Syr John Edward Lloyd
Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward Lloyd
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1911–1991
Ffisegydd o Abertawe a adeiladodd y radar cyntaf a oedd yn ddigon bach i hedfan mewn awyren, ac a arloesodd seryddiaeth radio yn Awstralia wedyn.
Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Mab i weithiwr dur o’r Cocyd yn Abertawe oedd Edward George Bowen, ‘Taffy’ i’w gydweithwyr, a roddodd radar mewn awyrennau. Helpodd ei radar awyr i ennill Brwydr Prydain a Brwydr yr Iwerydd, cariodd gyfrinach y magnetron ceudod i America yn 1940, ac yn Awstralia cododd y telesgop radio mawr yn Parkes a ddaeth â chamau cyntaf dyn ar y Lleuad i setiau teledu’r byd.FfynonellauBowen, Edward George (1911 – 1991), developer of radar and an early radio astronomer ↗Mary Auronwy James, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 14 Ionawr 1911, ieuengaf pedwar plentyn George Bowen, gweithiwr dur mewn gwaith tun, ac Ellen Ann (gynt Owen) o’r Cocyd, Abertawe; Ysgol Gynradd Sgeti, ysgoloriaethau i Ysgol Uwchradd y Dref, Abertawe, a Choleg y Brifysgol, Abertawe, BSc Ffiseg dosbarth cyntaf 1930, MSc 1931; gweithiodd dan E. V. Appleton yng Ngholeg y Brenin, Llundain, rhan o 1933–34 yng Ngorsaf Ymchwil Radio Slough, PhD 1934; sylwodd R. A. Watson-Watt arno a’i recriwtio yn un o dîm o bump i Orfordness wedi’r arddangosiad ym mis Chwefror 1935 fod tonnau radio’n cael eu hadlewyrchu gan awyren; erbyn dechrau 1936 roedd awyrennau’n cael eu canfod o 100 milltir; ymgymerodd Bowen â gosod radar mewn awyrennau; cafodd radar awyrennau i ganfod a rhyng-gipio awyrennau ac i ganfod llongau tanfor effaith fawr ar ennill Brwydr Prydain a Brwydr yr Iwerydd; OBE 1941, Medal Rhyddid yr Unol Daleithiau 1947; Awst 1940 yn un o saith aelod cenhadaeth Tizard i’r Unol Daleithiau a Chanada, gyda magnetron ceudod cynnar; cydweithiodd ag MIT ac ysgrifennodd y fanyleb ddrafft gyntaf; cyrhaeddodd Sydney 1 Ionawr 1944 i ymuno ag Adran Radioffiseg CSIRO, Pennaeth yr Adran Mai 1946; cafodd Awstralia delesgop radio mwyaf pwerus y byd drwy ei waith dylunio a’i ymdrech i godi arian (Sefydliad Rockefeller, Corfforaeth Carnegie); chwaraeodd y telesgop 210 troedfedd yn Parkes ran hanfodol yng nglaniadau Apollo ar y lleuad, a thrwyddo gwelodd y byd gamau cyntaf dyn ar y lleuad; hadu cymylau o 1947; Offer Mesur Pellter i awyrennau sifil; Gwobr Thurlow 1950; DSc Sydney 1957; CBE 1962; FRS 1975; is-lywydd Academi Wyddoniaeth Awstralia 1962–63; cadeirydd Bwrdd Telesgop Eingl-Awstralaidd 1967–73; Radar Days (1987); arhosodd yn Gymro ymroddedig, ac yn y frwydr am wasanaeth radio annibynnol i Gymru, pan ddywedodd technegwyr y BBC ei fod yn amhosibl, rhoddodd ffeithiau a brofodd yn wahanol a chafodd Cymru ei gwasanaeth radio; priododd Enid Vesta Williams o Gastell-nedd 1938, tri mab; bu farw 12 Awst 1991, Sydney.Edward George Bowen ↗Wikipedia (Saesneg)Edward George ‘Taffy’ Bowen CBE FRS (14 Ionawr 1911 – 12 Awst 1991), ffisegydd o Gymro a wnaeth gyfraniad mawr i radar ac a oedd yn un o’r seryddwyr radio cynnar; ganed yn y Cocyd, Abertawe, a’i dad yn weithiwr dur; o oedran cynnar yn caru radio a chriced; un o’r tîm o bump yn Orfordness yn 1935, lle mai ei waith oedd adeiladu’r trosglwyddydd, gan godi ei bŵer i dros 100 cilowat; canfod yr awyren gyntaf 17 Mehefin 1935; ar ei gais ei hun symudodd at roi radar mewn awyrennau; datrysodd y cyflenwad pŵer gydag eiliadur a yrrid gan yr injan a pherswadiodd ICI i wneud y ceblau amledd radio cyntaf ag inswleiddio polythen solet; Medi 1937 canfu dair prif long o Lynges Prydain ym Môr y Gogledd mewn gwelededd gwael; yn Sain Tathan wedi i’r rhyfel ddechrau; erbyn Rhagfyr 1940 gallai awyrennau ganfod llongau tanfor hyd at 15 milltir; ym mis Mai 1941 saethwyd dros 100 o awyrennau’r gelyn i lawr yn y nos gyda radar; ar Genhadaeth Tizard 1940 aeth â magnetron ceudod cynnar i America, a phrofwyd y radar 10 cm awyr arbrofol Americanaidd cyntaf gyda Bowen ar ei bwrdd ym mis Mawrth 1941; bu Cenhadaeth Tizard yn llwyddiannus iawn bron yn llwyr oherwydd y wybodaeth a roddodd Bowen; yn 1954 perswadiodd Gorfforaeth Carnegie i roi $250,000 at delesgop radio mawr yn Awstralia; y telesgop 210 troedfedd yn Parkes, De Cymru Newydd.
| Ganed | 14 Ionawr 1911, y Cocyd, Abertawe |
|---|---|
| Astudio | Coleg y Brifysgol, Abertawe; Coleg y Brenin, Llundain |
| Radar | Un o’r tîm cyntaf o bump, Orfordness, 1935 |
| Cenhadaeth | Cenhadaeth Tizard i America a Chanada, 1940 |
| Telesgop | Y ddysgl 210 troedfedd yn Parkes, De Cymru Newydd |
| Anrhydeddau | OBE 1941, CBE 1962, Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol 1975 |
| Bu farw | 12 Awst 1991, Sydney |
Ganed Edward Bowen ar 14 Ionawr 1911, yr ieuengaf o bedwar plentyn George Bowen, a weithiai mewn gwaith tun yn Abertawe, ac Ellen Ann Owen. O oedran cynnar roedd yn caru radio a chriced. Aeth ysgoloriaethau ag ef o Ysgol Gynradd Sgeti i Ysgol Uwchradd y Dref ac i Goleg y Brifysgol, Abertawe, lle cafodd radd dosbarth cyntaf mewn ffiseg yn 1930.FfynonellauBowen, Edward George (1911 – 1991), developer of radar and an early radio astronomer ↗Mary Auronwy James, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 14 Ionawr 1911, ieuengaf pedwar plentyn George Bowen, gweithiwr dur mewn gwaith tun, ac Ellen Ann (gynt Owen) o’r Cocyd, Abertawe; Ysgol Gynradd Sgeti, ysgoloriaethau i Ysgol Uwchradd y Dref, Abertawe, a Choleg y Brifysgol, Abertawe, BSc Ffiseg dosbarth cyntaf 1930, MSc 1931; gweithiodd dan E. V. Appleton yng Ngholeg y Brenin, Llundain, rhan o 1933–34 yng Ngorsaf Ymchwil Radio Slough, PhD 1934; sylwodd R. A. Watson-Watt arno a’i recriwtio yn un o dîm o bump i Orfordness wedi’r arddangosiad ym mis Chwefror 1935 fod tonnau radio’n cael eu hadlewyrchu gan awyren; erbyn dechrau 1936 roedd awyrennau’n cael eu canfod o 100 milltir; ymgymerodd Bowen â gosod radar mewn awyrennau; cafodd radar awyrennau i ganfod a rhyng-gipio awyrennau ac i ganfod llongau tanfor effaith fawr ar ennill Brwydr Prydain a Brwydr yr Iwerydd; OBE 1941, Medal Rhyddid yr Unol Daleithiau 1947; Awst 1940 yn un o saith aelod cenhadaeth Tizard i’r Unol Daleithiau a Chanada, gyda magnetron ceudod cynnar; cydweithiodd ag MIT ac ysgrifennodd y fanyleb ddrafft gyntaf; cyrhaeddodd Sydney 1 Ionawr 1944 i ymuno ag Adran Radioffiseg CSIRO, Pennaeth yr Adran Mai 1946; cafodd Awstralia delesgop radio mwyaf pwerus y byd drwy ei waith dylunio a’i ymdrech i godi arian (Sefydliad Rockefeller, Corfforaeth Carnegie); chwaraeodd y telesgop 210 troedfedd yn Parkes ran hanfodol yng nglaniadau Apollo ar y lleuad, a thrwyddo gwelodd y byd gamau cyntaf dyn ar y lleuad; hadu cymylau o 1947; Offer Mesur Pellter i awyrennau sifil; Gwobr Thurlow 1950; DSc Sydney 1957; CBE 1962; FRS 1975; is-lywydd Academi Wyddoniaeth Awstralia 1962–63; cadeirydd Bwrdd Telesgop Eingl-Awstralaidd 1967–73; Radar Days (1987); arhosodd yn Gymro ymroddedig, ac yn y frwydr am wasanaeth radio annibynnol i Gymru, pan ddywedodd technegwyr y BBC ei fod yn amhosibl, rhoddodd ffeithiau a brofodd yn wahanol a chafodd Cymru ei gwasanaeth radio; priododd Enid Vesta Williams o Gastell-nedd 1938, tri mab; bu farw 12 Awst 1991, Sydney.Edward George Bowen ↗Wikipedia (Saesneg)Edward George ‘Taffy’ Bowen CBE FRS (14 Ionawr 1911 – 12 Awst 1991), ffisegydd o Gymro a wnaeth gyfraniad mawr i radar ac a oedd yn un o’r seryddwyr radio cynnar; ganed yn y Cocyd, Abertawe, a’i dad yn weithiwr dur; o oedran cynnar yn caru radio a chriced; un o’r tîm o bump yn Orfordness yn 1935, lle mai ei waith oedd adeiladu’r trosglwyddydd, gan godi ei bŵer i dros 100 cilowat; canfod yr awyren gyntaf 17 Mehefin 1935; ar ei gais ei hun symudodd at roi radar mewn awyrennau; datrysodd y cyflenwad pŵer gydag eiliadur a yrrid gan yr injan a pherswadiodd ICI i wneud y ceblau amledd radio cyntaf ag inswleiddio polythen solet; Medi 1937 canfu dair prif long o Lynges Prydain ym Môr y Gogledd mewn gwelededd gwael; yn Sain Tathan wedi i’r rhyfel ddechrau; erbyn Rhagfyr 1940 gallai awyrennau ganfod llongau tanfor hyd at 15 milltir; ym mis Mai 1941 saethwyd dros 100 o awyrennau’r gelyn i lawr yn y nos gyda radar; ar Genhadaeth Tizard 1940 aeth â magnetron ceudod cynnar i America, a phrofwyd y radar 10 cm awyr arbrofol Americanaidd cyntaf gyda Bowen ar ei bwrdd ym mis Mawrth 1941; bu Cenhadaeth Tizard yn llwyddiannus iawn bron yn llwyr oherwydd y wybodaeth a roddodd Bowen; yn 1954 perswadiodd Gorfforaeth Carnegie i roi $250,000 at delesgop radio mawr yn Awstralia; y telesgop 210 troedfedd yn Parkes, De Cymru Newydd.
Aeth ymlaen i ymchwilio dan yr Athro Edward Appleton yng Ngholeg y Brenin, Llundain, gan dreulio llawer o 1933 a 1934 yng Ngorsaf Ymchwil Radio Slough. Yno y sylwodd Robert Watson-Watt arno.FfynonellauBowen, Edward George (1911 – 1991), developer of radar and an early radio astronomer ↗Mary Auronwy James, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 14 Ionawr 1911, ieuengaf pedwar plentyn George Bowen, gweithiwr dur mewn gwaith tun, ac Ellen Ann (gynt Owen) o’r Cocyd, Abertawe; Ysgol Gynradd Sgeti, ysgoloriaethau i Ysgol Uwchradd y Dref, Abertawe, a Choleg y Brifysgol, Abertawe, BSc Ffiseg dosbarth cyntaf 1930, MSc 1931; gweithiodd dan E. V. Appleton yng Ngholeg y Brenin, Llundain, rhan o 1933–34 yng Ngorsaf Ymchwil Radio Slough, PhD 1934; sylwodd R. A. Watson-Watt arno a’i recriwtio yn un o dîm o bump i Orfordness wedi’r arddangosiad ym mis Chwefror 1935 fod tonnau radio’n cael eu hadlewyrchu gan awyren; erbyn dechrau 1936 roedd awyrennau’n cael eu canfod o 100 milltir; ymgymerodd Bowen â gosod radar mewn awyrennau; cafodd radar awyrennau i ganfod a rhyng-gipio awyrennau ac i ganfod llongau tanfor effaith fawr ar ennill Brwydr Prydain a Brwydr yr Iwerydd; OBE 1941, Medal Rhyddid yr Unol Daleithiau 1947; Awst 1940 yn un o saith aelod cenhadaeth Tizard i’r Unol Daleithiau a Chanada, gyda magnetron ceudod cynnar; cydweithiodd ag MIT ac ysgrifennodd y fanyleb ddrafft gyntaf; cyrhaeddodd Sydney 1 Ionawr 1944 i ymuno ag Adran Radioffiseg CSIRO, Pennaeth yr Adran Mai 1946; cafodd Awstralia delesgop radio mwyaf pwerus y byd drwy ei waith dylunio a’i ymdrech i godi arian (Sefydliad Rockefeller, Corfforaeth Carnegie); chwaraeodd y telesgop 210 troedfedd yn Parkes ran hanfodol yng nglaniadau Apollo ar y lleuad, a thrwyddo gwelodd y byd gamau cyntaf dyn ar y lleuad; hadu cymylau o 1947; Offer Mesur Pellter i awyrennau sifil; Gwobr Thurlow 1950; DSc Sydney 1957; CBE 1962; FRS 1975; is-lywydd Academi Wyddoniaeth Awstralia 1962–63; cadeirydd Bwrdd Telesgop Eingl-Awstralaidd 1967–73; Radar Days (1987); arhosodd yn Gymro ymroddedig, ac yn y frwydr am wasanaeth radio annibynnol i Gymru, pan ddywedodd technegwyr y BBC ei fod yn amhosibl, rhoddodd ffeithiau a brofodd yn wahanol a chafodd Cymru ei gwasanaeth radio; priododd Enid Vesta Williams o Gastell-nedd 1938, tri mab; bu farw 12 Awst 1991, Sydney.Edward George Bowen ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: gwyddonydd a dyfeisiwr o Gymru (14 Ionawr 1911 – 12 Awst 1991); ganed yn y Cocyd ger Abertawe, lle’r aeth i’r coleg; rhwng 1933 ac 1934 bu’n gweithio yn Slough dan ddylanwad Robert Watson-Watt; tua diwedd 1935 symudodd y tîm cyfan i Bawdsey Manor, Suffolk, i weithio ar y radar newydd; Bowen fu’n gyfrifol am ddyfeisio radar ar gyfer awyrennau; yn 1940 aeth i’r Unol Daleithiau a Chanada i rannu gwybodaeth, gan gludo’r magnetron ceudod; cododd y telesgop radio 210 troedfedd yn Parkes, De Cymru Newydd; ymddeolodd 1971; OBE 1941, Medal Rhyddid America 1947, CBE 1962.
Ym mis Chwefror 1935 dangoswyd bod tonnau radio’n bownsio’n ôl oddi ar awyren, a recriwtiwyd Bowen yn un o dîm o bump a anfonwyd i Orfordness i adeiladu radar a weithiai. Ei waith ef oedd y trosglwyddydd, a chododd ei bŵer yn fuan i dros 100 cilowat. Canfuwyd yr awyren gyntaf ar 17 Mehefin 1935, ac erbyn dechrau 1936 gellid gweld awyrennau gan milltir i ffwrdd, felly dechreuwyd ar gadwyn o orsafoedd radar.FfynonellauBowen, Edward George (1911 – 1991), developer of radar and an early radio astronomer ↗Mary Auronwy James, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 14 Ionawr 1911, ieuengaf pedwar plentyn George Bowen, gweithiwr dur mewn gwaith tun, ac Ellen Ann (gynt Owen) o’r Cocyd, Abertawe; Ysgol Gynradd Sgeti, ysgoloriaethau i Ysgol Uwchradd y Dref, Abertawe, a Choleg y Brifysgol, Abertawe, BSc Ffiseg dosbarth cyntaf 1930, MSc 1931; gweithiodd dan E. V. Appleton yng Ngholeg y Brenin, Llundain, rhan o 1933–34 yng Ngorsaf Ymchwil Radio Slough, PhD 1934; sylwodd R. A. Watson-Watt arno a’i recriwtio yn un o dîm o bump i Orfordness wedi’r arddangosiad ym mis Chwefror 1935 fod tonnau radio’n cael eu hadlewyrchu gan awyren; erbyn dechrau 1936 roedd awyrennau’n cael eu canfod o 100 milltir; ymgymerodd Bowen â gosod radar mewn awyrennau; cafodd radar awyrennau i ganfod a rhyng-gipio awyrennau ac i ganfod llongau tanfor effaith fawr ar ennill Brwydr Prydain a Brwydr yr Iwerydd; OBE 1941, Medal Rhyddid yr Unol Daleithiau 1947; Awst 1940 yn un o saith aelod cenhadaeth Tizard i’r Unol Daleithiau a Chanada, gyda magnetron ceudod cynnar; cydweithiodd ag MIT ac ysgrifennodd y fanyleb ddrafft gyntaf; cyrhaeddodd Sydney 1 Ionawr 1944 i ymuno ag Adran Radioffiseg CSIRO, Pennaeth yr Adran Mai 1946; cafodd Awstralia delesgop radio mwyaf pwerus y byd drwy ei waith dylunio a’i ymdrech i godi arian (Sefydliad Rockefeller, Corfforaeth Carnegie); chwaraeodd y telesgop 210 troedfedd yn Parkes ran hanfodol yng nglaniadau Apollo ar y lleuad, a thrwyddo gwelodd y byd gamau cyntaf dyn ar y lleuad; hadu cymylau o 1947; Offer Mesur Pellter i awyrennau sifil; Gwobr Thurlow 1950; DSc Sydney 1957; CBE 1962; FRS 1975; is-lywydd Academi Wyddoniaeth Awstralia 1962–63; cadeirydd Bwrdd Telesgop Eingl-Awstralaidd 1967–73; Radar Days (1987); arhosodd yn Gymro ymroddedig, ac yn y frwydr am wasanaeth radio annibynnol i Gymru, pan ddywedodd technegwyr y BBC ei fod yn amhosibl, rhoddodd ffeithiau a brofodd yn wahanol a chafodd Cymru ei gwasanaeth radio; priododd Enid Vesta Williams o Gastell-nedd 1938, tri mab; bu farw 12 Awst 1991, Sydney.Edward George Bowen ↗Wikipedia (Saesneg)Edward George ‘Taffy’ Bowen CBE FRS (14 Ionawr 1911 – 12 Awst 1991), ffisegydd o Gymro a wnaeth gyfraniad mawr i radar ac a oedd yn un o’r seryddwyr radio cynnar; ganed yn y Cocyd, Abertawe, a’i dad yn weithiwr dur; o oedran cynnar yn caru radio a chriced; un o’r tîm o bump yn Orfordness yn 1935, lle mai ei waith oedd adeiladu’r trosglwyddydd, gan godi ei bŵer i dros 100 cilowat; canfod yr awyren gyntaf 17 Mehefin 1935; ar ei gais ei hun symudodd at roi radar mewn awyrennau; datrysodd y cyflenwad pŵer gydag eiliadur a yrrid gan yr injan a pherswadiodd ICI i wneud y ceblau amledd radio cyntaf ag inswleiddio polythen solet; Medi 1937 canfu dair prif long o Lynges Prydain ym Môr y Gogledd mewn gwelededd gwael; yn Sain Tathan wedi i’r rhyfel ddechrau; erbyn Rhagfyr 1940 gallai awyrennau ganfod llongau tanfor hyd at 15 milltir; ym mis Mai 1941 saethwyd dros 100 o awyrennau’r gelyn i lawr yn y nos gyda radar; ar Genhadaeth Tizard 1940 aeth â magnetron ceudod cynnar i America, a phrofwyd y radar 10 cm awyr arbrofol Americanaidd cyntaf gyda Bowen ar ei bwrdd ym mis Mawrth 1941; bu Cenhadaeth Tizard yn llwyddiannus iawn bron yn llwyr oherwydd y wybodaeth a roddodd Bowen; yn 1954 perswadiodd Gorfforaeth Carnegie i roi $250,000 at delesgop radio mawr yn Awstralia; y telesgop 210 troedfedd yn Parkes, De Cymru Newydd.
Yna ymgymerodd Bowen â thasg a ymddangosai’n amhosibl: rhoi radar mewn awyren. Datrysodd broblem y pŵer gydag eiliadur a yrrid gan yr injan, a pherswadiodd ICI i wneud y ceblau radio cyntaf wedi’u hinswleiddio â pholythen solet. Ym mis Medi 1937, wrth hedfan dros Fôr y Gogledd mewn gwelededd gwael, canfu ei radar dair o longau mawr llynges Prydain.FfynonellauBowen, Edward George (1911 – 1991), developer of radar and an early radio astronomer ↗Mary Auronwy James, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 14 Ionawr 1911, ieuengaf pedwar plentyn George Bowen, gweithiwr dur mewn gwaith tun, ac Ellen Ann (gynt Owen) o’r Cocyd, Abertawe; Ysgol Gynradd Sgeti, ysgoloriaethau i Ysgol Uwchradd y Dref, Abertawe, a Choleg y Brifysgol, Abertawe, BSc Ffiseg dosbarth cyntaf 1930, MSc 1931; gweithiodd dan E. V. Appleton yng Ngholeg y Brenin, Llundain, rhan o 1933–34 yng Ngorsaf Ymchwil Radio Slough, PhD 1934; sylwodd R. A. Watson-Watt arno a’i recriwtio yn un o dîm o bump i Orfordness wedi’r arddangosiad ym mis Chwefror 1935 fod tonnau radio’n cael eu hadlewyrchu gan awyren; erbyn dechrau 1936 roedd awyrennau’n cael eu canfod o 100 milltir; ymgymerodd Bowen â gosod radar mewn awyrennau; cafodd radar awyrennau i ganfod a rhyng-gipio awyrennau ac i ganfod llongau tanfor effaith fawr ar ennill Brwydr Prydain a Brwydr yr Iwerydd; OBE 1941, Medal Rhyddid yr Unol Daleithiau 1947; Awst 1940 yn un o saith aelod cenhadaeth Tizard i’r Unol Daleithiau a Chanada, gyda magnetron ceudod cynnar; cydweithiodd ag MIT ac ysgrifennodd y fanyleb ddrafft gyntaf; cyrhaeddodd Sydney 1 Ionawr 1944 i ymuno ag Adran Radioffiseg CSIRO, Pennaeth yr Adran Mai 1946; cafodd Awstralia delesgop radio mwyaf pwerus y byd drwy ei waith dylunio a’i ymdrech i godi arian (Sefydliad Rockefeller, Corfforaeth Carnegie); chwaraeodd y telesgop 210 troedfedd yn Parkes ran hanfodol yng nglaniadau Apollo ar y lleuad, a thrwyddo gwelodd y byd gamau cyntaf dyn ar y lleuad; hadu cymylau o 1947; Offer Mesur Pellter i awyrennau sifil; Gwobr Thurlow 1950; DSc Sydney 1957; CBE 1962; FRS 1975; is-lywydd Academi Wyddoniaeth Awstralia 1962–63; cadeirydd Bwrdd Telesgop Eingl-Awstralaidd 1967–73; Radar Days (1987); arhosodd yn Gymro ymroddedig, ac yn y frwydr am wasanaeth radio annibynnol i Gymru, pan ddywedodd technegwyr y BBC ei fod yn amhosibl, rhoddodd ffeithiau a brofodd yn wahanol a chafodd Cymru ei gwasanaeth radio; priododd Enid Vesta Williams o Gastell-nedd 1938, tri mab; bu farw 12 Awst 1991, Sydney.Edward George Bowen ↗Wikipedia (Saesneg)Edward George ‘Taffy’ Bowen CBE FRS (14 Ionawr 1911 – 12 Awst 1991), ffisegydd o Gymro a wnaeth gyfraniad mawr i radar ac a oedd yn un o’r seryddwyr radio cynnar; ganed yn y Cocyd, Abertawe, a’i dad yn weithiwr dur; o oedran cynnar yn caru radio a chriced; un o’r tîm o bump yn Orfordness yn 1935, lle mai ei waith oedd adeiladu’r trosglwyddydd, gan godi ei bŵer i dros 100 cilowat; canfod yr awyren gyntaf 17 Mehefin 1935; ar ei gais ei hun symudodd at roi radar mewn awyrennau; datrysodd y cyflenwad pŵer gydag eiliadur a yrrid gan yr injan a pherswadiodd ICI i wneud y ceblau amledd radio cyntaf ag inswleiddio polythen solet; Medi 1937 canfu dair prif long o Lynges Prydain ym Môr y Gogledd mewn gwelededd gwael; yn Sain Tathan wedi i’r rhyfel ddechrau; erbyn Rhagfyr 1940 gallai awyrennau ganfod llongau tanfor hyd at 15 milltir; ym mis Mai 1941 saethwyd dros 100 o awyrennau’r gelyn i lawr yn y nos gyda radar; ar Genhadaeth Tizard 1940 aeth â magnetron ceudod cynnar i America, a phrofwyd y radar 10 cm awyr arbrofol Americanaidd cyntaf gyda Bowen ar ei bwrdd ym mis Mawrth 1941; bu Cenhadaeth Tizard yn llwyddiannus iawn bron yn llwyr oherwydd y wybodaeth a roddodd Bowen; yn 1954 perswadiodd Gorfforaeth Carnegie i roi $250,000 at delesgop radio mawr yn Awstralia; y telesgop 210 troedfedd yn Parkes, De Cymru Newydd.
Pan ddaeth y rhyfel symudodd ei dîm i Sain Tathan ym Mro Morgannwg. Erbyn Rhagfyr 1940 gallai awyrennau ganfod llongau tanfor hyd at bymtheg milltir i ffwrdd, ac ym mis Mai 1941 dygwyd dros gant o awyrennau’r gelyn i lawr yn y nos gyda chymorth radar. Cafodd ei waith effaith fawr ar ennill Brwydr Prydain a Brwydr yr Iwerydd, a gwnaed ef yn OBE yn 1941.FfynonellauBowen, Edward George (1911 – 1991), developer of radar and an early radio astronomer ↗Mary Auronwy James, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 14 Ionawr 1911, ieuengaf pedwar plentyn George Bowen, gweithiwr dur mewn gwaith tun, ac Ellen Ann (gynt Owen) o’r Cocyd, Abertawe; Ysgol Gynradd Sgeti, ysgoloriaethau i Ysgol Uwchradd y Dref, Abertawe, a Choleg y Brifysgol, Abertawe, BSc Ffiseg dosbarth cyntaf 1930, MSc 1931; gweithiodd dan E. V. Appleton yng Ngholeg y Brenin, Llundain, rhan o 1933–34 yng Ngorsaf Ymchwil Radio Slough, PhD 1934; sylwodd R. A. Watson-Watt arno a’i recriwtio yn un o dîm o bump i Orfordness wedi’r arddangosiad ym mis Chwefror 1935 fod tonnau radio’n cael eu hadlewyrchu gan awyren; erbyn dechrau 1936 roedd awyrennau’n cael eu canfod o 100 milltir; ymgymerodd Bowen â gosod radar mewn awyrennau; cafodd radar awyrennau i ganfod a rhyng-gipio awyrennau ac i ganfod llongau tanfor effaith fawr ar ennill Brwydr Prydain a Brwydr yr Iwerydd; OBE 1941, Medal Rhyddid yr Unol Daleithiau 1947; Awst 1940 yn un o saith aelod cenhadaeth Tizard i’r Unol Daleithiau a Chanada, gyda magnetron ceudod cynnar; cydweithiodd ag MIT ac ysgrifennodd y fanyleb ddrafft gyntaf; cyrhaeddodd Sydney 1 Ionawr 1944 i ymuno ag Adran Radioffiseg CSIRO, Pennaeth yr Adran Mai 1946; cafodd Awstralia delesgop radio mwyaf pwerus y byd drwy ei waith dylunio a’i ymdrech i godi arian (Sefydliad Rockefeller, Corfforaeth Carnegie); chwaraeodd y telesgop 210 troedfedd yn Parkes ran hanfodol yng nglaniadau Apollo ar y lleuad, a thrwyddo gwelodd y byd gamau cyntaf dyn ar y lleuad; hadu cymylau o 1947; Offer Mesur Pellter i awyrennau sifil; Gwobr Thurlow 1950; DSc Sydney 1957; CBE 1962; FRS 1975; is-lywydd Academi Wyddoniaeth Awstralia 1962–63; cadeirydd Bwrdd Telesgop Eingl-Awstralaidd 1967–73; Radar Days (1987); arhosodd yn Gymro ymroddedig, ac yn y frwydr am wasanaeth radio annibynnol i Gymru, pan ddywedodd technegwyr y BBC ei fod yn amhosibl, rhoddodd ffeithiau a brofodd yn wahanol a chafodd Cymru ei gwasanaeth radio; priododd Enid Vesta Williams o Gastell-nedd 1938, tri mab; bu farw 12 Awst 1991, Sydney.Edward George Bowen ↗Wikipedia (Saesneg)Edward George ‘Taffy’ Bowen CBE FRS (14 Ionawr 1911 – 12 Awst 1991), ffisegydd o Gymro a wnaeth gyfraniad mawr i radar ac a oedd yn un o’r seryddwyr radio cynnar; ganed yn y Cocyd, Abertawe, a’i dad yn weithiwr dur; o oedran cynnar yn caru radio a chriced; un o’r tîm o bump yn Orfordness yn 1935, lle mai ei waith oedd adeiladu’r trosglwyddydd, gan godi ei bŵer i dros 100 cilowat; canfod yr awyren gyntaf 17 Mehefin 1935; ar ei gais ei hun symudodd at roi radar mewn awyrennau; datrysodd y cyflenwad pŵer gydag eiliadur a yrrid gan yr injan a pherswadiodd ICI i wneud y ceblau amledd radio cyntaf ag inswleiddio polythen solet; Medi 1937 canfu dair prif long o Lynges Prydain ym Môr y Gogledd mewn gwelededd gwael; yn Sain Tathan wedi i’r rhyfel ddechrau; erbyn Rhagfyr 1940 gallai awyrennau ganfod llongau tanfor hyd at 15 milltir; ym mis Mai 1941 saethwyd dros 100 o awyrennau’r gelyn i lawr yn y nos gyda radar; ar Genhadaeth Tizard 1940 aeth â magnetron ceudod cynnar i America, a phrofwyd y radar 10 cm awyr arbrofol Americanaidd cyntaf gyda Bowen ar ei bwrdd ym mis Mawrth 1941; bu Cenhadaeth Tizard yn llwyddiannus iawn bron yn llwyr oherwydd y wybodaeth a roddodd Bowen; yn 1954 perswadiodd Gorfforaeth Carnegie i roi $250,000 at delesgop radio mawr yn Awstralia; y telesgop 210 troedfedd yn Parkes, De Cymru Newydd.
Ym mis Awst 1940 croesodd Bowen i America a Chanada yn un o saith aelod y genhadaeth dan arweiniad Henry Tizard, gan gario magnetron ceudod cynnar. Gweithiodd gyda Sefydliad Technoleg Massachusetts, ysgrifennodd y fanyleb ddrafft gyntaf ar gyfer ei radar, ac roedd ar fwrdd yr awyren pan brofwyd y radar microdon awyr Americanaidd cyntaf ym mis Mawrth 1941. Roedd llwyddiant y genhadaeth bron yn llwyr oherwydd y wybodaeth a roddodd ef.FfynonellauBowen, Edward George (1911 – 1991), developer of radar and an early radio astronomer ↗Mary Auronwy James, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 14 Ionawr 1911, ieuengaf pedwar plentyn George Bowen, gweithiwr dur mewn gwaith tun, ac Ellen Ann (gynt Owen) o’r Cocyd, Abertawe; Ysgol Gynradd Sgeti, ysgoloriaethau i Ysgol Uwchradd y Dref, Abertawe, a Choleg y Brifysgol, Abertawe, BSc Ffiseg dosbarth cyntaf 1930, MSc 1931; gweithiodd dan E. V. Appleton yng Ngholeg y Brenin, Llundain, rhan o 1933–34 yng Ngorsaf Ymchwil Radio Slough, PhD 1934; sylwodd R. A. Watson-Watt arno a’i recriwtio yn un o dîm o bump i Orfordness wedi’r arddangosiad ym mis Chwefror 1935 fod tonnau radio’n cael eu hadlewyrchu gan awyren; erbyn dechrau 1936 roedd awyrennau’n cael eu canfod o 100 milltir; ymgymerodd Bowen â gosod radar mewn awyrennau; cafodd radar awyrennau i ganfod a rhyng-gipio awyrennau ac i ganfod llongau tanfor effaith fawr ar ennill Brwydr Prydain a Brwydr yr Iwerydd; OBE 1941, Medal Rhyddid yr Unol Daleithiau 1947; Awst 1940 yn un o saith aelod cenhadaeth Tizard i’r Unol Daleithiau a Chanada, gyda magnetron ceudod cynnar; cydweithiodd ag MIT ac ysgrifennodd y fanyleb ddrafft gyntaf; cyrhaeddodd Sydney 1 Ionawr 1944 i ymuno ag Adran Radioffiseg CSIRO, Pennaeth yr Adran Mai 1946; cafodd Awstralia delesgop radio mwyaf pwerus y byd drwy ei waith dylunio a’i ymdrech i godi arian (Sefydliad Rockefeller, Corfforaeth Carnegie); chwaraeodd y telesgop 210 troedfedd yn Parkes ran hanfodol yng nglaniadau Apollo ar y lleuad, a thrwyddo gwelodd y byd gamau cyntaf dyn ar y lleuad; hadu cymylau o 1947; Offer Mesur Pellter i awyrennau sifil; Gwobr Thurlow 1950; DSc Sydney 1957; CBE 1962; FRS 1975; is-lywydd Academi Wyddoniaeth Awstralia 1962–63; cadeirydd Bwrdd Telesgop Eingl-Awstralaidd 1967–73; Radar Days (1987); arhosodd yn Gymro ymroddedig, ac yn y frwydr am wasanaeth radio annibynnol i Gymru, pan ddywedodd technegwyr y BBC ei fod yn amhosibl, rhoddodd ffeithiau a brofodd yn wahanol a chafodd Cymru ei gwasanaeth radio; priododd Enid Vesta Williams o Gastell-nedd 1938, tri mab; bu farw 12 Awst 1991, Sydney.Edward George Bowen ↗Wikipedia (Saesneg)Edward George ‘Taffy’ Bowen CBE FRS (14 Ionawr 1911 – 12 Awst 1991), ffisegydd o Gymro a wnaeth gyfraniad mawr i radar ac a oedd yn un o’r seryddwyr radio cynnar; ganed yn y Cocyd, Abertawe, a’i dad yn weithiwr dur; o oedran cynnar yn caru radio a chriced; un o’r tîm o bump yn Orfordness yn 1935, lle mai ei waith oedd adeiladu’r trosglwyddydd, gan godi ei bŵer i dros 100 cilowat; canfod yr awyren gyntaf 17 Mehefin 1935; ar ei gais ei hun symudodd at roi radar mewn awyrennau; datrysodd y cyflenwad pŵer gydag eiliadur a yrrid gan yr injan a pherswadiodd ICI i wneud y ceblau amledd radio cyntaf ag inswleiddio polythen solet; Medi 1937 canfu dair prif long o Lynges Prydain ym Môr y Gogledd mewn gwelededd gwael; yn Sain Tathan wedi i’r rhyfel ddechrau; erbyn Rhagfyr 1940 gallai awyrennau ganfod llongau tanfor hyd at 15 milltir; ym mis Mai 1941 saethwyd dros 100 o awyrennau’r gelyn i lawr yn y nos gyda radar; ar Genhadaeth Tizard 1940 aeth â magnetron ceudod cynnar i America, a phrofwyd y radar 10 cm awyr arbrofol Americanaidd cyntaf gyda Bowen ar ei bwrdd ym mis Mawrth 1941; bu Cenhadaeth Tizard yn llwyddiannus iawn bron yn llwyr oherwydd y wybodaeth a roddodd Bowen; yn 1954 perswadiodd Gorfforaeth Carnegie i roi $250,000 at delesgop radio mawr yn Awstralia; y telesgop 210 troedfedd yn Parkes, De Cymru Newydd.Edward George Bowen ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: gwyddonydd a dyfeisiwr o Gymru (14 Ionawr 1911 – 12 Awst 1991); ganed yn y Cocyd ger Abertawe, lle’r aeth i’r coleg; rhwng 1933 ac 1934 bu’n gweithio yn Slough dan ddylanwad Robert Watson-Watt; tua diwedd 1935 symudodd y tîm cyfan i Bawdsey Manor, Suffolk, i weithio ar y radar newydd; Bowen fu’n gyfrifol am ddyfeisio radar ar gyfer awyrennau; yn 1940 aeth i’r Unol Daleithiau a Chanada i rannu gwybodaeth, gan gludo’r magnetron ceudod; cododd y telesgop radio 210 troedfedd yn Parkes, De Cymru Newydd; ymddeolodd 1971; OBE 1941, Medal Rhyddid America 1947, CBE 1962.
Cyrhaeddodd Sydney ar 1 Ionawr 1944 i ymuno â Labordy Radioffiseg y CSIRO, ac ym mis Mai 1946 daeth yn Bennaeth ei Adran Radioffiseg. Arweiniodd hefyd waith ar fordwyo awyrennau a roddodd yr Offer Mesur Pellter a ddefnyddir gan awyrennau sifil, ac ar ddod ag awyrennau i lawr yn ddiogel yn y nos, a enillodd iddo Wobr Thurlow yn America yn 1950.FfynonellauBowen, Edward George (1911 – 1991), developer of radar and an early radio astronomer ↗Mary Auronwy James, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 14 Ionawr 1911, ieuengaf pedwar plentyn George Bowen, gweithiwr dur mewn gwaith tun, ac Ellen Ann (gynt Owen) o’r Cocyd, Abertawe; Ysgol Gynradd Sgeti, ysgoloriaethau i Ysgol Uwchradd y Dref, Abertawe, a Choleg y Brifysgol, Abertawe, BSc Ffiseg dosbarth cyntaf 1930, MSc 1931; gweithiodd dan E. V. Appleton yng Ngholeg y Brenin, Llundain, rhan o 1933–34 yng Ngorsaf Ymchwil Radio Slough, PhD 1934; sylwodd R. A. Watson-Watt arno a’i recriwtio yn un o dîm o bump i Orfordness wedi’r arddangosiad ym mis Chwefror 1935 fod tonnau radio’n cael eu hadlewyrchu gan awyren; erbyn dechrau 1936 roedd awyrennau’n cael eu canfod o 100 milltir; ymgymerodd Bowen â gosod radar mewn awyrennau; cafodd radar awyrennau i ganfod a rhyng-gipio awyrennau ac i ganfod llongau tanfor effaith fawr ar ennill Brwydr Prydain a Brwydr yr Iwerydd; OBE 1941, Medal Rhyddid yr Unol Daleithiau 1947; Awst 1940 yn un o saith aelod cenhadaeth Tizard i’r Unol Daleithiau a Chanada, gyda magnetron ceudod cynnar; cydweithiodd ag MIT ac ysgrifennodd y fanyleb ddrafft gyntaf; cyrhaeddodd Sydney 1 Ionawr 1944 i ymuno ag Adran Radioffiseg CSIRO, Pennaeth yr Adran Mai 1946; cafodd Awstralia delesgop radio mwyaf pwerus y byd drwy ei waith dylunio a’i ymdrech i godi arian (Sefydliad Rockefeller, Corfforaeth Carnegie); chwaraeodd y telesgop 210 troedfedd yn Parkes ran hanfodol yng nglaniadau Apollo ar y lleuad, a thrwyddo gwelodd y byd gamau cyntaf dyn ar y lleuad; hadu cymylau o 1947; Offer Mesur Pellter i awyrennau sifil; Gwobr Thurlow 1950; DSc Sydney 1957; CBE 1962; FRS 1975; is-lywydd Academi Wyddoniaeth Awstralia 1962–63; cadeirydd Bwrdd Telesgop Eingl-Awstralaidd 1967–73; Radar Days (1987); arhosodd yn Gymro ymroddedig, ac yn y frwydr am wasanaeth radio annibynnol i Gymru, pan ddywedodd technegwyr y BBC ei fod yn amhosibl, rhoddodd ffeithiau a brofodd yn wahanol a chafodd Cymru ei gwasanaeth radio; priododd Enid Vesta Williams o Gastell-nedd 1938, tri mab; bu farw 12 Awst 1991, Sydney.Edward George Bowen ↗Wikipedia (Saesneg)Edward George ‘Taffy’ Bowen CBE FRS (14 Ionawr 1911 – 12 Awst 1991), ffisegydd o Gymro a wnaeth gyfraniad mawr i radar ac a oedd yn un o’r seryddwyr radio cynnar; ganed yn y Cocyd, Abertawe, a’i dad yn weithiwr dur; o oedran cynnar yn caru radio a chriced; un o’r tîm o bump yn Orfordness yn 1935, lle mai ei waith oedd adeiladu’r trosglwyddydd, gan godi ei bŵer i dros 100 cilowat; canfod yr awyren gyntaf 17 Mehefin 1935; ar ei gais ei hun symudodd at roi radar mewn awyrennau; datrysodd y cyflenwad pŵer gydag eiliadur a yrrid gan yr injan a pherswadiodd ICI i wneud y ceblau amledd radio cyntaf ag inswleiddio polythen solet; Medi 1937 canfu dair prif long o Lynges Prydain ym Môr y Gogledd mewn gwelededd gwael; yn Sain Tathan wedi i’r rhyfel ddechrau; erbyn Rhagfyr 1940 gallai awyrennau ganfod llongau tanfor hyd at 15 milltir; ym mis Mai 1941 saethwyd dros 100 o awyrennau’r gelyn i lawr yn y nos gyda radar; ar Genhadaeth Tizard 1940 aeth â magnetron ceudod cynnar i America, a phrofwyd y radar 10 cm awyr arbrofol Americanaidd cyntaf gyda Bowen ar ei bwrdd ym mis Mawrth 1941; bu Cenhadaeth Tizard yn llwyddiannus iawn bron yn llwyr oherwydd y wybodaeth a roddodd Bowen; yn 1954 perswadiodd Gorfforaeth Carnegie i roi $250,000 at delesgop radio mawr yn Awstralia; y telesgop 210 troedfedd yn Parkes, De Cymru Newydd.
Bu Bowen yn hyrwyddo gwyddor newydd seryddiaeth radio. Perswadiodd Gorfforaeth Carnegie a Sefydliad Rockefeller i helpu i dalu am delesgop radio mawr, a helpodd i’w ddylunio. Y ddysgl 210 troedfedd yn Parkes, De Cymru Newydd, oedd telesgop radio mwyaf pwerus y byd, ac yn 1969 chwaraeodd ran hanfodol yng nglaniad Apollo ar y Lleuad, gan ddod â chamau cyntaf dyn ar y Lleuad i wylwyr teledu ar draws y byd.FfynonellauBowen, Edward George (1911 – 1991), developer of radar and an early radio astronomer ↗Mary Auronwy James, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 14 Ionawr 1911, ieuengaf pedwar plentyn George Bowen, gweithiwr dur mewn gwaith tun, ac Ellen Ann (gynt Owen) o’r Cocyd, Abertawe; Ysgol Gynradd Sgeti, ysgoloriaethau i Ysgol Uwchradd y Dref, Abertawe, a Choleg y Brifysgol, Abertawe, BSc Ffiseg dosbarth cyntaf 1930, MSc 1931; gweithiodd dan E. V. Appleton yng Ngholeg y Brenin, Llundain, rhan o 1933–34 yng Ngorsaf Ymchwil Radio Slough, PhD 1934; sylwodd R. A. Watson-Watt arno a’i recriwtio yn un o dîm o bump i Orfordness wedi’r arddangosiad ym mis Chwefror 1935 fod tonnau radio’n cael eu hadlewyrchu gan awyren; erbyn dechrau 1936 roedd awyrennau’n cael eu canfod o 100 milltir; ymgymerodd Bowen â gosod radar mewn awyrennau; cafodd radar awyrennau i ganfod a rhyng-gipio awyrennau ac i ganfod llongau tanfor effaith fawr ar ennill Brwydr Prydain a Brwydr yr Iwerydd; OBE 1941, Medal Rhyddid yr Unol Daleithiau 1947; Awst 1940 yn un o saith aelod cenhadaeth Tizard i’r Unol Daleithiau a Chanada, gyda magnetron ceudod cynnar; cydweithiodd ag MIT ac ysgrifennodd y fanyleb ddrafft gyntaf; cyrhaeddodd Sydney 1 Ionawr 1944 i ymuno ag Adran Radioffiseg CSIRO, Pennaeth yr Adran Mai 1946; cafodd Awstralia delesgop radio mwyaf pwerus y byd drwy ei waith dylunio a’i ymdrech i godi arian (Sefydliad Rockefeller, Corfforaeth Carnegie); chwaraeodd y telesgop 210 troedfedd yn Parkes ran hanfodol yng nglaniadau Apollo ar y lleuad, a thrwyddo gwelodd y byd gamau cyntaf dyn ar y lleuad; hadu cymylau o 1947; Offer Mesur Pellter i awyrennau sifil; Gwobr Thurlow 1950; DSc Sydney 1957; CBE 1962; FRS 1975; is-lywydd Academi Wyddoniaeth Awstralia 1962–63; cadeirydd Bwrdd Telesgop Eingl-Awstralaidd 1967–73; Radar Days (1987); arhosodd yn Gymro ymroddedig, ac yn y frwydr am wasanaeth radio annibynnol i Gymru, pan ddywedodd technegwyr y BBC ei fod yn amhosibl, rhoddodd ffeithiau a brofodd yn wahanol a chafodd Cymru ei gwasanaeth radio; priododd Enid Vesta Williams o Gastell-nedd 1938, tri mab; bu farw 12 Awst 1991, Sydney.Edward George Bowen ↗Wikipedia (Saesneg)Edward George ‘Taffy’ Bowen CBE FRS (14 Ionawr 1911 – 12 Awst 1991), ffisegydd o Gymro a wnaeth gyfraniad mawr i radar ac a oedd yn un o’r seryddwyr radio cynnar; ganed yn y Cocyd, Abertawe, a’i dad yn weithiwr dur; o oedran cynnar yn caru radio a chriced; un o’r tîm o bump yn Orfordness yn 1935, lle mai ei waith oedd adeiladu’r trosglwyddydd, gan godi ei bŵer i dros 100 cilowat; canfod yr awyren gyntaf 17 Mehefin 1935; ar ei gais ei hun symudodd at roi radar mewn awyrennau; datrysodd y cyflenwad pŵer gydag eiliadur a yrrid gan yr injan a pherswadiodd ICI i wneud y ceblau amledd radio cyntaf ag inswleiddio polythen solet; Medi 1937 canfu dair prif long o Lynges Prydain ym Môr y Gogledd mewn gwelededd gwael; yn Sain Tathan wedi i’r rhyfel ddechrau; erbyn Rhagfyr 1940 gallai awyrennau ganfod llongau tanfor hyd at 15 milltir; ym mis Mai 1941 saethwyd dros 100 o awyrennau’r gelyn i lawr yn y nos gyda radar; ar Genhadaeth Tizard 1940 aeth â magnetron ceudod cynnar i America, a phrofwyd y radar 10 cm awyr arbrofol Americanaidd cyntaf gyda Bowen ar ei bwrdd ym mis Mawrth 1941; bu Cenhadaeth Tizard yn llwyddiannus iawn bron yn llwyr oherwydd y wybodaeth a roddodd Bowen; yn 1954 perswadiodd Gorfforaeth Carnegie i roi $250,000 at delesgop radio mawr yn Awstralia; y telesgop 210 troedfedd yn Parkes, De Cymru Newydd.Edward George Bowen ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: gwyddonydd a dyfeisiwr o Gymru (14 Ionawr 1911 – 12 Awst 1991); ganed yn y Cocyd ger Abertawe, lle’r aeth i’r coleg; rhwng 1933 ac 1934 bu’n gweithio yn Slough dan ddylanwad Robert Watson-Watt; tua diwedd 1935 symudodd y tîm cyfan i Bawdsey Manor, Suffolk, i weithio ar y radar newydd; Bowen fu’n gyfrifol am ddyfeisio radar ar gyfer awyrennau; yn 1940 aeth i’r Unol Daleithiau a Chanada i rannu gwybodaeth, gan gludo’r magnetron ceudod; cododd y telesgop radio 210 troedfedd yn Parkes, De Cymru Newydd; ymddeolodd 1971; OBE 1941, Medal Rhyddid America 1947, CBE 1962.
Arhosodd Bowen yn Gymro ymroddedig, gan gadw cysylltiad ag Abertawe ac ymweld â hi. Pan honnodd peirianwyr y BBC yn Llundain fod gwasanaeth radio i Gymru ei hun yn amhosibl, rhoddodd ef y ffeithiau a brofodd eu bod yn anghywir, a chafodd Cymru ei gwasanaeth radio.FfynhonnellBowen, Edward George (1911 – 1991), developer of radar and an early radio astronomer ↗Mary Auronwy James, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 14 Ionawr 1911, ieuengaf pedwar plentyn George Bowen, gweithiwr dur mewn gwaith tun, ac Ellen Ann (gynt Owen) o’r Cocyd, Abertawe; Ysgol Gynradd Sgeti, ysgoloriaethau i Ysgol Uwchradd y Dref, Abertawe, a Choleg y Brifysgol, Abertawe, BSc Ffiseg dosbarth cyntaf 1930, MSc 1931; gweithiodd dan E. V. Appleton yng Ngholeg y Brenin, Llundain, rhan o 1933–34 yng Ngorsaf Ymchwil Radio Slough, PhD 1934; sylwodd R. A. Watson-Watt arno a’i recriwtio yn un o dîm o bump i Orfordness wedi’r arddangosiad ym mis Chwefror 1935 fod tonnau radio’n cael eu hadlewyrchu gan awyren; erbyn dechrau 1936 roedd awyrennau’n cael eu canfod o 100 milltir; ymgymerodd Bowen â gosod radar mewn awyrennau; cafodd radar awyrennau i ganfod a rhyng-gipio awyrennau ac i ganfod llongau tanfor effaith fawr ar ennill Brwydr Prydain a Brwydr yr Iwerydd; OBE 1941, Medal Rhyddid yr Unol Daleithiau 1947; Awst 1940 yn un o saith aelod cenhadaeth Tizard i’r Unol Daleithiau a Chanada, gyda magnetron ceudod cynnar; cydweithiodd ag MIT ac ysgrifennodd y fanyleb ddrafft gyntaf; cyrhaeddodd Sydney 1 Ionawr 1944 i ymuno ag Adran Radioffiseg CSIRO, Pennaeth yr Adran Mai 1946; cafodd Awstralia delesgop radio mwyaf pwerus y byd drwy ei waith dylunio a’i ymdrech i godi arian (Sefydliad Rockefeller, Corfforaeth Carnegie); chwaraeodd y telesgop 210 troedfedd yn Parkes ran hanfodol yng nglaniadau Apollo ar y lleuad, a thrwyddo gwelodd y byd gamau cyntaf dyn ar y lleuad; hadu cymylau o 1947; Offer Mesur Pellter i awyrennau sifil; Gwobr Thurlow 1950; DSc Sydney 1957; CBE 1962; FRS 1975; is-lywydd Academi Wyddoniaeth Awstralia 1962–63; cadeirydd Bwrdd Telesgop Eingl-Awstralaidd 1967–73; Radar Days (1987); arhosodd yn Gymro ymroddedig, ac yn y frwydr am wasanaeth radio annibynnol i Gymru, pan ddywedodd technegwyr y BBC ei fod yn amhosibl, rhoddodd ffeithiau a brofodd yn wahanol a chafodd Cymru ei gwasanaeth radio; priododd Enid Vesta Williams o Gastell-nedd 1938, tri mab; bu farw 12 Awst 1991, Sydney.
Gwnaed ef yn CBE yn 1962 ac yn Gymrawd y Gymdeithas Frenhinol yn 1975, bu’n is-lywydd Academi Wyddoniaeth Awstralia ac yn gadeirydd Bwrdd y Telesgop Eingl-Awstralaidd, a gwnaed ef yn Gymrawd Coleg y Brifysgol, Abertawe. Adroddodd ei hanes yn Radar Days yn 1987.FfynonellauBowen, Edward George (1911 – 1991), developer of radar and an early radio astronomer ↗Mary Auronwy James, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 14 Ionawr 1911, ieuengaf pedwar plentyn George Bowen, gweithiwr dur mewn gwaith tun, ac Ellen Ann (gynt Owen) o’r Cocyd, Abertawe; Ysgol Gynradd Sgeti, ysgoloriaethau i Ysgol Uwchradd y Dref, Abertawe, a Choleg y Brifysgol, Abertawe, BSc Ffiseg dosbarth cyntaf 1930, MSc 1931; gweithiodd dan E. V. Appleton yng Ngholeg y Brenin, Llundain, rhan o 1933–34 yng Ngorsaf Ymchwil Radio Slough, PhD 1934; sylwodd R. A. Watson-Watt arno a’i recriwtio yn un o dîm o bump i Orfordness wedi’r arddangosiad ym mis Chwefror 1935 fod tonnau radio’n cael eu hadlewyrchu gan awyren; erbyn dechrau 1936 roedd awyrennau’n cael eu canfod o 100 milltir; ymgymerodd Bowen â gosod radar mewn awyrennau; cafodd radar awyrennau i ganfod a rhyng-gipio awyrennau ac i ganfod llongau tanfor effaith fawr ar ennill Brwydr Prydain a Brwydr yr Iwerydd; OBE 1941, Medal Rhyddid yr Unol Daleithiau 1947; Awst 1940 yn un o saith aelod cenhadaeth Tizard i’r Unol Daleithiau a Chanada, gyda magnetron ceudod cynnar; cydweithiodd ag MIT ac ysgrifennodd y fanyleb ddrafft gyntaf; cyrhaeddodd Sydney 1 Ionawr 1944 i ymuno ag Adran Radioffiseg CSIRO, Pennaeth yr Adran Mai 1946; cafodd Awstralia delesgop radio mwyaf pwerus y byd drwy ei waith dylunio a’i ymdrech i godi arian (Sefydliad Rockefeller, Corfforaeth Carnegie); chwaraeodd y telesgop 210 troedfedd yn Parkes ran hanfodol yng nglaniadau Apollo ar y lleuad, a thrwyddo gwelodd y byd gamau cyntaf dyn ar y lleuad; hadu cymylau o 1947; Offer Mesur Pellter i awyrennau sifil; Gwobr Thurlow 1950; DSc Sydney 1957; CBE 1962; FRS 1975; is-lywydd Academi Wyddoniaeth Awstralia 1962–63; cadeirydd Bwrdd Telesgop Eingl-Awstralaidd 1967–73; Radar Days (1987); arhosodd yn Gymro ymroddedig, ac yn y frwydr am wasanaeth radio annibynnol i Gymru, pan ddywedodd technegwyr y BBC ei fod yn amhosibl, rhoddodd ffeithiau a brofodd yn wahanol a chafodd Cymru ei gwasanaeth radio; priododd Enid Vesta Williams o Gastell-nedd 1938, tri mab; bu farw 12 Awst 1991, Sydney.Edward George Bowen ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: gwyddonydd a dyfeisiwr o Gymru (14 Ionawr 1911 – 12 Awst 1991); ganed yn y Cocyd ger Abertawe, lle’r aeth i’r coleg; rhwng 1933 ac 1934 bu’n gweithio yn Slough dan ddylanwad Robert Watson-Watt; tua diwedd 1935 symudodd y tîm cyfan i Bawdsey Manor, Suffolk, i weithio ar y radar newydd; Bowen fu’n gyfrifol am ddyfeisio radar ar gyfer awyrennau; yn 1940 aeth i’r Unol Daleithiau a Chanada i rannu gwybodaeth, gan gludo’r magnetron ceudod; cododd y telesgop radio 210 troedfedd yn Parkes, De Cymru Newydd; ymddeolodd 1971; OBE 1941, Medal Rhyddid America 1947, CBE 1962.
Yn 1938 priododd Enid Vesta Williams o Gastell-nedd, a chawsant dri mab. Bu farw Edward Bowen yn Sydney ar 12 Awst 1991, yn wyth deg oed.FfynhonnellBowen, Edward George (1911 – 1991), developer of radar and an early radio astronomer ↗Mary Auronwy James, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 14 Ionawr 1911, ieuengaf pedwar plentyn George Bowen, gweithiwr dur mewn gwaith tun, ac Ellen Ann (gynt Owen) o’r Cocyd, Abertawe; Ysgol Gynradd Sgeti, ysgoloriaethau i Ysgol Uwchradd y Dref, Abertawe, a Choleg y Brifysgol, Abertawe, BSc Ffiseg dosbarth cyntaf 1930, MSc 1931; gweithiodd dan E. V. Appleton yng Ngholeg y Brenin, Llundain, rhan o 1933–34 yng Ngorsaf Ymchwil Radio Slough, PhD 1934; sylwodd R. A. Watson-Watt arno a’i recriwtio yn un o dîm o bump i Orfordness wedi’r arddangosiad ym mis Chwefror 1935 fod tonnau radio’n cael eu hadlewyrchu gan awyren; erbyn dechrau 1936 roedd awyrennau’n cael eu canfod o 100 milltir; ymgymerodd Bowen â gosod radar mewn awyrennau; cafodd radar awyrennau i ganfod a rhyng-gipio awyrennau ac i ganfod llongau tanfor effaith fawr ar ennill Brwydr Prydain a Brwydr yr Iwerydd; OBE 1941, Medal Rhyddid yr Unol Daleithiau 1947; Awst 1940 yn un o saith aelod cenhadaeth Tizard i’r Unol Daleithiau a Chanada, gyda magnetron ceudod cynnar; cydweithiodd ag MIT ac ysgrifennodd y fanyleb ddrafft gyntaf; cyrhaeddodd Sydney 1 Ionawr 1944 i ymuno ag Adran Radioffiseg CSIRO, Pennaeth yr Adran Mai 1946; cafodd Awstralia delesgop radio mwyaf pwerus y byd drwy ei waith dylunio a’i ymdrech i godi arian (Sefydliad Rockefeller, Corfforaeth Carnegie); chwaraeodd y telesgop 210 troedfedd yn Parkes ran hanfodol yng nglaniadau Apollo ar y lleuad, a thrwyddo gwelodd y byd gamau cyntaf dyn ar y lleuad; hadu cymylau o 1947; Offer Mesur Pellter i awyrennau sifil; Gwobr Thurlow 1950; DSc Sydney 1957; CBE 1962; FRS 1975; is-lywydd Academi Wyddoniaeth Awstralia 1962–63; cadeirydd Bwrdd Telesgop Eingl-Awstralaidd 1967–73; Radar Days (1987); arhosodd yn Gymro ymroddedig, ac yn y frwydr am wasanaeth radio annibynnol i Gymru, pan ddywedodd technegwyr y BBC ei fod yn amhosibl, rhoddodd ffeithiau a brofodd yn wahanol a chafodd Cymru ei gwasanaeth radio; priododd Enid Vesta Williams o Gastell-nedd 1938, tri mab; bu farw 12 Awst 1991, Sydney.
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward LloydFe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.
Billy HughesPrif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeAthro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.
Syr John Morris-JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf