Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

1871–1940

W. H. Davies

Bardd o Gasnewydd a fu’n crwydro America, a gollodd goes wrth neidio ar drên, ac a ysgrifennodd ‘What is this life if, full of care, we have no time to stand and stare.’

Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 5 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1871–1940 (wedi’i gofnodi) Y Crwydryn Cymru’r Ugeinfed Ganrif Beirdd ac awduron
W. H. Davies
W. H. Davies · Llun: Wikimedia Commons · Alvin Langdon Coburn, Parth cyhoeddus

Crwydrodd William Henry Davies o Gasnewydd, y Super-Tramp, ar draws America’n ŵr ifanc, collodd goes dan drên nwyddau, a daeth adref i fod yn un o feirdd mwyaf poblogaidd ei oes. Gwnaeth ei Autobiography of a Super-Tramp ef yn enwog, ac mae ei gerdd ‘Leisure’, sy’n dechrau ‘What is this life if, full of care, we have no time to stand and stare’, ymhlith cerddi mwyaf annwyl yr iaith Saesneg. Geilw’r Bywgraffiadur Cymreig ef yn feistr ar y delyneg Saesneg.

Ganed3 Gorffennaf 1871, Pillgwenlli, Casnewydd
TeithiauCrwydrodd yr Unol Daleithiau a Chanada, 1893–1899
Llyfr cyntafThe Soul’s Destroyer, 1905
EnwogrwyddThe Autobiography of a Super-Tramp, 1908
AnrhydeddD.Litt., Prifysgol Cymru, 1929
Bu farw26 Medi 1940, Nailsworth, Swydd Gaerloyw

Bachgen o Billgwenlli#

Ganed William Henry Davies ar 3 Gorffennaf 1871 yn Portland Street ym Mhillgwenlli, ardal brysur dociau Casnewydd, mab Francis Boase Davies, mowldiwr haearn, a’i wraig Mary Ann. Pan fu farw ei dad yn 1874 fe’i magwyd gan ei daid a’i nain, a gadwai dafarn y Church House yn yr un stryd; bu ei daid yn gapten llong.

Yn yr ysgol ymddiddorodd mewn barddoniaeth, ac yn bedair ar ddeg ysgrifennodd ei gerdd gyntaf. Aeth yn brentis cerfiwr ac eurwr fframiau lluniau.

Y ffordd agored#

Pan ddaeth ei brentisiaeth i ben aeth i weld y byd. Rhwng 1893 a 1899 croesodd yr Iwerydd o leiaf saith gwaith ar longau gwartheg a chrwydro’r Unol Daleithiau, gan wneud gwaith tymhorol o dalaith i dalaith.

Ym Mawrth 1899, ar ei ffordd i chwilio am aur yn y Klondike, ceisiodd neidio ar drên nwyddau yn Renfrew yn Ontario. Mathrwyd ei droed dde dan yr olwynion, a thorrwyd ei goes islaw’r pen-glin. Cytuna ei fywgraffwyr mai hyn, yn fwy na dim, a’i gwnaeth yn fardd.

Yn benderfynol o fod yn fardd#

Daeth adref yn benderfynol o lwyddo’n fardd. Gan fyw mewn tai lojin yn Llundain, cyfansoddai gerddi yn ei ben a’u hysgrifennu’n breifat. Yn 1905, wedi llawer siom, cyhoeddodd ei lyfr cyntaf, The Soul’s Destroyer, ar ei gost ei hun, a phostio copïau i ddarllenwyr tebygol.

Cyrhaeddodd un copi’r newyddiadurwr Arthur St John Adcock, a ganfu ynddo beth o’r farddoniaeth fwyaf ffres a hudolus mewn llyfrau modern. Daeth y bardd Edward Thomas yn gyfaill iddo a chael bwthyn iddo yng Nghaint, a chyn hir roedd yn gyfaill i Rupert Brooke a Siegfried Sassoon hefyd.

Y Super-Tramp#

Yn 1908 daeth The Autobiography of a Super-Tramp, hanes ei flynyddoedd crwydro, gyda rhagair gan George Bernard Shaw. Gwnaeth ei enw. Erbyn 1911 roedd ganddo wyth llyfr ac roedd y llywodraeth wedi rhoi pensiwn y Rhestr Sifil iddo am ei wasanaeth i lenyddiaeth.

Leisure#

Yn 1911, yn ei lyfr Songs of Joy, cyhoeddodd y gerdd fer ‘Leisure’, sydd wedi’i charu byth oddi ar hynny.

What is this life if, full of care, / We have no time to stand and stare.

W. H. Davies, ‘Leisure’

Meistr y delyneg#

Dilynodd llyfr ar ôl llyfr: Nature Poems, Foliage, Raptures, Secrets, a’i Collected Poems, tua hanner cant o lyfrau i gyd. Natur a chariad oedd ei themâu mawr, mewn llais syml a naturiol, a dywed y Bywgraffiadur Cymreig y gellir cymharu ei gerddi ar eu gorau â thelynegion gorau’r iaith Saesneg.

Yn 1929 gwnaeth Prifysgol Cymru ef yn Ddoethur mewn Llên am ei wasanaeth i lenyddiaeth. Bu farw yn Nailsworth yn Swydd Gaerloyw ar 26 Medi 1940.

Hefyd yn yr oes hon

1861–1947

Syr John Edward Lloyd

Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)

Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.

Syr John Edward Lloyd
1862–1952

Billy Hughes

Prif Weinidog Cymraeg Awstralia (wedi’i gofnodi)

Fe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.

Billy Hughes
1863–1945

David Lloyd George

Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)

Prif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.

David Lloyd George
1864–1929

Syr John Morris-Jones

A osododd reolau’r Gymraeg a’r gynghanedd (wedi’i gofnodi)

Athro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.

Syr John Morris-Jones

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf