Hanes Cymru / Llinell amser / Oes yr Adfywiad

1751

Y Cymmrodorion

Mae Cymry Llundain yn sefydlu Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion i astudio a dathlu iaith, llên a hanes Cymru.

Llun: Cofeb y Morrisiaid ym Môn, sy’n anrhydeddu sylfaenwyr y Cymmrodorion · Keith Williamson, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1751 sefydlodd y brodyr Lewis a Richard Morris o Fôn Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion yn Llundain, cartref i Gymry Llundain ac i iaith, llenyddiaeth a hanes Cymru.

SefydlwydLlundain, 1751
SylfaenwyrLewis a Richard Morris
Llywydd cyntafRichard Morris

Y brodorion cyntaf#

Daw’r enw o’r gair Cymraeg cynfrodorion, y brodorion cyntaf: y Cymry yn etifeddion yr hen Frythoniaid.

Addurn o Gyfansoddiad Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion, 1755
Addurn o Gyfansoddiad Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion, 1755 · Llun: Honourable Society of Cymmrodorion, Public domain, Wikimedia Commons

Cymdeithas i’r Cymry#

Richard Morris oedd ei llywydd cyntaf. Roedd y gymdeithas yn gymdeithasol, yn ddiwylliannol, yn llenyddol ac yn elusennol, yn fan cyfarfod i’r Cymry yn y brifddinas.

Ar waith o hyd#

Adfywiwyd y Cymmrodorion yn 1820, ochr yn ochr â’r camau cyntaf tuag at Eisteddfod Genedlaethol, ac eto yn 1873. Cyhoeddodd Y Cymmrodor ac, er 1897, ei Thrafodion. Mae’n dal yn Llundain, ond mae dwy ran o dair o’i haelodau’n byw yng Nghymru erbyn hyn.

Cyn ac wedyn

  1. Emynau cyntaf Pantycelyn

    Mae William Williams, Pantycelyn, yn cyhoeddi ei emynau cyntaf. Aeth ymlaen i ysgrifennu tua 900, yn eu plith Arglwydd, arwain trwy’r anialwch.

    Emynau cyntaf Pantycelyn
  2. Siartiau arfordir Cymru

    Mae Lewis Morris o Fôn yn cyhoeddi ei siartiau o harbyrau a baeau Cymru, yr arolwg iawn cyntaf o’r arfordir.

    Siartiau arfordir Cymru
  3. Teulu Trefeca

    Mae Howel Harris yn casglu cymuned o dros gant o bobl yn Nhrefeca, yn byw ac yn gweithio gyda’i gilydd mewn ffydd.

    Teulu Trefeca
  4. Haearn ym Merthyr

    Sefydlir gwaith haearn Dowlais. O fewn degawdau, Merthyr Tudful yw tref fwyaf Cymru.

    Haearn ym Merthyr

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf