Edward Lhuyd
Naturiaethwr ac ieithydd (wedi’i gofnodi)Ceidwad Amgueddfa’r Ashmolean yn Rhydychen, a deithiodd Gymru, Cernyw, Llydaw, Iwerddon a’r Alban a dangos bod eu hieithoedd yn perthyn.
Edward Lhuyd
1719–1789
Saer maen a gweinidog hunanddysgedig o Eglwysilan a adeiladodd y bont ym Mhontypridd yn 1756, y bwa carreg unrhychwant hwyaf yn y byd.
Llun: Y Bala o’r awyr, a Llyn Tegid yn ymestyn y tu ôl i’r dref · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Dysgodd William Edwards, mab fferm o Eglwysilan uwchben afon Taf, ei hun i adeiladu a rhoi i’r byd un o’i ryfeddodau: yr Hen Bont ym Mhontypridd, yn ei dydd y bont garreg un rhychwant hiraf yn y byd. Am fwy na deugain mlynedd bu hefyd yn weinidog capel y Groes-wen, yn adeiladydd, fel y dywedodd ei gofiannydd, i’r ddau fyd.FfynonellauWilliam Edwards (architect) ↗Wikipedia (Saesneg)Gweinidog o Gymro (Chwefror 1719 – 7 Awst 1789) a weithiodd hefyd fel saer maen, pensaer a pheiriannydd pontydd; ganed mewn ffermdy bychan yn Eglwysilan, mab Edward David; magwyd gan ei fam; gweithiai ar y fferm a chael gwersi rhifyddeg gan gymydog gyda’r nos, a daeth mor fedrus yn codi waliau cerrig sychion nes bod galw amdano ym mhobman; yn 1745 daeth yn gyd-weinidog capel newydd yr Annibynwyr yn y Groes-wen, ac arhosodd hyd ei farw; yn 27 oed cafodd gomisiwn i godi pont dros afon Taf am £500 a’i chynnal am saith mlynedd; ysgubwyd y bont gyntaf, o dri bwa, ymaith gan lif mawr wedi dwy flynedd a hanner; helpodd ei gyfeillion ef yn hael â’r modd i geisio eto; yn 140 troedfedd, y bont olaf oedd y bont un rhychwant fwyaf yn y byd, yn rhagori ar y Rialto yn Fenis o ryw 42 troedfedd; ei gamp fawr oedd ysgafnhau’r ysgwyddau â thri thwll crwn; mae’n sefyll o hyd, i gerddwyr, a dathlodd ei phen-blwydd yn 250 oed yn 2005; cododd bontydd hefyd ym Mrynbuga, dros afon Tawe ger Abertawe a ger Treforys, yn Aberafan, y Betws, Cil-y-cwm, y Clas-ar-Wy a Phontardawe, a chynlluniodd Dreforys, y pentref diwydiannol a gododd Syr John Morris; mae ei feddrod yn eglwys Sant Ilan, Eglwysilan, yn adeilad rhestredig Gradd II*.William Edwards (peiriannydd) ↗Wicipedia CymraegPeiriannydd sifil o dde Cymru (bedyddiwyd 8 Chwefror 1719 – 7 Awst 1789), ffermwr ar hyd ei oes, gweinidog gyda’r Annibynwyr a chynghorwr gyda’r Methodistiaid Calfinaidd hefyd, a gafodd yrfa lwyddiannus yn cynllunio ac yn codi pontydd yn ne a gorllewin Cymru; ganed ym mhlwyf Eglwysilan; roedd ganddo ddawn i adeiladu pethau ar y fferm ac yn nes ymlaen symudodd i Gaerdydd lle cafodd waith yn codi gefeiliau gof, a dysgu tipyn o Saesneg yno; daeth ei gyfle mawr yn 1746 pan ymgymerodd â chodi pont ar afon Taf yn ei blwyf genedigol, ym mhentref bychan Pontypridd y pryd hynny; golchwyd y bont gyntaf i ffwrdd gan y llif ddwy flynedd yn ddiweddarach, ac am iddo addo y safai am saith mlynedd aeth ati i’w hailgodi; syrthiodd yr ail, o un bwa, oherwydd gormod o bwysau; hyd hynny roedd wedi dilyn cynlluniau pobl eraill, ond ailddechreuodd â chynllun o’i eiddo ei hun, gan gadw at un bwa ond tyllu’r ystlysau i leihau’r pwysau, a safodd; pan gwblhawyd hi yn 1756 dywedwyd mai hi oedd y bont un bwa fwyaf a harddaf yn y byd, yr Hen Bont ym Mhontypridd heddiw; daeth yn enwog a bu galw mawr amdano, gan godi pontydd dros afon Tywi ac afon Wysg, yn Llanymddyfri, Aberafan, y Betws a’r Clas-ar-Wy; honnai fod ei gynllun arbennig yn dod o sylwi’n fanwl ar adeiladwaith Castell Caerffili; hyd ei ddyddiau olaf parhaodd i ffermio fferm y teulu a gwasanaethu fel gweinidog; cododd ei fab Dafydd bont Llandeilo a phont Casnewydd.Edwards, William (1719 – 1789), Independent minister, and architect ↗Edward Ivor Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Nhŷ Canol, Groes-wen, fferm ym mhlwyf Eglwysilan, Morgannwg; bedyddiwyd 8 Chwefror 1719, mab Edward Dafydd, a fu farw ar 6 Ionawr 1726, ac wedi hynny symudodd y teulu i Fryn-tail, fferm arall yn y Groes-wen, lle bu Edwards fyw hyd ei farw ar 7 Awst 1789; claddwyd ym mynwent Eglwysilan; dechreuodd bregethu tua 22 oed dan ddylanwad Edmund Jones; yn 1743 codwyd tŷ cwrdd bychan ger safle capel presennol yr Annibynwyr yn y Groes-wen, a daeth y gynulleidfa, seiat Fethodistaidd ar y dechrau, yn eglwys Annibynnol yn 1745, gydag Edwards a Thomas William yn gyd-weinidogion; bu Edwards wedyn yn unig weinidog hyd ei farw; fe’i cofir yn bennaf fel pensaer pont Pontypridd, y daeth ei chynllun unigryw, ei harddwch prin a’i chyfrinachau technegol ag enwogrwydd parhaol iddo; roedd wedi codi adeiladau diwydiannol cyn iddo gytuno yn 1746 i godi pont ym Mhont-y-tŷ-pridd am £500 a fyddai’n sefyll am saith mlynedd; gwnaeth bedwar cynnig cyn llwyddo, ac yn y diwedd ysgafnhaodd y pwysau ar ysgwyddau’r bwa â thri thwll crwn ym mhob un ac amrywio trwch y canllawiau; cododd bontydd hefyd ym Mrynbuga, Pontardawe, y Betws, Dolau-hirion, Wychtree, Aberafan a’r Clas-ar-Wy; daeth tri o’i feibion, Thomas, David ac Edward, yn adeiladwyr pontydd, a’r ddau gyntaf a gododd bont Casnewydd, a orffennwyd yn 1801; ymhlith eraill a godwyd ganddynt mae Llandeilo, Rhydodyn a Bedwas.
| Ganed | Bedyddiwyd 8 Chwefror 1719, Tŷ Canol, Groes-wen, Eglwysilan |
|---|---|
| Ei grefft | Ffermwr, saer maen, adeiladydd pontydd |
| Ei alwad | Gweinidog capel y Groes-wen o 1745 |
| Ei gampwaith | Yr Hen Bont, Pontypridd, 140 troedfedd mewn un rhychwant |
| Cododd hefyd | Brynbuga, Pontardawe, Aberafan, y Clas-ar-Wy, Treforys |
| Bu farw | 7 Awst 1789, Bryn-tail, y Groes-wen |
Ganed William yn Nhŷ Canol, fferm yn y Groes-wen ym mhlwyf Eglwysilan, a’i fedyddio ar 8 Chwefror 1719, mab Edward Dafydd. Bu farw ei dad yn 1726 a magodd ei fam ef ym Mryn-tail, fferm arall yn y Groes-wen, a fu’n gartref iddo weddill ei oes. Ychydig o amser a fu i’r ysgol, ond câi wersi rhifyddeg gan gymydog gyda’r nos.FfynonellauEdwards, William (1719 – 1789), Independent minister, and architect ↗Edward Ivor Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Nhŷ Canol, Groes-wen, fferm ym mhlwyf Eglwysilan, Morgannwg; bedyddiwyd 8 Chwefror 1719, mab Edward Dafydd, a fu farw ar 6 Ionawr 1726, ac wedi hynny symudodd y teulu i Fryn-tail, fferm arall yn y Groes-wen, lle bu Edwards fyw hyd ei farw ar 7 Awst 1789; claddwyd ym mynwent Eglwysilan; dechreuodd bregethu tua 22 oed dan ddylanwad Edmund Jones; yn 1743 codwyd tŷ cwrdd bychan ger safle capel presennol yr Annibynwyr yn y Groes-wen, a daeth y gynulleidfa, seiat Fethodistaidd ar y dechrau, yn eglwys Annibynnol yn 1745, gydag Edwards a Thomas William yn gyd-weinidogion; bu Edwards wedyn yn unig weinidog hyd ei farw; fe’i cofir yn bennaf fel pensaer pont Pontypridd, y daeth ei chynllun unigryw, ei harddwch prin a’i chyfrinachau technegol ag enwogrwydd parhaol iddo; roedd wedi codi adeiladau diwydiannol cyn iddo gytuno yn 1746 i godi pont ym Mhont-y-tŷ-pridd am £500 a fyddai’n sefyll am saith mlynedd; gwnaeth bedwar cynnig cyn llwyddo, ac yn y diwedd ysgafnhaodd y pwysau ar ysgwyddau’r bwa â thri thwll crwn ym mhob un ac amrywio trwch y canllawiau; cododd bontydd hefyd ym Mrynbuga, Pontardawe, y Betws, Dolau-hirion, Wychtree, Aberafan a’r Clas-ar-Wy; daeth tri o’i feibion, Thomas, David ac Edward, yn adeiladwyr pontydd, a’r ddau gyntaf a gododd bont Casnewydd, a orffennwyd yn 1801; ymhlith eraill a godwyd ganddynt mae Llandeilo, Rhydodyn a Bedwas.William Edwards (architect) ↗Wikipedia (Saesneg)Gweinidog o Gymro (Chwefror 1719 – 7 Awst 1789) a weithiodd hefyd fel saer maen, pensaer a pheiriannydd pontydd; ganed mewn ffermdy bychan yn Eglwysilan, mab Edward David; magwyd gan ei fam; gweithiai ar y fferm a chael gwersi rhifyddeg gan gymydog gyda’r nos, a daeth mor fedrus yn codi waliau cerrig sychion nes bod galw amdano ym mhobman; yn 1745 daeth yn gyd-weinidog capel newydd yr Annibynwyr yn y Groes-wen, ac arhosodd hyd ei farw; yn 27 oed cafodd gomisiwn i godi pont dros afon Taf am £500 a’i chynnal am saith mlynedd; ysgubwyd y bont gyntaf, o dri bwa, ymaith gan lif mawr wedi dwy flynedd a hanner; helpodd ei gyfeillion ef yn hael â’r modd i geisio eto; yn 140 troedfedd, y bont olaf oedd y bont un rhychwant fwyaf yn y byd, yn rhagori ar y Rialto yn Fenis o ryw 42 troedfedd; ei gamp fawr oedd ysgafnhau’r ysgwyddau â thri thwll crwn; mae’n sefyll o hyd, i gerddwyr, a dathlodd ei phen-blwydd yn 250 oed yn 2005; cododd bontydd hefyd ym Mrynbuga, dros afon Tawe ger Abertawe a ger Treforys, yn Aberafan, y Betws, Cil-y-cwm, y Clas-ar-Wy a Phontardawe, a chynlluniodd Dreforys, y pentref diwydiannol a gododd Syr John Morris; mae ei feddrod yn eglwys Sant Ilan, Eglwysilan, yn adeilad rhestredig Gradd II*.William Edwards (peiriannydd) ↗Wicipedia CymraegPeiriannydd sifil o dde Cymru (bedyddiwyd 8 Chwefror 1719 – 7 Awst 1789), ffermwr ar hyd ei oes, gweinidog gyda’r Annibynwyr a chynghorwr gyda’r Methodistiaid Calfinaidd hefyd, a gafodd yrfa lwyddiannus yn cynllunio ac yn codi pontydd yn ne a gorllewin Cymru; ganed ym mhlwyf Eglwysilan; roedd ganddo ddawn i adeiladu pethau ar y fferm ac yn nes ymlaen symudodd i Gaerdydd lle cafodd waith yn codi gefeiliau gof, a dysgu tipyn o Saesneg yno; daeth ei gyfle mawr yn 1746 pan ymgymerodd â chodi pont ar afon Taf yn ei blwyf genedigol, ym mhentref bychan Pontypridd y pryd hynny; golchwyd y bont gyntaf i ffwrdd gan y llif ddwy flynedd yn ddiweddarach, ac am iddo addo y safai am saith mlynedd aeth ati i’w hailgodi; syrthiodd yr ail, o un bwa, oherwydd gormod o bwysau; hyd hynny roedd wedi dilyn cynlluniau pobl eraill, ond ailddechreuodd â chynllun o’i eiddo ei hun, gan gadw at un bwa ond tyllu’r ystlysau i leihau’r pwysau, a safodd; pan gwblhawyd hi yn 1756 dywedwyd mai hi oedd y bont un bwa fwyaf a harddaf yn y byd, yr Hen Bont ym Mhontypridd heddiw; daeth yn enwog a bu galw mawr amdano, gan godi pontydd dros afon Tywi ac afon Wysg, yn Llanymddyfri, Aberafan, y Betws a’r Clas-ar-Wy; honnai fod ei gynllun arbennig yn dod o sylwi’n fanwl ar adeiladwaith Castell Caerffili; hyd ei ddyddiau olaf parhaodd i ffermio fferm y teulu a gwasanaethu fel gweinidog; cododd ei fab Dafydd bont Llandeilo a phont Casnewydd.
Roedd ganddo ddawn i adeiladu. Roedd ei waliau cerrig sychion mor daclus nes bod ffermwyr yr holl ardal am iddo godi a thrwsio’u rhai hwy. Yn ddiweddarach aeth i Gaerdydd, lle cododd efeiliau gof a dysgu tipyn o Saesneg, a chododd adeiladau diwydiannol eraill cyn i’w gyfle mawr ddod.FfynonellauWilliam Edwards (architect) ↗Wikipedia (Saesneg)Gweinidog o Gymro (Chwefror 1719 – 7 Awst 1789) a weithiodd hefyd fel saer maen, pensaer a pheiriannydd pontydd; ganed mewn ffermdy bychan yn Eglwysilan, mab Edward David; magwyd gan ei fam; gweithiai ar y fferm a chael gwersi rhifyddeg gan gymydog gyda’r nos, a daeth mor fedrus yn codi waliau cerrig sychion nes bod galw amdano ym mhobman; yn 1745 daeth yn gyd-weinidog capel newydd yr Annibynwyr yn y Groes-wen, ac arhosodd hyd ei farw; yn 27 oed cafodd gomisiwn i godi pont dros afon Taf am £500 a’i chynnal am saith mlynedd; ysgubwyd y bont gyntaf, o dri bwa, ymaith gan lif mawr wedi dwy flynedd a hanner; helpodd ei gyfeillion ef yn hael â’r modd i geisio eto; yn 140 troedfedd, y bont olaf oedd y bont un rhychwant fwyaf yn y byd, yn rhagori ar y Rialto yn Fenis o ryw 42 troedfedd; ei gamp fawr oedd ysgafnhau’r ysgwyddau â thri thwll crwn; mae’n sefyll o hyd, i gerddwyr, a dathlodd ei phen-blwydd yn 250 oed yn 2005; cododd bontydd hefyd ym Mrynbuga, dros afon Tawe ger Abertawe a ger Treforys, yn Aberafan, y Betws, Cil-y-cwm, y Clas-ar-Wy a Phontardawe, a chynlluniodd Dreforys, y pentref diwydiannol a gododd Syr John Morris; mae ei feddrod yn eglwys Sant Ilan, Eglwysilan, yn adeilad rhestredig Gradd II*.William Edwards (peiriannydd) ↗Wicipedia CymraegPeiriannydd sifil o dde Cymru (bedyddiwyd 8 Chwefror 1719 – 7 Awst 1789), ffermwr ar hyd ei oes, gweinidog gyda’r Annibynwyr a chynghorwr gyda’r Methodistiaid Calfinaidd hefyd, a gafodd yrfa lwyddiannus yn cynllunio ac yn codi pontydd yn ne a gorllewin Cymru; ganed ym mhlwyf Eglwysilan; roedd ganddo ddawn i adeiladu pethau ar y fferm ac yn nes ymlaen symudodd i Gaerdydd lle cafodd waith yn codi gefeiliau gof, a dysgu tipyn o Saesneg yno; daeth ei gyfle mawr yn 1746 pan ymgymerodd â chodi pont ar afon Taf yn ei blwyf genedigol, ym mhentref bychan Pontypridd y pryd hynny; golchwyd y bont gyntaf i ffwrdd gan y llif ddwy flynedd yn ddiweddarach, ac am iddo addo y safai am saith mlynedd aeth ati i’w hailgodi; syrthiodd yr ail, o un bwa, oherwydd gormod o bwysau; hyd hynny roedd wedi dilyn cynlluniau pobl eraill, ond ailddechreuodd â chynllun o’i eiddo ei hun, gan gadw at un bwa ond tyllu’r ystlysau i leihau’r pwysau, a safodd; pan gwblhawyd hi yn 1756 dywedwyd mai hi oedd y bont un bwa fwyaf a harddaf yn y byd, yr Hen Bont ym Mhontypridd heddiw; daeth yn enwog a bu galw mawr amdano, gan godi pontydd dros afon Tywi ac afon Wysg, yn Llanymddyfri, Aberafan, y Betws a’r Clas-ar-Wy; honnai fod ei gynllun arbennig yn dod o sylwi’n fanwl ar adeiladwaith Castell Caerffili; hyd ei ddyddiau olaf parhaodd i ffermio fferm y teulu a gwasanaethu fel gweinidog; cododd ei fab Dafydd bont Llandeilo a phont Casnewydd.Edwards, William (1719 – 1789), Independent minister, and architect ↗Edward Ivor Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Nhŷ Canol, Groes-wen, fferm ym mhlwyf Eglwysilan, Morgannwg; bedyddiwyd 8 Chwefror 1719, mab Edward Dafydd, a fu farw ar 6 Ionawr 1726, ac wedi hynny symudodd y teulu i Fryn-tail, fferm arall yn y Groes-wen, lle bu Edwards fyw hyd ei farw ar 7 Awst 1789; claddwyd ym mynwent Eglwysilan; dechreuodd bregethu tua 22 oed dan ddylanwad Edmund Jones; yn 1743 codwyd tŷ cwrdd bychan ger safle capel presennol yr Annibynwyr yn y Groes-wen, a daeth y gynulleidfa, seiat Fethodistaidd ar y dechrau, yn eglwys Annibynnol yn 1745, gydag Edwards a Thomas William yn gyd-weinidogion; bu Edwards wedyn yn unig weinidog hyd ei farw; fe’i cofir yn bennaf fel pensaer pont Pontypridd, y daeth ei chynllun unigryw, ei harddwch prin a’i chyfrinachau technegol ag enwogrwydd parhaol iddo; roedd wedi codi adeiladau diwydiannol cyn iddo gytuno yn 1746 i godi pont ym Mhont-y-tŷ-pridd am £500 a fyddai’n sefyll am saith mlynedd; gwnaeth bedwar cynnig cyn llwyddo, ac yn y diwedd ysgafnhaodd y pwysau ar ysgwyddau’r bwa â thri thwll crwn ym mhob un ac amrywio trwch y canllawiau; cododd bontydd hefyd ym Mrynbuga, Pontardawe, y Betws, Dolau-hirion, Wychtree, Aberafan a’r Clas-ar-Wy; daeth tri o’i feibion, Thomas, David ac Edward, yn adeiladwyr pontydd, a’r ddau gyntaf a gododd bont Casnewydd, a orffennwyd yn 1801; ymhlith eraill a godwyd ganddynt mae Llandeilo, Rhydodyn a Bedwas.
Tua dwy ar hugain oed dechreuodd bregethu, dan ddylanwad Edmund Jones, yr “Hen Broffwyd”. Yn 1743 codwyd tŷ cwrdd bychan yn y Groes-wen, ac yn 1745 daeth y gynulleidfa’n eglwys Annibynnol a William Edwards yn un o’i gweinidogion. Gwasanaethodd hi weddill ei oes, gan ffermio ei dir a phregethu i’w bobl hyd y diwedd.FfynonellauEdwards, William (1719 – 1789), Independent minister, and architect ↗Edward Ivor Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Nhŷ Canol, Groes-wen, fferm ym mhlwyf Eglwysilan, Morgannwg; bedyddiwyd 8 Chwefror 1719, mab Edward Dafydd, a fu farw ar 6 Ionawr 1726, ac wedi hynny symudodd y teulu i Fryn-tail, fferm arall yn y Groes-wen, lle bu Edwards fyw hyd ei farw ar 7 Awst 1789; claddwyd ym mynwent Eglwysilan; dechreuodd bregethu tua 22 oed dan ddylanwad Edmund Jones; yn 1743 codwyd tŷ cwrdd bychan ger safle capel presennol yr Annibynwyr yn y Groes-wen, a daeth y gynulleidfa, seiat Fethodistaidd ar y dechrau, yn eglwys Annibynnol yn 1745, gydag Edwards a Thomas William yn gyd-weinidogion; bu Edwards wedyn yn unig weinidog hyd ei farw; fe’i cofir yn bennaf fel pensaer pont Pontypridd, y daeth ei chynllun unigryw, ei harddwch prin a’i chyfrinachau technegol ag enwogrwydd parhaol iddo; roedd wedi codi adeiladau diwydiannol cyn iddo gytuno yn 1746 i godi pont ym Mhont-y-tŷ-pridd am £500 a fyddai’n sefyll am saith mlynedd; gwnaeth bedwar cynnig cyn llwyddo, ac yn y diwedd ysgafnhaodd y pwysau ar ysgwyddau’r bwa â thri thwll crwn ym mhob un ac amrywio trwch y canllawiau; cododd bontydd hefyd ym Mrynbuga, Pontardawe, y Betws, Dolau-hirion, Wychtree, Aberafan a’r Clas-ar-Wy; daeth tri o’i feibion, Thomas, David ac Edward, yn adeiladwyr pontydd, a’r ddau gyntaf a gododd bont Casnewydd, a orffennwyd yn 1801; ymhlith eraill a godwyd ganddynt mae Llandeilo, Rhydodyn a Bedwas.William Edwards (architect) ↗Wikipedia (Saesneg)Gweinidog o Gymro (Chwefror 1719 – 7 Awst 1789) a weithiodd hefyd fel saer maen, pensaer a pheiriannydd pontydd; ganed mewn ffermdy bychan yn Eglwysilan, mab Edward David; magwyd gan ei fam; gweithiai ar y fferm a chael gwersi rhifyddeg gan gymydog gyda’r nos, a daeth mor fedrus yn codi waliau cerrig sychion nes bod galw amdano ym mhobman; yn 1745 daeth yn gyd-weinidog capel newydd yr Annibynwyr yn y Groes-wen, ac arhosodd hyd ei farw; yn 27 oed cafodd gomisiwn i godi pont dros afon Taf am £500 a’i chynnal am saith mlynedd; ysgubwyd y bont gyntaf, o dri bwa, ymaith gan lif mawr wedi dwy flynedd a hanner; helpodd ei gyfeillion ef yn hael â’r modd i geisio eto; yn 140 troedfedd, y bont olaf oedd y bont un rhychwant fwyaf yn y byd, yn rhagori ar y Rialto yn Fenis o ryw 42 troedfedd; ei gamp fawr oedd ysgafnhau’r ysgwyddau â thri thwll crwn; mae’n sefyll o hyd, i gerddwyr, a dathlodd ei phen-blwydd yn 250 oed yn 2005; cododd bontydd hefyd ym Mrynbuga, dros afon Tawe ger Abertawe a ger Treforys, yn Aberafan, y Betws, Cil-y-cwm, y Clas-ar-Wy a Phontardawe, a chynlluniodd Dreforys, y pentref diwydiannol a gododd Syr John Morris; mae ei feddrod yn eglwys Sant Ilan, Eglwysilan, yn adeilad rhestredig Gradd II*.William Edwards (peiriannydd) ↗Wicipedia CymraegPeiriannydd sifil o dde Cymru (bedyddiwyd 8 Chwefror 1719 – 7 Awst 1789), ffermwr ar hyd ei oes, gweinidog gyda’r Annibynwyr a chynghorwr gyda’r Methodistiaid Calfinaidd hefyd, a gafodd yrfa lwyddiannus yn cynllunio ac yn codi pontydd yn ne a gorllewin Cymru; ganed ym mhlwyf Eglwysilan; roedd ganddo ddawn i adeiladu pethau ar y fferm ac yn nes ymlaen symudodd i Gaerdydd lle cafodd waith yn codi gefeiliau gof, a dysgu tipyn o Saesneg yno; daeth ei gyfle mawr yn 1746 pan ymgymerodd â chodi pont ar afon Taf yn ei blwyf genedigol, ym mhentref bychan Pontypridd y pryd hynny; golchwyd y bont gyntaf i ffwrdd gan y llif ddwy flynedd yn ddiweddarach, ac am iddo addo y safai am saith mlynedd aeth ati i’w hailgodi; syrthiodd yr ail, o un bwa, oherwydd gormod o bwysau; hyd hynny roedd wedi dilyn cynlluniau pobl eraill, ond ailddechreuodd â chynllun o’i eiddo ei hun, gan gadw at un bwa ond tyllu’r ystlysau i leihau’r pwysau, a safodd; pan gwblhawyd hi yn 1756 dywedwyd mai hi oedd y bont un bwa fwyaf a harddaf yn y byd, yr Hen Bont ym Mhontypridd heddiw; daeth yn enwog a bu galw mawr amdano, gan godi pontydd dros afon Tywi ac afon Wysg, yn Llanymddyfri, Aberafan, y Betws a’r Clas-ar-Wy; honnai fod ei gynllun arbennig yn dod o sylwi’n fanwl ar adeiladwaith Castell Caerffili; hyd ei ddyddiau olaf parhaodd i ffermio fferm y teulu a gwasanaethu fel gweinidog; cododd ei fab Dafydd bont Llandeilo a phont Casnewydd.
Yn 1746, yn saith ar hugain oed, cytunodd i godi pont dros afon Taf ym Mhont-y-tŷ-pridd am £500 ac addo y safai am saith mlynedd. Safodd ei bont gyntaf, o dri bwa, am ddwy flynedd a hanner nes i lif mawr ddod i lawr o’r Bannau, yn cario coed cyfan a gronnodd yr afon ac ysgubo’r bwâu a’r pileri ymaith. Cadwodd ei air ac adeiladu eto. Syrthiodd ei ail bont, un bwa beiddgar, cyn ei gorffen. Daeth ei gyfeillion i’r adwy â’r modd i geisio unwaith eto.FfynonellauWilliam Edwards (architect) ↗Wikipedia (Saesneg)Gweinidog o Gymro (Chwefror 1719 – 7 Awst 1789) a weithiodd hefyd fel saer maen, pensaer a pheiriannydd pontydd; ganed mewn ffermdy bychan yn Eglwysilan, mab Edward David; magwyd gan ei fam; gweithiai ar y fferm a chael gwersi rhifyddeg gan gymydog gyda’r nos, a daeth mor fedrus yn codi waliau cerrig sychion nes bod galw amdano ym mhobman; yn 1745 daeth yn gyd-weinidog capel newydd yr Annibynwyr yn y Groes-wen, ac arhosodd hyd ei farw; yn 27 oed cafodd gomisiwn i godi pont dros afon Taf am £500 a’i chynnal am saith mlynedd; ysgubwyd y bont gyntaf, o dri bwa, ymaith gan lif mawr wedi dwy flynedd a hanner; helpodd ei gyfeillion ef yn hael â’r modd i geisio eto; yn 140 troedfedd, y bont olaf oedd y bont un rhychwant fwyaf yn y byd, yn rhagori ar y Rialto yn Fenis o ryw 42 troedfedd; ei gamp fawr oedd ysgafnhau’r ysgwyddau â thri thwll crwn; mae’n sefyll o hyd, i gerddwyr, a dathlodd ei phen-blwydd yn 250 oed yn 2005; cododd bontydd hefyd ym Mrynbuga, dros afon Tawe ger Abertawe a ger Treforys, yn Aberafan, y Betws, Cil-y-cwm, y Clas-ar-Wy a Phontardawe, a chynlluniodd Dreforys, y pentref diwydiannol a gododd Syr John Morris; mae ei feddrod yn eglwys Sant Ilan, Eglwysilan, yn adeilad rhestredig Gradd II*.William Edwards (peiriannydd) ↗Wicipedia CymraegPeiriannydd sifil o dde Cymru (bedyddiwyd 8 Chwefror 1719 – 7 Awst 1789), ffermwr ar hyd ei oes, gweinidog gyda’r Annibynwyr a chynghorwr gyda’r Methodistiaid Calfinaidd hefyd, a gafodd yrfa lwyddiannus yn cynllunio ac yn codi pontydd yn ne a gorllewin Cymru; ganed ym mhlwyf Eglwysilan; roedd ganddo ddawn i adeiladu pethau ar y fferm ac yn nes ymlaen symudodd i Gaerdydd lle cafodd waith yn codi gefeiliau gof, a dysgu tipyn o Saesneg yno; daeth ei gyfle mawr yn 1746 pan ymgymerodd â chodi pont ar afon Taf yn ei blwyf genedigol, ym mhentref bychan Pontypridd y pryd hynny; golchwyd y bont gyntaf i ffwrdd gan y llif ddwy flynedd yn ddiweddarach, ac am iddo addo y safai am saith mlynedd aeth ati i’w hailgodi; syrthiodd yr ail, o un bwa, oherwydd gormod o bwysau; hyd hynny roedd wedi dilyn cynlluniau pobl eraill, ond ailddechreuodd â chynllun o’i eiddo ei hun, gan gadw at un bwa ond tyllu’r ystlysau i leihau’r pwysau, a safodd; pan gwblhawyd hi yn 1756 dywedwyd mai hi oedd y bont un bwa fwyaf a harddaf yn y byd, yr Hen Bont ym Mhontypridd heddiw; daeth yn enwog a bu galw mawr amdano, gan godi pontydd dros afon Tywi ac afon Wysg, yn Llanymddyfri, Aberafan, y Betws a’r Clas-ar-Wy; honnai fod ei gynllun arbennig yn dod o sylwi’n fanwl ar adeiladwaith Castell Caerffili; hyd ei ddyddiau olaf parhaodd i ffermio fferm y teulu a gwasanaethu fel gweinidog; cododd ei fab Dafydd bont Llandeilo a phont Casnewydd.Edwards, William (1719 – 1789), Independent minister, and architect ↗Edward Ivor Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Nhŷ Canol, Groes-wen, fferm ym mhlwyf Eglwysilan, Morgannwg; bedyddiwyd 8 Chwefror 1719, mab Edward Dafydd, a fu farw ar 6 Ionawr 1726, ac wedi hynny symudodd y teulu i Fryn-tail, fferm arall yn y Groes-wen, lle bu Edwards fyw hyd ei farw ar 7 Awst 1789; claddwyd ym mynwent Eglwysilan; dechreuodd bregethu tua 22 oed dan ddylanwad Edmund Jones; yn 1743 codwyd tŷ cwrdd bychan ger safle capel presennol yr Annibynwyr yn y Groes-wen, a daeth y gynulleidfa, seiat Fethodistaidd ar y dechrau, yn eglwys Annibynnol yn 1745, gydag Edwards a Thomas William yn gyd-weinidogion; bu Edwards wedyn yn unig weinidog hyd ei farw; fe’i cofir yn bennaf fel pensaer pont Pontypridd, y daeth ei chynllun unigryw, ei harddwch prin a’i chyfrinachau technegol ag enwogrwydd parhaol iddo; roedd wedi codi adeiladau diwydiannol cyn iddo gytuno yn 1746 i godi pont ym Mhont-y-tŷ-pridd am £500 a fyddai’n sefyll am saith mlynedd; gwnaeth bedwar cynnig cyn llwyddo, ac yn y diwedd ysgafnhaodd y pwysau ar ysgwyddau’r bwa â thri thwll crwn ym mhob un ac amrywio trwch y canllawiau; cododd bontydd hefyd ym Mrynbuga, Pontardawe, y Betws, Dolau-hirion, Wychtree, Aberafan a’r Clas-ar-Wy; daeth tri o’i feibion, Thomas, David ac Edward, yn adeiladwyr pontydd, a’r ddau gyntaf a gododd bont Casnewydd, a orffennwyd yn 1801; ymhlith eraill a godwyd ganddynt mae Llandeilo, Rhydodyn a Bedwas.
Hyd hynny roedd wedi dilyn cynlluniau dynion eraill; nawr lluniodd ei gynllun ei hun. Cadwodd yr un bwa ond ysgafnhau ei ysgwyddau drwy dyllu pob ochr â thri thwll crwn ac amrywio trwch y canllawiau, syniad a ddaeth, meddai, o astudio adeiladwaith Castell Caerffili. Wedi ei gorffen yn 1756, neidiodd y bont dros afon Taf mewn un bwa o 140 troedfedd, rhyw 42 troedfedd yn fwy na’r Rialto yn Fenis: hi oedd y bont un rhychwant hiraf yn y byd, a’r harddaf, meddai pobl.FfynonellauWilliam Edwards (peiriannydd) ↗Wicipedia CymraegPeiriannydd sifil o dde Cymru (bedyddiwyd 8 Chwefror 1719 – 7 Awst 1789), ffermwr ar hyd ei oes, gweinidog gyda’r Annibynwyr a chynghorwr gyda’r Methodistiaid Calfinaidd hefyd, a gafodd yrfa lwyddiannus yn cynllunio ac yn codi pontydd yn ne a gorllewin Cymru; ganed ym mhlwyf Eglwysilan; roedd ganddo ddawn i adeiladu pethau ar y fferm ac yn nes ymlaen symudodd i Gaerdydd lle cafodd waith yn codi gefeiliau gof, a dysgu tipyn o Saesneg yno; daeth ei gyfle mawr yn 1746 pan ymgymerodd â chodi pont ar afon Taf yn ei blwyf genedigol, ym mhentref bychan Pontypridd y pryd hynny; golchwyd y bont gyntaf i ffwrdd gan y llif ddwy flynedd yn ddiweddarach, ac am iddo addo y safai am saith mlynedd aeth ati i’w hailgodi; syrthiodd yr ail, o un bwa, oherwydd gormod o bwysau; hyd hynny roedd wedi dilyn cynlluniau pobl eraill, ond ailddechreuodd â chynllun o’i eiddo ei hun, gan gadw at un bwa ond tyllu’r ystlysau i leihau’r pwysau, a safodd; pan gwblhawyd hi yn 1756 dywedwyd mai hi oedd y bont un bwa fwyaf a harddaf yn y byd, yr Hen Bont ym Mhontypridd heddiw; daeth yn enwog a bu galw mawr amdano, gan godi pontydd dros afon Tywi ac afon Wysg, yn Llanymddyfri, Aberafan, y Betws a’r Clas-ar-Wy; honnai fod ei gynllun arbennig yn dod o sylwi’n fanwl ar adeiladwaith Castell Caerffili; hyd ei ddyddiau olaf parhaodd i ffermio fferm y teulu a gwasanaethu fel gweinidog; cododd ei fab Dafydd bont Llandeilo a phont Casnewydd.William Edwards (architect) ↗Wikipedia (Saesneg)Gweinidog o Gymro (Chwefror 1719 – 7 Awst 1789) a weithiodd hefyd fel saer maen, pensaer a pheiriannydd pontydd; ganed mewn ffermdy bychan yn Eglwysilan, mab Edward David; magwyd gan ei fam; gweithiai ar y fferm a chael gwersi rhifyddeg gan gymydog gyda’r nos, a daeth mor fedrus yn codi waliau cerrig sychion nes bod galw amdano ym mhobman; yn 1745 daeth yn gyd-weinidog capel newydd yr Annibynwyr yn y Groes-wen, ac arhosodd hyd ei farw; yn 27 oed cafodd gomisiwn i godi pont dros afon Taf am £500 a’i chynnal am saith mlynedd; ysgubwyd y bont gyntaf, o dri bwa, ymaith gan lif mawr wedi dwy flynedd a hanner; helpodd ei gyfeillion ef yn hael â’r modd i geisio eto; yn 140 troedfedd, y bont olaf oedd y bont un rhychwant fwyaf yn y byd, yn rhagori ar y Rialto yn Fenis o ryw 42 troedfedd; ei gamp fawr oedd ysgafnhau’r ysgwyddau â thri thwll crwn; mae’n sefyll o hyd, i gerddwyr, a dathlodd ei phen-blwydd yn 250 oed yn 2005; cododd bontydd hefyd ym Mrynbuga, dros afon Tawe ger Abertawe a ger Treforys, yn Aberafan, y Betws, Cil-y-cwm, y Clas-ar-Wy a Phontardawe, a chynlluniodd Dreforys, y pentref diwydiannol a gododd Syr John Morris; mae ei feddrod yn eglwys Sant Ilan, Eglwysilan, yn adeilad rhestredig Gradd II*.Edwards, William (1719 – 1789), Independent minister, and architect ↗Edward Ivor Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Nhŷ Canol, Groes-wen, fferm ym mhlwyf Eglwysilan, Morgannwg; bedyddiwyd 8 Chwefror 1719, mab Edward Dafydd, a fu farw ar 6 Ionawr 1726, ac wedi hynny symudodd y teulu i Fryn-tail, fferm arall yn y Groes-wen, lle bu Edwards fyw hyd ei farw ar 7 Awst 1789; claddwyd ym mynwent Eglwysilan; dechreuodd bregethu tua 22 oed dan ddylanwad Edmund Jones; yn 1743 codwyd tŷ cwrdd bychan ger safle capel presennol yr Annibynwyr yn y Groes-wen, a daeth y gynulleidfa, seiat Fethodistaidd ar y dechrau, yn eglwys Annibynnol yn 1745, gydag Edwards a Thomas William yn gyd-weinidogion; bu Edwards wedyn yn unig weinidog hyd ei farw; fe’i cofir yn bennaf fel pensaer pont Pontypridd, y daeth ei chynllun unigryw, ei harddwch prin a’i chyfrinachau technegol ag enwogrwydd parhaol iddo; roedd wedi codi adeiladau diwydiannol cyn iddo gytuno yn 1746 i godi pont ym Mhont-y-tŷ-pridd am £500 a fyddai’n sefyll am saith mlynedd; gwnaeth bedwar cynnig cyn llwyddo, ac yn y diwedd ysgafnhaodd y pwysau ar ysgwyddau’r bwa â thri thwll crwn ym mhob un ac amrywio trwch y canllawiau; cododd bontydd hefyd ym Mrynbuga, Pontardawe, y Betws, Dolau-hirion, Wychtree, Aberafan a’r Clas-ar-Wy; daeth tri o’i feibion, Thomas, David ac Edward, yn adeiladwyr pontydd, a’r ddau gyntaf a gododd bont Casnewydd, a orffennwyd yn 1801; ymhlith eraill a godwyd ganddynt mae Llandeilo, Rhydodyn a Bedwas.
Lledodd ei enw drwy Gymru a bu galw mawr amdano. Cododd bontydd ym Mrynbuga, dros afon Tawe ym Mhontardawe a ger Treforys, ac yn y Betws, Dolau-hirion ger Llanymddyfri, Aberafan, Cil-y-cwm a’r Clas-ar-Wy. Cynlluniodd hefyd Dreforys, pentref diwydiannol Syr John Morris ger Abertawe. Dilynodd tri o’i feibion, Thomas, David ac Edward, ef yn adeiladwyr pontydd, a chododd dau ohonynt bont Casnewydd, a orffennwyd yn 1801, ac eraill yn Llandeilo, Rhydodyn a Bedwas.FfynonellauWilliam Edwards (architect) ↗Wikipedia (Saesneg)Gweinidog o Gymro (Chwefror 1719 – 7 Awst 1789) a weithiodd hefyd fel saer maen, pensaer a pheiriannydd pontydd; ganed mewn ffermdy bychan yn Eglwysilan, mab Edward David; magwyd gan ei fam; gweithiai ar y fferm a chael gwersi rhifyddeg gan gymydog gyda’r nos, a daeth mor fedrus yn codi waliau cerrig sychion nes bod galw amdano ym mhobman; yn 1745 daeth yn gyd-weinidog capel newydd yr Annibynwyr yn y Groes-wen, ac arhosodd hyd ei farw; yn 27 oed cafodd gomisiwn i godi pont dros afon Taf am £500 a’i chynnal am saith mlynedd; ysgubwyd y bont gyntaf, o dri bwa, ymaith gan lif mawr wedi dwy flynedd a hanner; helpodd ei gyfeillion ef yn hael â’r modd i geisio eto; yn 140 troedfedd, y bont olaf oedd y bont un rhychwant fwyaf yn y byd, yn rhagori ar y Rialto yn Fenis o ryw 42 troedfedd; ei gamp fawr oedd ysgafnhau’r ysgwyddau â thri thwll crwn; mae’n sefyll o hyd, i gerddwyr, a dathlodd ei phen-blwydd yn 250 oed yn 2005; cododd bontydd hefyd ym Mrynbuga, dros afon Tawe ger Abertawe a ger Treforys, yn Aberafan, y Betws, Cil-y-cwm, y Clas-ar-Wy a Phontardawe, a chynlluniodd Dreforys, y pentref diwydiannol a gododd Syr John Morris; mae ei feddrod yn eglwys Sant Ilan, Eglwysilan, yn adeilad rhestredig Gradd II*.Edwards, William (1719 – 1789), Independent minister, and architect ↗Edward Ivor Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Nhŷ Canol, Groes-wen, fferm ym mhlwyf Eglwysilan, Morgannwg; bedyddiwyd 8 Chwefror 1719, mab Edward Dafydd, a fu farw ar 6 Ionawr 1726, ac wedi hynny symudodd y teulu i Fryn-tail, fferm arall yn y Groes-wen, lle bu Edwards fyw hyd ei farw ar 7 Awst 1789; claddwyd ym mynwent Eglwysilan; dechreuodd bregethu tua 22 oed dan ddylanwad Edmund Jones; yn 1743 codwyd tŷ cwrdd bychan ger safle capel presennol yr Annibynwyr yn y Groes-wen, a daeth y gynulleidfa, seiat Fethodistaidd ar y dechrau, yn eglwys Annibynnol yn 1745, gydag Edwards a Thomas William yn gyd-weinidogion; bu Edwards wedyn yn unig weinidog hyd ei farw; fe’i cofir yn bennaf fel pensaer pont Pontypridd, y daeth ei chynllun unigryw, ei harddwch prin a’i chyfrinachau technegol ag enwogrwydd parhaol iddo; roedd wedi codi adeiladau diwydiannol cyn iddo gytuno yn 1746 i godi pont ym Mhont-y-tŷ-pridd am £500 a fyddai’n sefyll am saith mlynedd; gwnaeth bedwar cynnig cyn llwyddo, ac yn y diwedd ysgafnhaodd y pwysau ar ysgwyddau’r bwa â thri thwll crwn ym mhob un ac amrywio trwch y canllawiau; cododd bontydd hefyd ym Mrynbuga, Pontardawe, y Betws, Dolau-hirion, Wychtree, Aberafan a’r Clas-ar-Wy; daeth tri o’i feibion, Thomas, David ac Edward, yn adeiladwyr pontydd, a’r ddau gyntaf a gododd bont Casnewydd, a orffennwyd yn 1801; ymhlith eraill a godwyd ganddynt mae Llandeilo, Rhydodyn a Bedwas.William Edwards (peiriannydd) ↗Wicipedia CymraegPeiriannydd sifil o dde Cymru (bedyddiwyd 8 Chwefror 1719 – 7 Awst 1789), ffermwr ar hyd ei oes, gweinidog gyda’r Annibynwyr a chynghorwr gyda’r Methodistiaid Calfinaidd hefyd, a gafodd yrfa lwyddiannus yn cynllunio ac yn codi pontydd yn ne a gorllewin Cymru; ganed ym mhlwyf Eglwysilan; roedd ganddo ddawn i adeiladu pethau ar y fferm ac yn nes ymlaen symudodd i Gaerdydd lle cafodd waith yn codi gefeiliau gof, a dysgu tipyn o Saesneg yno; daeth ei gyfle mawr yn 1746 pan ymgymerodd â chodi pont ar afon Taf yn ei blwyf genedigol, ym mhentref bychan Pontypridd y pryd hynny; golchwyd y bont gyntaf i ffwrdd gan y llif ddwy flynedd yn ddiweddarach, ac am iddo addo y safai am saith mlynedd aeth ati i’w hailgodi; syrthiodd yr ail, o un bwa, oherwydd gormod o bwysau; hyd hynny roedd wedi dilyn cynlluniau pobl eraill, ond ailddechreuodd â chynllun o’i eiddo ei hun, gan gadw at un bwa ond tyllu’r ystlysau i leihau’r pwysau, a safodd; pan gwblhawyd hi yn 1756 dywedwyd mai hi oedd y bont un bwa fwyaf a harddaf yn y byd, yr Hen Bont ym Mhontypridd heddiw; daeth yn enwog a bu galw mawr amdano, gan godi pontydd dros afon Tywi ac afon Wysg, yn Llanymddyfri, Aberafan, y Betws a’r Clas-ar-Wy; honnai fod ei gynllun arbennig yn dod o sylwi’n fanwl ar adeiladwaith Castell Caerffili; hyd ei ddyddiau olaf parhaodd i ffermio fferm y teulu a gwasanaethu fel gweinidog; cododd ei fab Dafydd bont Llandeilo a phont Casnewydd.
Bu farw William Edwards ym Mryn-tail ar 7 Awst 1789 a’i gladdu yn Eglwysilan, lle mae ei feddrod yn gofeb restredig. Mae ei bont yn sefyll o hyd, yn cario cerddwyr dros afon Taf; dathlodd ei phen-blwydd yn 250 oed yn 2005.FfynonellauEdwards, William (1719 – 1789), Independent minister, and architect ↗Edward Ivor Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Nhŷ Canol, Groes-wen, fferm ym mhlwyf Eglwysilan, Morgannwg; bedyddiwyd 8 Chwefror 1719, mab Edward Dafydd, a fu farw ar 6 Ionawr 1726, ac wedi hynny symudodd y teulu i Fryn-tail, fferm arall yn y Groes-wen, lle bu Edwards fyw hyd ei farw ar 7 Awst 1789; claddwyd ym mynwent Eglwysilan; dechreuodd bregethu tua 22 oed dan ddylanwad Edmund Jones; yn 1743 codwyd tŷ cwrdd bychan ger safle capel presennol yr Annibynwyr yn y Groes-wen, a daeth y gynulleidfa, seiat Fethodistaidd ar y dechrau, yn eglwys Annibynnol yn 1745, gydag Edwards a Thomas William yn gyd-weinidogion; bu Edwards wedyn yn unig weinidog hyd ei farw; fe’i cofir yn bennaf fel pensaer pont Pontypridd, y daeth ei chynllun unigryw, ei harddwch prin a’i chyfrinachau technegol ag enwogrwydd parhaol iddo; roedd wedi codi adeiladau diwydiannol cyn iddo gytuno yn 1746 i godi pont ym Mhont-y-tŷ-pridd am £500 a fyddai’n sefyll am saith mlynedd; gwnaeth bedwar cynnig cyn llwyddo, ac yn y diwedd ysgafnhaodd y pwysau ar ysgwyddau’r bwa â thri thwll crwn ym mhob un ac amrywio trwch y canllawiau; cododd bontydd hefyd ym Mrynbuga, Pontardawe, y Betws, Dolau-hirion, Wychtree, Aberafan a’r Clas-ar-Wy; daeth tri o’i feibion, Thomas, David ac Edward, yn adeiladwyr pontydd, a’r ddau gyntaf a gododd bont Casnewydd, a orffennwyd yn 1801; ymhlith eraill a godwyd ganddynt mae Llandeilo, Rhydodyn a Bedwas.William Edwards (architect) ↗Wikipedia (Saesneg)Gweinidog o Gymro (Chwefror 1719 – 7 Awst 1789) a weithiodd hefyd fel saer maen, pensaer a pheiriannydd pontydd; ganed mewn ffermdy bychan yn Eglwysilan, mab Edward David; magwyd gan ei fam; gweithiai ar y fferm a chael gwersi rhifyddeg gan gymydog gyda’r nos, a daeth mor fedrus yn codi waliau cerrig sychion nes bod galw amdano ym mhobman; yn 1745 daeth yn gyd-weinidog capel newydd yr Annibynwyr yn y Groes-wen, ac arhosodd hyd ei farw; yn 27 oed cafodd gomisiwn i godi pont dros afon Taf am £500 a’i chynnal am saith mlynedd; ysgubwyd y bont gyntaf, o dri bwa, ymaith gan lif mawr wedi dwy flynedd a hanner; helpodd ei gyfeillion ef yn hael â’r modd i geisio eto; yn 140 troedfedd, y bont olaf oedd y bont un rhychwant fwyaf yn y byd, yn rhagori ar y Rialto yn Fenis o ryw 42 troedfedd; ei gamp fawr oedd ysgafnhau’r ysgwyddau â thri thwll crwn; mae’n sefyll o hyd, i gerddwyr, a dathlodd ei phen-blwydd yn 250 oed yn 2005; cododd bontydd hefyd ym Mrynbuga, dros afon Tawe ger Abertawe a ger Treforys, yn Aberafan, y Betws, Cil-y-cwm, y Clas-ar-Wy a Phontardawe, a chynlluniodd Dreforys, y pentref diwydiannol a gododd Syr John Morris; mae ei feddrod yn eglwys Sant Ilan, Eglwysilan, yn adeilad rhestredig Gradd II*.
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Ceidwad Amgueddfa’r Ashmolean yn Rhydychen, a deithiodd Gymru, Cernyw, Llydaw, Iwerddon a’r Alban a dangos bod eu hieithoedd yn perthyn.
Edward LhuydY clerigwr o Feirionnydd y mae ei Weledigaetheu y Bardd Cwsc (1703) yn un o glasuron mawr rhyddiaith Gymraeg.
Ellis WynneMab fferm o Fôn a ddaeth yn fathemategydd blaenllaw yn Llundain ac a roddodd y symbol π i’r byd.
William JonesJohn Roberts o Gasnewydd Bach yn Sir Benfro, capten môr-ladron mwyaf llwyddiannus oes yr hwyliau, a gipiodd dros 400 o longau.
Barti DduYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf