Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

born 1942

Neil Kinnock

O Dredegar, tref Aneurin Bevan; arweinydd y Blaid Lafur am naw mlynedd ac wedyn Is-lywydd y Comisiwn Ewropeaidd.

Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
born 1942 (wedi’i gofnodi) Areithiwr Tredegar Cymru’r Ugeinfed Ganrif Gwleidyddiaeth ac ymgyrchu
Neil Kinnock
Neil Kinnock · Llun: Wikimedia Commons · Raymond Reuter, © European Communities, 1995, CC BY 4.0

Arweiniodd Neil Kinnock, mab glöwr o Dredegar, y Blaid Lafur o 1983 hyd 1992, ac aeth ymlaen i fod yn Is-lywydd y Comisiwn Ewropeaidd. Bu’n eistedd dros gymoedd Bedwellte ac Islwyn am bum mlynedd ar hugain.

Ganed28 Mawrth 1942, Tredegar
SeddBedwellte, Islwyn wedyn, 1970–1995
Arweinydd y Blaid Lafur1983–1992
WedynIs-lywydd y Comisiwn Ewropeaidd, 1999–2004; y Barwn Kinnock, 2005

Tredegar#

Ganed Neil Gordon Kinnock yn Nhredegar yn 1942, unig blentyn Gordon Kinnock, cyn-löwr, a Mary, nyrs ardal. Fe’i magwyd mewn tŷ teras ym myd clòs cymoedd y de.

Yn Ysgol Lewis, Pengam, disgleiriodd mewn hanes a Saesneg. Astudiodd gysylltiadau diwydiannol a hanes yng ngholeg y brifysgol yng Nghaerdydd, lle cyfarfu â’i ddarpar wraig, Glenys Parry, ac yna hyfforddodd yn athro.

O 1966 hyd 1970 bu’n dysgu i Gymdeithas Addysg y Gweithwyr. Dywedodd i’r gwaith ei ddwyn yn agos at bobl weithgar de Cymru a’i wneud yn siaradwr cyhoeddus.

Aelod dros Fedwellte#

Ym mis Mehefin 1970 fe’i hetholwyd dros Fedwellte gyda mwyafrif o 22,000. Yn ei araith gyntaf yn Nhŷ’r Cyffredin siaradodd dros deuluoedd glofaol y cymoedd.

Fi yw’r aelod gwrywaidd cyntaf o’m teulu ers tua thair cenhedlaeth a all ddisgwyl yn weddol hyderus y byddaf yn gadael y ddaear hon gyda mwy neu lai yr un nifer o fysedd, dwylo, coesau, bysedd traed a llygaid ag oedd gennyf pan gefais fy ngeni.

Neil Kinnock, ei araith gyntaf yn Nhŷ’r Cyffredin, 1970

Arweinydd y Blaid Lafur#

Wedi 1979 siaradai dros ei blaid ar addysg, ac yn 1983 fe’i hetholwyd yn arweinydd y Blaid Lafur ac yn Arweinydd yr Wrthblaid. Arweiniodd y blaid am naw mlynedd, hyd 1992, pan drosglwyddodd yr awenau i John Smith.

Ewrop#

Yn 1995 gadawodd Dŷ’r Cyffredin i fod yn gomisiynydd Ewropeaidd, ac o 1999 hyd 2004 bu’n Is-lywydd y Comisiwn Ewropeaidd dan Romano Prodi.

Yn 2005 fe’i gwnaed yn arglwydd fel y Barwn Kinnock. Bu’n gadeirydd y Cyngor Prydeinig ac yn llywydd Prifysgol Caerdydd, lle bu’n astudio.

Hefyd yn yr oes hon

1861–1947

Syr John Edward Lloyd

Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)

Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.

Syr John Edward Lloyd
1862–1952

Billy Hughes

Prif Weinidog Cymraeg Awstralia (wedi’i gofnodi)

Fe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.

Billy Hughes
1863–1945

David Lloyd George

Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)

Prif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.

David Lloyd George
1864–1929

Syr John Morris-Jones

A osododd reolau’r Gymraeg a’r gynghanedd (wedi’i gofnodi)

Athro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.

Syr John Morris-Jones

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf