Hanes Cymru / Cymru Heddiw

b. 1954

Mark Drakeford

Prif Weinidog o Gaerfyrddin a arweiniodd Gymru drwy bandemig Covid-19, gan ddewis llwybr gofalus Cymreig.

Llun: Adeilad y Senedd, cartref Senedd Cymru, ar lan y dŵr ym Mae Caerdydd · Wikivoyage user Cardiff, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 4 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
b. 1954 (wedi’i gofnodi) Prif Weinidog 2018–2024 Cymru Heddiw Gwleidyddiaeth ac ymgyrchu
Mark Drakeford
Mark Drakeford · Llun: Wikimedia Commons · Welsh Government, OGL 3

Bu Mark Drakeford, athro polisi cymdeithasol o Sir Gaerfyrddin, yn Brif Weinidog Cymru o 2018 i 2024, gan arwain y wlad drwy bandemig Covid. Canmolodd yr Archdderwydd ei “arweiniad urddasol” pan ymunodd â’r Orsedd fel Mark Pengwern.

Ganed19 Medi 1954, Sir Gaerfyrddin
SwyddiAelod dros Orllewin Caerdydd 2011–2026; gweinidog iechyd 2013–2016; Prif Weinidog Cymru 2018–2024; cyllid a’r Gymraeg 2024–2026
Enw barddolMark Pengwern, Gorsedd y Beirdd 2022

Caerfyrddin#

Magwyd Mark Drakeford yn Sir Gaerfyrddin yn y 1960au, pan oedd gwleidyddiaeth yn rhan o wead bywyd; yn ei ysgol, cofiai, roedd pobl “yn gorymdeithio o gwmpas yr iard yn llafarganu am wleidyddiaeth”. O Ysgol Ramadeg y Frenhines Elisabeth yng Nghaerfyrddin aeth i astudio Lladin yng Nghaint, yna Caerwysg, a dychwelyd i Gymru am ei ddoethuriaeth.

Swyddog prawf a sylfaenydd Llamau#

Hyfforddodd yn athro ac yn weithiwr cymdeithasol, ac o 1979 bu’n gweithio yng Nghaerdydd yn swyddog prawf ac yn weithiwr cyfiawnder ieuenctid, ac yn arweinydd prosiect Barnardo’s yn Elái a Chaerau. Arweiniodd ei waith gyda phobl ifanc ddigartref ef i helpu sefydlu Llamau yn 1986, elusen Gymreig sydd wedi cefnogi dros 100,000 o bobl ifanc ers hynny.

Athro#

Bu’n darlithio yn Abertawe ac yna yng Nghaerdydd, lle daeth yn 2003 yn Athro Polisi Cymdeithasol a Gwyddorau Cymdeithasol Cymhwysol, ac ysgrifennodd lyfrau ac erthyglau ar bolisi cymdeithasol.

Pontcanna a Rhodri Morgan#

O 1985 i 1993 bu’n gynghorydd dros Bontcanna ar Gyngor Sir De Morgannwg, lle bu’n cadeirio’r Pwyllgor Addysg ac yn hyrwyddo addysg cyfrwng Cymraeg. Ymgyrchodd dros Ie dros Gymru yn 1997, ac o 2000 bu’n gynghorydd i Rhodri Morgan ar iechyd a pholisi cymdeithasol ac yna’n bennaeth ei swyddfa wleidyddol.

Prif Weinidog#

Yn 2011 dilynodd Rhodri Morgan fel Aelod dros Orllewin Caerdydd. Fel gweinidog iechyd llywiodd y Ddeddf Trawsblannu Dynol a’r Ddeddf Lefelau Staff Nyrsio drwy’r Senedd, ac yn 2018 fe’i hetholwyd yn arweinydd Llafur Cymru ac yn Brif Weinidog. Arweiniodd Lywodraeth Cymru drwy bandemig Covid, ac yn 2021 fe’i dychwelwyd gyda 30 sedd.

Mark Pengwern#

Yn 2022 fe’i hurddwyd i Orsedd y Beirdd yn Eisteddfod Genedlaethol Ceredigion, gan gymryd yr enw Mark Pengwern. Wedi camu i lawr fel Prif Weinidog yn 2024 dychwelodd i’r llywodraeth fel Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg, a safodd i lawr o’r Senedd yn 2026.

Ei arweiniad urddasol drwy gyfnod Covid a’r cyfnodau clo.

Myrddin ap Dafydd, Archdderwydd, 2022

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Hefyd yn yr oes hon

b. 1936

Ralph Steadman

Artist inc a sblash (wedi’i gofnodi)

Cartwnydd a darlunydd a fagwyd yn Abergele, yn enwog am ei luniau inc gwyllt i Fear and Loathing in Las Vegas Hunter S. Thompson.

Ralph Steadman
1939–2017

Rhodri Morgan

Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)

Prif Weinidog Cymru o 2000 i 2009, a lywiodd y Cynulliad ifanc drwy ei ddegawd cyntaf.

Rhodri Morgan
b. 1941

Syr Martin Evans

Gwobr Nobel am fôn-gelloedd (wedi’i gofnodi)

Gwyddonydd a ddarganfu fôn-gelloedd embryonig mewn llygod, ac a enillodd Wobr Nobel am Feddygaeth yn 2007 tra’n gweithio ym Mhrifysgol Caerdydd.

Syr Martin Evans
b. 1943

Syr Terry Matthews

Arloeswr telathrebu (wedi’i gofnodi)

Peiriannydd o Gasnewydd a sefydlodd y cwmnïau telathrebu mawr Mitel a Newbridge Networks, a ddaeth yn biliwnydd cyntaf Cymru ac a gododd y Celtic Manor, cartref Cwpan Ryder 2010.

Syr Terry Matthews

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf