Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol

1876

Cymdeithas Bêl-droed Cymru

Sefydlir Cymdeithas Bêl-droed Cymru yn Wrecsam ac mae Cymru’n chwarae’r Alban yn ei gêm ryngwladol gyntaf, y trydydd tîm cenedlaethol hynaf yn y byd.

Llun: Gwesty’r Wynnstay Arms, Wrecsam, lle sefydlwyd y Gymdeithas · Rept0n1x, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Ar 2 Chwefror 1876 sefydlodd cyfarfod yng Ngwesty’r Wynnstay Arms yn Wrecsam Gymdeithas Bêl-droed Cymru. Fe’i galwyd i drefnu’r gêm a oedd i ddod yn erbyn yr Alban.

Sefydlwyd2 Chwefror 1876
BleGwesty’r Wynnstay Arms, Wrecsam
Cadeirydd cyntafLlewelyn Kenrick
Ei lleY drydedd gymdeithas genedlaethol hynaf yn y byd

Cymdeithas Llewelyn Kenrick#

Ym mis Mai 1876, yn y Wynnstay Arms yn Rhiwabon, cymerodd y gymdeithas ei henw a’i chyfansoddiad. Llewelyn Kenrick oedd ei chadeirydd a’i hysgrifennydd mygedol cyntaf, hyd 1884.

Cymru’n chwarae Iwerddon yng Nghaerdydd, wedi’i dynnu gan Geoff Charles
Cymru’n chwarae Iwerddon yng Nghaerdydd, wedi’i dynnu gan Geoff Charles · Llun: Geoff Charles, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Cwpan Cymru#

Chwaraewyd Cwpan Cymru cyntaf yn 1877, ac yn 1886 ymunodd y Gymdeithas â Bwrdd Rhyngwladol y Cymdeithasau Pêl-droed. Hi yw’r drydedd gymdeithas bêl-droed genedlaethol hynaf yn y byd.

Y Cae Ras, Wrecsam
Y Cae Ras, Wrecsam · Llun: Steve Daniels, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Wedi amser cau#

Aeth y cyfarfod yn Rhiwabon ym mis Mai 1876 ymlaen mor hir nes i’r plismon lleol ddod i mewn i alw amser. Aeth Syr Watkin Williams-Wynn, yr ynad lleol a’r Aelod Seneddol, drws nesaf, agor y llys ac ymestyn trwydded y gwesty, fel y gallai’r boneddigion barhau i sefydlu eu cymdeithas. John Hawley Edwards oedd ei thrysorydd cyntaf.

Cwpan Cymru#

Ysbrydolwyd Cwpan Cymru 1877 gan lwyddiant Cwpan FA Lloegr, a’i fwriad oedd codi safon y chwarae a’r trefnu ledled Cymru. Gwahoddwyd clybiau o Loegr ger y ffin i gymryd rhan. O 1960 ymlaen roedd lle yng Nghwpan Enillwyr Cwpanau Ewrop yn wobr i’r enillwyr.

Un o’r pedair#

Mae Cymdeithas Bêl-droed Cymru yn un o’r pedair cymdeithas, gyda rhai Lloegr, yr Alban ac Iwerddon, sy’n ffurfio Bwrdd Cymdeithas Bêl-droed Ryngwladol, y corff sy’n gyfrifol am Reolau’r Gêm, ac mae’n aelod o FIFA ac UEFA. Chwaraeodd Cymru ei gêm ryngwladol gyntaf yn erbyn tîm o’r tu hwnt i Brydain yn 1933, yn erbyn Ffrainc.

Y ddraig ar y crys#

Ar gyfer ei phen-blwydd yn saith deg pump yn 1951 comisiynodd y Gymdeithas fathodyn newydd i’r tîm, wedi’i gynllunio gan yr arbenigwr herodraeth H. Ellis Tomlinson, a chaniataodd Coleg yr Arfau ef y mis Tachwedd hwnnw. Yn 2026 roedd draig aur Owain Glyndŵr ar grys oddi cartref y tîm, ‘inspired in part by Y Draig Aur Owain Glyndŵr by Rhŷn Williams’, mewn cynllun sy’n dathlu ‘the country’s identity and heritage’, hunaniaeth a threftadaeth y wlad.

Cartref yn y de#

Yn 1985 symudodd y Gymdeithas ei phencadlys o Wrecsam i Gaerdydd, ac o 1989 chwaraewyd pob gêm ryngwladol gartref yn y Stadiwm Cenedlaethol ym Mharc yr Arfau. Yn 1992 sefydlodd Gynghrair Cymru, cynghrair genedlaethol i’r wlad ei hun. Heddiw mae wedi’i lleoli yn yr Hensol ym Mro Morgannwg, gyda chyngor o bedwar ar bymtheg o aelodau a ddewisir bob pedair blynedd, ac yn 2013 agorodd Parc y Ddraig, Canolfan Ddatblygu Pêl-droed Genedlaethol Cymru, yng Nghasnewydd.

Gyda’n Gilydd yn Gryfach#

Yn yr unfed ganrif ar hugain aeth y Gymdeithas ati i gael ei gweld yn sefydliad diwylliannol Cymreig pwysig. Arweiniodd ei hymgyrch Together Stronger, Gyda’n Gilydd yn Gryfach, at Gymru’n cyrraedd Euro 2016. Roedd eisoes yn defnyddio’r enw Cymru yn ei gwaith ei hun, ac ym mis Hydref 2022 dywedodd ei bod yn ystyried galw’r tîm cenedlaethol yn Cymru mewn digwyddiadau rhyngwladol. Heddiw mae’n gofalu am dimau’r dynion, y menywod a futsal Cymru. Yn 2020 ad-drefnodd gynghreiriau’r menywod yng Nghymru, i roi pêl-droed cystadleuol i fenywod sy’n gweddu i safon y chwarae, y modd ariannol, y lleoliad, y cyfleusterau a strwythur y clybiau.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Cyn ac wedyn

  1. Sefydlu undeb y chwarelwyr

    Yng Ngwesty’r Queen’s yng Nghaernarfon mae’r chwarelwyr yn sefydlu Undeb Chwarelwyr Gogledd Cymru.

    Sefydlu undeb y chwarelwyr
  2. Myfanwy

    Mae Joseph Parry o Ferthyr, a fu’n fachgen yn y ffwrneisi pwdlo, yn cyfansoddi Myfanwy, ymhlith y caneuon Cymraeg mwyaf poblogaidd.

    Myfanwy
  3. Y meicroffon

    Mae David Edward Hughes yn dangos ei feicroffon carbon, cyndad pob meicroffon ers hynny. Mae’n rhoi’r ddyfais i’r byd heb batent.

    Y meicroffon
  4. Cranogwen yn golygu Y Frythones

    Mae Sarah Jane Rees, Cranogwen, merch y capten llong a fu’n dysgu morwriaeth, yn dod yn olygydd Y Frythones, cylchgrawn Cymraeg i fenywod.

    Cranogwen yn golygu Y Frythones

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf