Syr John Edward Lloyd
Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward Lloyd
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1884–1956
Bardd Dyffryn Nantlle a enillodd y gadair yn 1910 ag Yr Haf ac a ysgrifennodd rai o gerddi mwyaf annwyl y Gymraeg, yn eu plith ei englynion i Hedd Wyn.
Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Enillodd Robert Williams Parry o Dal-y-sarn y gadair ym Mae Colwyn yn 1910 ag ‘Yr Haf’, yr enwocaf a’r mwyaf edmygedig o holl awdlau eisteddfodol yr ugeinfed ganrif. Mae ei gerddi i’r llwynog, y tylluanod a chlychau’r gog, i’r Lôn Goed yn Eifionydd a’i englynion er cof am Hedd Wyn ymhlith y rhai mwyaf annwyl yn yr iaith Gymraeg.FfynonellauR. Williams Parry ↗Wikipedia (Saesneg)Robert Williams Parry (6 Mawrth 1884 – 4 Ionawr 1956), un o feirdd Cymraeg mwyaf nodedig yr 20fed ganrif; ganed yn Nhal-y-sarn yn Nyffryn Nantlle, cefnder cyntaf i’r llenorion T. H. Parry-Williams a Syr Thomas Parry; wedi ei briodas yn 1923 bu’n byw ym Methesda; enillodd gydnabyddiaeth eang â chadair Eisteddfod Genedlaethol 1910 am ‘Yr Haf’, a ddisgrifiwyd fel ‘yr enwocaf a’r mwyaf edmygedig o holl awdlau eisteddfodol yr 20fed ganrif’; ymhlith ei weithiau mwyaf nodedig mae ‘Y Llwynog’, ‘Eifionydd’ a’i ‘Englynion coffa Hedd Wyn’, lle mae’n defnyddio’r englyn a’r gynghanedd i alaru am Hedd Wyn, a laddwyd yn Passchendaele yn 1917 ac a ddyfarnwyd y gadair wedi ei farw; roedd Parry, dair blynedd yn hŷn, yn ddylanwad mawr ar Hedd Wyn.Parry, Robert Williams (1884 – 1956), poet, university lecturer ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 6 Mawrth 1884 yn Madog View, Tal-y-sarn, sir Gaernarfon, mab Robert a Jane Parry; addysgwyd yn Nhal-y-sarn, Ysgol Sir Caernarfon (1896–98) ac Ysgol Sir Pen-y-groes; disgybl-athro 1899–1902; yn Aberystwyth 1902–04, a gorffennodd ei radd ym Mangor o 1907; athro Cymraeg a Saesneg yn Ysgol Sir Llanberis (Brynrefail) 1908–10; treuliodd rai misoedd yn Llydaw ar gyfer ei M.A. (1912), ar ‘Rai pwyntiau cyswllt rhwng y Gymraeg a’r Llydaweg’; bu’n dysgu yng Nghefnddwysarn, yn y Barri, ac o 1916 yn Ysgol Uwchradd y Bechgyn Caerdydd; yn y fyddin Tachwedd 1916 hyd Ragfyr 1918; prifathro yn Oakley Park, sir Drefaldwyn, 1921; darlithydd ym Mangor, yn yr adran Gymraeg a’r adran Allanol, o 1922 hyd ei ymddeoliad yn 1944; dysgwyd y mesurau caeth iddo gan ddau fardd o Dal-y-sarn, y chwarelwr Owen Edwards (‘Anant’) a’r siopwr H. E. Jones (‘Hywel Cefni’); cadair eisteddfod myfyrwyr Bangor â ‘Chantre’r Gwaelod’ (1908); enillodd gadair yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mae Colwyn yn 1910 ag ‘Yr Haf’, yr enwocaf a’r mwyaf edmygedig o holl awdlau eisteddfodol yr 20fed ganrif; sonedau’r rhyfel gan gynnwys ‘Mae hiraeth yn y môr’, ‘Pantycelyn’ a ‘Gadael Tir’; englynion coffa i gyfeillion a gwympodd, yn enwedig y gyfres enwog i Hedd Wyn; rhwng y rhyfeloedd cerddi cefn gwlad: ‘Eifionydd’, ‘Tylluanod’, ‘Clychau’r Gog’, ‘Y Llwynog’, a’r gerdd ryfeddol ‘Drudwy Branwen’; yn ddiweddarach, dan ddylanwad ei gefnder T. H. Parry-Williams, defnyddiodd iaith lafar; cynhyrfodd llosgi’r ysgol fomio yn Llŷn yn 1936 a diswyddo Saunders Lewis ef i ysgrifennu sonedau dychanol; dan ddylanwad Keats; Yr Haf a Cherddi Eraill (1924) a Cherddi’r Gaeaf (1952); beirniad adeiladol, ac un o ryddieithwyr gorau ei ddydd; cenedlaetholwr o argyhoeddiad ac am gyfnod cadeirydd cangen sir Gaernarfon Plaid Cymru; priododd Myfanwy Davies o Rosllannerchrugog yn 1923; bu farw 4 Ionawr 1956 a’i gladdu ym mynwent Coetmor, Bethesda.
| Ganed | 6 Mawrth 1884, Madog View, Tal-y-sarn, Dyffryn Nantlle |
|---|---|
| Cadair | Yr Eisteddfod Genedlaethol, Bae Colwyn, 1910, ‘Yr Haf’ |
| Darlithydd | Coleg y Brifysgol, Bangor, 1922–1944 |
| Llyfrau | Yr Haf a Cherddi Eraill 1924; Cerddi’r Gaeaf 1952 |
| Cefndryd | T. H. Parry-Williams a Syr Thomas Parry |
| Bu farw | 4 Ionawr 1956; claddwyd yng Nghoetmor, Bethesda |
Ganed Robert Williams Parry ar 6 Mawrth 1884 yn Madog View, Tal-y-sarn, yng nghwm llechi Dyffryn Nantlle, mab Robert a Jane Parry. Roedd y llenorion T. H. Parry-Williams a Syr Thomas Parry yn gefndryd cyntaf iddo.FfynonellauParry, Robert Williams (1884 – 1956), poet, university lecturer ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 6 Mawrth 1884 yn Madog View, Tal-y-sarn, sir Gaernarfon, mab Robert a Jane Parry; addysgwyd yn Nhal-y-sarn, Ysgol Sir Caernarfon (1896–98) ac Ysgol Sir Pen-y-groes; disgybl-athro 1899–1902; yn Aberystwyth 1902–04, a gorffennodd ei radd ym Mangor o 1907; athro Cymraeg a Saesneg yn Ysgol Sir Llanberis (Brynrefail) 1908–10; treuliodd rai misoedd yn Llydaw ar gyfer ei M.A. (1912), ar ‘Rai pwyntiau cyswllt rhwng y Gymraeg a’r Llydaweg’; bu’n dysgu yng Nghefnddwysarn, yn y Barri, ac o 1916 yn Ysgol Uwchradd y Bechgyn Caerdydd; yn y fyddin Tachwedd 1916 hyd Ragfyr 1918; prifathro yn Oakley Park, sir Drefaldwyn, 1921; darlithydd ym Mangor, yn yr adran Gymraeg a’r adran Allanol, o 1922 hyd ei ymddeoliad yn 1944; dysgwyd y mesurau caeth iddo gan ddau fardd o Dal-y-sarn, y chwarelwr Owen Edwards (‘Anant’) a’r siopwr H. E. Jones (‘Hywel Cefni’); cadair eisteddfod myfyrwyr Bangor â ‘Chantre’r Gwaelod’ (1908); enillodd gadair yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mae Colwyn yn 1910 ag ‘Yr Haf’, yr enwocaf a’r mwyaf edmygedig o holl awdlau eisteddfodol yr 20fed ganrif; sonedau’r rhyfel gan gynnwys ‘Mae hiraeth yn y môr’, ‘Pantycelyn’ a ‘Gadael Tir’; englynion coffa i gyfeillion a gwympodd, yn enwedig y gyfres enwog i Hedd Wyn; rhwng y rhyfeloedd cerddi cefn gwlad: ‘Eifionydd’, ‘Tylluanod’, ‘Clychau’r Gog’, ‘Y Llwynog’, a’r gerdd ryfeddol ‘Drudwy Branwen’; yn ddiweddarach, dan ddylanwad ei gefnder T. H. Parry-Williams, defnyddiodd iaith lafar; cynhyrfodd llosgi’r ysgol fomio yn Llŷn yn 1936 a diswyddo Saunders Lewis ef i ysgrifennu sonedau dychanol; dan ddylanwad Keats; Yr Haf a Cherddi Eraill (1924) a Cherddi’r Gaeaf (1952); beirniad adeiladol, ac un o ryddieithwyr gorau ei ddydd; cenedlaetholwr o argyhoeddiad ac am gyfnod cadeirydd cangen sir Gaernarfon Plaid Cymru; priododd Myfanwy Davies o Rosllannerchrugog yn 1923; bu farw 4 Ionawr 1956 a’i gladdu ym mynwent Coetmor, Bethesda.R. Williams Parry ↗Wikipedia (Saesneg)Robert Williams Parry (6 Mawrth 1884 – 4 Ionawr 1956), un o feirdd Cymraeg mwyaf nodedig yr 20fed ganrif; ganed yn Nhal-y-sarn yn Nyffryn Nantlle, cefnder cyntaf i’r llenorion T. H. Parry-Williams a Syr Thomas Parry; wedi ei briodas yn 1923 bu’n byw ym Methesda; enillodd gydnabyddiaeth eang â chadair Eisteddfod Genedlaethol 1910 am ‘Yr Haf’, a ddisgrifiwyd fel ‘yr enwocaf a’r mwyaf edmygedig o holl awdlau eisteddfodol yr 20fed ganrif’; ymhlith ei weithiau mwyaf nodedig mae ‘Y Llwynog’, ‘Eifionydd’ a’i ‘Englynion coffa Hedd Wyn’, lle mae’n defnyddio’r englyn a’r gynghanedd i alaru am Hedd Wyn, a laddwyd yn Passchendaele yn 1917 ac a ddyfarnwyd y gadair wedi ei farw; roedd Parry, dair blynedd yn hŷn, yn ddylanwad mawr ar Hedd Wyn.
Dysgodd y mesurau caeth gan ddau fardd o’i bentref ei hun, y chwarelwr Owen Edwards, ‘Anant’, a’r siopwr H. E. Jones, ‘Hywel Cefni’.FfynhonnellParry, Robert Williams (1884 – 1956), poet, university lecturer ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 6 Mawrth 1884 yn Madog View, Tal-y-sarn, sir Gaernarfon, mab Robert a Jane Parry; addysgwyd yn Nhal-y-sarn, Ysgol Sir Caernarfon (1896–98) ac Ysgol Sir Pen-y-groes; disgybl-athro 1899–1902; yn Aberystwyth 1902–04, a gorffennodd ei radd ym Mangor o 1907; athro Cymraeg a Saesneg yn Ysgol Sir Llanberis (Brynrefail) 1908–10; treuliodd rai misoedd yn Llydaw ar gyfer ei M.A. (1912), ar ‘Rai pwyntiau cyswllt rhwng y Gymraeg a’r Llydaweg’; bu’n dysgu yng Nghefnddwysarn, yn y Barri, ac o 1916 yn Ysgol Uwchradd y Bechgyn Caerdydd; yn y fyddin Tachwedd 1916 hyd Ragfyr 1918; prifathro yn Oakley Park, sir Drefaldwyn, 1921; darlithydd ym Mangor, yn yr adran Gymraeg a’r adran Allanol, o 1922 hyd ei ymddeoliad yn 1944; dysgwyd y mesurau caeth iddo gan ddau fardd o Dal-y-sarn, y chwarelwr Owen Edwards (‘Anant’) a’r siopwr H. E. Jones (‘Hywel Cefni’); cadair eisteddfod myfyrwyr Bangor â ‘Chantre’r Gwaelod’ (1908); enillodd gadair yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mae Colwyn yn 1910 ag ‘Yr Haf’, yr enwocaf a’r mwyaf edmygedig o holl awdlau eisteddfodol yr 20fed ganrif; sonedau’r rhyfel gan gynnwys ‘Mae hiraeth yn y môr’, ‘Pantycelyn’ a ‘Gadael Tir’; englynion coffa i gyfeillion a gwympodd, yn enwedig y gyfres enwog i Hedd Wyn; rhwng y rhyfeloedd cerddi cefn gwlad: ‘Eifionydd’, ‘Tylluanod’, ‘Clychau’r Gog’, ‘Y Llwynog’, a’r gerdd ryfeddol ‘Drudwy Branwen’; yn ddiweddarach, dan ddylanwad ei gefnder T. H. Parry-Williams, defnyddiodd iaith lafar; cynhyrfodd llosgi’r ysgol fomio yn Llŷn yn 1936 a diswyddo Saunders Lewis ef i ysgrifennu sonedau dychanol; dan ddylanwad Keats; Yr Haf a Cherddi Eraill (1924) a Cherddi’r Gaeaf (1952); beirniad adeiladol, ac un o ryddieithwyr gorau ei ddydd; cenedlaetholwr o argyhoeddiad ac am gyfnod cadeirydd cangen sir Gaernarfon Plaid Cymru; priododd Myfanwy Davies o Rosllannerchrugog yn 1923; bu farw 4 Ionawr 1956 a’i gladdu ym mynwent Coetmor, Bethesda.
Bu’n ddisgybl-athro, astudiodd yn Aberystwyth a gorffen ei radd ym Mangor, a dysgodd Gymraeg a Saesneg ym Mrynrefail. Treuliodd rai misoedd yn Llydaw yn gweithio ar ei M.A., a ddyfarnwyd yn 1912 am astudiaeth o’r cysylltiadau rhwng y Gymraeg a’r Llydaweg, ac yn ddiweddarach bu’n dysgu yn y Barri a Chaerdydd.FfynonellauParry, Robert Williams (1884 – 1956), poet, university lecturer ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 6 Mawrth 1884 yn Madog View, Tal-y-sarn, sir Gaernarfon, mab Robert a Jane Parry; addysgwyd yn Nhal-y-sarn, Ysgol Sir Caernarfon (1896–98) ac Ysgol Sir Pen-y-groes; disgybl-athro 1899–1902; yn Aberystwyth 1902–04, a gorffennodd ei radd ym Mangor o 1907; athro Cymraeg a Saesneg yn Ysgol Sir Llanberis (Brynrefail) 1908–10; treuliodd rai misoedd yn Llydaw ar gyfer ei M.A. (1912), ar ‘Rai pwyntiau cyswllt rhwng y Gymraeg a’r Llydaweg’; bu’n dysgu yng Nghefnddwysarn, yn y Barri, ac o 1916 yn Ysgol Uwchradd y Bechgyn Caerdydd; yn y fyddin Tachwedd 1916 hyd Ragfyr 1918; prifathro yn Oakley Park, sir Drefaldwyn, 1921; darlithydd ym Mangor, yn yr adran Gymraeg a’r adran Allanol, o 1922 hyd ei ymddeoliad yn 1944; dysgwyd y mesurau caeth iddo gan ddau fardd o Dal-y-sarn, y chwarelwr Owen Edwards (‘Anant’) a’r siopwr H. E. Jones (‘Hywel Cefni’); cadair eisteddfod myfyrwyr Bangor â ‘Chantre’r Gwaelod’ (1908); enillodd gadair yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mae Colwyn yn 1910 ag ‘Yr Haf’, yr enwocaf a’r mwyaf edmygedig o holl awdlau eisteddfodol yr 20fed ganrif; sonedau’r rhyfel gan gynnwys ‘Mae hiraeth yn y môr’, ‘Pantycelyn’ a ‘Gadael Tir’; englynion coffa i gyfeillion a gwympodd, yn enwedig y gyfres enwog i Hedd Wyn; rhwng y rhyfeloedd cerddi cefn gwlad: ‘Eifionydd’, ‘Tylluanod’, ‘Clychau’r Gog’, ‘Y Llwynog’, a’r gerdd ryfeddol ‘Drudwy Branwen’; yn ddiweddarach, dan ddylanwad ei gefnder T. H. Parry-Williams, defnyddiodd iaith lafar; cynhyrfodd llosgi’r ysgol fomio yn Llŷn yn 1936 a diswyddo Saunders Lewis ef i ysgrifennu sonedau dychanol; dan ddylanwad Keats; Yr Haf a Cherddi Eraill (1924) a Cherddi’r Gaeaf (1952); beirniad adeiladol, ac un o ryddieithwyr gorau ei ddydd; cenedlaetholwr o argyhoeddiad ac am gyfnod cadeirydd cangen sir Gaernarfon Plaid Cymru; priododd Myfanwy Davies o Rosllannerchrugog yn 1923; bu farw 4 Ionawr 1956 a’i gladdu ym mynwent Coetmor, Bethesda.R. Williams Parry ↗Wikipedia (Saesneg)Robert Williams Parry (6 Mawrth 1884 – 4 Ionawr 1956), un o feirdd Cymraeg mwyaf nodedig yr 20fed ganrif; ganed yn Nhal-y-sarn yn Nyffryn Nantlle, cefnder cyntaf i’r llenorion T. H. Parry-Williams a Syr Thomas Parry; wedi ei briodas yn 1923 bu’n byw ym Methesda; enillodd gydnabyddiaeth eang â chadair Eisteddfod Genedlaethol 1910 am ‘Yr Haf’, a ddisgrifiwyd fel ‘yr enwocaf a’r mwyaf edmygedig o holl awdlau eisteddfodol yr 20fed ganrif’; ymhlith ei weithiau mwyaf nodedig mae ‘Y Llwynog’, ‘Eifionydd’ a’i ‘Englynion coffa Hedd Wyn’, lle mae’n defnyddio’r englyn a’r gynghanedd i alaru am Hedd Wyn, a laddwyd yn Passchendaele yn 1917 ac a ddyfarnwyd y gadair wedi ei farw; roedd Parry, dair blynedd yn hŷn, yn ddylanwad mawr ar Hedd Wyn.
Yn Eisteddfod Genedlaethol Bae Colwyn yn 1910 enillodd y gadair â’i awdl ‘Yr Haf’. Parodd gryn gyffro a denodd lawer o efelychwyr, ac fe’i galwyd yr enwocaf a’r mwyaf edmygedig o holl awdlau eisteddfodol yr ugeinfed ganrif.FfynonellauParry, Robert Williams (1884 – 1956), poet, university lecturer ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 6 Mawrth 1884 yn Madog View, Tal-y-sarn, sir Gaernarfon, mab Robert a Jane Parry; addysgwyd yn Nhal-y-sarn, Ysgol Sir Caernarfon (1896–98) ac Ysgol Sir Pen-y-groes; disgybl-athro 1899–1902; yn Aberystwyth 1902–04, a gorffennodd ei radd ym Mangor o 1907; athro Cymraeg a Saesneg yn Ysgol Sir Llanberis (Brynrefail) 1908–10; treuliodd rai misoedd yn Llydaw ar gyfer ei M.A. (1912), ar ‘Rai pwyntiau cyswllt rhwng y Gymraeg a’r Llydaweg’; bu’n dysgu yng Nghefnddwysarn, yn y Barri, ac o 1916 yn Ysgol Uwchradd y Bechgyn Caerdydd; yn y fyddin Tachwedd 1916 hyd Ragfyr 1918; prifathro yn Oakley Park, sir Drefaldwyn, 1921; darlithydd ym Mangor, yn yr adran Gymraeg a’r adran Allanol, o 1922 hyd ei ymddeoliad yn 1944; dysgwyd y mesurau caeth iddo gan ddau fardd o Dal-y-sarn, y chwarelwr Owen Edwards (‘Anant’) a’r siopwr H. E. Jones (‘Hywel Cefni’); cadair eisteddfod myfyrwyr Bangor â ‘Chantre’r Gwaelod’ (1908); enillodd gadair yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mae Colwyn yn 1910 ag ‘Yr Haf’, yr enwocaf a’r mwyaf edmygedig o holl awdlau eisteddfodol yr 20fed ganrif; sonedau’r rhyfel gan gynnwys ‘Mae hiraeth yn y môr’, ‘Pantycelyn’ a ‘Gadael Tir’; englynion coffa i gyfeillion a gwympodd, yn enwedig y gyfres enwog i Hedd Wyn; rhwng y rhyfeloedd cerddi cefn gwlad: ‘Eifionydd’, ‘Tylluanod’, ‘Clychau’r Gog’, ‘Y Llwynog’, a’r gerdd ryfeddol ‘Drudwy Branwen’; yn ddiweddarach, dan ddylanwad ei gefnder T. H. Parry-Williams, defnyddiodd iaith lafar; cynhyrfodd llosgi’r ysgol fomio yn Llŷn yn 1936 a diswyddo Saunders Lewis ef i ysgrifennu sonedau dychanol; dan ddylanwad Keats; Yr Haf a Cherddi Eraill (1924) a Cherddi’r Gaeaf (1952); beirniad adeiladol, ac un o ryddieithwyr gorau ei ddydd; cenedlaetholwr o argyhoeddiad ac am gyfnod cadeirydd cangen sir Gaernarfon Plaid Cymru; priododd Myfanwy Davies o Rosllannerchrugog yn 1923; bu farw 4 Ionawr 1956 a’i gladdu ym mynwent Coetmor, Bethesda.Robert Williams Parry ↗Wicipedia CymraegUn o feirdd mwyaf nodedig Cymru yn yr 20g (6 Mawrth 1884 – 4 Ionawr 1956); claddwyd ym Mynwent Coetmor ger Rachub gyda’i wraig Myfanwy; ym Mangor darlithiai ar Lydaweg, Cernyweg a Gramadeg Cymraeg, a chynhaliai ddosbarthiadau nos; daeth yn enwog fel bardd pan enillodd y gadair yn Eisteddfod Genedlaethol 1910 am ei awdl Yr Haf, cerdd a barodd gryn gyffro ac a ddenodd lawer o efelychwyr; ymysg ei gerddi enwocaf mae ‘Mae Hiraeth yn y Môr’, ‘Y Llwynog’, ‘Eifionydd’ (am lonyddwch y Lôn Goed) ac ‘Englynion Coffa Hedd Wyn’; cyhoeddwyd casgliad o’i ryddiaith, Rhyddiaith R. Williams Parry, dan olygyddiaeth Bedwyr Lewis Jones yn 1974.R. Williams Parry ↗Wikipedia (Saesneg)Robert Williams Parry (6 Mawrth 1884 – 4 Ionawr 1956), un o feirdd Cymraeg mwyaf nodedig yr 20fed ganrif; ganed yn Nhal-y-sarn yn Nyffryn Nantlle, cefnder cyntaf i’r llenorion T. H. Parry-Williams a Syr Thomas Parry; wedi ei briodas yn 1923 bu’n byw ym Methesda; enillodd gydnabyddiaeth eang â chadair Eisteddfod Genedlaethol 1910 am ‘Yr Haf’, a ddisgrifiwyd fel ‘yr enwocaf a’r mwyaf edmygedig o holl awdlau eisteddfodol yr 20fed ganrif’; ymhlith ei weithiau mwyaf nodedig mae ‘Y Llwynog’, ‘Eifionydd’ a’i ‘Englynion coffa Hedd Wyn’, lle mae’n defnyddio’r englyn a’r gynghanedd i alaru am Hedd Wyn, a laddwyd yn Passchendaele yn 1917 ac a ddyfarnwyd y gadair wedi ei farw; roedd Parry, dair blynedd yn hŷn, yn ddylanwad mawr ar Hedd Wyn.
Yn y Rhyfel Byd Cyntaf bu yn y fyddin o 1916 hyd 1918, ac ysgrifennodd sonedau megis ‘Mae hiraeth yn y môr’ a ‘Gadael Tir’. Canodd englynion er cof am gyfeillion a gwympodd, ac yn anad dim y gyfres enwog i Hedd Wyn, y bardd ifanc a laddwyd yn Passchendaele yn 1917 ac a ddyfarnwyd y gadair wedi ei farw. Bu Williams Parry yn ddylanwad mawr arno.FfynonellauParry, Robert Williams (1884 – 1956), poet, university lecturer ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 6 Mawrth 1884 yn Madog View, Tal-y-sarn, sir Gaernarfon, mab Robert a Jane Parry; addysgwyd yn Nhal-y-sarn, Ysgol Sir Caernarfon (1896–98) ac Ysgol Sir Pen-y-groes; disgybl-athro 1899–1902; yn Aberystwyth 1902–04, a gorffennodd ei radd ym Mangor o 1907; athro Cymraeg a Saesneg yn Ysgol Sir Llanberis (Brynrefail) 1908–10; treuliodd rai misoedd yn Llydaw ar gyfer ei M.A. (1912), ar ‘Rai pwyntiau cyswllt rhwng y Gymraeg a’r Llydaweg’; bu’n dysgu yng Nghefnddwysarn, yn y Barri, ac o 1916 yn Ysgol Uwchradd y Bechgyn Caerdydd; yn y fyddin Tachwedd 1916 hyd Ragfyr 1918; prifathro yn Oakley Park, sir Drefaldwyn, 1921; darlithydd ym Mangor, yn yr adran Gymraeg a’r adran Allanol, o 1922 hyd ei ymddeoliad yn 1944; dysgwyd y mesurau caeth iddo gan ddau fardd o Dal-y-sarn, y chwarelwr Owen Edwards (‘Anant’) a’r siopwr H. E. Jones (‘Hywel Cefni’); cadair eisteddfod myfyrwyr Bangor â ‘Chantre’r Gwaelod’ (1908); enillodd gadair yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mae Colwyn yn 1910 ag ‘Yr Haf’, yr enwocaf a’r mwyaf edmygedig o holl awdlau eisteddfodol yr 20fed ganrif; sonedau’r rhyfel gan gynnwys ‘Mae hiraeth yn y môr’, ‘Pantycelyn’ a ‘Gadael Tir’; englynion coffa i gyfeillion a gwympodd, yn enwedig y gyfres enwog i Hedd Wyn; rhwng y rhyfeloedd cerddi cefn gwlad: ‘Eifionydd’, ‘Tylluanod’, ‘Clychau’r Gog’, ‘Y Llwynog’, a’r gerdd ryfeddol ‘Drudwy Branwen’; yn ddiweddarach, dan ddylanwad ei gefnder T. H. Parry-Williams, defnyddiodd iaith lafar; cynhyrfodd llosgi’r ysgol fomio yn Llŷn yn 1936 a diswyddo Saunders Lewis ef i ysgrifennu sonedau dychanol; dan ddylanwad Keats; Yr Haf a Cherddi Eraill (1924) a Cherddi’r Gaeaf (1952); beirniad adeiladol, ac un o ryddieithwyr gorau ei ddydd; cenedlaetholwr o argyhoeddiad ac am gyfnod cadeirydd cangen sir Gaernarfon Plaid Cymru; priododd Myfanwy Davies o Rosllannerchrugog yn 1923; bu farw 4 Ionawr 1956 a’i gladdu ym mynwent Coetmor, Bethesda.R. Williams Parry ↗Wikipedia (Saesneg)Robert Williams Parry (6 Mawrth 1884 – 4 Ionawr 1956), un o feirdd Cymraeg mwyaf nodedig yr 20fed ganrif; ganed yn Nhal-y-sarn yn Nyffryn Nantlle, cefnder cyntaf i’r llenorion T. H. Parry-Williams a Syr Thomas Parry; wedi ei briodas yn 1923 bu’n byw ym Methesda; enillodd gydnabyddiaeth eang â chadair Eisteddfod Genedlaethol 1910 am ‘Yr Haf’, a ddisgrifiwyd fel ‘yr enwocaf a’r mwyaf edmygedig o holl awdlau eisteddfodol yr 20fed ganrif’; ymhlith ei weithiau mwyaf nodedig mae ‘Y Llwynog’, ‘Eifionydd’ a’i ‘Englynion coffa Hedd Wyn’, lle mae’n defnyddio’r englyn a’r gynghanedd i alaru am Hedd Wyn, a laddwyd yn Passchendaele yn 1917 ac a ddyfarnwyd y gadair wedi ei farw; roedd Parry, dair blynedd yn hŷn, yn ddylanwad mawr ar Hedd Wyn.
Yn 1922 daeth yn ddarlithydd yng Ngholeg Prifysgol Gogledd Cymru, Bangor, yn yr adran Gymraeg ac yn y dosbarthiadau allanol, lle dysgai Lydaweg, Cernyweg a Gramadeg Cymraeg a chynnal dosbarthiadau nos, hyd ei ymddeoliad yn 1944. O’i briodas yn 1923 â Myfanwy Davies o Rosllannerchrugog bu’n byw ym Methesda.FfynonellauParry, Robert Williams (1884 – 1956), poet, university lecturer ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 6 Mawrth 1884 yn Madog View, Tal-y-sarn, sir Gaernarfon, mab Robert a Jane Parry; addysgwyd yn Nhal-y-sarn, Ysgol Sir Caernarfon (1896–98) ac Ysgol Sir Pen-y-groes; disgybl-athro 1899–1902; yn Aberystwyth 1902–04, a gorffennodd ei radd ym Mangor o 1907; athro Cymraeg a Saesneg yn Ysgol Sir Llanberis (Brynrefail) 1908–10; treuliodd rai misoedd yn Llydaw ar gyfer ei M.A. (1912), ar ‘Rai pwyntiau cyswllt rhwng y Gymraeg a’r Llydaweg’; bu’n dysgu yng Nghefnddwysarn, yn y Barri, ac o 1916 yn Ysgol Uwchradd y Bechgyn Caerdydd; yn y fyddin Tachwedd 1916 hyd Ragfyr 1918; prifathro yn Oakley Park, sir Drefaldwyn, 1921; darlithydd ym Mangor, yn yr adran Gymraeg a’r adran Allanol, o 1922 hyd ei ymddeoliad yn 1944; dysgwyd y mesurau caeth iddo gan ddau fardd o Dal-y-sarn, y chwarelwr Owen Edwards (‘Anant’) a’r siopwr H. E. Jones (‘Hywel Cefni’); cadair eisteddfod myfyrwyr Bangor â ‘Chantre’r Gwaelod’ (1908); enillodd gadair yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mae Colwyn yn 1910 ag ‘Yr Haf’, yr enwocaf a’r mwyaf edmygedig o holl awdlau eisteddfodol yr 20fed ganrif; sonedau’r rhyfel gan gynnwys ‘Mae hiraeth yn y môr’, ‘Pantycelyn’ a ‘Gadael Tir’; englynion coffa i gyfeillion a gwympodd, yn enwedig y gyfres enwog i Hedd Wyn; rhwng y rhyfeloedd cerddi cefn gwlad: ‘Eifionydd’, ‘Tylluanod’, ‘Clychau’r Gog’, ‘Y Llwynog’, a’r gerdd ryfeddol ‘Drudwy Branwen’; yn ddiweddarach, dan ddylanwad ei gefnder T. H. Parry-Williams, defnyddiodd iaith lafar; cynhyrfodd llosgi’r ysgol fomio yn Llŷn yn 1936 a diswyddo Saunders Lewis ef i ysgrifennu sonedau dychanol; dan ddylanwad Keats; Yr Haf a Cherddi Eraill (1924) a Cherddi’r Gaeaf (1952); beirniad adeiladol, ac un o ryddieithwyr gorau ei ddydd; cenedlaetholwr o argyhoeddiad ac am gyfnod cadeirydd cangen sir Gaernarfon Plaid Cymru; priododd Myfanwy Davies o Rosllannerchrugog yn 1923; bu farw 4 Ionawr 1956 a’i gladdu ym mynwent Coetmor, Bethesda.Robert Williams Parry ↗Wicipedia CymraegUn o feirdd mwyaf nodedig Cymru yn yr 20g (6 Mawrth 1884 – 4 Ionawr 1956); claddwyd ym Mynwent Coetmor ger Rachub gyda’i wraig Myfanwy; ym Mangor darlithiai ar Lydaweg, Cernyweg a Gramadeg Cymraeg, a chynhaliai ddosbarthiadau nos; daeth yn enwog fel bardd pan enillodd y gadair yn Eisteddfod Genedlaethol 1910 am ei awdl Yr Haf, cerdd a barodd gryn gyffro ac a ddenodd lawer o efelychwyr; ymysg ei gerddi enwocaf mae ‘Mae Hiraeth yn y Môr’, ‘Y Llwynog’, ‘Eifionydd’ (am lonyddwch y Lôn Goed) ac ‘Englynion Coffa Hedd Wyn’; cyhoeddwyd casgliad o’i ryddiaith, Rhyddiaith R. Williams Parry, dan olygyddiaeth Bedwyr Lewis Jones yn 1974.R. Williams Parry ↗Wikipedia (Saesneg)Robert Williams Parry (6 Mawrth 1884 – 4 Ionawr 1956), un o feirdd Cymraeg mwyaf nodedig yr 20fed ganrif; ganed yn Nhal-y-sarn yn Nyffryn Nantlle, cefnder cyntaf i’r llenorion T. H. Parry-Williams a Syr Thomas Parry; wedi ei briodas yn 1923 bu’n byw ym Methesda; enillodd gydnabyddiaeth eang â chadair Eisteddfod Genedlaethol 1910 am ‘Yr Haf’, a ddisgrifiwyd fel ‘yr enwocaf a’r mwyaf edmygedig o holl awdlau eisteddfodol yr 20fed ganrif’; ymhlith ei weithiau mwyaf nodedig mae ‘Y Llwynog’, ‘Eifionydd’ a’i ‘Englynion coffa Hedd Wyn’, lle mae’n defnyddio’r englyn a’r gynghanedd i alaru am Hedd Wyn, a laddwyd yn Passchendaele yn 1917 ac a ddyfarnwyd y gadair wedi ei farw; roedd Parry, dair blynedd yn hŷn, yn ddylanwad mawr ar Hedd Wyn.
Rhwng y rhyfeloedd daeth y cerddi cefn gwlad y’i cerir amdanynt: ‘Eifionydd’, am lonyddwch y Lôn Goed, ‘Tylluanod’, ‘Clychau’r Gog’, ‘Y Llwynog’, a’r gerdd ryfeddol ‘Drudwy Branwen’. Yn ddiweddarach trodd at iaith lafar bob dydd, dan ddylanwad ei gefnder T. H. Parry-Williams.FfynonellauParry, Robert Williams (1884 – 1956), poet, university lecturer ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 6 Mawrth 1884 yn Madog View, Tal-y-sarn, sir Gaernarfon, mab Robert a Jane Parry; addysgwyd yn Nhal-y-sarn, Ysgol Sir Caernarfon (1896–98) ac Ysgol Sir Pen-y-groes; disgybl-athro 1899–1902; yn Aberystwyth 1902–04, a gorffennodd ei radd ym Mangor o 1907; athro Cymraeg a Saesneg yn Ysgol Sir Llanberis (Brynrefail) 1908–10; treuliodd rai misoedd yn Llydaw ar gyfer ei M.A. (1912), ar ‘Rai pwyntiau cyswllt rhwng y Gymraeg a’r Llydaweg’; bu’n dysgu yng Nghefnddwysarn, yn y Barri, ac o 1916 yn Ysgol Uwchradd y Bechgyn Caerdydd; yn y fyddin Tachwedd 1916 hyd Ragfyr 1918; prifathro yn Oakley Park, sir Drefaldwyn, 1921; darlithydd ym Mangor, yn yr adran Gymraeg a’r adran Allanol, o 1922 hyd ei ymddeoliad yn 1944; dysgwyd y mesurau caeth iddo gan ddau fardd o Dal-y-sarn, y chwarelwr Owen Edwards (‘Anant’) a’r siopwr H. E. Jones (‘Hywel Cefni’); cadair eisteddfod myfyrwyr Bangor â ‘Chantre’r Gwaelod’ (1908); enillodd gadair yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mae Colwyn yn 1910 ag ‘Yr Haf’, yr enwocaf a’r mwyaf edmygedig o holl awdlau eisteddfodol yr 20fed ganrif; sonedau’r rhyfel gan gynnwys ‘Mae hiraeth yn y môr’, ‘Pantycelyn’ a ‘Gadael Tir’; englynion coffa i gyfeillion a gwympodd, yn enwedig y gyfres enwog i Hedd Wyn; rhwng y rhyfeloedd cerddi cefn gwlad: ‘Eifionydd’, ‘Tylluanod’, ‘Clychau’r Gog’, ‘Y Llwynog’, a’r gerdd ryfeddol ‘Drudwy Branwen’; yn ddiweddarach, dan ddylanwad ei gefnder T. H. Parry-Williams, defnyddiodd iaith lafar; cynhyrfodd llosgi’r ysgol fomio yn Llŷn yn 1936 a diswyddo Saunders Lewis ef i ysgrifennu sonedau dychanol; dan ddylanwad Keats; Yr Haf a Cherddi Eraill (1924) a Cherddi’r Gaeaf (1952); beirniad adeiladol, ac un o ryddieithwyr gorau ei ddydd; cenedlaetholwr o argyhoeddiad ac am gyfnod cadeirydd cangen sir Gaernarfon Plaid Cymru; priododd Myfanwy Davies o Rosllannerchrugog yn 1923; bu farw 4 Ionawr 1956 a’i gladdu ym mynwent Coetmor, Bethesda.Robert Williams Parry ↗Wicipedia CymraegUn o feirdd mwyaf nodedig Cymru yn yr 20g (6 Mawrth 1884 – 4 Ionawr 1956); claddwyd ym Mynwent Coetmor ger Rachub gyda’i wraig Myfanwy; ym Mangor darlithiai ar Lydaweg, Cernyweg a Gramadeg Cymraeg, a chynhaliai ddosbarthiadau nos; daeth yn enwog fel bardd pan enillodd y gadair yn Eisteddfod Genedlaethol 1910 am ei awdl Yr Haf, cerdd a barodd gryn gyffro ac a ddenodd lawer o efelychwyr; ymysg ei gerddi enwocaf mae ‘Mae Hiraeth yn y Môr’, ‘Y Llwynog’, ‘Eifionydd’ (am lonyddwch y Lôn Goed) ac ‘Englynion Coffa Hedd Wyn’; cyhoeddwyd casgliad o’i ryddiaith, Rhyddiaith R. Williams Parry, dan olygyddiaeth Bedwyr Lewis Jones yn 1974.
Roedd yn genedlaetholwr o argyhoeddiad, ac am gyfnod yn gadeirydd cangen sir Gaernarfon Plaid Cymru. Symbylodd llosgi’r ysgol fomio yn Llŷn yn 1936, a’r driniaeth a gafodd Saunders Lewis wedyn, ef i ysgrifennu math newydd o soned, yn llym ei dychan.FfynhonnellParry, Robert Williams (1884 – 1956), poet, university lecturer ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 6 Mawrth 1884 yn Madog View, Tal-y-sarn, sir Gaernarfon, mab Robert a Jane Parry; addysgwyd yn Nhal-y-sarn, Ysgol Sir Caernarfon (1896–98) ac Ysgol Sir Pen-y-groes; disgybl-athro 1899–1902; yn Aberystwyth 1902–04, a gorffennodd ei radd ym Mangor o 1907; athro Cymraeg a Saesneg yn Ysgol Sir Llanberis (Brynrefail) 1908–10; treuliodd rai misoedd yn Llydaw ar gyfer ei M.A. (1912), ar ‘Rai pwyntiau cyswllt rhwng y Gymraeg a’r Llydaweg’; bu’n dysgu yng Nghefnddwysarn, yn y Barri, ac o 1916 yn Ysgol Uwchradd y Bechgyn Caerdydd; yn y fyddin Tachwedd 1916 hyd Ragfyr 1918; prifathro yn Oakley Park, sir Drefaldwyn, 1921; darlithydd ym Mangor, yn yr adran Gymraeg a’r adran Allanol, o 1922 hyd ei ymddeoliad yn 1944; dysgwyd y mesurau caeth iddo gan ddau fardd o Dal-y-sarn, y chwarelwr Owen Edwards (‘Anant’) a’r siopwr H. E. Jones (‘Hywel Cefni’); cadair eisteddfod myfyrwyr Bangor â ‘Chantre’r Gwaelod’ (1908); enillodd gadair yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mae Colwyn yn 1910 ag ‘Yr Haf’, yr enwocaf a’r mwyaf edmygedig o holl awdlau eisteddfodol yr 20fed ganrif; sonedau’r rhyfel gan gynnwys ‘Mae hiraeth yn y môr’, ‘Pantycelyn’ a ‘Gadael Tir’; englynion coffa i gyfeillion a gwympodd, yn enwedig y gyfres enwog i Hedd Wyn; rhwng y rhyfeloedd cerddi cefn gwlad: ‘Eifionydd’, ‘Tylluanod’, ‘Clychau’r Gog’, ‘Y Llwynog’, a’r gerdd ryfeddol ‘Drudwy Branwen’; yn ddiweddarach, dan ddylanwad ei gefnder T. H. Parry-Williams, defnyddiodd iaith lafar; cynhyrfodd llosgi’r ysgol fomio yn Llŷn yn 1936 a diswyddo Saunders Lewis ef i ysgrifennu sonedau dychanol; dan ddylanwad Keats; Yr Haf a Cherddi Eraill (1924) a Cherddi’r Gaeaf (1952); beirniad adeiladol, ac un o ryddieithwyr gorau ei ddydd; cenedlaetholwr o argyhoeddiad ac am gyfnod cadeirydd cangen sir Gaernarfon Plaid Cymru; priododd Myfanwy Davies o Rosllannerchrugog yn 1923; bu farw 4 Ionawr 1956 a’i gladdu ym mynwent Coetmor, Bethesda.
Casglwyd ei gerddi mewn dau lyfr, Yr Haf a Cherddi Eraill yn 1924 a Cherddi’r Gaeaf yn 1952. Roedd yn feirniad doeth a chymwynasgar yn yr Eisteddfod Genedlaethol, ac yn un o ryddieithwyr gorau ei ddydd.FfynonellauParry, Robert Williams (1884 – 1956), poet, university lecturer ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 6 Mawrth 1884 yn Madog View, Tal-y-sarn, sir Gaernarfon, mab Robert a Jane Parry; addysgwyd yn Nhal-y-sarn, Ysgol Sir Caernarfon (1896–98) ac Ysgol Sir Pen-y-groes; disgybl-athro 1899–1902; yn Aberystwyth 1902–04, a gorffennodd ei radd ym Mangor o 1907; athro Cymraeg a Saesneg yn Ysgol Sir Llanberis (Brynrefail) 1908–10; treuliodd rai misoedd yn Llydaw ar gyfer ei M.A. (1912), ar ‘Rai pwyntiau cyswllt rhwng y Gymraeg a’r Llydaweg’; bu’n dysgu yng Nghefnddwysarn, yn y Barri, ac o 1916 yn Ysgol Uwchradd y Bechgyn Caerdydd; yn y fyddin Tachwedd 1916 hyd Ragfyr 1918; prifathro yn Oakley Park, sir Drefaldwyn, 1921; darlithydd ym Mangor, yn yr adran Gymraeg a’r adran Allanol, o 1922 hyd ei ymddeoliad yn 1944; dysgwyd y mesurau caeth iddo gan ddau fardd o Dal-y-sarn, y chwarelwr Owen Edwards (‘Anant’) a’r siopwr H. E. Jones (‘Hywel Cefni’); cadair eisteddfod myfyrwyr Bangor â ‘Chantre’r Gwaelod’ (1908); enillodd gadair yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mae Colwyn yn 1910 ag ‘Yr Haf’, yr enwocaf a’r mwyaf edmygedig o holl awdlau eisteddfodol yr 20fed ganrif; sonedau’r rhyfel gan gynnwys ‘Mae hiraeth yn y môr’, ‘Pantycelyn’ a ‘Gadael Tir’; englynion coffa i gyfeillion a gwympodd, yn enwedig y gyfres enwog i Hedd Wyn; rhwng y rhyfeloedd cerddi cefn gwlad: ‘Eifionydd’, ‘Tylluanod’, ‘Clychau’r Gog’, ‘Y Llwynog’, a’r gerdd ryfeddol ‘Drudwy Branwen’; yn ddiweddarach, dan ddylanwad ei gefnder T. H. Parry-Williams, defnyddiodd iaith lafar; cynhyrfodd llosgi’r ysgol fomio yn Llŷn yn 1936 a diswyddo Saunders Lewis ef i ysgrifennu sonedau dychanol; dan ddylanwad Keats; Yr Haf a Cherddi Eraill (1924) a Cherddi’r Gaeaf (1952); beirniad adeiladol, ac un o ryddieithwyr gorau ei ddydd; cenedlaetholwr o argyhoeddiad ac am gyfnod cadeirydd cangen sir Gaernarfon Plaid Cymru; priododd Myfanwy Davies o Rosllannerchrugog yn 1923; bu farw 4 Ionawr 1956 a’i gladdu ym mynwent Coetmor, Bethesda.R. Williams Parry ↗Wikipedia (Saesneg)Robert Williams Parry (6 Mawrth 1884 – 4 Ionawr 1956), un o feirdd Cymraeg mwyaf nodedig yr 20fed ganrif; ganed yn Nhal-y-sarn yn Nyffryn Nantlle, cefnder cyntaf i’r llenorion T. H. Parry-Williams a Syr Thomas Parry; wedi ei briodas yn 1923 bu’n byw ym Methesda; enillodd gydnabyddiaeth eang â chadair Eisteddfod Genedlaethol 1910 am ‘Yr Haf’, a ddisgrifiwyd fel ‘yr enwocaf a’r mwyaf edmygedig o holl awdlau eisteddfodol yr 20fed ganrif’; ymhlith ei weithiau mwyaf nodedig mae ‘Y Llwynog’, ‘Eifionydd’ a’i ‘Englynion coffa Hedd Wyn’, lle mae’n defnyddio’r englyn a’r gynghanedd i alaru am Hedd Wyn, a laddwyd yn Passchendaele yn 1917 ac a ddyfarnwyd y gadair wedi ei farw; roedd Parry, dair blynedd yn hŷn, yn ddylanwad mawr ar Hedd Wyn.
Bu farw ar 4 Ionawr 1956 a’i gladdu gyda’i wraig Myfanwy ym mynwent Coetmor, Bethesda.FfynonellauParry, Robert Williams (1884 – 1956), poet, university lecturer ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 6 Mawrth 1884 yn Madog View, Tal-y-sarn, sir Gaernarfon, mab Robert a Jane Parry; addysgwyd yn Nhal-y-sarn, Ysgol Sir Caernarfon (1896–98) ac Ysgol Sir Pen-y-groes; disgybl-athro 1899–1902; yn Aberystwyth 1902–04, a gorffennodd ei radd ym Mangor o 1907; athro Cymraeg a Saesneg yn Ysgol Sir Llanberis (Brynrefail) 1908–10; treuliodd rai misoedd yn Llydaw ar gyfer ei M.A. (1912), ar ‘Rai pwyntiau cyswllt rhwng y Gymraeg a’r Llydaweg’; bu’n dysgu yng Nghefnddwysarn, yn y Barri, ac o 1916 yn Ysgol Uwchradd y Bechgyn Caerdydd; yn y fyddin Tachwedd 1916 hyd Ragfyr 1918; prifathro yn Oakley Park, sir Drefaldwyn, 1921; darlithydd ym Mangor, yn yr adran Gymraeg a’r adran Allanol, o 1922 hyd ei ymddeoliad yn 1944; dysgwyd y mesurau caeth iddo gan ddau fardd o Dal-y-sarn, y chwarelwr Owen Edwards (‘Anant’) a’r siopwr H. E. Jones (‘Hywel Cefni’); cadair eisteddfod myfyrwyr Bangor â ‘Chantre’r Gwaelod’ (1908); enillodd gadair yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mae Colwyn yn 1910 ag ‘Yr Haf’, yr enwocaf a’r mwyaf edmygedig o holl awdlau eisteddfodol yr 20fed ganrif; sonedau’r rhyfel gan gynnwys ‘Mae hiraeth yn y môr’, ‘Pantycelyn’ a ‘Gadael Tir’; englynion coffa i gyfeillion a gwympodd, yn enwedig y gyfres enwog i Hedd Wyn; rhwng y rhyfeloedd cerddi cefn gwlad: ‘Eifionydd’, ‘Tylluanod’, ‘Clychau’r Gog’, ‘Y Llwynog’, a’r gerdd ryfeddol ‘Drudwy Branwen’; yn ddiweddarach, dan ddylanwad ei gefnder T. H. Parry-Williams, defnyddiodd iaith lafar; cynhyrfodd llosgi’r ysgol fomio yn Llŷn yn 1936 a diswyddo Saunders Lewis ef i ysgrifennu sonedau dychanol; dan ddylanwad Keats; Yr Haf a Cherddi Eraill (1924) a Cherddi’r Gaeaf (1952); beirniad adeiladol, ac un o ryddieithwyr gorau ei ddydd; cenedlaetholwr o argyhoeddiad ac am gyfnod cadeirydd cangen sir Gaernarfon Plaid Cymru; priododd Myfanwy Davies o Rosllannerchrugog yn 1923; bu farw 4 Ionawr 1956 a’i gladdu ym mynwent Coetmor, Bethesda.Robert Williams Parry ↗Wicipedia CymraegUn o feirdd mwyaf nodedig Cymru yn yr 20g (6 Mawrth 1884 – 4 Ionawr 1956); claddwyd ym Mynwent Coetmor ger Rachub gyda’i wraig Myfanwy; ym Mangor darlithiai ar Lydaweg, Cernyweg a Gramadeg Cymraeg, a chynhaliai ddosbarthiadau nos; daeth yn enwog fel bardd pan enillodd y gadair yn Eisteddfod Genedlaethol 1910 am ei awdl Yr Haf, cerdd a barodd gryn gyffro ac a ddenodd lawer o efelychwyr; ymysg ei gerddi enwocaf mae ‘Mae Hiraeth yn y Môr’, ‘Y Llwynog’, ‘Eifionydd’ (am lonyddwch y Lôn Goed) ac ‘Englynion Coffa Hedd Wyn’; cyhoeddwyd casgliad o’i ryddiaith, Rhyddiaith R. Williams Parry, dan olygyddiaeth Bedwyr Lewis Jones yn 1974.
Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward LloydFe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.
Billy HughesPrif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeAthro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.
Syr John Morris-JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf