Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

1913–1983

Dai Rees

Y golffiwr o Fro Morgannwg a arweiniodd Brydain Fawr i fuddugoliaeth yng Nghwpan Ryder 1957, eu buddugoliaeth gyntaf dros yr Americanwyr ers pedair blynedd ar hugain.

Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 5 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1913–1983 (wedi’i gofnodi) Y capten a enillodd Gwpan Ryder Cymru’r Ugeinfed Ganrif Chwaraeon
Dai Rees yn 1936
Dai Rees yn 1936 · Llun: Wikimedia Commons · Bassano Ltd, Parth cyhoeddus

Roedd Dai Rees, mab i golffiwr proffesiynol o Ffont-y-gari ym Mro Morgannwg, yn un o brif golffwyr Prydain o boptu’r Ail Ryfel Byd. Yn 1957 bu’n gapten tîm Prydain Fawr a gurodd yr Unol Daleithiau yng Nghwpan Ryder yn Lindrick, yr unig dro i’r Americanwyr ei golli rhwng 1933 a 1985, a phleidleisiodd Prydain ef yn Bersonoliaeth Chwaraeon y Flwyddyn.

Ganed31 Mawrth 1913, Ffont-y-gari, ger y Barri
ClwbAberdâr, yna South Herts, Totteridge, am 37 mlynedd
Cwpan RyderDeg tîm o 1937; capten bum gwaith
Diwrnod mawrBuddugoliaeth dros yr Unol Daleithiau yn Lindrick, 1957
Teitlau39, gan gynnwys Pencampwriaethau Agored Iwerddon, Gwlad Belg a’r Swistir
AnrhydeddauPersonoliaeth Chwaraeon y Flwyddyn y BBC 1957; CBE 1958
Bu farw15 Tachwedd 1983, Barnet

Ei eni ar y cwrs golff#

Ganed David James Rees yn Ffont-y-gari, ger y Barri, ar 31 Mawrth 1913. Roedd ei dad, David Evans Rees, yn broffesiynol Clwb Golff y Leys ym Mro Morgannwg, a’i fam, Louisa, yn stiward yn yr un clwb, felly magwyd ef gyda’r gêm a dechreuodd chwarae yn bump oed. Aeth i’r ysgol yn Sain Tathan ac ym Mharc Jenner yn y Barri.

Aberdâr#

Yn 1925 daeth ei dad yn broffesiynol Clwb Golff Aberdâr yn Abernant, a symudodd y teulu yno. Yn 1929 dechreuodd Dai ei yrfa ei hun yn gynorthwyydd i’w dad, a buan y gwnaeth ei enw, gan ennill Pencampwriaeth Cynorthwywyr y PGA yn 1935 a 1936.

South Herts#

Yn 1937 dilynodd yr enwog Harry Vardon yn broffesiynol Clwb Golff South Herts yn Totteridge, ac arhosodd gyda’r clwb am dri deg saith o flynyddoedd. Yn 1939 priododd Eunice Thomas. Yn yr Ail Ryfel Byd gwasanaethodd yn y Llu Awyr, yn gyfrifol am hyfforddiant corfforol, am gyfnod yn y Dwyrain Canol.

Pencampwr ar draws y byd#

Daeth yn arwr i dyrfaoedd golff ac enillodd dri deg naw o brif deitlau, yn eu plith Pencampwriaethau Agored Iwerddon, Gwlad Belg a’r Swistir, Pencampwriaeth PGA De Affrica, dau Feistri Prydain a phedair Gornest Match Play News of the World. Daeth yn ail deirgwaith yn y Bencampwriaeth Agored, i Ben Hogan yn 1953, Peter Thomson yn 1954 ac Arnold Palmer yn 1961.

Lindrick, 1957#

Chwaraeodd Dai Rees dros Brydain Fawr mewn deg Cwpan Ryder o 1937 a bu’n gapten bum gwaith. Daeth uchafbwynt ei yrfa yn Lindrick yn Swydd Efrog yn 1957, pan gurodd ei dîm yr Unol Daleithiau o saith pwynt a hanner i bedwar a hanner, yr unig dro i’r Americanwyr golli Cwpan Ryder rhwng 1933 a 1985.

Y flwyddyn honno pleidleisiwyd ef yn Bersonoliaeth Chwaraeon y Flwyddyn y BBC, ac yn Anrhydeddau’r Flwyddyn Newydd 1958 gwnaed ef yn CBE am ei wasanaeth i golff.

Chwarae dros Gymru#

Chwaraeodd dros Gymru yng Nghwpan Canada naw gwaith rhwng 1954 a 1964, ac yn ddiweddarach bu’n gapten tîm Cymru yn y Double Diamond International. Roedd yn falch o’i wreiddiau Cymreig bob amser.

Yn dal i ennill yn drigain#

Cadwodd ei hun yn heini drwy ei oes ac anogodd chwaraewyr eraill i wneud yr un fath. Yn ei bumdegau cyrhaeddodd rownd derfynol Match Play News of the World yn 1967 a 1969, gan guro dynion hanner ei oed, ac yn drigain oed roedd yn ail yn y Martini International.

Ysgrifennwr ar golff#

Ysgrifennai am golff i’r papurau cenedlaethol a chyhoeddodd bum llyfr, yn eu plith Golf My Way, The Key to Golf a Thirty Years of Championship Golf.

Ei gofio#

Bu farw Dai Rees, cefnogwr brwd i Arsenal, yn Barnet ar 15 Tachwedd 1983, yn saith deg oed, ac mae ei lwch yn Eglwys Sant Andreas, Totteridge. Yn 2008 daeth ei ferch, Gill Williams, yn gapten ei hen glwb, South Herts.

Hefyd yn yr oes hon

1861–1947

Syr John Edward Lloyd

Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)

Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.

Syr John Edward Lloyd
1862–1952

Billy Hughes

Prif Weinidog Cymraeg Awstralia (wedi’i gofnodi)

Fe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.

Billy Hughes
1863–1945

David Lloyd George

Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)

Prif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.

David Lloyd George
1864–1929

Syr John Morris-Jones

A osododd reolau’r Gymraeg a’r gynghanedd (wedi’i gofnodi)

Athro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.

Syr John Morris-Jones

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf