Joseph Parry
Cyfansoddwr ‘Myfanwy’ (wedi’i gofnodi)Bachgen o Ferthyr a weithiodd yn y gwaith haearn yn ddeg oed ac a ddaeth yn gyfansoddwr Cymreig enwocaf ei oes.
Joseph Parry

Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol
1875
Mae Joseph Parry o Ferthyr, a fu’n fachgen yn y ffwrneisi pwdlo, yn cyfansoddi Myfanwy, ymhlith y caneuon Cymraeg mwyaf poblogaidd.
Llun: Joseph Parry, o Notable Welsh Musicians, 1896 · From Frederic Griffith, Notable Welsh Musicians, 1896, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Yn 1875 cyhoeddodd Joseph Parry Myfanwy, ar eiriau Richard Davies, Mynyddog. Fe’i canwyd gyntaf yn Aberystwyth ar 28 Mai 1875, gyda Parry ei hun yn arwain.FfynhonnellJoseph Parry ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 21 Mai 1841 yn 4 Chapel Row, Merthyr Tudful; gadawodd yr ysgol yn naw oed am y pyllau, ac erbyn deuddeg gweithiai wrth ffwrneisi pwdlo Cyfarthfa; aeth ei deulu i Danville, Pennsylvania, yn 1853–54; astudiodd yn yr Academi Gerdd Frenhinol o 1868 ac yng Nghaergrawnt o 1871, y Cymro cyntaf i gael graddau baglor a doethur mewn cerddoriaeth gan y Brifysgol; yn 1874 daeth yn athro cerdd cyntaf Aberystwyth; cyhoeddwyd Myfanwy, ar eiriau Richard Davies, Mynyddog, yn 1875 a’i chanu gyntaf yn Aberystwyth ar 28 Mai 1875 gyda Parry’n arwain; daeth ei emyn-dôn Aberystwyth allan yn 1879; Blodwen, a berfformiwyd gyntaf yn Aberystwyth ar 21 Mai 1878, oedd yr opera gyntaf yn Gymraeg; bu farw ym Mhenarth ar 17 Chwefror 1903, ac mae ei fan geni yn Chapel Row yn amgueddfa.
| Cyhoeddwyd | 1875 |
|---|---|
| Geiriau | Richard Davies (Mynyddog) |
| Canwyd gyntaf | Aberystwyth, 28 Mai 1875 |
| Cyfansoddwr | Joseph Parry o Ferthyr Tudful |
Ganed Joseph Parry ar 21 Mai 1841 yn 4 Chapel Row, Merthyr Tudful. Gadawodd yr ysgol yn naw oed i weithio yn y pyllau, ac erbyn deuddeg roedd wrth ffwrneisi pwdlo Cyfarthfa.FfynhonnellJoseph Parry ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 21 Mai 1841 yn 4 Chapel Row, Merthyr Tudful; gadawodd yr ysgol yn naw oed am y pyllau, ac erbyn deuddeg gweithiai wrth ffwrneisi pwdlo Cyfarthfa; aeth ei deulu i Danville, Pennsylvania, yn 1853–54; astudiodd yn yr Academi Gerdd Frenhinol o 1868 ac yng Nghaergrawnt o 1871, y Cymro cyntaf i gael graddau baglor a doethur mewn cerddoriaeth gan y Brifysgol; yn 1874 daeth yn athro cerdd cyntaf Aberystwyth; cyhoeddwyd Myfanwy, ar eiriau Richard Davies, Mynyddog, yn 1875 a’i chanu gyntaf yn Aberystwyth ar 28 Mai 1875 gyda Parry’n arwain; daeth ei emyn-dôn Aberystwyth allan yn 1879; Blodwen, a berfformiwyd gyntaf yn Aberystwyth ar 21 Mai 1878, oedd yr opera gyntaf yn Gymraeg; bu farw ym Mhenarth ar 17 Chwefror 1903, ac mae ei fan geni yn Chapel Row yn amgueddfa.

Yn 1853–54 symudodd y teulu i Danville, Pennsylvania, lle bu’n gweithio yng ngwaith haearn y Rough and Ready. Ni chafodd wersi cerddoriaeth nes ei fod tua dwy ar bymtheg oed.FfynhonnellJoseph Parry ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 21 Mai 1841 yn 4 Chapel Row, Merthyr Tudful; gadawodd yr ysgol yn naw oed am y pyllau, ac erbyn deuddeg gweithiai wrth ffwrneisi pwdlo Cyfarthfa; aeth ei deulu i Danville, Pennsylvania, yn 1853–54; astudiodd yn yr Academi Gerdd Frenhinol o 1868 ac yng Nghaergrawnt o 1871, y Cymro cyntaf i gael graddau baglor a doethur mewn cerddoriaeth gan y Brifysgol; yn 1874 daeth yn athro cerdd cyntaf Aberystwyth; cyhoeddwyd Myfanwy, ar eiriau Richard Davies, Mynyddog, yn 1875 a’i chanu gyntaf yn Aberystwyth ar 28 Mai 1875 gyda Parry’n arwain; daeth ei emyn-dôn Aberystwyth allan yn 1879; Blodwen, a berfformiwyd gyntaf yn Aberystwyth ar 21 Mai 1878, oedd yr opera gyntaf yn Gymraeg; bu farw ym Mhenarth ar 17 Chwefror 1903, ac mae ei fan geni yn Chapel Row yn amgueddfa.
Aeth i’r Academi Gerdd Frenhinol yn 1868 ac yna i Gaergrawnt, y Cymro cyntaf i ennill gradd baglor a doethuriaeth mewn cerddoriaeth yno; daeth y ddoethuriaeth yn 1878. O 1874 hyd 1881 ef oedd athro cerdd cyntaf Aberystwyth.FfynhonnellJoseph Parry ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 21 Mai 1841 yn 4 Chapel Row, Merthyr Tudful; gadawodd yr ysgol yn naw oed am y pyllau, ac erbyn deuddeg gweithiai wrth ffwrneisi pwdlo Cyfarthfa; aeth ei deulu i Danville, Pennsylvania, yn 1853–54; astudiodd yn yr Academi Gerdd Frenhinol o 1868 ac yng Nghaergrawnt o 1871, y Cymro cyntaf i gael graddau baglor a doethur mewn cerddoriaeth gan y Brifysgol; yn 1874 daeth yn athro cerdd cyntaf Aberystwyth; cyhoeddwyd Myfanwy, ar eiriau Richard Davies, Mynyddog, yn 1875 a’i chanu gyntaf yn Aberystwyth ar 28 Mai 1875 gyda Parry’n arwain; daeth ei emyn-dôn Aberystwyth allan yn 1879; Blodwen, a berfformiwyd gyntaf yn Aberystwyth ar 21 Mai 1878, oedd yr opera gyntaf yn Gymraeg; bu farw ym Mhenarth ar 17 Chwefror 1903, ac mae ei fan geni yn Chapel Row yn amgueddfa.
Ei Flodwen, a lwyfannwyd gyntaf yn Neuadd Ddirwest Aberystwyth ar 21 Mai 1878, oedd yr opera gyntaf gan gyfansoddwr o Gymro a’r opera gyntaf i’w pherfformio yn Gymraeg. Dilynodd ei emyn-dôn Aberystwyth yn 1879.FfynhonnellJoseph Parry ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 21 Mai 1841 yn 4 Chapel Row, Merthyr Tudful; gadawodd yr ysgol yn naw oed am y pyllau, ac erbyn deuddeg gweithiai wrth ffwrneisi pwdlo Cyfarthfa; aeth ei deulu i Danville, Pennsylvania, yn 1853–54; astudiodd yn yr Academi Gerdd Frenhinol o 1868 ac yng Nghaergrawnt o 1871, y Cymro cyntaf i gael graddau baglor a doethur mewn cerddoriaeth gan y Brifysgol; yn 1874 daeth yn athro cerdd cyntaf Aberystwyth; cyhoeddwyd Myfanwy, ar eiriau Richard Davies, Mynyddog, yn 1875 a’i chanu gyntaf yn Aberystwyth ar 28 Mai 1875 gyda Parry’n arwain; daeth ei emyn-dôn Aberystwyth allan yn 1879; Blodwen, a berfformiwyd gyntaf yn Aberystwyth ar 21 Mai 1878, oedd yr opera gyntaf yn Gymraeg; bu farw ym Mhenarth ar 17 Chwefror 1903, ac mae ei fan geni yn Chapel Row yn amgueddfa.

Bu farw ym Mhenarth ar 17 Chwefror 1903. Agorwyd ei fan geni yn Chapel Row yn amgueddfa yn 1979.FfynhonnellJoseph Parry ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 21 Mai 1841 yn 4 Chapel Row, Merthyr Tudful; gadawodd yr ysgol yn naw oed am y pyllau, ac erbyn deuddeg gweithiai wrth ffwrneisi pwdlo Cyfarthfa; aeth ei deulu i Danville, Pennsylvania, yn 1853–54; astudiodd yn yr Academi Gerdd Frenhinol o 1868 ac yng Nghaergrawnt o 1871, y Cymro cyntaf i gael graddau baglor a doethur mewn cerddoriaeth gan y Brifysgol; yn 1874 daeth yn athro cerdd cyntaf Aberystwyth; cyhoeddwyd Myfanwy, ar eiriau Richard Davies, Mynyddog, yn 1875 a’i chanu gyntaf yn Aberystwyth ar 28 Mai 1875 gyda Parry’n arwain; daeth ei emyn-dôn Aberystwyth allan yn 1879; Blodwen, a berfformiwyd gyntaf yn Aberystwyth ar 21 Mai 1878, oedd yr opera gyntaf yn Gymraeg; bu farw ym Mhenarth ar 17 Chwefror 1903, ac mae ei fan geni yn Chapel Row yn amgueddfa.

Ffynonellau a darllen pellach
Bachgen o Ferthyr a weithiodd yn y gwaith haearn yn ddeg oed ac a ddaeth yn gyfansoddwr Cymreig enwocaf ei oes.
Joseph ParryMae Coleg Prifysgol Cymru yn agor yn Aberystwyth, wedi’i dalu’n rhannol gan geiniogau aelodau’r capeli.
Prifysgol i GymruYng Ngwesty’r Queen’s yng Nghaernarfon mae’r chwarelwyr yn sefydlu Undeb Chwarelwyr Gogledd Cymru.
Sefydlu undeb y chwarelwyrSefydlir Cymdeithas Bêl-droed Cymru yn Wrecsam ac mae Cymru’n chwarae’r Alban yn ei gêm ryngwladol gyntaf, y trydydd tîm cenedlaethol hynaf yn y byd.
Cymdeithas Bêl-droed CymruMae David Edward Hughes yn dangos ei feicroffon carbon, cyndad pob meicroffon ers hynny. Mae’n rhoi’r ddyfais i’r byd heb batent.
Y meicroffonYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf