Syr John Edward Lloyd
Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward Lloyd
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1925–1984
Richard Jenkins, mab glöwr o Bontrhydyfen, a ddaeth yn un o sêr ffilm enwocaf y byd.
Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Daeth Richard Burton, a aned yn Richard Jenkins, mab i löwr o Bontrhydyfen, yn un o sêr ffilm mwyaf y byd, yn actor Shakespeare a alwyd yn olynydd naturiol Olivier. Yn Gymro Cymraeg ac yn falch o’i iaith, nid anghofiodd ei wlad, ac fe’i galwyd efallai yn llysgennad gorau Cymru yn yr ugeinfed ganrif.FfynonellauBurton, Richard (Jenkins) (1925 – 1984), stage and film actor ↗Gethin Matthews, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned Richard Walter Jenkins ym Mhont-rhyd-y-fen ar 10 Tachwedd 1925, deuddegfed plentyn Richard Walter Jenkins, glöwr, ac Edith Thomas; wedi marw ei fam prin ddwy flynedd wedyn aeth i fyw at ei chwaer hynaf, Cecilia, yn Nhai-bach; roedd y teulu’n Gymraeg eu hiaith a chadwodd ei Gymraeg ar hyd ei oes; ysgol gynradd leol ac ysgol ramadeg Port Talbot, lle trosglwyddodd yr athro Saesneg ysbrydoledig Philip Burton ei angerdd am ddrama; daeth Burton yn warcheidwad iddo yn 1943 a chymerodd Richard ei gyfenw; chwe mis yn Rhydychen yn 1944 cyn gwasanaeth yn yr Awyrlu; eisoes wedi’i ddarganfod gan Emlyn Williams a’i gastio yn The Druid’s Rest; ysgrifennwyd ei ran gyntaf mewn ffilm iddo gan Emlyn Williams yn The Last Days of Dolwyn, a thra’n ffilmio cyfarfu â’r actores ifanc o Gymraes Sybil Williams, a briododd yn 1949 (merched Kate a Jessica); cododd ei yrfa pan ragorodd yn Stratford yn haf 1951 fel y Tywysog Hal a’r Brenin Harri V, ochr yn ochr â Hugh Griffith; rhoddodd cytundeb Twentieth Century Fox ryddid iddo ddilyn gyrfa yn Hollywood ac ar lwyfan Llundain, lle enillodd ei Shakespeare yn yr Old Vic ganmoliaeth eithriadol; galwodd ei gartref yn y Swistir yn Le Pays de Galles; canmoliaeth fawr am y sioe gerdd Camelot ar Broadway, 1960–61; Mark Antony yn Cleopatra gydag Elizabeth Taylor, a briododd ym Mawrth 1964, ac am ddegawd hwy oedd cwpl enwocaf y byd; perfformiadau cryf yn Becket, The Spy Who Came in from the Cold a Where Eagles Dare; enwebwyd am Wobr yr Academi saith gwaith; Equus a The Wild Geese; ymddangosiad olaf ar lwyfan yn Private Lives gydag Elizabeth Taylor; bu farw yng Ngenefa ar 5 Awst 1984; canolbwyntiodd sylwebwyr Cymreig ar sut y gorchfygodd Cymro balch bob rhwystr i ddod yn un o sêr ffilm mwyaf y byd; rhai o’i berfformiadau gorau oedd ei gyfweliadau, yn swyno cynulleidfa â’i lais hudolus; nid anghofiodd ei famwlad, ac efallai mai ef oedd llysgennad gorau Cymru yn yr ugeinfed ganrif; CBE 1970; BAFTA Actor Prydeinig Gorau 1966; Golden Globe 1978 am Equus; seren ar Rodfa Enwogion Hollywood ar 1 Mawrth 2013; ei archif a’i ddyddiaduron ym Mhrifysgol Abertawe; theatr yn dwyn ei enw yng Ngholeg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru, Caerdydd, gyda phenddelw efydd.Richard Burton ↗Wikipedia (Saesneg)Richard Burton CBE (ganed Richard Walter Jenkins, 10 Tachwedd 1925 – 5 Awst 1984), actor o Gymro a nodwyd am ei bresenoldeb grymus a’i lais bariton; ganed yn 2 Dan-y-bont, Pontrhydyfen, y deuddegfed o dri phlentyn ar ddeg teulu Cymraeg; ffilm gyntaf The Last Days of Dolwyn (1949); enwebiad cyntaf am Wobr yr Academi am My Cousin Rachel; sefydlodd ei hun yn actor Shakespeare: y Tywysog Hal a Harri V (1951), Hamlet (1953), Coriolanus (1953), Othello (1955); galwyd ef ‘olynydd naturiol Olivier’ gan Kenneth Tynan; BAFTA, Golden Globe a Grammy; Gwobr Tony am yr Actor Gorau mewn Sioe Gerdd fel y Brenin Arthur yn Camelot (1960); saith enwebiad am Wobr yr Academi, am My Cousin Rachel, The Robe, Becket, The Spy Who Came In from the Cold, Who’s Afraid of Virginia Woolf?, Anne of the Thousand Days ac Equus; serennodd mewn un ffilm ar ddeg gydag Elizabeth Taylor; enillodd dystysgrif mewn eisteddfod leol yn Neuadd y Dref Maesteg yn 1939; ymunodd â grŵp drama Canolfan Ieuenctid Tai-bach; ymhlith ei ffilmiau Under Milk Wood (1971); am ei chwaer Cis, a’i magodd, dywedodd: ‘When my mother died she, my sister, had become my mother, and more mother to me than any mother could ever have been’.Richard Burton ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Richard Burton (10 Tachwedd 1925 – 5 Awst 1984), actor o Bontrhydyfen ger Port Talbot; ei enw bedydd oedd Richard Walter Jenkins, a chymerodd yr enw Burton ar ôl ei athro Saesneg Philip H. Burton; roedd yn Gymro Cymraeg ac yn falch o’r iaith; actiodd ar y radio yn nrama Saunders Lewis Brad yn y ddwy iaith, gydag Emlyn Williams, Siân Phillips a Clifford Evans, a’r cynhyrchydd Emyr Humphreys; bywgraffiad Cymraeg, Richard Burton: Seren Cymru, gan Gethin Matthews; bu farw yn Céligny, Genefa, ar 5 Awst 1984.
| Ganed | 10 Tachwedd 1925, 2 Dan-y-bont, Pontrhydyfen |
|---|---|
| Teulu | Y deuddegfed o dri phlentyn ar ddeg teulu glofaol Cymraeg |
| Athro | Philip Burton o Bort Talbot, y cymerodd ei enw |
| Llwyfan | Harri V yn Stratford 1951; Hamlet 1953; Camelot 1960 |
| Ffilmiau | Becket, The Spy Who Came in from the Cold, Where Eagles Dare, Under Milk Wood |
| Gwobrau | Tony am Camelot; BAFTA 1966; Golden Globe 1978; CBE 1970 |
| Bu farw | 5 Awst 1984, Genefa |
Ganed Richard Walter Jenkins yn 2 Dan-y-bont, Pontrhydyfen, ar 10 Tachwedd 1925, y deuddegfed o dri phlentyn ar ddeg Richard Walter Jenkins, glöwr, a’i wraig Edith. Cymraeg oedd iaith y teulu, a chadwodd Richard ei Gymraeg ar hyd ei oes. Cyn ei fod yn ddwy oed bu farw ei fam, ac fe’i magwyd gan ei chwaer hynaf, Cecilia, yn Nhai-bach, a ddaeth, meddai, yn fwy o fam iddo nag y gallai unrhyw fam fod.FfynonellauBurton, Richard (Jenkins) (1925 – 1984), stage and film actor ↗Gethin Matthews, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned Richard Walter Jenkins ym Mhont-rhyd-y-fen ar 10 Tachwedd 1925, deuddegfed plentyn Richard Walter Jenkins, glöwr, ac Edith Thomas; wedi marw ei fam prin ddwy flynedd wedyn aeth i fyw at ei chwaer hynaf, Cecilia, yn Nhai-bach; roedd y teulu’n Gymraeg eu hiaith a chadwodd ei Gymraeg ar hyd ei oes; ysgol gynradd leol ac ysgol ramadeg Port Talbot, lle trosglwyddodd yr athro Saesneg ysbrydoledig Philip Burton ei angerdd am ddrama; daeth Burton yn warcheidwad iddo yn 1943 a chymerodd Richard ei gyfenw; chwe mis yn Rhydychen yn 1944 cyn gwasanaeth yn yr Awyrlu; eisoes wedi’i ddarganfod gan Emlyn Williams a’i gastio yn The Druid’s Rest; ysgrifennwyd ei ran gyntaf mewn ffilm iddo gan Emlyn Williams yn The Last Days of Dolwyn, a thra’n ffilmio cyfarfu â’r actores ifanc o Gymraes Sybil Williams, a briododd yn 1949 (merched Kate a Jessica); cododd ei yrfa pan ragorodd yn Stratford yn haf 1951 fel y Tywysog Hal a’r Brenin Harri V, ochr yn ochr â Hugh Griffith; rhoddodd cytundeb Twentieth Century Fox ryddid iddo ddilyn gyrfa yn Hollywood ac ar lwyfan Llundain, lle enillodd ei Shakespeare yn yr Old Vic ganmoliaeth eithriadol; galwodd ei gartref yn y Swistir yn Le Pays de Galles; canmoliaeth fawr am y sioe gerdd Camelot ar Broadway, 1960–61; Mark Antony yn Cleopatra gydag Elizabeth Taylor, a briododd ym Mawrth 1964, ac am ddegawd hwy oedd cwpl enwocaf y byd; perfformiadau cryf yn Becket, The Spy Who Came in from the Cold a Where Eagles Dare; enwebwyd am Wobr yr Academi saith gwaith; Equus a The Wild Geese; ymddangosiad olaf ar lwyfan yn Private Lives gydag Elizabeth Taylor; bu farw yng Ngenefa ar 5 Awst 1984; canolbwyntiodd sylwebwyr Cymreig ar sut y gorchfygodd Cymro balch bob rhwystr i ddod yn un o sêr ffilm mwyaf y byd; rhai o’i berfformiadau gorau oedd ei gyfweliadau, yn swyno cynulleidfa â’i lais hudolus; nid anghofiodd ei famwlad, ac efallai mai ef oedd llysgennad gorau Cymru yn yr ugeinfed ganrif; CBE 1970; BAFTA Actor Prydeinig Gorau 1966; Golden Globe 1978 am Equus; seren ar Rodfa Enwogion Hollywood ar 1 Mawrth 2013; ei archif a’i ddyddiaduron ym Mhrifysgol Abertawe; theatr yn dwyn ei enw yng Ngholeg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru, Caerdydd, gyda phenddelw efydd.Richard Burton ↗Wikipedia (Saesneg)Richard Burton CBE (ganed Richard Walter Jenkins, 10 Tachwedd 1925 – 5 Awst 1984), actor o Gymro a nodwyd am ei bresenoldeb grymus a’i lais bariton; ganed yn 2 Dan-y-bont, Pontrhydyfen, y deuddegfed o dri phlentyn ar ddeg teulu Cymraeg; ffilm gyntaf The Last Days of Dolwyn (1949); enwebiad cyntaf am Wobr yr Academi am My Cousin Rachel; sefydlodd ei hun yn actor Shakespeare: y Tywysog Hal a Harri V (1951), Hamlet (1953), Coriolanus (1953), Othello (1955); galwyd ef ‘olynydd naturiol Olivier’ gan Kenneth Tynan; BAFTA, Golden Globe a Grammy; Gwobr Tony am yr Actor Gorau mewn Sioe Gerdd fel y Brenin Arthur yn Camelot (1960); saith enwebiad am Wobr yr Academi, am My Cousin Rachel, The Robe, Becket, The Spy Who Came In from the Cold, Who’s Afraid of Virginia Woolf?, Anne of the Thousand Days ac Equus; serennodd mewn un ffilm ar ddeg gydag Elizabeth Taylor; enillodd dystysgrif mewn eisteddfod leol yn Neuadd y Dref Maesteg yn 1939; ymunodd â grŵp drama Canolfan Ieuenctid Tai-bach; ymhlith ei ffilmiau Under Milk Wood (1971); am ei chwaer Cis, a’i magodd, dywedodd: ‘When my mother died she, my sister, had become my mother, and more mother to me than any mother could ever have been’.Richard Burton ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Richard Burton (10 Tachwedd 1925 – 5 Awst 1984), actor o Bontrhydyfen ger Port Talbot; ei enw bedydd oedd Richard Walter Jenkins, a chymerodd yr enw Burton ar ôl ei athro Saesneg Philip H. Burton; roedd yn Gymro Cymraeg ac yn falch o’r iaith; actiodd ar y radio yn nrama Saunders Lewis Brad yn y ddwy iaith, gydag Emlyn Williams, Siân Phillips a Clifford Evans, a’r cynhyrchydd Emyr Humphreys; bywgraffiad Cymraeg, Richard Burton: Seren Cymru, gan Gethin Matthews; bu farw yn Céligny, Genefa, ar 5 Awst 1984.
Yn ysgol ramadeg Port Talbot daeth i sylw Philip Burton, athro Saesneg ysbrydoledig ag angerdd am ddrama. Yn 1939 enillodd Richard dystysgrif mewn eisteddfod ym Maesteg, a dysgodd grefft actio yng ngrŵp drama ieuenctid Tai-bach. Yn 1943 daeth Philip Burton yn warcheidwad iddo, a chymerodd Richard ei gyfenw.FfynonellauBurton, Richard (Jenkins) (1925 – 1984), stage and film actor ↗Gethin Matthews, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned Richard Walter Jenkins ym Mhont-rhyd-y-fen ar 10 Tachwedd 1925, deuddegfed plentyn Richard Walter Jenkins, glöwr, ac Edith Thomas; wedi marw ei fam prin ddwy flynedd wedyn aeth i fyw at ei chwaer hynaf, Cecilia, yn Nhai-bach; roedd y teulu’n Gymraeg eu hiaith a chadwodd ei Gymraeg ar hyd ei oes; ysgol gynradd leol ac ysgol ramadeg Port Talbot, lle trosglwyddodd yr athro Saesneg ysbrydoledig Philip Burton ei angerdd am ddrama; daeth Burton yn warcheidwad iddo yn 1943 a chymerodd Richard ei gyfenw; chwe mis yn Rhydychen yn 1944 cyn gwasanaeth yn yr Awyrlu; eisoes wedi’i ddarganfod gan Emlyn Williams a’i gastio yn The Druid’s Rest; ysgrifennwyd ei ran gyntaf mewn ffilm iddo gan Emlyn Williams yn The Last Days of Dolwyn, a thra’n ffilmio cyfarfu â’r actores ifanc o Gymraes Sybil Williams, a briododd yn 1949 (merched Kate a Jessica); cododd ei yrfa pan ragorodd yn Stratford yn haf 1951 fel y Tywysog Hal a’r Brenin Harri V, ochr yn ochr â Hugh Griffith; rhoddodd cytundeb Twentieth Century Fox ryddid iddo ddilyn gyrfa yn Hollywood ac ar lwyfan Llundain, lle enillodd ei Shakespeare yn yr Old Vic ganmoliaeth eithriadol; galwodd ei gartref yn y Swistir yn Le Pays de Galles; canmoliaeth fawr am y sioe gerdd Camelot ar Broadway, 1960–61; Mark Antony yn Cleopatra gydag Elizabeth Taylor, a briododd ym Mawrth 1964, ac am ddegawd hwy oedd cwpl enwocaf y byd; perfformiadau cryf yn Becket, The Spy Who Came in from the Cold a Where Eagles Dare; enwebwyd am Wobr yr Academi saith gwaith; Equus a The Wild Geese; ymddangosiad olaf ar lwyfan yn Private Lives gydag Elizabeth Taylor; bu farw yng Ngenefa ar 5 Awst 1984; canolbwyntiodd sylwebwyr Cymreig ar sut y gorchfygodd Cymro balch bob rhwystr i ddod yn un o sêr ffilm mwyaf y byd; rhai o’i berfformiadau gorau oedd ei gyfweliadau, yn swyno cynulleidfa â’i lais hudolus; nid anghofiodd ei famwlad, ac efallai mai ef oedd llysgennad gorau Cymru yn yr ugeinfed ganrif; CBE 1970; BAFTA Actor Prydeinig Gorau 1966; Golden Globe 1978 am Equus; seren ar Rodfa Enwogion Hollywood ar 1 Mawrth 2013; ei archif a’i ddyddiaduron ym Mhrifysgol Abertawe; theatr yn dwyn ei enw yng Ngholeg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru, Caerdydd, gyda phenddelw efydd.Richard Burton ↗Wikipedia (Saesneg)Richard Burton CBE (ganed Richard Walter Jenkins, 10 Tachwedd 1925 – 5 Awst 1984), actor o Gymro a nodwyd am ei bresenoldeb grymus a’i lais bariton; ganed yn 2 Dan-y-bont, Pontrhydyfen, y deuddegfed o dri phlentyn ar ddeg teulu Cymraeg; ffilm gyntaf The Last Days of Dolwyn (1949); enwebiad cyntaf am Wobr yr Academi am My Cousin Rachel; sefydlodd ei hun yn actor Shakespeare: y Tywysog Hal a Harri V (1951), Hamlet (1953), Coriolanus (1953), Othello (1955); galwyd ef ‘olynydd naturiol Olivier’ gan Kenneth Tynan; BAFTA, Golden Globe a Grammy; Gwobr Tony am yr Actor Gorau mewn Sioe Gerdd fel y Brenin Arthur yn Camelot (1960); saith enwebiad am Wobr yr Academi, am My Cousin Rachel, The Robe, Becket, The Spy Who Came In from the Cold, Who’s Afraid of Virginia Woolf?, Anne of the Thousand Days ac Equus; serennodd mewn un ffilm ar ddeg gydag Elizabeth Taylor; enillodd dystysgrif mewn eisteddfod leol yn Neuadd y Dref Maesteg yn 1939; ymunodd â grŵp drama Canolfan Ieuenctid Tai-bach; ymhlith ei ffilmiau Under Milk Wood (1971); am ei chwaer Cis, a’i magodd, dywedodd: ‘When my mother died she, my sister, had become my mother, and more mother to me than any mother could ever have been’.
Sylwodd Emlyn Williams arno a’i gastio yn ei ddrama The Druid’s Rest. Yn 1944 treuliodd chwe mis yn astudio yn Rhydychen cyn gwasanaethu yn yr Awyrlu.FfynhonnellBurton, Richard (Jenkins) (1925 – 1984), stage and film actor ↗Gethin Matthews, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned Richard Walter Jenkins ym Mhont-rhyd-y-fen ar 10 Tachwedd 1925, deuddegfed plentyn Richard Walter Jenkins, glöwr, ac Edith Thomas; wedi marw ei fam prin ddwy flynedd wedyn aeth i fyw at ei chwaer hynaf, Cecilia, yn Nhai-bach; roedd y teulu’n Gymraeg eu hiaith a chadwodd ei Gymraeg ar hyd ei oes; ysgol gynradd leol ac ysgol ramadeg Port Talbot, lle trosglwyddodd yr athro Saesneg ysbrydoledig Philip Burton ei angerdd am ddrama; daeth Burton yn warcheidwad iddo yn 1943 a chymerodd Richard ei gyfenw; chwe mis yn Rhydychen yn 1944 cyn gwasanaeth yn yr Awyrlu; eisoes wedi’i ddarganfod gan Emlyn Williams a’i gastio yn The Druid’s Rest; ysgrifennwyd ei ran gyntaf mewn ffilm iddo gan Emlyn Williams yn The Last Days of Dolwyn, a thra’n ffilmio cyfarfu â’r actores ifanc o Gymraes Sybil Williams, a briododd yn 1949 (merched Kate a Jessica); cododd ei yrfa pan ragorodd yn Stratford yn haf 1951 fel y Tywysog Hal a’r Brenin Harri V, ochr yn ochr â Hugh Griffith; rhoddodd cytundeb Twentieth Century Fox ryddid iddo ddilyn gyrfa yn Hollywood ac ar lwyfan Llundain, lle enillodd ei Shakespeare yn yr Old Vic ganmoliaeth eithriadol; galwodd ei gartref yn y Swistir yn Le Pays de Galles; canmoliaeth fawr am y sioe gerdd Camelot ar Broadway, 1960–61; Mark Antony yn Cleopatra gydag Elizabeth Taylor, a briododd ym Mawrth 1964, ac am ddegawd hwy oedd cwpl enwocaf y byd; perfformiadau cryf yn Becket, The Spy Who Came in from the Cold a Where Eagles Dare; enwebwyd am Wobr yr Academi saith gwaith; Equus a The Wild Geese; ymddangosiad olaf ar lwyfan yn Private Lives gydag Elizabeth Taylor; bu farw yng Ngenefa ar 5 Awst 1984; canolbwyntiodd sylwebwyr Cymreig ar sut y gorchfygodd Cymro balch bob rhwystr i ddod yn un o sêr ffilm mwyaf y byd; rhai o’i berfformiadau gorau oedd ei gyfweliadau, yn swyno cynulleidfa â’i lais hudolus; nid anghofiodd ei famwlad, ac efallai mai ef oedd llysgennad gorau Cymru yn yr ugeinfed ganrif; CBE 1970; BAFTA Actor Prydeinig Gorau 1966; Golden Globe 1978 am Equus; seren ar Rodfa Enwogion Hollywood ar 1 Mawrth 2013; ei archif a’i ddyddiaduron ym Mhrifysgol Abertawe; theatr yn dwyn ei enw yng Ngholeg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru, Caerdydd, gyda phenddelw efydd.
Ysgrifennodd Emlyn Williams ei ran gyntaf mewn ffilm iddo, yn The Last Days of Dolwyn (1949), a thra’n ffilmio cyfarfu â’r actores ifanc o Gymraes Sybil Williams, a briododd y flwyddyn honno; cawsant ddwy ferch, Kate a Jessica. Cododd ei yrfa yn Stratford yn haf 1951, pan chwaraeodd y Tywysog Hal a’r Brenin Harri V ochr yn ochr â’i gyd-Gymro Hugh Griffith.FfynonellauBurton, Richard (Jenkins) (1925 – 1984), stage and film actor ↗Gethin Matthews, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned Richard Walter Jenkins ym Mhont-rhyd-y-fen ar 10 Tachwedd 1925, deuddegfed plentyn Richard Walter Jenkins, glöwr, ac Edith Thomas; wedi marw ei fam prin ddwy flynedd wedyn aeth i fyw at ei chwaer hynaf, Cecilia, yn Nhai-bach; roedd y teulu’n Gymraeg eu hiaith a chadwodd ei Gymraeg ar hyd ei oes; ysgol gynradd leol ac ysgol ramadeg Port Talbot, lle trosglwyddodd yr athro Saesneg ysbrydoledig Philip Burton ei angerdd am ddrama; daeth Burton yn warcheidwad iddo yn 1943 a chymerodd Richard ei gyfenw; chwe mis yn Rhydychen yn 1944 cyn gwasanaeth yn yr Awyrlu; eisoes wedi’i ddarganfod gan Emlyn Williams a’i gastio yn The Druid’s Rest; ysgrifennwyd ei ran gyntaf mewn ffilm iddo gan Emlyn Williams yn The Last Days of Dolwyn, a thra’n ffilmio cyfarfu â’r actores ifanc o Gymraes Sybil Williams, a briododd yn 1949 (merched Kate a Jessica); cododd ei yrfa pan ragorodd yn Stratford yn haf 1951 fel y Tywysog Hal a’r Brenin Harri V, ochr yn ochr â Hugh Griffith; rhoddodd cytundeb Twentieth Century Fox ryddid iddo ddilyn gyrfa yn Hollywood ac ar lwyfan Llundain, lle enillodd ei Shakespeare yn yr Old Vic ganmoliaeth eithriadol; galwodd ei gartref yn y Swistir yn Le Pays de Galles; canmoliaeth fawr am y sioe gerdd Camelot ar Broadway, 1960–61; Mark Antony yn Cleopatra gydag Elizabeth Taylor, a briododd ym Mawrth 1964, ac am ddegawd hwy oedd cwpl enwocaf y byd; perfformiadau cryf yn Becket, The Spy Who Came in from the Cold a Where Eagles Dare; enwebwyd am Wobr yr Academi saith gwaith; Equus a The Wild Geese; ymddangosiad olaf ar lwyfan yn Private Lives gydag Elizabeth Taylor; bu farw yng Ngenefa ar 5 Awst 1984; canolbwyntiodd sylwebwyr Cymreig ar sut y gorchfygodd Cymro balch bob rhwystr i ddod yn un o sêr ffilm mwyaf y byd; rhai o’i berfformiadau gorau oedd ei gyfweliadau, yn swyno cynulleidfa â’i lais hudolus; nid anghofiodd ei famwlad, ac efallai mai ef oedd llysgennad gorau Cymru yn yr ugeinfed ganrif; CBE 1970; BAFTA Actor Prydeinig Gorau 1966; Golden Globe 1978 am Equus; seren ar Rodfa Enwogion Hollywood ar 1 Mawrth 2013; ei archif a’i ddyddiaduron ym Mhrifysgol Abertawe; theatr yn dwyn ei enw yng Ngholeg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru, Caerdydd, gyda phenddelw efydd.Richard Burton ↗Wikipedia (Saesneg)Richard Burton CBE (ganed Richard Walter Jenkins, 10 Tachwedd 1925 – 5 Awst 1984), actor o Gymro a nodwyd am ei bresenoldeb grymus a’i lais bariton; ganed yn 2 Dan-y-bont, Pontrhydyfen, y deuddegfed o dri phlentyn ar ddeg teulu Cymraeg; ffilm gyntaf The Last Days of Dolwyn (1949); enwebiad cyntaf am Wobr yr Academi am My Cousin Rachel; sefydlodd ei hun yn actor Shakespeare: y Tywysog Hal a Harri V (1951), Hamlet (1953), Coriolanus (1953), Othello (1955); galwyd ef ‘olynydd naturiol Olivier’ gan Kenneth Tynan; BAFTA, Golden Globe a Grammy; Gwobr Tony am yr Actor Gorau mewn Sioe Gerdd fel y Brenin Arthur yn Camelot (1960); saith enwebiad am Wobr yr Academi, am My Cousin Rachel, The Robe, Becket, The Spy Who Came In from the Cold, Who’s Afraid of Virginia Woolf?, Anne of the Thousand Days ac Equus; serennodd mewn un ffilm ar ddeg gydag Elizabeth Taylor; enillodd dystysgrif mewn eisteddfod leol yn Neuadd y Dref Maesteg yn 1939; ymunodd â grŵp drama Canolfan Ieuenctid Tai-bach; ymhlith ei ffilmiau Under Milk Wood (1971); am ei chwaer Cis, a’i magodd, dywedodd: ‘When my mother died she, my sister, had become my mother, and more mother to me than any mother could ever have been’.
Dilynodd ei Hamlet, ei Coriolanus a’i Othello, ac enillodd ei Shakespeare yn yr Old Vic ganmoliaeth eithriadol. Galwodd y beirniad Kenneth Tynan ef yn olynydd naturiol Olivier.FfynonellauRichard Burton ↗Wikipedia (Saesneg)Richard Burton CBE (ganed Richard Walter Jenkins, 10 Tachwedd 1925 – 5 Awst 1984), actor o Gymro a nodwyd am ei bresenoldeb grymus a’i lais bariton; ganed yn 2 Dan-y-bont, Pontrhydyfen, y deuddegfed o dri phlentyn ar ddeg teulu Cymraeg; ffilm gyntaf The Last Days of Dolwyn (1949); enwebiad cyntaf am Wobr yr Academi am My Cousin Rachel; sefydlodd ei hun yn actor Shakespeare: y Tywysog Hal a Harri V (1951), Hamlet (1953), Coriolanus (1953), Othello (1955); galwyd ef ‘olynydd naturiol Olivier’ gan Kenneth Tynan; BAFTA, Golden Globe a Grammy; Gwobr Tony am yr Actor Gorau mewn Sioe Gerdd fel y Brenin Arthur yn Camelot (1960); saith enwebiad am Wobr yr Academi, am My Cousin Rachel, The Robe, Becket, The Spy Who Came In from the Cold, Who’s Afraid of Virginia Woolf?, Anne of the Thousand Days ac Equus; serennodd mewn un ffilm ar ddeg gydag Elizabeth Taylor; enillodd dystysgrif mewn eisteddfod leol yn Neuadd y Dref Maesteg yn 1939; ymunodd â grŵp drama Canolfan Ieuenctid Tai-bach; ymhlith ei ffilmiau Under Milk Wood (1971); am ei chwaer Cis, a’i magodd, dywedodd: ‘When my mother died she, my sister, had become my mother, and more mother to me than any mother could ever have been’.Burton, Richard (Jenkins) (1925 – 1984), stage and film actor ↗Gethin Matthews, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned Richard Walter Jenkins ym Mhont-rhyd-y-fen ar 10 Tachwedd 1925, deuddegfed plentyn Richard Walter Jenkins, glöwr, ac Edith Thomas; wedi marw ei fam prin ddwy flynedd wedyn aeth i fyw at ei chwaer hynaf, Cecilia, yn Nhai-bach; roedd y teulu’n Gymraeg eu hiaith a chadwodd ei Gymraeg ar hyd ei oes; ysgol gynradd leol ac ysgol ramadeg Port Talbot, lle trosglwyddodd yr athro Saesneg ysbrydoledig Philip Burton ei angerdd am ddrama; daeth Burton yn warcheidwad iddo yn 1943 a chymerodd Richard ei gyfenw; chwe mis yn Rhydychen yn 1944 cyn gwasanaeth yn yr Awyrlu; eisoes wedi’i ddarganfod gan Emlyn Williams a’i gastio yn The Druid’s Rest; ysgrifennwyd ei ran gyntaf mewn ffilm iddo gan Emlyn Williams yn The Last Days of Dolwyn, a thra’n ffilmio cyfarfu â’r actores ifanc o Gymraes Sybil Williams, a briododd yn 1949 (merched Kate a Jessica); cododd ei yrfa pan ragorodd yn Stratford yn haf 1951 fel y Tywysog Hal a’r Brenin Harri V, ochr yn ochr â Hugh Griffith; rhoddodd cytundeb Twentieth Century Fox ryddid iddo ddilyn gyrfa yn Hollywood ac ar lwyfan Llundain, lle enillodd ei Shakespeare yn yr Old Vic ganmoliaeth eithriadol; galwodd ei gartref yn y Swistir yn Le Pays de Galles; canmoliaeth fawr am y sioe gerdd Camelot ar Broadway, 1960–61; Mark Antony yn Cleopatra gydag Elizabeth Taylor, a briododd ym Mawrth 1964, ac am ddegawd hwy oedd cwpl enwocaf y byd; perfformiadau cryf yn Becket, The Spy Who Came in from the Cold a Where Eagles Dare; enwebwyd am Wobr yr Academi saith gwaith; Equus a The Wild Geese; ymddangosiad olaf ar lwyfan yn Private Lives gydag Elizabeth Taylor; bu farw yng Ngenefa ar 5 Awst 1984; canolbwyntiodd sylwebwyr Cymreig ar sut y gorchfygodd Cymro balch bob rhwystr i ddod yn un o sêr ffilm mwyaf y byd; rhai o’i berfformiadau gorau oedd ei gyfweliadau, yn swyno cynulleidfa â’i lais hudolus; nid anghofiodd ei famwlad, ac efallai mai ef oedd llysgennad gorau Cymru yn yr ugeinfed ganrif; CBE 1970; BAFTA Actor Prydeinig Gorau 1966; Golden Globe 1978 am Equus; seren ar Rodfa Enwogion Hollywood ar 1 Mawrth 2013; ei archif a’i ddyddiaduron ym Mhrifysgol Abertawe; theatr yn dwyn ei enw yng Ngholeg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru, Caerdydd, gyda phenddelw efydd.
Yn Hollywood enwebwyd ef am Wobr yr Academi am My Cousin Rachel, a chwe gwaith arall wedi hynny. Ar Broadway chwaraeodd y Brenin Arthur yn y sioe gerdd Camelot, gan ennill Gwobr Tony. Serennodd gydag Elizabeth Taylor yn Cleopatra, ei phriodi yn 1964, ac am y degawd nesaf hwy oedd cwpl enwocaf y byd, gan wneud un ffilm ar ddeg gyda’i gilydd.FfynonellauRichard Burton ↗Wikipedia (Saesneg)Richard Burton CBE (ganed Richard Walter Jenkins, 10 Tachwedd 1925 – 5 Awst 1984), actor o Gymro a nodwyd am ei bresenoldeb grymus a’i lais bariton; ganed yn 2 Dan-y-bont, Pontrhydyfen, y deuddegfed o dri phlentyn ar ddeg teulu Cymraeg; ffilm gyntaf The Last Days of Dolwyn (1949); enwebiad cyntaf am Wobr yr Academi am My Cousin Rachel; sefydlodd ei hun yn actor Shakespeare: y Tywysog Hal a Harri V (1951), Hamlet (1953), Coriolanus (1953), Othello (1955); galwyd ef ‘olynydd naturiol Olivier’ gan Kenneth Tynan; BAFTA, Golden Globe a Grammy; Gwobr Tony am yr Actor Gorau mewn Sioe Gerdd fel y Brenin Arthur yn Camelot (1960); saith enwebiad am Wobr yr Academi, am My Cousin Rachel, The Robe, Becket, The Spy Who Came In from the Cold, Who’s Afraid of Virginia Woolf?, Anne of the Thousand Days ac Equus; serennodd mewn un ffilm ar ddeg gydag Elizabeth Taylor; enillodd dystysgrif mewn eisteddfod leol yn Neuadd y Dref Maesteg yn 1939; ymunodd â grŵp drama Canolfan Ieuenctid Tai-bach; ymhlith ei ffilmiau Under Milk Wood (1971); am ei chwaer Cis, a’i magodd, dywedodd: ‘When my mother died she, my sister, had become my mother, and more mother to me than any mother could ever have been’.Burton, Richard (Jenkins) (1925 – 1984), stage and film actor ↗Gethin Matthews, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned Richard Walter Jenkins ym Mhont-rhyd-y-fen ar 10 Tachwedd 1925, deuddegfed plentyn Richard Walter Jenkins, glöwr, ac Edith Thomas; wedi marw ei fam prin ddwy flynedd wedyn aeth i fyw at ei chwaer hynaf, Cecilia, yn Nhai-bach; roedd y teulu’n Gymraeg eu hiaith a chadwodd ei Gymraeg ar hyd ei oes; ysgol gynradd leol ac ysgol ramadeg Port Talbot, lle trosglwyddodd yr athro Saesneg ysbrydoledig Philip Burton ei angerdd am ddrama; daeth Burton yn warcheidwad iddo yn 1943 a chymerodd Richard ei gyfenw; chwe mis yn Rhydychen yn 1944 cyn gwasanaeth yn yr Awyrlu; eisoes wedi’i ddarganfod gan Emlyn Williams a’i gastio yn The Druid’s Rest; ysgrifennwyd ei ran gyntaf mewn ffilm iddo gan Emlyn Williams yn The Last Days of Dolwyn, a thra’n ffilmio cyfarfu â’r actores ifanc o Gymraes Sybil Williams, a briododd yn 1949 (merched Kate a Jessica); cododd ei yrfa pan ragorodd yn Stratford yn haf 1951 fel y Tywysog Hal a’r Brenin Harri V, ochr yn ochr â Hugh Griffith; rhoddodd cytundeb Twentieth Century Fox ryddid iddo ddilyn gyrfa yn Hollywood ac ar lwyfan Llundain, lle enillodd ei Shakespeare yn yr Old Vic ganmoliaeth eithriadol; galwodd ei gartref yn y Swistir yn Le Pays de Galles; canmoliaeth fawr am y sioe gerdd Camelot ar Broadway, 1960–61; Mark Antony yn Cleopatra gydag Elizabeth Taylor, a briododd ym Mawrth 1964, ac am ddegawd hwy oedd cwpl enwocaf y byd; perfformiadau cryf yn Becket, The Spy Who Came in from the Cold a Where Eagles Dare; enwebwyd am Wobr yr Academi saith gwaith; Equus a The Wild Geese; ymddangosiad olaf ar lwyfan yn Private Lives gydag Elizabeth Taylor; bu farw yng Ngenefa ar 5 Awst 1984; canolbwyntiodd sylwebwyr Cymreig ar sut y gorchfygodd Cymro balch bob rhwystr i ddod yn un o sêr ffilm mwyaf y byd; rhai o’i berfformiadau gorau oedd ei gyfweliadau, yn swyno cynulleidfa â’i lais hudolus; nid anghofiodd ei famwlad, ac efallai mai ef oedd llysgennad gorau Cymru yn yr ugeinfed ganrif; CBE 1970; BAFTA Actor Prydeinig Gorau 1966; Golden Globe 1978 am Equus; seren ar Rodfa Enwogion Hollywood ar 1 Mawrth 2013; ei archif a’i ddyddiaduron ym Mhrifysgol Abertawe; theatr yn dwyn ei enw yng Ngholeg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru, Caerdydd, gyda phenddelw efydd.
Ymhlith ei berfformiadau mawr ar y sgrin roedd Becket, The Spy Who Came in from the Cold, Who’s Afraid of Virginia Woolf?, Where Eagles Dare, ac yn ddiweddarach Equus, a enillodd Golden Globe iddo.FfynonellauBurton, Richard (Jenkins) (1925 – 1984), stage and film actor ↗Gethin Matthews, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned Richard Walter Jenkins ym Mhont-rhyd-y-fen ar 10 Tachwedd 1925, deuddegfed plentyn Richard Walter Jenkins, glöwr, ac Edith Thomas; wedi marw ei fam prin ddwy flynedd wedyn aeth i fyw at ei chwaer hynaf, Cecilia, yn Nhai-bach; roedd y teulu’n Gymraeg eu hiaith a chadwodd ei Gymraeg ar hyd ei oes; ysgol gynradd leol ac ysgol ramadeg Port Talbot, lle trosglwyddodd yr athro Saesneg ysbrydoledig Philip Burton ei angerdd am ddrama; daeth Burton yn warcheidwad iddo yn 1943 a chymerodd Richard ei gyfenw; chwe mis yn Rhydychen yn 1944 cyn gwasanaeth yn yr Awyrlu; eisoes wedi’i ddarganfod gan Emlyn Williams a’i gastio yn The Druid’s Rest; ysgrifennwyd ei ran gyntaf mewn ffilm iddo gan Emlyn Williams yn The Last Days of Dolwyn, a thra’n ffilmio cyfarfu â’r actores ifanc o Gymraes Sybil Williams, a briododd yn 1949 (merched Kate a Jessica); cododd ei yrfa pan ragorodd yn Stratford yn haf 1951 fel y Tywysog Hal a’r Brenin Harri V, ochr yn ochr â Hugh Griffith; rhoddodd cytundeb Twentieth Century Fox ryddid iddo ddilyn gyrfa yn Hollywood ac ar lwyfan Llundain, lle enillodd ei Shakespeare yn yr Old Vic ganmoliaeth eithriadol; galwodd ei gartref yn y Swistir yn Le Pays de Galles; canmoliaeth fawr am y sioe gerdd Camelot ar Broadway, 1960–61; Mark Antony yn Cleopatra gydag Elizabeth Taylor, a briododd ym Mawrth 1964, ac am ddegawd hwy oedd cwpl enwocaf y byd; perfformiadau cryf yn Becket, The Spy Who Came in from the Cold a Where Eagles Dare; enwebwyd am Wobr yr Academi saith gwaith; Equus a The Wild Geese; ymddangosiad olaf ar lwyfan yn Private Lives gydag Elizabeth Taylor; bu farw yng Ngenefa ar 5 Awst 1984; canolbwyntiodd sylwebwyr Cymreig ar sut y gorchfygodd Cymro balch bob rhwystr i ddod yn un o sêr ffilm mwyaf y byd; rhai o’i berfformiadau gorau oedd ei gyfweliadau, yn swyno cynulleidfa â’i lais hudolus; nid anghofiodd ei famwlad, ac efallai mai ef oedd llysgennad gorau Cymru yn yr ugeinfed ganrif; CBE 1970; BAFTA Actor Prydeinig Gorau 1966; Golden Globe 1978 am Equus; seren ar Rodfa Enwogion Hollywood ar 1 Mawrth 2013; ei archif a’i ddyddiaduron ym Mhrifysgol Abertawe; theatr yn dwyn ei enw yng Ngholeg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru, Caerdydd, gyda phenddelw efydd.Richard Burton ↗Wikipedia (Saesneg)Richard Burton CBE (ganed Richard Walter Jenkins, 10 Tachwedd 1925 – 5 Awst 1984), actor o Gymro a nodwyd am ei bresenoldeb grymus a’i lais bariton; ganed yn 2 Dan-y-bont, Pontrhydyfen, y deuddegfed o dri phlentyn ar ddeg teulu Cymraeg; ffilm gyntaf The Last Days of Dolwyn (1949); enwebiad cyntaf am Wobr yr Academi am My Cousin Rachel; sefydlodd ei hun yn actor Shakespeare: y Tywysog Hal a Harri V (1951), Hamlet (1953), Coriolanus (1953), Othello (1955); galwyd ef ‘olynydd naturiol Olivier’ gan Kenneth Tynan; BAFTA, Golden Globe a Grammy; Gwobr Tony am yr Actor Gorau mewn Sioe Gerdd fel y Brenin Arthur yn Camelot (1960); saith enwebiad am Wobr yr Academi, am My Cousin Rachel, The Robe, Becket, The Spy Who Came In from the Cold, Who’s Afraid of Virginia Woolf?, Anne of the Thousand Days ac Equus; serennodd mewn un ffilm ar ddeg gydag Elizabeth Taylor; enillodd dystysgrif mewn eisteddfod leol yn Neuadd y Dref Maesteg yn 1939; ymunodd â grŵp drama Canolfan Ieuenctid Tai-bach; ymhlith ei ffilmiau Under Milk Wood (1971); am ei chwaer Cis, a’i magodd, dywedodd: ‘When my mother died she, my sister, had become my mother, and more mother to me than any mother could ever have been’.
Galwodd ei gartref yn y Swistir yn Le Pays de Galles, Cymru. Actiodd yn nrama Saunders Lewis Brad ar y radio yn Gymraeg ac yn Saesneg, gydag Emlyn Williams a Siân Phillips, ac yn 1971 ymddangosodd yn ffilm Under Milk Wood Dylan Thomas. Mewn cyfweliadau swynai gynulleidfaoedd â’i lais hudolus a’i straeon.FfynonellauBurton, Richard (Jenkins) (1925 – 1984), stage and film actor ↗Gethin Matthews, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned Richard Walter Jenkins ym Mhont-rhyd-y-fen ar 10 Tachwedd 1925, deuddegfed plentyn Richard Walter Jenkins, glöwr, ac Edith Thomas; wedi marw ei fam prin ddwy flynedd wedyn aeth i fyw at ei chwaer hynaf, Cecilia, yn Nhai-bach; roedd y teulu’n Gymraeg eu hiaith a chadwodd ei Gymraeg ar hyd ei oes; ysgol gynradd leol ac ysgol ramadeg Port Talbot, lle trosglwyddodd yr athro Saesneg ysbrydoledig Philip Burton ei angerdd am ddrama; daeth Burton yn warcheidwad iddo yn 1943 a chymerodd Richard ei gyfenw; chwe mis yn Rhydychen yn 1944 cyn gwasanaeth yn yr Awyrlu; eisoes wedi’i ddarganfod gan Emlyn Williams a’i gastio yn The Druid’s Rest; ysgrifennwyd ei ran gyntaf mewn ffilm iddo gan Emlyn Williams yn The Last Days of Dolwyn, a thra’n ffilmio cyfarfu â’r actores ifanc o Gymraes Sybil Williams, a briododd yn 1949 (merched Kate a Jessica); cododd ei yrfa pan ragorodd yn Stratford yn haf 1951 fel y Tywysog Hal a’r Brenin Harri V, ochr yn ochr â Hugh Griffith; rhoddodd cytundeb Twentieth Century Fox ryddid iddo ddilyn gyrfa yn Hollywood ac ar lwyfan Llundain, lle enillodd ei Shakespeare yn yr Old Vic ganmoliaeth eithriadol; galwodd ei gartref yn y Swistir yn Le Pays de Galles; canmoliaeth fawr am y sioe gerdd Camelot ar Broadway, 1960–61; Mark Antony yn Cleopatra gydag Elizabeth Taylor, a briododd ym Mawrth 1964, ac am ddegawd hwy oedd cwpl enwocaf y byd; perfformiadau cryf yn Becket, The Spy Who Came in from the Cold a Where Eagles Dare; enwebwyd am Wobr yr Academi saith gwaith; Equus a The Wild Geese; ymddangosiad olaf ar lwyfan yn Private Lives gydag Elizabeth Taylor; bu farw yng Ngenefa ar 5 Awst 1984; canolbwyntiodd sylwebwyr Cymreig ar sut y gorchfygodd Cymro balch bob rhwystr i ddod yn un o sêr ffilm mwyaf y byd; rhai o’i berfformiadau gorau oedd ei gyfweliadau, yn swyno cynulleidfa â’i lais hudolus; nid anghofiodd ei famwlad, ac efallai mai ef oedd llysgennad gorau Cymru yn yr ugeinfed ganrif; CBE 1970; BAFTA Actor Prydeinig Gorau 1966; Golden Globe 1978 am Equus; seren ar Rodfa Enwogion Hollywood ar 1 Mawrth 2013; ei archif a’i ddyddiaduron ym Mhrifysgol Abertawe; theatr yn dwyn ei enw yng Ngholeg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru, Caerdydd, gyda phenddelw efydd.Richard Burton ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Richard Burton (10 Tachwedd 1925 – 5 Awst 1984), actor o Bontrhydyfen ger Port Talbot; ei enw bedydd oedd Richard Walter Jenkins, a chymerodd yr enw Burton ar ôl ei athro Saesneg Philip H. Burton; roedd yn Gymro Cymraeg ac yn falch o’r iaith; actiodd ar y radio yn nrama Saunders Lewis Brad yn y ddwy iaith, gydag Emlyn Williams, Siân Phillips a Clifford Evans, a’r cynhyrchydd Emyr Humphreys; bywgraffiad Cymraeg, Richard Burton: Seren Cymru, gan Gethin Matthews; bu farw yn Céligny, Genefa, ar 5 Awst 1984.Richard Burton ↗Wikipedia (Saesneg)Richard Burton CBE (ganed Richard Walter Jenkins, 10 Tachwedd 1925 – 5 Awst 1984), actor o Gymro a nodwyd am ei bresenoldeb grymus a’i lais bariton; ganed yn 2 Dan-y-bont, Pontrhydyfen, y deuddegfed o dri phlentyn ar ddeg teulu Cymraeg; ffilm gyntaf The Last Days of Dolwyn (1949); enwebiad cyntaf am Wobr yr Academi am My Cousin Rachel; sefydlodd ei hun yn actor Shakespeare: y Tywysog Hal a Harri V (1951), Hamlet (1953), Coriolanus (1953), Othello (1955); galwyd ef ‘olynydd naturiol Olivier’ gan Kenneth Tynan; BAFTA, Golden Globe a Grammy; Gwobr Tony am yr Actor Gorau mewn Sioe Gerdd fel y Brenin Arthur yn Camelot (1960); saith enwebiad am Wobr yr Academi, am My Cousin Rachel, The Robe, Becket, The Spy Who Came In from the Cold, Who’s Afraid of Virginia Woolf?, Anne of the Thousand Days ac Equus; serennodd mewn un ffilm ar ddeg gydag Elizabeth Taylor; enillodd dystysgrif mewn eisteddfod leol yn Neuadd y Dref Maesteg yn 1939; ymunodd â grŵp drama Canolfan Ieuenctid Tai-bach; ymhlith ei ffilmiau Under Milk Wood (1971); am ei chwaer Cis, a’i magodd, dywedodd: ‘When my mother died she, my sister, had become my mother, and more mother to me than any mother could ever have been’.
Bu farw Richard Burton yng Ngenefa ar 5 Awst 1984. I lygaid Cymreig, medd y Bywgraffiadur Cymreig, roedd yn Gymro balch a orchfygodd bob rhwystr i ddod yn un o sêr ffilm mwyaf y byd. Mae ei archif a’i ddyddiaduron ym Mhrifysgol Abertawe, mae theatr yng Ngholeg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru yng Nghaerdydd yn dwyn ei enw, ac yn 2013 cafodd seren ar Rodfa Enwogion Hollywood.FfynonellauBurton, Richard (Jenkins) (1925 – 1984), stage and film actor ↗Gethin Matthews, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned Richard Walter Jenkins ym Mhont-rhyd-y-fen ar 10 Tachwedd 1925, deuddegfed plentyn Richard Walter Jenkins, glöwr, ac Edith Thomas; wedi marw ei fam prin ddwy flynedd wedyn aeth i fyw at ei chwaer hynaf, Cecilia, yn Nhai-bach; roedd y teulu’n Gymraeg eu hiaith a chadwodd ei Gymraeg ar hyd ei oes; ysgol gynradd leol ac ysgol ramadeg Port Talbot, lle trosglwyddodd yr athro Saesneg ysbrydoledig Philip Burton ei angerdd am ddrama; daeth Burton yn warcheidwad iddo yn 1943 a chymerodd Richard ei gyfenw; chwe mis yn Rhydychen yn 1944 cyn gwasanaeth yn yr Awyrlu; eisoes wedi’i ddarganfod gan Emlyn Williams a’i gastio yn The Druid’s Rest; ysgrifennwyd ei ran gyntaf mewn ffilm iddo gan Emlyn Williams yn The Last Days of Dolwyn, a thra’n ffilmio cyfarfu â’r actores ifanc o Gymraes Sybil Williams, a briododd yn 1949 (merched Kate a Jessica); cododd ei yrfa pan ragorodd yn Stratford yn haf 1951 fel y Tywysog Hal a’r Brenin Harri V, ochr yn ochr â Hugh Griffith; rhoddodd cytundeb Twentieth Century Fox ryddid iddo ddilyn gyrfa yn Hollywood ac ar lwyfan Llundain, lle enillodd ei Shakespeare yn yr Old Vic ganmoliaeth eithriadol; galwodd ei gartref yn y Swistir yn Le Pays de Galles; canmoliaeth fawr am y sioe gerdd Camelot ar Broadway, 1960–61; Mark Antony yn Cleopatra gydag Elizabeth Taylor, a briododd ym Mawrth 1964, ac am ddegawd hwy oedd cwpl enwocaf y byd; perfformiadau cryf yn Becket, The Spy Who Came in from the Cold a Where Eagles Dare; enwebwyd am Wobr yr Academi saith gwaith; Equus a The Wild Geese; ymddangosiad olaf ar lwyfan yn Private Lives gydag Elizabeth Taylor; bu farw yng Ngenefa ar 5 Awst 1984; canolbwyntiodd sylwebwyr Cymreig ar sut y gorchfygodd Cymro balch bob rhwystr i ddod yn un o sêr ffilm mwyaf y byd; rhai o’i berfformiadau gorau oedd ei gyfweliadau, yn swyno cynulleidfa â’i lais hudolus; nid anghofiodd ei famwlad, ac efallai mai ef oedd llysgennad gorau Cymru yn yr ugeinfed ganrif; CBE 1970; BAFTA Actor Prydeinig Gorau 1966; Golden Globe 1978 am Equus; seren ar Rodfa Enwogion Hollywood ar 1 Mawrth 2013; ei archif a’i ddyddiaduron ym Mhrifysgol Abertawe; theatr yn dwyn ei enw yng Ngholeg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru, Caerdydd, gyda phenddelw efydd.Richard Burton ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Richard Burton (10 Tachwedd 1925 – 5 Awst 1984), actor o Bontrhydyfen ger Port Talbot; ei enw bedydd oedd Richard Walter Jenkins, a chymerodd yr enw Burton ar ôl ei athro Saesneg Philip H. Burton; roedd yn Gymro Cymraeg ac yn falch o’r iaith; actiodd ar y radio yn nrama Saunders Lewis Brad yn y ddwy iaith, gydag Emlyn Williams, Siân Phillips a Clifford Evans, a’r cynhyrchydd Emyr Humphreys; bywgraffiad Cymraeg, Richard Burton: Seren Cymru, gan Gethin Matthews; bu farw yn Céligny, Genefa, ar 5 Awst 1984.
Mae’r BBC yn darlledu drama i leisiau Dylan Thomas, Under Milk Wood, gyda Richard Burton yn Llais Cyntaf.
Under Milk WoodMae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Actorion o Gymru a enillodd wobrau mwyaf y byd.
1/10Ray Milland 1907–1986HG
2/10Hugh Griffith 1912–1980RB
3/10Richard Burton 1925–1984DP
4/10Y Fonesig Siân Phillips born 1933SH
5/10Syr Anthony Hopkins born 1937CZ
6/10Catherine Zeta-Jones born 1969MS
7/10Michael Sheen born 1969IG
8/10Ioan Gruffudd born 1973LE
9/10Luke Evans b. 1979TE
10/10Taron Egerton b. 1989Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward LloydFe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.
Billy HughesPrif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeAthro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.
Syr John Morris-JonesYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf