r fath asbri nes i fyfyrwyr o adrannau eraill a phobl y dref, wedi’u swyno, dyrru i’w ddosbarthiadau; Darllenydd ac yna Athro yn Efrog o 1963; Artisans and Sans-culottes (1968); Cadair Hanes Caerdydd o 1974; llyfrau ar Gramsci a Goya; The Merthyr Rising (1978), yn llawn tosturi ac yn atseinio â lleisiau gweithwyr ei fro; archwiliodd The Search for Beulah Land (1980) fyd trawsatlantig Ymneilltuaeth Gymreig; The Welsh in their History (1982); ‘If we are to live,’ meddai, ‘we must act’; When was Wales? A History of the Welsh (1985); trodd at ddarlledu, gan ysgrifennu a chyflwyno sawl cyfres deledu wych i Teliesyn, dan gyfarwyddyd Colin Thomas; y fwyaf cofiadwy, The Dragon has Two Tongues (HTV, 1985), hanes Cymru mewn tair rhan ar ddeg gyda Wynford Vaughan-Thomas; câi ei ddarnau i gamera gymeradwyaeth hir gan y criwiau ffilmio; adwaenid ef yn annwyl fel ‘Gwyn Alf’, ‘hanesydd y bobl’; yn ei ddwylo ef daeth hanes Cymru ar y sgrin yn arf grymus; dangosodd ei raglen olaf, Gwyn Alf: The People’s Remembrancer (S4C, 1995), fod ei rym deallusol a’i ffraethineb mor gryf ag erioed; bu farw yn ei gartref yn Nre-fach Felindre ar 16 Tachwedd 1995; daeth pobl o bob cefndir i dalu teyrnged i’r hanesydd hynod ddawnus a dylanwadol hwn yn Arberth ar 22 Tachwedd.Gwyn Alf Williams ↗Wikipedia (Saesneg)Gwyn Alfred ‘Alf’ Williams (30 Medi 1925 – 16 Tachwedd 1995), ganed yn nhref haearn Dowlais uwchben Merthyr Tudful, mab i ddau athro ysgol; hanesydd o Gymro a adwaenid am ei waith ar Gramsci a Goya yn ogystal ag ar hanes Cymru; Ysgol Ramadeg Cyfarthfa; darllenodd hanes yn Aberystwyth; gwasanaethodd yn y fyddin yn yr Ail Ryfel Byd ac ymladd yn Normandi; yr hanesydd cyntaf i gyhoeddi dadansoddiad yn Saesneg o Antonio Gramsci; Darlithydd mewn Hanes Cymru yn Aberystwyth o 1954; Cadair Hanes Efrog 1965–74; Athro Hanes Caerdydd 1974–83; adwaenid ef drwy gydol ei yrfa fel darlithydd cyffrous a dynnai dyrfaoedd o bob rhan o’r brifysgol; cyflwynodd gyda Wynford Vaughan-Thomas y gyfres 13 rhan The Dragon Has Two Tongues i HTV a Channel 4 (1985); aelod o Blaid Cymru yn ddiweddarach; When Was Wales? (1985), a ddisgrifiwyd gan Meic Stephens fel ei waith mwyaf dylanwadol efallai; ysgrifennodd Meic Stephens yn 1998: ‘More than anyone of his generation Gwyn A. Williams infused scholarly history with immediate concerns’; Excalibur: The Search for Arthur (1994).
Yn cael ei adnabod gan bawb fel Gwyn Alf, llawenhâi yn ei enw fel hanesydd y bobl. Yn ei ddwylo ef, medd y Bywgraffiadur Cymreig, daeth hanes Cymru ar y sgrin yn arf grymus y gallai pobl ei ddefnyddio.FfynhonnellWilliams, Gwyn Alfred (1925 – 1995), historian and television presenter ↗Geraint H. Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn 11 Lower Row, Pen-y-wern, Dowlais, ar 30 Medi 1925, un o dri phlentyn Thomas John Williams a Gwladys Morgan, y ddau’n athrawon; roedd ei wreiddiau’n ddwfn yn y dref haearn ac ymfalchïai mewn bod yn ‘fachgen bach o Ddowlais’ nodweddiadol; addysgwyd yn Ysgol Ramadeg Castell Cyfarthfa, hen gartref y Crawshays; rhoddodd ei rieni lyfrau iddo a’i feithrin yn nhraddodiad radical dosbarth gweithiol ei gymuned; mynychodd Gapel Annibynnol Gwernllwyn, lle’r addolai’r aelodau yn Gymraeg; enillodd ysgoloriaeth agored i ddarllen Hanes yn Aberystwyth yn 1943, ond aeth y rhyfel ag ef i feysydd brwydrau Ewrop, fel yr adroddir yn ei hunangofiannol Fishers of Men; yn Aberystwyth creodd argraff ar staff a myfyrwyr â’i feddwl disglair a’i ffraethineb, gan ennill gradd dosbarth cyntaf eithriadol mewn Hanes yn 1950 a chawod o wobrau; priododd Maria Fernandez yn 1950, un mab; cyhoeddwyd ei draethawd MA fel Medieval London (1963); dysgodd Hanes Cymru yn Aberystwyth 1954–63 gyda’r fath asbri nes i fyfyrwyr o adrannau eraill a phobl y dref, wedi’u swyno, dyrru i’w ddosbarthiadau; Darllenydd ac yna Athro yn Efrog o 1963; Artisans and Sans-culottes (1968); Cadair Hanes Caerdydd o 1974; llyfrau ar Gramsci a Goya; The Merthyr Rising (1978), yn llawn tosturi ac yn atseinio â lleisiau gweithwyr ei fro; archwiliodd The Search for Beulah Land (1980) fyd trawsatlantig Ymneilltuaeth Gymreig; The Welsh in their History (1982); ‘If we are to live,’ meddai, ‘we must act’; When was Wales? A History of the Welsh (1985); trodd at ddarlledu, gan ysgrifennu a chyflwyno sawl cyfres deledu wych i Teliesyn, dan gyfarwyddyd Colin Thomas; y fwyaf cofiadwy, The Dragon has Two Tongues (HTV, 1985), hanes Cymru mewn tair rhan ar ddeg gyda Wynford Vaughan-Thomas; câi ei ddarnau i gamera gymeradwyaeth hir gan y criwiau ffilmio; adwaenid ef yn annwyl fel ‘Gwyn Alf’, ‘hanesydd y bobl’; yn ei ddwylo ef daeth hanes Cymru ar y sgrin yn arf grymus; dangosodd ei raglen olaf, Gwyn Alf: The People’s Remembrancer (S4C, 1995), fod ei rym deallusol a’i ffraethineb mor gryf ag erioed; bu farw yn ei gartref yn Nre-fach Felindre ar 16 Tachwedd 1995; daeth pobl o bob cefndir i dalu teyrnged i’r hanesydd hynod ddawnus a dylanwadol hwn yn Arberth ar 22 Tachwedd.
Dangoswyd ei raglen olaf, Gwyn Alf: The People’s Remembrancer, ar S4C yn 1995, a’i ffraethineb a’i feddwl mor finiog ag erioed. Bu farw yn ei gartref yn Nre-fach Felindre ar 16 Tachwedd 1995, a daeth pobl o bob cefndir i anrhydeddu’r hanesydd hynod ddawnus a dylanwadol hwn. Yn fwy na neb o’i genhedlaeth, ysgrifennodd Meic Stephens, llanwodd hanes ysgolheigaidd â phryderon y dydd.FfynonellauWilliams, Gwyn Alfred (1925 – 1995), historian and television presenter ↗Geraint H. Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn 11 Lower Row, Pen-y-wern, Dowlais, ar 30 Medi 1925, un o dri phlentyn Thomas John Williams a Gwladys Morgan, y ddau’n athrawon; roedd ei wreiddiau’n ddwfn yn y dref haearn ac ymfalchïai mewn bod yn ‘fachgen bach o Ddowlais’ nodweddiadol; addysgwyd yn Ysgol Ramadeg Castell Cyfarthfa, hen gartref y Crawshays; rhoddodd ei rieni lyfrau iddo a’i feithrin yn nhraddodiad radical dosbarth gweithiol ei gymuned; mynychodd Gapel Annibynnol Gwernllwyn, lle’r addolai’r aelodau yn Gymraeg; enillodd ysgoloriaeth agored i ddarllen Hanes yn Aberystwyth yn 1943, ond aeth y rhyfel ag ef i feysydd brwydrau Ewrop, fel yr adroddir yn ei hunangofiannol Fishers of Men; yn Aberystwyth creodd argraff ar staff a myfyrwyr â’i feddwl disglair a’i ffraethineb, gan ennill gradd dosbarth cyntaf eithriadol mewn Hanes yn 1950 a chawod o wobrau; priododd Maria Fernandez yn 1950, un mab; cyhoeddwyd ei draethawd MA fel Medieval London (1963); dysgodd Hanes Cymru yn Aberystwyth 1954–63 gyda’r fath asbri nes i fyfyrwyr o adrannau eraill a phobl y dref, wedi’u swyno, dyrru i’w ddosbarthiadau; Darllenydd ac yna Athro yn Efrog o 1963; Artisans and Sans-culottes (1968); Cadair Hanes Caerdydd o 1974; llyfrau ar Gramsci a Goya; The Merthyr Rising (1978), yn llawn tosturi ac yn atseinio â lleisiau gweithwyr ei fro; archwiliodd The Search for Beulah Land (1980) fyd trawsatlantig Ymneilltuaeth Gymreig; The Welsh in their History (1982); ‘If we are to live,’ meddai, ‘we must act’; When was Wales? A History of the Welsh (1985); trodd at ddarlledu, gan ysgrifennu a chyflwyno sawl cyfres deledu wych i Teliesyn, dan gyfarwyddyd Colin Thomas; y fwyaf cofiadwy, The Dragon has Two Tongues (HTV, 1985), hanes Cymru mewn tair rhan ar ddeg gyda Wynford Vaughan-Thomas; câi ei ddarnau i gamera gymeradwyaeth hir gan y criwiau ffilmio; adwaenid ef yn annwyl fel ‘Gwyn Alf’, ‘hanesydd y bobl’; yn ei ddwylo ef daeth hanes Cymru ar y sgrin yn arf grymus; dangosodd ei raglen olaf, Gwyn Alf: The People’s Remembrancer (S4C, 1995), fod ei rym deallusol a’i ffraethineb mor gryf ag erioed; bu farw yn ei gartref yn Nre-fach Felindre ar 16 Tachwedd 1995; daeth pobl o bob cefndir i dalu teyrnged i’r hanesydd hynod ddawnus a dylanwadol hwn yn Arberth ar 22 Tachwedd.Gwyn Alf Williams ↗Wikipedia (Saesneg)Gwyn Alfred ‘Alf’ Williams (30 Medi 1925 – 16 Tachwedd 1995), ganed yn nhref haearn Dowlais uwchben Merthyr Tudful, mab i ddau athro ysgol; hanesydd o Gymro a adwaenid am ei waith ar Gramsci a Goya yn ogystal ag ar hanes Cymru; Ysgol Ramadeg Cyfarthfa; darllenodd hanes yn Aberystwyth; gwasanaethodd yn y fyddin yn yr Ail Ryfel Byd ac ymladd yn Normandi; yr hanesydd cyntaf i gyhoeddi dadansoddiad yn Saesneg o Antonio Gramsci; Darlithydd mewn Hanes Cymru yn Aberystwyth o 1954; Cadair Hanes Efrog 1965–74; Athro Hanes Caerdydd 1974–83; adwaenid ef drwy gydol ei yrfa fel darlithydd cyffrous a dynnai dyrfaoedd o bob rhan o’r brifysgol; cyflwynodd gyda Wynford Vaughan-Thomas y gyfres 13 rhan The Dragon Has Two Tongues i HTV a Channel 4 (1985); aelod o Blaid Cymru yn ddiweddarach; When Was Wales? (1985), a ddisgrifiwyd gan Meic Stephens fel ei waith mwyaf dylanwadol efallai; ysgrifennodd Meic Stephens yn 1998: ‘More than anyone of his generation Gwyn A. Williams infused scholarly history with immediate concerns’; Excalibur: The Search for Arthur (1994).
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward LloydFe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.
Billy HughesPrif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeAthro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.
Syr John Morris-JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf