Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

1893–1951

Ivor Novello

Cyfansoddwr ‘Keep the Home Fires Burning’ a aned yng Nghaerdydd, eilun y llwyfan a brenin y sioe gerdd. Mae Gwobrau Ivor Novello yn dwyn ei enw.

Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 6 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1893–1951 (wedi’i gofnodi) Cyfansoddwr a seren Cymru’r Ugeinfed Ganrif Cerddoriaeth
Ivor Novello
Ivor Novello · Llun: Wikimedia Commons · Bain News Service, restored by Adam Cuerden, Parth cyhoeddus

Ysgrifennodd Ivor Novello, a aned yn David Ivor Davies yng Nghaerdydd, Keep the Home Fires Burning, y gân a fu’n eithriadol o boblogaidd drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf, yna daeth yn seren ffilm fwyaf poblogaidd Prydain ac yn frenin y llwyfan cerdd. Roedd yn un o ddiddanwyr mwyaf annwyl hanner cyntaf yr ugeinfed ganrif, ac mae Gwobrau Ivor Novello am gyfansoddi caneuon yn dal i ddwyn ei enw.

Ganed15 Ionawr 1893, 95 Heol y Bont-faen, Caerdydd
MamClara Novello Davies, cantores ac arweinydd côr
Cân fawrKeep the Home Fires Burning (1914)
FfilmiauThe Lodger a Downhill, i Alfred Hitchcock (1927)
Sioeau cerddGlamorous Night, The Dancing Years, King’s Rhapsody
Bu farw6 Mawrth 1951, Llundain

Bachgen canu o Gaerdydd#

Ganed David Ivor Davies ar 15 Ionawr 1893 yn 95 Heol y Bont-faen yng Nghaerdydd, unig fab David Davies, casglwr trethi, a Clara Novello Davies, athrawes ganu ac arweinydd côr a oedd yn adnabyddus drwy’r byd. Buan y symudodd y teulu i Lwyn-yr-eos ar Heol y Gadeirlan, tŷ llawn cerddoriaeth.

Dysgodd gerddoriaeth gan ei fam, a dysgodd y gantores fawr Clara Butt Abide with Me iddo pan oedd yn chwech. Enillodd ei lais soprano coeth wobrau iddo mewn eisteddfodau, yn eu plith y wobr ganu i rai dan ddeuddeg yn Eisteddfod Genedlaethol Caernarfon yn 1906, ac ysgoloriaeth gorawl yn ddeg oed i Ysgol Coleg Magdalen yn Rhydychen, lle buan y canai unawdau gyda chôr y coleg.

Keep the Home Fires Burning#

Cyhoeddodd ei gân gyntaf yn bymtheg oed, a chymerodd enw canol ei fam, Novello, ar gyfer y llwyfan. Yn 1913 symudodd i Lundain, i fflat yn 11 Aldwych uwchben Theatr y Strand, a fu’n gartref iddo weddill ei oes.

Yn 1914, ar ddechrau’r Rhyfel Byd Cyntaf, cyfansoddodd gerddoriaeth Keep the Home Fires Burning i eiriau gan Lena Guilbert Ford. Siaradai dros deuluoedd dirifedi a wahanwyd gan y rhyfel, ac yn un ar hugain oed fe’i gwnaeth yn enwog.

Yn y rhyfel gwasanaethodd yn Llu Awyr y Llynges a’r Weinyddiaeth Awyr, ac ysgrifennodd ei sgôr theatr gyntaf, Theodore & Co, gyda’r Jerome Kern ifanc; roedd yn un o lwyddiannau blynyddoedd y rhyfel. Yn 1918 fe’i hanfonwyd i Sweden fel diddanwr i ennill calonnau yn erbyn propaganda’r Almaen, cenhadaeth lwyddiannus iawn.

Seren y sgrin#

Wedi’r rhyfel aeth ei olwg a’i ddawn ag ef i fyd y ffilmiau. Serennodd yn The Call of the Blood a rhyw un ar bymtheg o ffilmiau Prydeinig ac Americanaidd eraill, gan gynnwys dwy ffilm fud a wnaed gan Alfred Hitchcock, The Lodger a Downhill, yn 1927. Erbyn diwedd y 1920au ef oedd y seren ffilm wrywaidd fwyaf poblogaidd ym Mhrydain.

Seren y llwyfan#

Ei ddymuniad pennaf oedd actio ar y llwyfan, ac yn 1921 fe’i gwireddwyd. Bu ei ddrama gyntaf, The Rat, yn llwyddiant iddo fel awdur ac actor, a chwaraeodd y brif ran yn y cynhyrchiad cyntaf yn Llundain o Liliom. Dywedodd y Noël Coward ifanc fod cyfarfod ag ef wedi gwneud iddo deimlo mor bell yr oedd ganddo i fynd cyn y gallai fynd i mewn i’r byd hudol y symudai Novello ynddo mor rhwydd.

Roedd o hyd yn brysur, yn ffilmio yn y dydd, yn actio gyda’r nos, ac yn ysgrifennu a chyfansoddi ym mhob munud sbâr, pob gwaith newydd, meddai ei gofiannydd, yn fwy disglair na’r un o’i flaen.

Brenin y sioe gerdd#

Yn 1935 dechreuodd y gyfres o ddramâu cerdd rhamantus a fu’n waith mwyaf poblogaidd iddo, gan ysgrifennu’r gerddoriaeth, yn aml y ddrama hefyd, a serennu ynddynt mewn cynyrchiadau mawr yn y West End: Glamorous Night (1935), The Dancing Years (1939), Perchance to Dream (1945), King’s Rhapsody (1949), a gyfrifir y gorau, a Gay’s the Word (1951). Nid oedd amheuaeth, meddai ei gofiannydd, na thynnai’r tyrfaoedd.

At ei gilydd ysgrifennodd tua thrigain o ganeuon a baledi, yn eu plith We’ll Gather Lilacs.

Ei gofio#

Bu farw’n sydyn ar 6 Mawrth 1951, ar anterth ei enwogrwydd, yn ei gartref uwchben Theatr y Strand. Saif ei benddelw yn y Theatre Royal, Drury Lane, mae placiau’n nodi man ei eni a’i gartref yn Llundain, ac mae ei gerflun ym Mae Caerdydd yn rhestru ei ganeuon mwyaf annwyl. Ers 1955 mae Gwobrau Ivor Novello i gyfansoddwyr caneuon wedi dwyn ei enw.

Ar y llinell amser

  1. Keep the Home Fires Burning

    Mae Ivor Novello o Gaerdydd yn ysgrifennu Keep the Home Fires Burning, y gân a gariodd Brydain drwy’r Rhyfel Mawr.

    Keep the Home Fires Burning

Hefyd yn yr oes hon

1861–1947

Syr John Edward Lloyd

Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)

Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.

Syr John Edward Lloyd
1862–1952

Billy Hughes

Prif Weinidog Cymraeg Awstralia (wedi’i gofnodi)

Fe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.

Billy Hughes
1863–1945

David Lloyd George

Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)

Prif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.

David Lloyd George
1864–1929

Syr John Morris-Jones

A osododd reolau’r Gymraeg a’r gynghanedd (wedi’i gofnodi)

Athro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.

Syr John Morris-Jones

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf