Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg

Tua 1600

Troelus a Chresyd

Drama Gymraeg o tua 1600, wedi’i llunio o Chaucer a Henryson: un o’r dramâu cynharaf a ysgrifennwyd yn Gymraeg.

Llun: Tudalen o Lyfr Coch Hergest (Coleg Iesu, Rhydychen, MS 111), a ysgrifennwyd tua 1382–1410 · Hywel Fychan ap Hywel Goch and others, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Ysgrifennwydtua 1600
Cedwir ynLlawysgrif Peniarth 106, Llyfrgell Genedlaethol Cymru
FfynonellauTroilus and Criseyde Geoffrey Chaucer a Testament of Cresseid Robert Henryson
Golygwyd ganW. Beynon Davies, 1976

Tua’r flwyddyn 1600 trodd awdur o Gymro, y collwyd ei enw, hen stori Troelus a Chresyd yn ddrama mewn mydr Cymraeg. Mae wedi goroesi mewn un llawysgrif, Peniarth 106, ac mae’n un o’r dramâu cynharaf a ysgrifennwyd yn yr iaith Gymraeg.

Y stori

Mae Troelus, tywysog o Gaerdroea, mab y Brenin Priaf, yn syrthio mewn cariad â Chresyd, merch y gweledydd Calchas, sydd wedi mynd drosodd at y Groegiaid. Gyda help ei hewythr Pandarus daw’r ddau yn gariadon. Ond anfonir Cresyd i wersyll y Groegiaid yn gyfnewid am garcharor, ac yno mae’n rhoi ei chalon i’r rhyfelwr Groegaidd Diomedes. Cymerodd yr awdur Cymraeg ran gyntaf y chwedl o gerdd hir Chaucer a’r diwedd o waith y bardd Albanaidd Robert Henryson, y mae ei Testament of Cresseid yn adrodd am ei dyddiau olaf trist.

Drama Gymraeg y Dadeni

Mae’r ddrama wedi’i hysgrifennu yn y mesurau rhydd a oedd yn gyffredin yn ei dydd, mydr y baledi a’r carolau, nid mewn cynghanedd. Mae’n dangos awdur o Gymro yn amser Shakespeare yn darllen barddoniaeth orau Lloegr a’r Alban ac yn ei gwneud yn eiddo iddo’i hun yn Gymraeg, i ddarllenwyr Cymraeg, yn yr union adeg yr oedd Shakespeare yn ysgrifennu ei Troilus and Cressida ei hun. Mae’n ein hatgoffa bod Dadeni Cymru yn gyfnod o fathau newydd o ysgrifennu yn ogystal ag o’r Beibl a’r gramadegau.

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf