Hanes Cymru / Cymru Heddiw

born 1950

Rowan Williams

Diwinydd a bardd Cymraeg o Abertawe, Archesgob Cymru ac yna Archesgob Caergaint o 2002 i 2012.

Llun: Adeilad y Senedd, cartref Senedd Cymru, ar lan y dŵr ym Mae Caerdydd · Wikivoyage user Cardiff, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 4 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
born 1950 (wedi’i gofnodi) Archesgob Caergaint Cymru Heddiw Saint a ffydd
Rowan Williams
Rowan Williams · Llun: Wikimedia Commons · Brian from Toronto, CC BY-SA 2.0

Daeth Rowan Williams, bachgen Cymraeg o Abertawe, yn Archesgob Cymru ac yna’n 104fed Archesgob Caergaint, y cyntaf ers y Diwygiad i ddod o’r tu allan i Eglwys Loegr. Yn ddiwinydd, bardd a chyfieithydd barddoniaeth Gymraeg, fe’i gwelid yn ddyn a allai wneud ffydd yn gredadwy i’r anghredadun meddylgar.

Ganed14 Mehefin 1950
SwyddiEsgob Mynwy 1992; Archesgob Cymru 1999; Archesgob Caergaint 2002–2012
TeitlYr Arglwydd Williams o Ystumllwynarth, o 2013

Abertawe#

Ganed Rowan Douglas Williams i deulu Cymraeg, unig blentyn Del ac Aneurin Williams, a’i fagu yn Abertawe o bedair oed. O Ysgol Ramadeg Dinefwr aeth i Goleg Crist, Caergrawnt, lle cafodd ddosbarth cyntaf â seren mewn diwinyddiaeth, ac yna i Goleg Wadham, Rhydychen, am ei ddoethuriaeth.

Ysgolhaig ac offeiriad#

Fe’i hordeiniwyd yn offeiriad yn Ely yn 1978 a bu’n dysgu diwinyddiaeth yng Nghaergrawnt, ac yn 1986, yn ddim ond 36 oed, daeth yn Athro Diwinyddiaeth y Fonesig Margaret yn Rhydychen. Yn 1990 fe’i hetholwyd yn Gymrawd yr Academi Brydeinig.

Esgob Mynwy ac Archesgob Cymru#

Yn 1991 dewisodd yr Eglwys yng Nghymru ef yn Esgob Mynwy; fe’i cysegrwyd yn Eglwys Gadeiriol Llanelwy a’i orseddu yn Eglwys Gadeiriol Casnewydd yn 1992. Yn Rhagfyr 1999 fe’i hetholwyd hefyd yn Archesgob Cymru.

Caergaint#

Yn 2002 fe’i henwyd yn Archesgob Caergaint, arweinydd y Gymuned Anglicanaidd fyd-eang, a’i orseddu yng Nghaergaint ar 27 Chwefror 2003. Fel esgob yn yr Eglwys yng Nghymru, a oedd wedi’i datgysylltu, ef oedd yr Archesgob Caergaint cyntaf ers y Diwygiad i ddod o’r tu allan i Eglwys Loegr. Yn 2011 ef a weinyddodd briodas y Tywysog William a Catherine Middleton.

Bardd ac ieithydd#

Mae’n siarad neu’n darllen un ar ddeg o ieithoedd, yn eu plith Cymraeg, Hebraeg, Syrieg, Lladin, Groeg a Rwseg, a ddysgodd er mwyn darllen Dostoefsci. Mae ei gerddi, yn llawn ffydd a thirwedd, yn cynnwys cyfieithiadau rhugl o feirdd Cymraeg, ac roeddent ar restr hir Llyfr y Flwyddyn yn 2004.

Ystumllwynarth#

Wrth adael Caergaint aeth i Dŷ’r Arglwyddi fel yr Arglwydd Williams o Ystumllwynarth, ar ôl cornel o Abertawe, lle’i magwyd. Bu’n Feistr Coleg Magdalene, Caergrawnt, hyd 2020, yn Ganghellor Prifysgol De Cymru, yn Gymrawd Cychwynnol Cymdeithas Ddysgedig Cymru ac yn gyd-gadeirydd y Comisiwn Annibynnol ar Ddyfodol Cyfansoddiadol Cymru, ac ymddeolodd i’r Fenni yn ei hen esgobaeth.

Hefyd yn yr oes hon

b. 1936

Ralph Steadman

Artist inc a sblash (wedi’i gofnodi)

Cartwnydd a darlunydd a fagwyd yn Abergele, yn enwog am ei luniau inc gwyllt i Fear and Loathing in Las Vegas Hunter S. Thompson.

Ralph Steadman
1939–2017

Rhodri Morgan

Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)

Prif Weinidog Cymru o 2000 i 2009, a lywiodd y Cynulliad ifanc drwy ei ddegawd cyntaf.

Rhodri Morgan
b. 1941

Syr Martin Evans

Gwobr Nobel am fôn-gelloedd (wedi’i gofnodi)

Gwyddonydd a ddarganfu fôn-gelloedd embryonig mewn llygod, ac a enillodd Wobr Nobel am Feddygaeth yn 2007 tra’n gweithio ym Mhrifysgol Caerdydd.

Syr Martin Evans
b. 1943

Syr Terry Matthews

Arloeswr telathrebu (wedi’i gofnodi)

Peiriannydd o Gasnewydd a sefydlodd y cwmnïau telathrebu mawr Mitel a Newbridge Networks, a ddaeth yn biliwnydd cyntaf Cymru ac a gododd y Celtic Manor, cartref Cwpan Ryder 2010.

Syr Terry Matthews

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf