Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

1925–1985

Laura Ashley

Fe’i ganed yn Nowlais, ac adeiladodd hi a’i gŵr fusnes ffasiwn a dodrefnu byd-enwog o fwrdd cegin, gyda’i ffatri yng Ngharno yng nghanolbarth Cymru.

Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 5 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1925–1985 (wedi’i gofnodi) Cynllunydd o Ddowlais Cymru’r Ugeinfed Ganrif Celf a chynllunio
Y plac lle dechreuodd Laura Ashley argraffu defnyddiau, yn Pimlico, Llundain
Y plac lle dechreuodd Laura Ashley argraffu defnyddiau, yn Pimlico, Llundain · Llun: Wikimedia Commons · Spudgun67, CC0

Dechreuodd Laura Ashley o Ddowlais gyda £10 ac ychydig o sgarffiau pen wedi’u hargraffu mewn atig, ac adeiladodd dŷ ffasiwn gyda’i ffatri ym Maldwyn a dros 220 o siopau o gwmpas y byd. Daeth ei henw yn adnabyddus ym mhob aelwyd am ei defnyddiau blodeuog â naws hen gefn gwlad.

Ganed7 Medi 1925, 31 Station Terrace, Dowlais, Merthyr Tudful
CapelHebron, Dowlais, lle carai’r canu Cymraeg
RhyfelGwasanaeth Llynges Frenhinol y Merched, o 1942
DechrauSgarffiau pen wedi’u hargraffu, Pimlico, 1953
Siop gyntaf35 Stryd Maengwyn, Machynlleth, 1961
FfatriHen orsaf reilffordd Carno, o 1967
Bu farw17 Medi 1985; claddwyd yng Ngharno

Hebron, Dowlais#

Ganed Laura Mountney ar 7 Medi 1925 yng nghartref ei nain, 31 Station Terrace, Dowlais. Addolai ei chapel, Hebron, yn Gymraeg, ac er na allai ddilyn y geiriau roedd yn ei garu, yn anad dim y canu. Gan ei nain y dysgodd gwiltio.

Aeth i’r ysgol ym Merthyr ac yna yn Croydon, daeth yn ôl i Gymru yn faciwî yn dair ar ddeg ac aeth i ysgol ysgrifenyddol yn Aberdâr. Yn un ar bymtheg ymunodd â Gwasanaeth Llynges Frenhinol y Merched. Cyfarfu â Bernard Ashley, peiriannydd, mewn clwb ieuenctid, a phriodasant yn 1949.

Deg punt ac atig#

Tra’n gweithio’n ysgrifenyddes i Sefydliadau’r Merched yn Llundain, gwelodd arddangosfa o grefftau traddodiadol yn Amgueddfa Victoria ac Albert. Wrth chwilio am brintiau bach Fictoraidd ar gyfer clytwaith, canfu nad oedd y fath beth ar gael, a gwelodd ei chyfle.

Gyda £10 wedi’i wario ar bren ar gyfer ffrâm sgrin, llifynnau ac ychydig lathenni o liain, dyluniodd sgarffiau pen, napcynau, matiau bwrdd a llieiniau sychu llestri, ac argraffodd Bernard hwy ar beiriant a adeiladodd yn eu fflat atig yn 83 Cambridge Street, Pimlico. Yn 1953 dechreuodd argraffu sgarffiau pen Fictoraidd, a gwerthasant yn gyflym, drwy’r post ac yn y siopau mawr.

Adref i Gymru#

Yn 1960 symudodd y teulu i Gymru, ac yn 1961 agorodd Laura Ashley ei siop gyntaf, yn 35 Stryd Maengwyn, Machynlleth. Roedd y ffatri Gymreig gyntaf yng nghlwb cymdeithasol Carno, ac yn 1967 symudodd i hen orsaf reilffordd y pentref.

O ddefnyddiau dodrefnu symudodd at ddillad yn y 1960au. Daeth arddull Laura Ashley, rhamantus, mewn defnyddiau naturiol ac yn aml â naws cefn gwlad y bedwaredd ganrif ar bymtheg, yn cael ei gwerthu ymhell y tu hwnt i Gymru cyn hir. Bu pedwar plentyn yr Ashleys, David, Jane, Emma a Nick, i gyd yn gweithio yn y busnes.

O gwmpas y byd#

Agorodd siop ym Mharis yn 1974 gyda blaen siop gwyrdd nodedig y brand, ac agorodd y siop gyntaf yn Tokyo yn 1985. Erbyn hynny roedd dros 220 o siopau Laura Ashley o gwmpas y byd, ac ar un adeg y cwmni oedd y cyflogwr mwyaf yng ngogledd Powys.

Ei chofio#

Bu farw Laura Ashley ar 17 Medi 1985, yn fuan wedi’i phen-blwydd yn drigain, a gorwedd ym mynwent Eglwys Sant Ioan Fedyddiwr yng Ngharno. Mae plac yn nodi’r fflat yn Pimlico lle dechreuodd y cyfan, ac mae’r sefydliad a sefydlwyd yn ei henw yn 1987, Sefydliad Teulu Ashley erbyn hyn, yn cefnogi’r celfyddydau a phrosiectau cymunedol.

Hefyd yn yr oes hon

1861–1947

Syr John Edward Lloyd

Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)

Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.

Syr John Edward Lloyd
1862–1952

Billy Hughes

Prif Weinidog Cymraeg Awstralia (wedi’i gofnodi)

Fe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.

Billy Hughes
1863–1945

David Lloyd George

Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)

Prif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.

David Lloyd George
1864–1929

Syr John Morris-Jones

A osododd reolau’r Gymraeg a’r gynghanedd (wedi’i gofnodi)

Athro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.

Syr John Morris-Jones

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf