Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

1948–2022

Phil Bennett

Maswr o Felinfoel y dechreuodd ei gamau ochr y cais enwocaf a sgoriwyd erioed, i’r Barbariaid yn 1973, ac a fu’n gapten y Llewod.

Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 4 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1948–2022 (wedi’i gofnodi) Dewin Felinfoel Cymru’r Ugeinfed Ganrif Chwaraeon
Phil Bennett
Phil Bennett · Llun: Wikimedia Commons · Stefano Delfrate, CC BY-SA 2.0

Phil Bennett o Felin-foel oedd maswr y Scarlets, capten Cymru yng Nghamp Lawn 1978 a chapten y Llewod Prydeinig. Ei rediad ef a gychwynnodd gais mawr y Barbariaid yn 1973, a phleidleisiwyd ei gais ei hun yn erbyn yr Alban yn 1977 yn gais gorau Cymru erioed.

Ganed24 Hydref 1948, Felin-foel, Sir Gaerfyrddin
Bu farw12 Mehefin 2022, Felin-foel
Capiau29 i Gymru, 1969–1978, 166 o bwyntiau
AnrhydeddauOBE 1978; Oriel Anfarwolion Chwaraeon Cymru 2007; Oriel Anfarwolion World Rugby

Felin-foel#

Fe’i ganed ym mhentref Felin-foel, ar gyrion Llanelli. Gweithiai ei dad Les yn y gwaith dur a’i fam Mary mewn ffatri wasgu ceir, ac yn ei arddegau gweithiodd Phil yn y gwaith dur hefyd. Roedd yn bêl-droediwr mor dda nes i West Ham United gynnig treial iddo.

Dechreuodd gyda chlwb Felin-foel a chwaraeodd ei gêm gyntaf i Lanelli yn 18 oed, ym mis Tachwedd 1966. Pan symudodd Barry John i Gaerdydd daeth yn faswr Llanelli, ac yn ei dymor llawn cyntaf y Scarlets oedd pencampwyr clybiau Cymru.

Y Scarlets#

Bu’n gapten ar Lanelli am chwe thymor yn olynol o 1973. Enillasant Gwpan Cymru bedair gwaith o’r bron o 1973 i 1976, a phan ddaeth y Crysau Duon ar daith yn 1972–73 roedd yn nhîm Llanelli a’u curodd 9–3.

Erbyn 1981 roedd wedi chwarae dros 400 gêm i’r clwb a sgorio mwy na 2,500 o bwyntiau.

Cymru#

Ar 22 Mawrth 1969 ym Mharis daeth i’r maes yn erbyn Ffrainc, yr eilydd cyntaf erioed i chwarae dros Gymru. O 1972 ef oedd biau crys rhif 10. Roedd dilyn Barry John yn dasg anodd, ond tyfodd yn un o’r maswyr gorau yn hanes y gêm.

Yn ei flynyddoedd gyda Chymru enillodd ddwy Gamp Lawn a thair Coron Driphlyg, ac fel capten arweiniodd Gymru i Gamp Lawn 1978. Galwodd The Guardian ef yn Gymro i’w fêr.

Y Barbariaid a’r Llewod#

I’r Barbariaid yn erbyn y Crysau Duon ym mis Ionawr 1973 casglodd y bêl yn ddwfn yn ei hanner ei hun, curo pedwar dyn a phasio i J. P. R. Williams, gan gychwyn y symudiad a orffennodd gyda chais enwog Gareth Edwards.

Gyda Llewod 1974 yn Ne Affrica, yr Anorchfygol, ef oedd y prif sgoriwr gyda 103 o bwyntiau wrth iddynt ennill y gyfres 3–0. Yn 1977 bu’n gapten y Llewod yn Seland Newydd ac yn brif sgoriwr eto, gyda 125 o bwyntiau.

Ei gofio#

Daeth yn sylwebydd i BBC Cymru, ysgrifennodd hanes ei fywyd, Everywhere for Wales, a’i wneud yn llywydd y Scarlets. Ym mis Ebrill 2022 dadorchuddiwyd cerflun pren ohono yn Felin-foel. Galwodd World Rugby ef yn “un o’r goreuon i chwarae’r gêm erioed”, ac mae Sefydliad Phil Bennett yn helpu pobl ddifreintiedig ac anabl i gymryd at chwaraeon.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Casglwch y set

Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →

Hefyd yn yr oes hon

1861–1947

Syr John Edward Lloyd

Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)

Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.

Syr John Edward Lloyd
1862–1952

Billy Hughes

Prif Weinidog Cymraeg Awstralia (wedi’i gofnodi)

Fe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.

Billy Hughes
1863–1945

David Lloyd George

Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)

Prif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.

David Lloyd George
1864–1929

Syr John Morris-Jones

A osododd reolau’r Gymraeg a’r gynghanedd (wedi’i gofnodi)

Athro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.

Syr John Morris-Jones

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf