Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

1949

Cwmbrân

Enwir Cwmbrân yn dref newydd gyntaf Cymru.

Llun: Y Tŵr, y bloc uchel o fflatiau yng nghanol Cwmbrân · Tiia Monto, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar 4 Tachwedd 1949 dynodwyd Cwmbrân yn dref newydd gyntaf Cymru, tref wedi’i chynllunio i deuluoedd gweithio’r cymoedd dwyreiniol.

Dynodwyd4 Tachwedd 1949
Cynlluniwyd i35,000 o bobl i ddechrau
Codwyd ganGorfforaeth Datblygu Cwmbrân, 1949–1988
Pobl yn 201148,535

Tref i’r gweithwyr#

Fe’i henwyd gan y Gweinidog Cynllunio Gwlad a Thref yn dref newydd o 35,000 o bobl, a sefydlwyd Corfforaeth Datblygu Cwmbrân ar 24 Tachwedd 1949 i godi’r cartrefi, y siopau a’r neuaddau.

Hen bentrefi, un dref#

Roedd tua 12,000 o bobl yn byw yno pan ddynodwyd y dref. Cymerodd i mewn Hen Gwmbrân, Pontnewydd, Cwmbrân Uchaf, Henllys, Croesyceiliog, Llantarnam a Llanyrafon.

Stryd Malpas yn Hen Gwmbrân, y pentref y tyfodd y dref newydd o’i gwmpas
Stryd Malpas yn Hen Gwmbrân, y pentref y tyfodd y dref newydd o’i gwmpas · Llun: John Grayson, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Y cynllun#

Anthony Minoprio, a gynlluniodd Crawley hefyd, a luniodd y prif gynllun. Gosodwyd canol y dref ar lawr gwastad y cwm a’r tai ar y tir uwch, a chodwyd y ganolfan siopa rhwng 1959 a 1981.

Canol tref Cwmbrân
Canol tref Cwmbrân · Llun: Apalumorris, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Cyn ac wedyn

  1. Eisteddfod Ryngwladol Llangollen

    Ar ôl y rhyfel, gwahoddir corau a dawnswyr o bob cwr o’r byd i Langollen i ganu mewn heddwch.

    Eisteddfod Ryngwladol Llangollen
  2. Y Gwasanaeth Iechyd

    Mae Aneurin Bevan yn lansio’r Gwasanaeth Iechyd Gwladol, wedi’i ysbrydoli gan Gymdeithas Cymorth Meddygol Tredegar.

    Y Gwasanaeth Iechyd
  3. Gwaith Dur Abaty

    Mae gwaith dur yr Abaty yn agor ym Mhort Talbot, am gyfnod y gwaith dur mwyaf yn Ewrop.

    Gwaith Dur Abaty
  4. Cymru’n curo’r Crysau Duon eto

    Mae Cymru’n curo Seland Newydd 13–8 ym Mharc yr Arfau, eu trydedd fuddugoliaeth mewn pedair gêm yn erbyn y Crysau Duon.

    Cymru’n curo’r Crysau Duon eto

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf