Edward Lhuyd
Naturiaethwr ac ieithydd (wedi’i gofnodi)Ceidwad Amgueddfa’r Ashmolean yn Rhydychen, a deithiodd Gymru, Cernyw, Llydaw, Iwerddon a’r Alban a dangos bod eu hieithoedd yn perthyn.
Edward Lhuyd
1739–1810
Thomas Edwards o Lannefydd, cariwr a dramodydd, y chwaraewyd ei anterliwtiau doniol ar wagenni mewn sgwariau marchnad ledled Cymru.
Llun: Y Bala o’r awyr, a Llyn Tegid yn ymestyn y tu ôl i’r dref · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Ystyr yr enw
Twm o’r Nant: Twm o’r Nant
Twm o’r Nant
Thomas Edwards, Twm o’r Nant, oedd dramodydd mawr y werin Gymraeg, a gyfarchwyd yn ei ddydd ei hun fel y Cambrian Shakespeare. Yn fachgen fferm a wnâi ei inc ei hun o fwyar ysgaw, ysgrifennodd a chwaraeodd yr anterliwtiau bywiog a chwaraeid ar drol yn ffeiriau’r gogledd, gan godi llais dros y werin yn erbyn anghyfiawnderau’r oes, a bu ei benillion ffraeth fyw yng nghof y bobl am genedlaethau.FfynonellauThomas Edwards (Twm o'r Nant) ↗Wikipedia (Saesneg)Twm o’r Nant oedd enw’r dramodydd a’r bardd Cymraeg Thomas Edwards (Ionawr 1739 – 3 Ebrill 1810), enwog am ei anterliwtiau, a chwaraeai yn bennaf yn ei Sir Ddinbych enedigol; ganed yn Llanefydd, a symudodd yn blentyn i’r Nant ger Nantglyn, a roddodd ei enw iddo; dysgodd ddarllen yn un o ysgolion cylchynol Griffith Jones; yn awyddus i ysgrifennu, cardotai bapur a gwnâi ei inc ei hun o fwyar ysgaw; yn 1749 ymunodd â chwmni o chwaraewyr teithiol a chwaraeai ar drol; yn 1763 priododd Elizabeth Hughes, a’r bardd-offeiriad Evan Evans (Ieuan Fardd) yn gweinyddu; yn 1808 gweithiodd i William Madocks ar forglawdd Porthmadog; mae ei anterliwtiau’n trafod camweddau ei ddydd, trethi amhoblogaidd, tirfeddianwyr barus a chyfreithwyr twyllodrus, ac yn ddolen rhwng traddodiadau canoloesol a modern drama Gymraeg; erys tua 200 o’i faledi; ymddangosodd ei hunangofiant byr yn Y Greal yn 1805; cymerodd ran yn eisteddfodau Cymdeithas y Gwyneddigion, rhagflaenwyr yr Eisteddfod Genedlaethol; galwodd David Samwell, llawfeddyg Capten Cook, ef yn Shakespeare Cymru a rhoi pin arian iddo, sydd heddiw yn Amgueddfa Cymru; mae wedi ei gladdu yn eglwys Sant Marchell, Dinbych, lle mae cofeb iddo; cyhoeddodd Isaac Foulkes chwe anterliwt yn 1874; rhoddodd George Borrow ddwy bennod iddo yn Wild Wales (1862); yn 1974 agorodd drama Dedwydd Jones, Bard, Theatr y Sherman, Caerdydd.Twm o'r Nant ↗Wicipedia CymraegBardd a dramodydd sy’n enwog am ei anterliwtiau (Ionawr 1739 – 3 Ebrill 1810); daeth yn ffigwr amlwg ym mywyd y werin ar ddiwedd y ddeunawfed ganrif, ac mae ei waith yn adleisio profiad a theimlad y dosbarth hwnnw yn wyneb anghyfiawnderau mawr yr oes; yn ei oes galwyd ef ‘y Cambrian Shakespeare’ gan ei edmygwyr; ganed ym Mhenporchell Isaf, Llanefydd, yn 1739; o fewn dwy flynedd symudodd y teulu i’r Nant Uchaf yn Nantglyn; dysgodd elfennau darllen ac ysgrifennu Cymraeg mewn ysgol rad yn Nantglyn; dywed yn ei hunangofiant iddo ysgrifennu ei anterliwt gyntaf yn naw oed; gweithiodd fel gwas fferm fel ei dad, ac yn fuan roedd yn chwarae mewn anterliwtiau yn ffeiriau gogledd-ddwyrain Cymru; priododd ei gariad Elizabeth Hughes yn 24 oed ar 19 Chwefror 1763 yn Llanfair Talhaearn, mewn gwasanaeth a arweiniwyd gan y bardd Ieuan Brydydd Hir; yn ei henaint trodd fwyfwy at grefydd a daeth yn gyfeillgar iawn â Thomas Charles o’r Bala, ac mae ei anterliwtiau diweddar yn adlewyrchu dylanwad Methodistiaeth; bu farw ar 3 Ebrill 1810 a’i gladdu yn Llanfarchell (yr Eglwys Wen) ger Dinbych; drama boblogaidd a chwaraeid ar lwyfannau agored mewn ffeiriau a gwyliau mabsant oedd yr anterliwt, gyda ffars, dychan a beirniadaeth gymdeithasol a moesol; ei brif anterliwtiau yw Tri Chydymaith Dyn (1762), Y Farddoneg Fabilonaidd (1768), Cyfoeth a Thlodi (1768), Pedair Colofn Gwladwriaeth (1786), Pleser a Gofid (1787), Tri Chryfion Byd (1789) a Bannau y Byd (1808).Edwards, Thomas (Twm o’r Nant; 1739 – 1810), poet and writer of interludes ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhenparchell Isaf, Llanefydd, Sir Ddinbych; yn blentyn symudodd ei rieni i’r Nant ger Nantglyn; dysgodd ddarllen yn un o ysgolion cylchynol Griffith Jones a chafodd bythefnos o ysgol yn Ninbych; yn ei hunangofiant dywed iddo ganu caneuon a llunio dwy anterliwt cyn ei fod yn naw oed a chwarae mewn anterliwtiau yn ddeuddeg; yn ei briodas yn 1763 ag Elizabeth Hughes o Bont-y-garreg, Llanfair Talhaearn, gweinyddodd Evan Evans (Ieuan Fardd); gwnaeth ei gartref yn Ninbych ac ennill ei fywoliaeth yn cario coed, ac ysgrifennu a chwarae anterliwtiau; wedyn cariodd goed yn Sir Ddinbych, Sir Drefaldwyn ac yn Abermarlais yn y de, a chadw tafarn yn Llandeilo; yn ôl yn y gogledd o 1786 chwaraeodd anterliwtiau eto ac ymsefydlu yn Ninbych yn saer maen; yn 1808 gweithiodd i W. A. Madocks ar forglawdd Porthmadog; bu farw ar 3 Ebrill 1810 a’i gladdu yn yr Eglwys Wen ger Dinbych; argraffai ei anterliwtiau yn bamffledi wedi eu chwarae; ymhlith yr anterliwtiau sydd ar glawr mae Tri Chydymaith Dyn, Cyfoeth a Thlodi, Cain ac Abel, Pleser a Gofid, Tri Chryfion Byd, Pedair Colofn Gwladwriaeth, Cybydd-dod ac Oferedd a’r Farddoneg Fabilonaidd; mae ynddynt lawer o feirniadaeth gymdeithasol; cadwodd ei ffraethineb parod a’i ddawn mydryddu ei linellau yng nghof y werin am genedlaethau (dyfynnai Mari Lewis yn Rhys Lewis Daniel Owen ‘Tomos o’r Nant’ byth a beunydd); argraffwyd ei gerddi, Gardd o Gerddi, yn Nhrefeca yn 1790; dengys ei gywyddau ei fod yn gyfarwydd â beirdd y bymthegfed a’r unfed ganrif ar bymtheg; gwerthodd ei lawysgrifau i William Owen Pughe; cystadleuydd blaenllaw yn eisteddfodau cynnar y Gwyneddigion; yng Nghorwen yn 1789 ffafriodd David Samwell ef ac anfon pin ysgrifennu arian ato; yn Llanelwy yn 1790 enillodd y wobr am ganu byrfyfyr.
| Ganed | Ionawr 1739, Penparchell Isaf, Llanefydd, Sir Ddinbych |
|---|---|
| Ei enw o | Y Nant, ger Nantglyn |
| Ei alw’n | Y Cambrian Shakespeare |
| Ei waith mawr | Yr anterliwtiau: Cyfoeth a Thlodi, Pleser a Gofid, Tri Chryfion Byd |
| Priododd | Elizabeth Hughes, 1763, gan Ieuan Fardd |
| Bu farw | 3 Ebrill 1810, Dinbych |
Ganed Thomas ym mis Ionawr 1739 ym Mhenparchell Isaf ym mhlwyf Llanefydd, ac yn blentyn bach symudodd gyda’i deulu i’r Nant ger Nantglyn, a roddodd ei enw iddo. Dysgodd ddarllen yn un o ysgolion cylchynol Griffith Jones a chafodd bythefnos o ysgol yn Ninbych. Mor awyddus oedd i ysgrifennu nes iddo gardota sbarion papur a gwneud ei inc ei hun o fwyar ysgaw, ac erbyn ei fod yn naw oed roedd wedi llunio caneuon a dwy anterliwt.FfynonellauEdwards, Thomas (Twm o’r Nant; 1739 – 1810), poet and writer of interludes ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhenparchell Isaf, Llanefydd, Sir Ddinbych; yn blentyn symudodd ei rieni i’r Nant ger Nantglyn; dysgodd ddarllen yn un o ysgolion cylchynol Griffith Jones a chafodd bythefnos o ysgol yn Ninbych; yn ei hunangofiant dywed iddo ganu caneuon a llunio dwy anterliwt cyn ei fod yn naw oed a chwarae mewn anterliwtiau yn ddeuddeg; yn ei briodas yn 1763 ag Elizabeth Hughes o Bont-y-garreg, Llanfair Talhaearn, gweinyddodd Evan Evans (Ieuan Fardd); gwnaeth ei gartref yn Ninbych ac ennill ei fywoliaeth yn cario coed, ac ysgrifennu a chwarae anterliwtiau; wedyn cariodd goed yn Sir Ddinbych, Sir Drefaldwyn ac yn Abermarlais yn y de, a chadw tafarn yn Llandeilo; yn ôl yn y gogledd o 1786 chwaraeodd anterliwtiau eto ac ymsefydlu yn Ninbych yn saer maen; yn 1808 gweithiodd i W. A. Madocks ar forglawdd Porthmadog; bu farw ar 3 Ebrill 1810 a’i gladdu yn yr Eglwys Wen ger Dinbych; argraffai ei anterliwtiau yn bamffledi wedi eu chwarae; ymhlith yr anterliwtiau sydd ar glawr mae Tri Chydymaith Dyn, Cyfoeth a Thlodi, Cain ac Abel, Pleser a Gofid, Tri Chryfion Byd, Pedair Colofn Gwladwriaeth, Cybydd-dod ac Oferedd a’r Farddoneg Fabilonaidd; mae ynddynt lawer o feirniadaeth gymdeithasol; cadwodd ei ffraethineb parod a’i ddawn mydryddu ei linellau yng nghof y werin am genedlaethau (dyfynnai Mari Lewis yn Rhys Lewis Daniel Owen ‘Tomos o’r Nant’ byth a beunydd); argraffwyd ei gerddi, Gardd o Gerddi, yn Nhrefeca yn 1790; dengys ei gywyddau ei fod yn gyfarwydd â beirdd y bymthegfed a’r unfed ganrif ar bymtheg; gwerthodd ei lawysgrifau i William Owen Pughe; cystadleuydd blaenllaw yn eisteddfodau cynnar y Gwyneddigion; yng Nghorwen yn 1789 ffafriodd David Samwell ef ac anfon pin ysgrifennu arian ato; yn Llanelwy yn 1790 enillodd y wobr am ganu byrfyfyr.Thomas Edwards (Twm o'r Nant) ↗Wikipedia (Saesneg)Twm o’r Nant oedd enw’r dramodydd a’r bardd Cymraeg Thomas Edwards (Ionawr 1739 – 3 Ebrill 1810), enwog am ei anterliwtiau, a chwaraeai yn bennaf yn ei Sir Ddinbych enedigol; ganed yn Llanefydd, a symudodd yn blentyn i’r Nant ger Nantglyn, a roddodd ei enw iddo; dysgodd ddarllen yn un o ysgolion cylchynol Griffith Jones; yn awyddus i ysgrifennu, cardotai bapur a gwnâi ei inc ei hun o fwyar ysgaw; yn 1749 ymunodd â chwmni o chwaraewyr teithiol a chwaraeai ar drol; yn 1763 priododd Elizabeth Hughes, a’r bardd-offeiriad Evan Evans (Ieuan Fardd) yn gweinyddu; yn 1808 gweithiodd i William Madocks ar forglawdd Porthmadog; mae ei anterliwtiau’n trafod camweddau ei ddydd, trethi amhoblogaidd, tirfeddianwyr barus a chyfreithwyr twyllodrus, ac yn ddolen rhwng traddodiadau canoloesol a modern drama Gymraeg; erys tua 200 o’i faledi; ymddangosodd ei hunangofiant byr yn Y Greal yn 1805; cymerodd ran yn eisteddfodau Cymdeithas y Gwyneddigion, rhagflaenwyr yr Eisteddfod Genedlaethol; galwodd David Samwell, llawfeddyg Capten Cook, ef yn Shakespeare Cymru a rhoi pin arian iddo, sydd heddiw yn Amgueddfa Cymru; mae wedi ei gladdu yn eglwys Sant Marchell, Dinbych, lle mae cofeb iddo; cyhoeddodd Isaac Foulkes chwe anterliwt yn 1874; rhoddodd George Borrow ddwy bennod iddo yn Wild Wales (1862); yn 1974 agorodd drama Dedwydd Jones, Bard, Theatr y Sherman, Caerdydd.Twm o'r Nant ↗Wicipedia CymraegBardd a dramodydd sy’n enwog am ei anterliwtiau (Ionawr 1739 – 3 Ebrill 1810); daeth yn ffigwr amlwg ym mywyd y werin ar ddiwedd y ddeunawfed ganrif, ac mae ei waith yn adleisio profiad a theimlad y dosbarth hwnnw yn wyneb anghyfiawnderau mawr yr oes; yn ei oes galwyd ef ‘y Cambrian Shakespeare’ gan ei edmygwyr; ganed ym Mhenporchell Isaf, Llanefydd, yn 1739; o fewn dwy flynedd symudodd y teulu i’r Nant Uchaf yn Nantglyn; dysgodd elfennau darllen ac ysgrifennu Cymraeg mewn ysgol rad yn Nantglyn; dywed yn ei hunangofiant iddo ysgrifennu ei anterliwt gyntaf yn naw oed; gweithiodd fel gwas fferm fel ei dad, ac yn fuan roedd yn chwarae mewn anterliwtiau yn ffeiriau gogledd-ddwyrain Cymru; priododd ei gariad Elizabeth Hughes yn 24 oed ar 19 Chwefror 1763 yn Llanfair Talhaearn, mewn gwasanaeth a arweiniwyd gan y bardd Ieuan Brydydd Hir; yn ei henaint trodd fwyfwy at grefydd a daeth yn gyfeillgar iawn â Thomas Charles o’r Bala, ac mae ei anterliwtiau diweddar yn adlewyrchu dylanwad Methodistiaeth; bu farw ar 3 Ebrill 1810 a’i gladdu yn Llanfarchell (yr Eglwys Wen) ger Dinbych; drama boblogaidd a chwaraeid ar lwyfannau agored mewn ffeiriau a gwyliau mabsant oedd yr anterliwt, gyda ffars, dychan a beirniadaeth gymdeithasol a moesol; ei brif anterliwtiau yw Tri Chydymaith Dyn (1762), Y Farddoneg Fabilonaidd (1768), Cyfoeth a Thlodi (1768), Pedair Colofn Gwladwriaeth (1786), Pleser a Gofid (1787), Tri Chryfion Byd (1789) a Bannau y Byd (1808).
Gweithiai ar y fferm fel ei dad, ond tua deg oed ymunodd â chwmni o chwaraewyr teithiol, a chwaraeai ar drol yn yr awyr agored yn ffeiriau a gwyliau mabsant gogledd-ddwyrain Cymru. Yr anterliwt oedd theatr y werin: caneuon, ffars a dychan miniog, gyda gwers ar y diwedd.FfynonellauThomas Edwards (Twm o'r Nant) ↗Wikipedia (Saesneg)Twm o’r Nant oedd enw’r dramodydd a’r bardd Cymraeg Thomas Edwards (Ionawr 1739 – 3 Ebrill 1810), enwog am ei anterliwtiau, a chwaraeai yn bennaf yn ei Sir Ddinbych enedigol; ganed yn Llanefydd, a symudodd yn blentyn i’r Nant ger Nantglyn, a roddodd ei enw iddo; dysgodd ddarllen yn un o ysgolion cylchynol Griffith Jones; yn awyddus i ysgrifennu, cardotai bapur a gwnâi ei inc ei hun o fwyar ysgaw; yn 1749 ymunodd â chwmni o chwaraewyr teithiol a chwaraeai ar drol; yn 1763 priododd Elizabeth Hughes, a’r bardd-offeiriad Evan Evans (Ieuan Fardd) yn gweinyddu; yn 1808 gweithiodd i William Madocks ar forglawdd Porthmadog; mae ei anterliwtiau’n trafod camweddau ei ddydd, trethi amhoblogaidd, tirfeddianwyr barus a chyfreithwyr twyllodrus, ac yn ddolen rhwng traddodiadau canoloesol a modern drama Gymraeg; erys tua 200 o’i faledi; ymddangosodd ei hunangofiant byr yn Y Greal yn 1805; cymerodd ran yn eisteddfodau Cymdeithas y Gwyneddigion, rhagflaenwyr yr Eisteddfod Genedlaethol; galwodd David Samwell, llawfeddyg Capten Cook, ef yn Shakespeare Cymru a rhoi pin arian iddo, sydd heddiw yn Amgueddfa Cymru; mae wedi ei gladdu yn eglwys Sant Marchell, Dinbych, lle mae cofeb iddo; cyhoeddodd Isaac Foulkes chwe anterliwt yn 1874; rhoddodd George Borrow ddwy bennod iddo yn Wild Wales (1862); yn 1974 agorodd drama Dedwydd Jones, Bard, Theatr y Sherman, Caerdydd.Twm o'r Nant ↗Wicipedia CymraegBardd a dramodydd sy’n enwog am ei anterliwtiau (Ionawr 1739 – 3 Ebrill 1810); daeth yn ffigwr amlwg ym mywyd y werin ar ddiwedd y ddeunawfed ganrif, ac mae ei waith yn adleisio profiad a theimlad y dosbarth hwnnw yn wyneb anghyfiawnderau mawr yr oes; yn ei oes galwyd ef ‘y Cambrian Shakespeare’ gan ei edmygwyr; ganed ym Mhenporchell Isaf, Llanefydd, yn 1739; o fewn dwy flynedd symudodd y teulu i’r Nant Uchaf yn Nantglyn; dysgodd elfennau darllen ac ysgrifennu Cymraeg mewn ysgol rad yn Nantglyn; dywed yn ei hunangofiant iddo ysgrifennu ei anterliwt gyntaf yn naw oed; gweithiodd fel gwas fferm fel ei dad, ac yn fuan roedd yn chwarae mewn anterliwtiau yn ffeiriau gogledd-ddwyrain Cymru; priododd ei gariad Elizabeth Hughes yn 24 oed ar 19 Chwefror 1763 yn Llanfair Talhaearn, mewn gwasanaeth a arweiniwyd gan y bardd Ieuan Brydydd Hir; yn ei henaint trodd fwyfwy at grefydd a daeth yn gyfeillgar iawn â Thomas Charles o’r Bala, ac mae ei anterliwtiau diweddar yn adlewyrchu dylanwad Methodistiaeth; bu farw ar 3 Ebrill 1810 a’i gladdu yn Llanfarchell (yr Eglwys Wen) ger Dinbych; drama boblogaidd a chwaraeid ar lwyfannau agored mewn ffeiriau a gwyliau mabsant oedd yr anterliwt, gyda ffars, dychan a beirniadaeth gymdeithasol a moesol; ei brif anterliwtiau yw Tri Chydymaith Dyn (1762), Y Farddoneg Fabilonaidd (1768), Cyfoeth a Thlodi (1768), Pedair Colofn Gwladwriaeth (1786), Pleser a Gofid (1787), Tri Chryfion Byd (1789) a Bannau y Byd (1808).Edwards, Thomas (Twm o’r Nant; 1739 – 1810), poet and writer of interludes ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhenparchell Isaf, Llanefydd, Sir Ddinbych; yn blentyn symudodd ei rieni i’r Nant ger Nantglyn; dysgodd ddarllen yn un o ysgolion cylchynol Griffith Jones a chafodd bythefnos o ysgol yn Ninbych; yn ei hunangofiant dywed iddo ganu caneuon a llunio dwy anterliwt cyn ei fod yn naw oed a chwarae mewn anterliwtiau yn ddeuddeg; yn ei briodas yn 1763 ag Elizabeth Hughes o Bont-y-garreg, Llanfair Talhaearn, gweinyddodd Evan Evans (Ieuan Fardd); gwnaeth ei gartref yn Ninbych ac ennill ei fywoliaeth yn cario coed, ac ysgrifennu a chwarae anterliwtiau; wedyn cariodd goed yn Sir Ddinbych, Sir Drefaldwyn ac yn Abermarlais yn y de, a chadw tafarn yn Llandeilo; yn ôl yn y gogledd o 1786 chwaraeodd anterliwtiau eto ac ymsefydlu yn Ninbych yn saer maen; yn 1808 gweithiodd i W. A. Madocks ar forglawdd Porthmadog; bu farw ar 3 Ebrill 1810 a’i gladdu yn yr Eglwys Wen ger Dinbych; argraffai ei anterliwtiau yn bamffledi wedi eu chwarae; ymhlith yr anterliwtiau sydd ar glawr mae Tri Chydymaith Dyn, Cyfoeth a Thlodi, Cain ac Abel, Pleser a Gofid, Tri Chryfion Byd, Pedair Colofn Gwladwriaeth, Cybydd-dod ac Oferedd a’r Farddoneg Fabilonaidd; mae ynddynt lawer o feirniadaeth gymdeithasol; cadwodd ei ffraethineb parod a’i ddawn mydryddu ei linellau yng nghof y werin am genedlaethau (dyfynnai Mari Lewis yn Rhys Lewis Daniel Owen ‘Tomos o’r Nant’ byth a beunydd); argraffwyd ei gerddi, Gardd o Gerddi, yn Nhrefeca yn 1790; dengys ei gywyddau ei fod yn gyfarwydd â beirdd y bymthegfed a’r unfed ganrif ar bymtheg; gwerthodd ei lawysgrifau i William Owen Pughe; cystadleuydd blaenllaw yn eisteddfodau cynnar y Gwyneddigion; yng Nghorwen yn 1789 ffafriodd David Samwell ef ac anfon pin ysgrifennu arian ato; yn Llanelwy yn 1790 enillodd y wobr am ganu byrfyfyr.
Ar 19 Chwefror 1763 priododd ei gariad Elizabeth Hughes o Bont-y-garreg yn Llanfair Talhaearn, a’r ysgolhaig-fardd Ieuan Fardd a gymerodd y gwasanaeth. Gwnaeth y pâr ifanc eu cartref yn Ninbych, lle cariai Twm goed liw dydd ac ysgrifennu a chwarae ei anterliwtiau, gan argraffu pob un yn bamffled wedi ei chwarae.FfynonellauTwm o'r Nant ↗Wicipedia CymraegBardd a dramodydd sy’n enwog am ei anterliwtiau (Ionawr 1739 – 3 Ebrill 1810); daeth yn ffigwr amlwg ym mywyd y werin ar ddiwedd y ddeunawfed ganrif, ac mae ei waith yn adleisio profiad a theimlad y dosbarth hwnnw yn wyneb anghyfiawnderau mawr yr oes; yn ei oes galwyd ef ‘y Cambrian Shakespeare’ gan ei edmygwyr; ganed ym Mhenporchell Isaf, Llanefydd, yn 1739; o fewn dwy flynedd symudodd y teulu i’r Nant Uchaf yn Nantglyn; dysgodd elfennau darllen ac ysgrifennu Cymraeg mewn ysgol rad yn Nantglyn; dywed yn ei hunangofiant iddo ysgrifennu ei anterliwt gyntaf yn naw oed; gweithiodd fel gwas fferm fel ei dad, ac yn fuan roedd yn chwarae mewn anterliwtiau yn ffeiriau gogledd-ddwyrain Cymru; priododd ei gariad Elizabeth Hughes yn 24 oed ar 19 Chwefror 1763 yn Llanfair Talhaearn, mewn gwasanaeth a arweiniwyd gan y bardd Ieuan Brydydd Hir; yn ei henaint trodd fwyfwy at grefydd a daeth yn gyfeillgar iawn â Thomas Charles o’r Bala, ac mae ei anterliwtiau diweddar yn adlewyrchu dylanwad Methodistiaeth; bu farw ar 3 Ebrill 1810 a’i gladdu yn Llanfarchell (yr Eglwys Wen) ger Dinbych; drama boblogaidd a chwaraeid ar lwyfannau agored mewn ffeiriau a gwyliau mabsant oedd yr anterliwt, gyda ffars, dychan a beirniadaeth gymdeithasol a moesol; ei brif anterliwtiau yw Tri Chydymaith Dyn (1762), Y Farddoneg Fabilonaidd (1768), Cyfoeth a Thlodi (1768), Pedair Colofn Gwladwriaeth (1786), Pleser a Gofid (1787), Tri Chryfion Byd (1789) a Bannau y Byd (1808).Edwards, Thomas (Twm o’r Nant; 1739 – 1810), poet and writer of interludes ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhenparchell Isaf, Llanefydd, Sir Ddinbych; yn blentyn symudodd ei rieni i’r Nant ger Nantglyn; dysgodd ddarllen yn un o ysgolion cylchynol Griffith Jones a chafodd bythefnos o ysgol yn Ninbych; yn ei hunangofiant dywed iddo ganu caneuon a llunio dwy anterliwt cyn ei fod yn naw oed a chwarae mewn anterliwtiau yn ddeuddeg; yn ei briodas yn 1763 ag Elizabeth Hughes o Bont-y-garreg, Llanfair Talhaearn, gweinyddodd Evan Evans (Ieuan Fardd); gwnaeth ei gartref yn Ninbych ac ennill ei fywoliaeth yn cario coed, ac ysgrifennu a chwarae anterliwtiau; wedyn cariodd goed yn Sir Ddinbych, Sir Drefaldwyn ac yn Abermarlais yn y de, a chadw tafarn yn Llandeilo; yn ôl yn y gogledd o 1786 chwaraeodd anterliwtiau eto ac ymsefydlu yn Ninbych yn saer maen; yn 1808 gweithiodd i W. A. Madocks ar forglawdd Porthmadog; bu farw ar 3 Ebrill 1810 a’i gladdu yn yr Eglwys Wen ger Dinbych; argraffai ei anterliwtiau yn bamffledi wedi eu chwarae; ymhlith yr anterliwtiau sydd ar glawr mae Tri Chydymaith Dyn, Cyfoeth a Thlodi, Cain ac Abel, Pleser a Gofid, Tri Chryfion Byd, Pedair Colofn Gwladwriaeth, Cybydd-dod ac Oferedd a’r Farddoneg Fabilonaidd; mae ynddynt lawer o feirniadaeth gymdeithasol; cadwodd ei ffraethineb parod a’i ddawn mydryddu ei linellau yng nghof y werin am genedlaethau (dyfynnai Mari Lewis yn Rhys Lewis Daniel Owen ‘Tomos o’r Nant’ byth a beunydd); argraffwyd ei gerddi, Gardd o Gerddi, yn Nhrefeca yn 1790; dengys ei gywyddau ei fod yn gyfarwydd â beirdd y bymthegfed a’r unfed ganrif ar bymtheg; gwerthodd ei lawysgrifau i William Owen Pughe; cystadleuydd blaenllaw yn eisteddfodau cynnar y Gwyneddigion; yng Nghorwen yn 1789 ffafriodd David Samwell ef ac anfon pin ysgrifennu arian ato; yn Llanelwy yn 1790 enillodd y wobr am ganu byrfyfyr.
Roedd ei anterliwtiau, yn eu plith Tri Chydymaith Dyn, Cyfoeth a Thlodi, Pleser a Gofid, Tri Chryfion Byd a Phedair Colofn Gwladwriaeth, yn mynd i’r afael â chamweddau’r dydd: trethi trwm, tirfeddianwyr barus a chyfreithwyr twyllodrus. Maent yn adleisio bywyd a theimlad gwerin Cymru, ac yn ddolen rhwng hen ddrama’r Oesoedd Canol a theatr Gymraeg yr oes fodern.FfynonellauThomas Edwards (Twm o'r Nant) ↗Wikipedia (Saesneg)Twm o’r Nant oedd enw’r dramodydd a’r bardd Cymraeg Thomas Edwards (Ionawr 1739 – 3 Ebrill 1810), enwog am ei anterliwtiau, a chwaraeai yn bennaf yn ei Sir Ddinbych enedigol; ganed yn Llanefydd, a symudodd yn blentyn i’r Nant ger Nantglyn, a roddodd ei enw iddo; dysgodd ddarllen yn un o ysgolion cylchynol Griffith Jones; yn awyddus i ysgrifennu, cardotai bapur a gwnâi ei inc ei hun o fwyar ysgaw; yn 1749 ymunodd â chwmni o chwaraewyr teithiol a chwaraeai ar drol; yn 1763 priododd Elizabeth Hughes, a’r bardd-offeiriad Evan Evans (Ieuan Fardd) yn gweinyddu; yn 1808 gweithiodd i William Madocks ar forglawdd Porthmadog; mae ei anterliwtiau’n trafod camweddau ei ddydd, trethi amhoblogaidd, tirfeddianwyr barus a chyfreithwyr twyllodrus, ac yn ddolen rhwng traddodiadau canoloesol a modern drama Gymraeg; erys tua 200 o’i faledi; ymddangosodd ei hunangofiant byr yn Y Greal yn 1805; cymerodd ran yn eisteddfodau Cymdeithas y Gwyneddigion, rhagflaenwyr yr Eisteddfod Genedlaethol; galwodd David Samwell, llawfeddyg Capten Cook, ef yn Shakespeare Cymru a rhoi pin arian iddo, sydd heddiw yn Amgueddfa Cymru; mae wedi ei gladdu yn eglwys Sant Marchell, Dinbych, lle mae cofeb iddo; cyhoeddodd Isaac Foulkes chwe anterliwt yn 1874; rhoddodd George Borrow ddwy bennod iddo yn Wild Wales (1862); yn 1974 agorodd drama Dedwydd Jones, Bard, Theatr y Sherman, Caerdydd.Twm o'r Nant ↗Wicipedia CymraegBardd a dramodydd sy’n enwog am ei anterliwtiau (Ionawr 1739 – 3 Ebrill 1810); daeth yn ffigwr amlwg ym mywyd y werin ar ddiwedd y ddeunawfed ganrif, ac mae ei waith yn adleisio profiad a theimlad y dosbarth hwnnw yn wyneb anghyfiawnderau mawr yr oes; yn ei oes galwyd ef ‘y Cambrian Shakespeare’ gan ei edmygwyr; ganed ym Mhenporchell Isaf, Llanefydd, yn 1739; o fewn dwy flynedd symudodd y teulu i’r Nant Uchaf yn Nantglyn; dysgodd elfennau darllen ac ysgrifennu Cymraeg mewn ysgol rad yn Nantglyn; dywed yn ei hunangofiant iddo ysgrifennu ei anterliwt gyntaf yn naw oed; gweithiodd fel gwas fferm fel ei dad, ac yn fuan roedd yn chwarae mewn anterliwtiau yn ffeiriau gogledd-ddwyrain Cymru; priododd ei gariad Elizabeth Hughes yn 24 oed ar 19 Chwefror 1763 yn Llanfair Talhaearn, mewn gwasanaeth a arweiniwyd gan y bardd Ieuan Brydydd Hir; yn ei henaint trodd fwyfwy at grefydd a daeth yn gyfeillgar iawn â Thomas Charles o’r Bala, ac mae ei anterliwtiau diweddar yn adlewyrchu dylanwad Methodistiaeth; bu farw ar 3 Ebrill 1810 a’i gladdu yn Llanfarchell (yr Eglwys Wen) ger Dinbych; drama boblogaidd a chwaraeid ar lwyfannau agored mewn ffeiriau a gwyliau mabsant oedd yr anterliwt, gyda ffars, dychan a beirniadaeth gymdeithasol a moesol; ei brif anterliwtiau yw Tri Chydymaith Dyn (1762), Y Farddoneg Fabilonaidd (1768), Cyfoeth a Thlodi (1768), Pedair Colofn Gwladwriaeth (1786), Pleser a Gofid (1787), Tri Chryfion Byd (1789) a Bannau y Byd (1808).Edwards, Thomas (Twm o’r Nant; 1739 – 1810), poet and writer of interludes ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhenparchell Isaf, Llanefydd, Sir Ddinbych; yn blentyn symudodd ei rieni i’r Nant ger Nantglyn; dysgodd ddarllen yn un o ysgolion cylchynol Griffith Jones a chafodd bythefnos o ysgol yn Ninbych; yn ei hunangofiant dywed iddo ganu caneuon a llunio dwy anterliwt cyn ei fod yn naw oed a chwarae mewn anterliwtiau yn ddeuddeg; yn ei briodas yn 1763 ag Elizabeth Hughes o Bont-y-garreg, Llanfair Talhaearn, gweinyddodd Evan Evans (Ieuan Fardd); gwnaeth ei gartref yn Ninbych ac ennill ei fywoliaeth yn cario coed, ac ysgrifennu a chwarae anterliwtiau; wedyn cariodd goed yn Sir Ddinbych, Sir Drefaldwyn ac yn Abermarlais yn y de, a chadw tafarn yn Llandeilo; yn ôl yn y gogledd o 1786 chwaraeodd anterliwtiau eto ac ymsefydlu yn Ninbych yn saer maen; yn 1808 gweithiodd i W. A. Madocks ar forglawdd Porthmadog; bu farw ar 3 Ebrill 1810 a’i gladdu yn yr Eglwys Wen ger Dinbych; argraffai ei anterliwtiau yn bamffledi wedi eu chwarae; ymhlith yr anterliwtiau sydd ar glawr mae Tri Chydymaith Dyn, Cyfoeth a Thlodi, Cain ac Abel, Pleser a Gofid, Tri Chryfion Byd, Pedair Colofn Gwladwriaeth, Cybydd-dod ac Oferedd a’r Farddoneg Fabilonaidd; mae ynddynt lawer o feirniadaeth gymdeithasol; cadwodd ei ffraethineb parod a’i ddawn mydryddu ei linellau yng nghof y werin am genedlaethau (dyfynnai Mari Lewis yn Rhys Lewis Daniel Owen ‘Tomos o’r Nant’ byth a beunydd); argraffwyd ei gerddi, Gardd o Gerddi, yn Nhrefeca yn 1790; dengys ei gywyddau ei fod yn gyfarwydd â beirdd y bymthegfed a’r unfed ganrif ar bymtheg; gwerthodd ei lawysgrifau i William Owen Pughe; cystadleuydd blaenllaw yn eisteddfodau cynnar y Gwyneddigion; yng Nghorwen yn 1789 ffafriodd David Samwell ef ac anfon pin ysgrifennu arian ato; yn Llanelwy yn 1790 enillodd y wobr am ganu byrfyfyr.
Trodd Twm ei law at ba waith bynnag a ddeuai: cario coed yn Sir Ddinbych, Sir Drefaldwyn ac yn Abermarlais yn y de, cadw tafarn yn Llandeilo, ac yn ddiweddarach gweithio’n saer maen yn Ninbych. Yn 1808, ac yntau bron yn saith deg, roedd yn codi morglawdd mawr William Madocks ym Mhorthmadog.FfynonellauEdwards, Thomas (Twm o’r Nant; 1739 – 1810), poet and writer of interludes ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhenparchell Isaf, Llanefydd, Sir Ddinbych; yn blentyn symudodd ei rieni i’r Nant ger Nantglyn; dysgodd ddarllen yn un o ysgolion cylchynol Griffith Jones a chafodd bythefnos o ysgol yn Ninbych; yn ei hunangofiant dywed iddo ganu caneuon a llunio dwy anterliwt cyn ei fod yn naw oed a chwarae mewn anterliwtiau yn ddeuddeg; yn ei briodas yn 1763 ag Elizabeth Hughes o Bont-y-garreg, Llanfair Talhaearn, gweinyddodd Evan Evans (Ieuan Fardd); gwnaeth ei gartref yn Ninbych ac ennill ei fywoliaeth yn cario coed, ac ysgrifennu a chwarae anterliwtiau; wedyn cariodd goed yn Sir Ddinbych, Sir Drefaldwyn ac yn Abermarlais yn y de, a chadw tafarn yn Llandeilo; yn ôl yn y gogledd o 1786 chwaraeodd anterliwtiau eto ac ymsefydlu yn Ninbych yn saer maen; yn 1808 gweithiodd i W. A. Madocks ar forglawdd Porthmadog; bu farw ar 3 Ebrill 1810 a’i gladdu yn yr Eglwys Wen ger Dinbych; argraffai ei anterliwtiau yn bamffledi wedi eu chwarae; ymhlith yr anterliwtiau sydd ar glawr mae Tri Chydymaith Dyn, Cyfoeth a Thlodi, Cain ac Abel, Pleser a Gofid, Tri Chryfion Byd, Pedair Colofn Gwladwriaeth, Cybydd-dod ac Oferedd a’r Farddoneg Fabilonaidd; mae ynddynt lawer o feirniadaeth gymdeithasol; cadwodd ei ffraethineb parod a’i ddawn mydryddu ei linellau yng nghof y werin am genedlaethau (dyfynnai Mari Lewis yn Rhys Lewis Daniel Owen ‘Tomos o’r Nant’ byth a beunydd); argraffwyd ei gerddi, Gardd o Gerddi, yn Nhrefeca yn 1790; dengys ei gywyddau ei fod yn gyfarwydd â beirdd y bymthegfed a’r unfed ganrif ar bymtheg; gwerthodd ei lawysgrifau i William Owen Pughe; cystadleuydd blaenllaw yn eisteddfodau cynnar y Gwyneddigion; yng Nghorwen yn 1789 ffafriodd David Samwell ef ac anfon pin ysgrifennu arian ato; yn Llanelwy yn 1790 enillodd y wobr am ganu byrfyfyr.Thomas Edwards (Twm o'r Nant) ↗Wikipedia (Saesneg)Twm o’r Nant oedd enw’r dramodydd a’r bardd Cymraeg Thomas Edwards (Ionawr 1739 – 3 Ebrill 1810), enwog am ei anterliwtiau, a chwaraeai yn bennaf yn ei Sir Ddinbych enedigol; ganed yn Llanefydd, a symudodd yn blentyn i’r Nant ger Nantglyn, a roddodd ei enw iddo; dysgodd ddarllen yn un o ysgolion cylchynol Griffith Jones; yn awyddus i ysgrifennu, cardotai bapur a gwnâi ei inc ei hun o fwyar ysgaw; yn 1749 ymunodd â chwmni o chwaraewyr teithiol a chwaraeai ar drol; yn 1763 priododd Elizabeth Hughes, a’r bardd-offeiriad Evan Evans (Ieuan Fardd) yn gweinyddu; yn 1808 gweithiodd i William Madocks ar forglawdd Porthmadog; mae ei anterliwtiau’n trafod camweddau ei ddydd, trethi amhoblogaidd, tirfeddianwyr barus a chyfreithwyr twyllodrus, ac yn ddolen rhwng traddodiadau canoloesol a modern drama Gymraeg; erys tua 200 o’i faledi; ymddangosodd ei hunangofiant byr yn Y Greal yn 1805; cymerodd ran yn eisteddfodau Cymdeithas y Gwyneddigion, rhagflaenwyr yr Eisteddfod Genedlaethol; galwodd David Samwell, llawfeddyg Capten Cook, ef yn Shakespeare Cymru a rhoi pin arian iddo, sydd heddiw yn Amgueddfa Cymru; mae wedi ei gladdu yn eglwys Sant Marchell, Dinbych, lle mae cofeb iddo; cyhoeddodd Isaac Foulkes chwe anterliwt yn 1874; rhoddodd George Borrow ddwy bennod iddo yn Wild Wales (1862); yn 1974 agorodd drama Dedwydd Jones, Bard, Theatr y Sherman, Caerdydd.
Roedd yn gystadleuydd blaenllaw yn eisteddfodau Cymdeithas y Gwyneddigion, rhagflaenwyr yr Eisteddfod Genedlaethol. Yng Nghorwen yn 1789 barnodd David Samwell, llawfeddyg Cymreig mordeithiau Capten Cook, mai ef oedd orau, ei alw’n Cambrian Shakespeare ac anfon pin ysgrifennu arian ato, sydd heddiw yn Amgueddfa Cymru; yn Llanelwy yn 1790 enillodd y wobr am ganu byrfyfyr. Argraffwyd ei gerddi, Gardd o Gerddi, yn Nhrefeca yn 1790.FfynonellauThomas Edwards (Twm o'r Nant) ↗Wikipedia (Saesneg)Twm o’r Nant oedd enw’r dramodydd a’r bardd Cymraeg Thomas Edwards (Ionawr 1739 – 3 Ebrill 1810), enwog am ei anterliwtiau, a chwaraeai yn bennaf yn ei Sir Ddinbych enedigol; ganed yn Llanefydd, a symudodd yn blentyn i’r Nant ger Nantglyn, a roddodd ei enw iddo; dysgodd ddarllen yn un o ysgolion cylchynol Griffith Jones; yn awyddus i ysgrifennu, cardotai bapur a gwnâi ei inc ei hun o fwyar ysgaw; yn 1749 ymunodd â chwmni o chwaraewyr teithiol a chwaraeai ar drol; yn 1763 priododd Elizabeth Hughes, a’r bardd-offeiriad Evan Evans (Ieuan Fardd) yn gweinyddu; yn 1808 gweithiodd i William Madocks ar forglawdd Porthmadog; mae ei anterliwtiau’n trafod camweddau ei ddydd, trethi amhoblogaidd, tirfeddianwyr barus a chyfreithwyr twyllodrus, ac yn ddolen rhwng traddodiadau canoloesol a modern drama Gymraeg; erys tua 200 o’i faledi; ymddangosodd ei hunangofiant byr yn Y Greal yn 1805; cymerodd ran yn eisteddfodau Cymdeithas y Gwyneddigion, rhagflaenwyr yr Eisteddfod Genedlaethol; galwodd David Samwell, llawfeddyg Capten Cook, ef yn Shakespeare Cymru a rhoi pin arian iddo, sydd heddiw yn Amgueddfa Cymru; mae wedi ei gladdu yn eglwys Sant Marchell, Dinbych, lle mae cofeb iddo; cyhoeddodd Isaac Foulkes chwe anterliwt yn 1874; rhoddodd George Borrow ddwy bennod iddo yn Wild Wales (1862); yn 1974 agorodd drama Dedwydd Jones, Bard, Theatr y Sherman, Caerdydd.Edwards, Thomas (Twm o’r Nant; 1739 – 1810), poet and writer of interludes ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhenparchell Isaf, Llanefydd, Sir Ddinbych; yn blentyn symudodd ei rieni i’r Nant ger Nantglyn; dysgodd ddarllen yn un o ysgolion cylchynol Griffith Jones a chafodd bythefnos o ysgol yn Ninbych; yn ei hunangofiant dywed iddo ganu caneuon a llunio dwy anterliwt cyn ei fod yn naw oed a chwarae mewn anterliwtiau yn ddeuddeg; yn ei briodas yn 1763 ag Elizabeth Hughes o Bont-y-garreg, Llanfair Talhaearn, gweinyddodd Evan Evans (Ieuan Fardd); gwnaeth ei gartref yn Ninbych ac ennill ei fywoliaeth yn cario coed, ac ysgrifennu a chwarae anterliwtiau; wedyn cariodd goed yn Sir Ddinbych, Sir Drefaldwyn ac yn Abermarlais yn y de, a chadw tafarn yn Llandeilo; yn ôl yn y gogledd o 1786 chwaraeodd anterliwtiau eto ac ymsefydlu yn Ninbych yn saer maen; yn 1808 gweithiodd i W. A. Madocks ar forglawdd Porthmadog; bu farw ar 3 Ebrill 1810 a’i gladdu yn yr Eglwys Wen ger Dinbych; argraffai ei anterliwtiau yn bamffledi wedi eu chwarae; ymhlith yr anterliwtiau sydd ar glawr mae Tri Chydymaith Dyn, Cyfoeth a Thlodi, Cain ac Abel, Pleser a Gofid, Tri Chryfion Byd, Pedair Colofn Gwladwriaeth, Cybydd-dod ac Oferedd a’r Farddoneg Fabilonaidd; mae ynddynt lawer o feirniadaeth gymdeithasol; cadwodd ei ffraethineb parod a’i ddawn mydryddu ei linellau yng nghof y werin am genedlaethau (dyfynnai Mari Lewis yn Rhys Lewis Daniel Owen ‘Tomos o’r Nant’ byth a beunydd); argraffwyd ei gerddi, Gardd o Gerddi, yn Nhrefeca yn 1790; dengys ei gywyddau ei fod yn gyfarwydd â beirdd y bymthegfed a’r unfed ganrif ar bymtheg; gwerthodd ei lawysgrifau i William Owen Pughe; cystadleuydd blaenllaw yn eisteddfodau cynnar y Gwyneddigion; yng Nghorwen yn 1789 ffafriodd David Samwell ef ac anfon pin ysgrifennu arian ato; yn Llanelwy yn 1790 enillodd y wobr am ganu byrfyfyr.
Yn ei henaint daeth yn gyfaill agos i Thomas Charles o’r Bala, ac mae ei anterliwtiau diweddar yn dangos dylanwad y diwygiad. Ymddangosodd ei hunangofiant yn Y Greal yn 1805. Bu farw ar 3 Ebrill 1810 a’i gladdu yn yr Eglwys Wen, Llanfarchell, ger Dinbych, lle mae cofeb iddo.FfynonellauTwm o'r Nant ↗Wicipedia CymraegBardd a dramodydd sy’n enwog am ei anterliwtiau (Ionawr 1739 – 3 Ebrill 1810); daeth yn ffigwr amlwg ym mywyd y werin ar ddiwedd y ddeunawfed ganrif, ac mae ei waith yn adleisio profiad a theimlad y dosbarth hwnnw yn wyneb anghyfiawnderau mawr yr oes; yn ei oes galwyd ef ‘y Cambrian Shakespeare’ gan ei edmygwyr; ganed ym Mhenporchell Isaf, Llanefydd, yn 1739; o fewn dwy flynedd symudodd y teulu i’r Nant Uchaf yn Nantglyn; dysgodd elfennau darllen ac ysgrifennu Cymraeg mewn ysgol rad yn Nantglyn; dywed yn ei hunangofiant iddo ysgrifennu ei anterliwt gyntaf yn naw oed; gweithiodd fel gwas fferm fel ei dad, ac yn fuan roedd yn chwarae mewn anterliwtiau yn ffeiriau gogledd-ddwyrain Cymru; priododd ei gariad Elizabeth Hughes yn 24 oed ar 19 Chwefror 1763 yn Llanfair Talhaearn, mewn gwasanaeth a arweiniwyd gan y bardd Ieuan Brydydd Hir; yn ei henaint trodd fwyfwy at grefydd a daeth yn gyfeillgar iawn â Thomas Charles o’r Bala, ac mae ei anterliwtiau diweddar yn adlewyrchu dylanwad Methodistiaeth; bu farw ar 3 Ebrill 1810 a’i gladdu yn Llanfarchell (yr Eglwys Wen) ger Dinbych; drama boblogaidd a chwaraeid ar lwyfannau agored mewn ffeiriau a gwyliau mabsant oedd yr anterliwt, gyda ffars, dychan a beirniadaeth gymdeithasol a moesol; ei brif anterliwtiau yw Tri Chydymaith Dyn (1762), Y Farddoneg Fabilonaidd (1768), Cyfoeth a Thlodi (1768), Pedair Colofn Gwladwriaeth (1786), Pleser a Gofid (1787), Tri Chryfion Byd (1789) a Bannau y Byd (1808).Thomas Edwards (Twm o'r Nant) ↗Wikipedia (Saesneg)Twm o’r Nant oedd enw’r dramodydd a’r bardd Cymraeg Thomas Edwards (Ionawr 1739 – 3 Ebrill 1810), enwog am ei anterliwtiau, a chwaraeai yn bennaf yn ei Sir Ddinbych enedigol; ganed yn Llanefydd, a symudodd yn blentyn i’r Nant ger Nantglyn, a roddodd ei enw iddo; dysgodd ddarllen yn un o ysgolion cylchynol Griffith Jones; yn awyddus i ysgrifennu, cardotai bapur a gwnâi ei inc ei hun o fwyar ysgaw; yn 1749 ymunodd â chwmni o chwaraewyr teithiol a chwaraeai ar drol; yn 1763 priododd Elizabeth Hughes, a’r bardd-offeiriad Evan Evans (Ieuan Fardd) yn gweinyddu; yn 1808 gweithiodd i William Madocks ar forglawdd Porthmadog; mae ei anterliwtiau’n trafod camweddau ei ddydd, trethi amhoblogaidd, tirfeddianwyr barus a chyfreithwyr twyllodrus, ac yn ddolen rhwng traddodiadau canoloesol a modern drama Gymraeg; erys tua 200 o’i faledi; ymddangosodd ei hunangofiant byr yn Y Greal yn 1805; cymerodd ran yn eisteddfodau Cymdeithas y Gwyneddigion, rhagflaenwyr yr Eisteddfod Genedlaethol; galwodd David Samwell, llawfeddyg Capten Cook, ef yn Shakespeare Cymru a rhoi pin arian iddo, sydd heddiw yn Amgueddfa Cymru; mae wedi ei gladdu yn eglwys Sant Marchell, Dinbych, lle mae cofeb iddo; cyhoeddodd Isaac Foulkes chwe anterliwt yn 1874; rhoddodd George Borrow ddwy bennod iddo yn Wild Wales (1862); yn 1974 agorodd drama Dedwydd Jones, Bard, Theatr y Sherman, Caerdydd.Edwards, Thomas (Twm o’r Nant; 1739 – 1810), poet and writer of interludes ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhenparchell Isaf, Llanefydd, Sir Ddinbych; yn blentyn symudodd ei rieni i’r Nant ger Nantglyn; dysgodd ddarllen yn un o ysgolion cylchynol Griffith Jones a chafodd bythefnos o ysgol yn Ninbych; yn ei hunangofiant dywed iddo ganu caneuon a llunio dwy anterliwt cyn ei fod yn naw oed a chwarae mewn anterliwtiau yn ddeuddeg; yn ei briodas yn 1763 ag Elizabeth Hughes o Bont-y-garreg, Llanfair Talhaearn, gweinyddodd Evan Evans (Ieuan Fardd); gwnaeth ei gartref yn Ninbych ac ennill ei fywoliaeth yn cario coed, ac ysgrifennu a chwarae anterliwtiau; wedyn cariodd goed yn Sir Ddinbych, Sir Drefaldwyn ac yn Abermarlais yn y de, a chadw tafarn yn Llandeilo; yn ôl yn y gogledd o 1786 chwaraeodd anterliwtiau eto ac ymsefydlu yn Ninbych yn saer maen; yn 1808 gweithiodd i W. A. Madocks ar forglawdd Porthmadog; bu farw ar 3 Ebrill 1810 a’i gladdu yn yr Eglwys Wen ger Dinbych; argraffai ei anterliwtiau yn bamffledi wedi eu chwarae; ymhlith yr anterliwtiau sydd ar glawr mae Tri Chydymaith Dyn, Cyfoeth a Thlodi, Cain ac Abel, Pleser a Gofid, Tri Chryfion Byd, Pedair Colofn Gwladwriaeth, Cybydd-dod ac Oferedd a’r Farddoneg Fabilonaidd; mae ynddynt lawer o feirniadaeth gymdeithasol; cadwodd ei ffraethineb parod a’i ddawn mydryddu ei linellau yng nghof y werin am genedlaethau (dyfynnai Mari Lewis yn Rhys Lewis Daniel Owen ‘Tomos o’r Nant’ byth a beunydd); argraffwyd ei gerddi, Gardd o Gerddi, yn Nhrefeca yn 1790; dengys ei gywyddau ei fod yn gyfarwydd â beirdd y bymthegfed a’r unfed ganrif ar bymtheg; gwerthodd ei lawysgrifau i William Owen Pughe; cystadleuydd blaenllaw yn eisteddfodau cynnar y Gwyneddigion; yng Nghorwen yn 1789 ffafriodd David Samwell ef ac anfon pin ysgrifennu arian ato; yn Llanelwy yn 1790 enillodd y wobr am ganu byrfyfyr.
Cadwodd ei ffraethineb parod a’i fydryddu rhwydd ei linellau’n fyw ymhlith y werin am genedlaethau; yn nofel Daniel Owen, Rhys Lewis, mae Mari Lewis byth a beunydd yn dyfynnu “Tomos o’r Nant”. Rhoddodd George Borrow ddwy bennod iddo yn Wild Wales, ac yn 1974 agorodd drama am ei fywyd Theatr y Sherman yng Nghaerdydd.FfynonellauEdwards, Thomas (Twm o’r Nant; 1739 – 1810), poet and writer of interludes ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhenparchell Isaf, Llanefydd, Sir Ddinbych; yn blentyn symudodd ei rieni i’r Nant ger Nantglyn; dysgodd ddarllen yn un o ysgolion cylchynol Griffith Jones a chafodd bythefnos o ysgol yn Ninbych; yn ei hunangofiant dywed iddo ganu caneuon a llunio dwy anterliwt cyn ei fod yn naw oed a chwarae mewn anterliwtiau yn ddeuddeg; yn ei briodas yn 1763 ag Elizabeth Hughes o Bont-y-garreg, Llanfair Talhaearn, gweinyddodd Evan Evans (Ieuan Fardd); gwnaeth ei gartref yn Ninbych ac ennill ei fywoliaeth yn cario coed, ac ysgrifennu a chwarae anterliwtiau; wedyn cariodd goed yn Sir Ddinbych, Sir Drefaldwyn ac yn Abermarlais yn y de, a chadw tafarn yn Llandeilo; yn ôl yn y gogledd o 1786 chwaraeodd anterliwtiau eto ac ymsefydlu yn Ninbych yn saer maen; yn 1808 gweithiodd i W. A. Madocks ar forglawdd Porthmadog; bu farw ar 3 Ebrill 1810 a’i gladdu yn yr Eglwys Wen ger Dinbych; argraffai ei anterliwtiau yn bamffledi wedi eu chwarae; ymhlith yr anterliwtiau sydd ar glawr mae Tri Chydymaith Dyn, Cyfoeth a Thlodi, Cain ac Abel, Pleser a Gofid, Tri Chryfion Byd, Pedair Colofn Gwladwriaeth, Cybydd-dod ac Oferedd a’r Farddoneg Fabilonaidd; mae ynddynt lawer o feirniadaeth gymdeithasol; cadwodd ei ffraethineb parod a’i ddawn mydryddu ei linellau yng nghof y werin am genedlaethau (dyfynnai Mari Lewis yn Rhys Lewis Daniel Owen ‘Tomos o’r Nant’ byth a beunydd); argraffwyd ei gerddi, Gardd o Gerddi, yn Nhrefeca yn 1790; dengys ei gywyddau ei fod yn gyfarwydd â beirdd y bymthegfed a’r unfed ganrif ar bymtheg; gwerthodd ei lawysgrifau i William Owen Pughe; cystadleuydd blaenllaw yn eisteddfodau cynnar y Gwyneddigion; yng Nghorwen yn 1789 ffafriodd David Samwell ef ac anfon pin ysgrifennu arian ato; yn Llanelwy yn 1790 enillodd y wobr am ganu byrfyfyr.Thomas Edwards (Twm o'r Nant) ↗Wikipedia (Saesneg)Twm o’r Nant oedd enw’r dramodydd a’r bardd Cymraeg Thomas Edwards (Ionawr 1739 – 3 Ebrill 1810), enwog am ei anterliwtiau, a chwaraeai yn bennaf yn ei Sir Ddinbych enedigol; ganed yn Llanefydd, a symudodd yn blentyn i’r Nant ger Nantglyn, a roddodd ei enw iddo; dysgodd ddarllen yn un o ysgolion cylchynol Griffith Jones; yn awyddus i ysgrifennu, cardotai bapur a gwnâi ei inc ei hun o fwyar ysgaw; yn 1749 ymunodd â chwmni o chwaraewyr teithiol a chwaraeai ar drol; yn 1763 priododd Elizabeth Hughes, a’r bardd-offeiriad Evan Evans (Ieuan Fardd) yn gweinyddu; yn 1808 gweithiodd i William Madocks ar forglawdd Porthmadog; mae ei anterliwtiau’n trafod camweddau ei ddydd, trethi amhoblogaidd, tirfeddianwyr barus a chyfreithwyr twyllodrus, ac yn ddolen rhwng traddodiadau canoloesol a modern drama Gymraeg; erys tua 200 o’i faledi; ymddangosodd ei hunangofiant byr yn Y Greal yn 1805; cymerodd ran yn eisteddfodau Cymdeithas y Gwyneddigion, rhagflaenwyr yr Eisteddfod Genedlaethol; galwodd David Samwell, llawfeddyg Capten Cook, ef yn Shakespeare Cymru a rhoi pin arian iddo, sydd heddiw yn Amgueddfa Cymru; mae wedi ei gladdu yn eglwys Sant Marchell, Dinbych, lle mae cofeb iddo; cyhoeddodd Isaac Foulkes chwe anterliwt yn 1874; rhoddodd George Borrow ddwy bennod iddo yn Wild Wales (1862); yn 1974 agorodd drama Dedwydd Jones, Bard, Theatr y Sherman, Caerdydd.
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Ceidwad Amgueddfa’r Ashmolean yn Rhydychen, a deithiodd Gymru, Cernyw, Llydaw, Iwerddon a’r Alban a dangos bod eu hieithoedd yn perthyn.
Edward LhuydY clerigwr o Feirionnydd y mae ei Weledigaetheu y Bardd Cwsc (1703) yn un o glasuron mawr rhyddiaith Gymraeg.
Ellis WynneMab fferm o Fôn a ddaeth yn fathemategydd blaenllaw yn Llundain ac a roddodd y symbol π i’r byd.
William JonesJohn Roberts o Gasnewydd Bach yn Sir Benfro, capten môr-ladron mwyaf llwyddiannus oes yr hwyliau, a gipiodd dros 400 o longau.
Barti DduYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf