Lewis Morris
Bardd a mapiwr o Fôn (wedi’i gofnodi)Bardd, ysgolhaig a syrfëwr o Fôn a fapiodd holl arfordir Cymru ac a arweiniodd adfywiad dysg Gymraeg y Morrisiaid.
Lewis Morris

Hanes Cymru / Llinell amser / Oes yr Adfywiad
1748
Mae Lewis Morris o Fôn yn cyhoeddi ei siartiau o harbyrau a baeau Cymru, yr arolwg iawn cyntaf o’r arfordir.
Llun: Lewis Morris, Llewelyn Ddu o Fôn, o Gasgliad Portreadau Cymreig y Llyfrgell Genedlaethol · Unknown artist, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Yn 1748 cyhoeddodd Lewis Morris o Fôn ei Plans of Harbours, Bars, Bays and Roads in St George’s Channel, siartiau o harbyrau a baeau Cymru a wnaeth ei harfordir yn fwy diogel i longau.FfynhonnellLewis Morris (1701–1765) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 2 Mawrth 1701, mab hynaf Morris ap Rhisiart Morris o Lanfihangel Tre’r Beirdd ym Môn a’r hynaf o’r Morrisiaid, y mae eu llythyrau at ei gilydd yn ffynhonnell hanesyddol werthfawr; daeth y syniad o arolygu’r arfordir tra oedd yn swyddog tollau yng Nghaergybi; ni ddangosodd y Morlys fawr o ddiddordeb, felly gwnaeth y gwaith ar ei gost ei hun; daeth ei Plans of harbours, bars, bays and roads in St George’s Channel allan yn 1748 a gwneud arfordir Cymru’n fwy diogel i longau; ei enw barddol oedd Llewelyn Ddu o Fôn; yn 1751 sefydlodd Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion gyda’i frawd Richard; bu farw ar 11 Ebrill 1765 ac mae’n gorwedd yn Llanbadarn Fawr.
| Cyhoeddwyd | 1748 |
|---|---|
| Arolygwr | Lewis Morris, Llewelyn Ddu o Fôn |
| Talwyd gan | Morris ei hun |
Roedd Morris yn swyddog tollau yng Nghaergybi, ac yno y daeth y syniad o arolygu’r arfordir iddo. Ni ddangosodd y Morlys fawr o ddiddordeb, felly gwnaeth y gwaith ar ei gost ei hun.FfynhonnellLewis Morris (1701–1765) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 2 Mawrth 1701, mab hynaf Morris ap Rhisiart Morris o Lanfihangel Tre’r Beirdd ym Môn a’r hynaf o’r Morrisiaid, y mae eu llythyrau at ei gilydd yn ffynhonnell hanesyddol werthfawr; daeth y syniad o arolygu’r arfordir tra oedd yn swyddog tollau yng Nghaergybi; ni ddangosodd y Morlys fawr o ddiddordeb, felly gwnaeth y gwaith ar ei gost ei hun; daeth ei Plans of harbours, bars, bays and roads in St George’s Channel allan yn 1748 a gwneud arfordir Cymru’n fwy diogel i longau; ei enw barddol oedd Llewelyn Ddu o Fôn; yn 1751 sefydlodd Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion gyda’i frawd Richard; bu farw ar 11 Ebrill 1765 ac mae’n gorwedd yn Llanbadarn Fawr.

Ganed ef ar 2 Mawrth 1701, mab hynaf Morris ap Rhisiart Morris o Lanfihangel Tre’r Beirdd ym Môn, a’r hynaf o’r Morrisiaid, y mae eu llythyrau at ei gilydd yn drysor o hanes Cymru.FfynhonnellLewis Morris (1701–1765) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 2 Mawrth 1701, mab hynaf Morris ap Rhisiart Morris o Lanfihangel Tre’r Beirdd ym Môn a’r hynaf o’r Morrisiaid, y mae eu llythyrau at ei gilydd yn ffynhonnell hanesyddol werthfawr; daeth y syniad o arolygu’r arfordir tra oedd yn swyddog tollau yng Nghaergybi; ni ddangosodd y Morlys fawr o ddiddordeb, felly gwnaeth y gwaith ar ei gost ei hun; daeth ei Plans of harbours, bars, bays and roads in St George’s Channel allan yn 1748 a gwneud arfordir Cymru’n fwy diogel i longau; ei enw barddol oedd Llewelyn Ddu o Fôn; yn 1751 sefydlodd Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion gyda’i frawd Richard; bu farw ar 11 Ebrill 1765 ac mae’n gorwedd yn Llanbadarn Fawr.
Roedd yn fardd hefyd, fel Llewelyn Ddu o Fôn, ac yn 1751 sefydlodd y Cymmrodorion gyda’i frawd Richard. Yn ddiweddarach bu’n gweithio ym mwyngloddiau plwm Ceredigion. Bu farw ar 11 Ebrill 1765 ac mae’n gorwedd yn Llanbadarn Fawr.FfynhonnellLewis Morris (1701–1765) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 2 Mawrth 1701, mab hynaf Morris ap Rhisiart Morris o Lanfihangel Tre’r Beirdd ym Môn a’r hynaf o’r Morrisiaid, y mae eu llythyrau at ei gilydd yn ffynhonnell hanesyddol werthfawr; daeth y syniad o arolygu’r arfordir tra oedd yn swyddog tollau yng Nghaergybi; ni ddangosodd y Morlys fawr o ddiddordeb, felly gwnaeth y gwaith ar ei gost ei hun; daeth ei Plans of harbours, bars, bays and roads in St George’s Channel allan yn 1748 a gwneud arfordir Cymru’n fwy diogel i longau; ei enw barddol oedd Llewelyn Ddu o Fôn; yn 1751 sefydlodd Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion gyda’i frawd Richard; bu farw ar 11 Ebrill 1765 ac mae’n gorwedd yn Llanbadarn Fawr.
Ganed Lewis Morris yn Nhyddyn Melys, ym mhlwyf Llanfihangel Tre’r Beirdd, a chafodd ei fagu ym Mhentre-eiriannell ger Penrhosllugwy.FfynhonnellLewis Morris ↗Wicipedia CymraegLlenor a hynafiaethydd o Ynys Môn (2 Mawrth 1701 – 11 Ebrill 1765) a chwaraeodd ran flaenllaw yn nadeni llenyddol y ddeunawfed ganrif; ei enw barddol oedd Llywelyn Ddu o Fôn; yr hynaf o bedwar brawd, gyda’i frodyr dawnus Richard a William a beirdd a hynafiaethwyr eraill fel Goronwy Owen, Ieuan Fardd a Huw Huws roedd yn ffigwr canolog yn y mudiad llenyddol a elwir Cylch y Morrisiaid; ganed yn y Tyddyn Melys ym mhlwyf Llanfihangel Tre’r Beirdd a’i fagu ym Mhentre-eiriannell ger Penrhosllugwy; ychydig iawn o addysg ffurfiol a gafodd ond dysgodd grefft syrfeio; yn 1729 swyddog tollau yng Nghaergybi; o 1737 hyd 1744 ymgymerodd â’r dasg anferth o fapio ac arolygu arfordir Cymru, a gyhoeddwyd fel siart a chyfrol o fapiau yn 1748; symudodd i Geredigion yn dirfesurydd yn 1742 ac yn 1744 cafodd y gwaith o ofalu am hawliau’r Goron yn ardal gweithfeydd plwm Pumlumon; o 1746 hyd 1757 bu’n byw yn Allt-fadog ger Capel Dewi; yn 1749 priododd Ann Lloyd o Benbryn, Goginan, lle bu farw yn 1765; ymddiddorai’n fawr yn llenyddiaeth Gymraeg y gorffennol, a cheisiai ledu gwybodaeth am ei mawrion fel Dafydd ap Gwilym, ac ysgrifennodd lawer o gerddi, llythyrau a darnau rhyddiaith hwyliog; cyhoeddwyd ei lythyrau ef a’i frodyr yn 1907–9 a 1947–9. Ychydig iawn o addysg ffurfiol a gafodd, ond dysgodd grefft tirfesur.FfynhonnellLewis Morris ↗Wicipedia CymraegLlenor a hynafiaethydd o Ynys Môn (2 Mawrth 1701 – 11 Ebrill 1765) a chwaraeodd ran flaenllaw yn nadeni llenyddol y ddeunawfed ganrif; ei enw barddol oedd Llywelyn Ddu o Fôn; yr hynaf o bedwar brawd, gyda’i frodyr dawnus Richard a William a beirdd a hynafiaethwyr eraill fel Goronwy Owen, Ieuan Fardd a Huw Huws roedd yn ffigwr canolog yn y mudiad llenyddol a elwir Cylch y Morrisiaid; ganed yn y Tyddyn Melys ym mhlwyf Llanfihangel Tre’r Beirdd a’i fagu ym Mhentre-eiriannell ger Penrhosllugwy; ychydig iawn o addysg ffurfiol a gafodd ond dysgodd grefft syrfeio; yn 1729 swyddog tollau yng Nghaergybi; o 1737 hyd 1744 ymgymerodd â’r dasg anferth o fapio ac arolygu arfordir Cymru, a gyhoeddwyd fel siart a chyfrol o fapiau yn 1748; symudodd i Geredigion yn dirfesurydd yn 1742 ac yn 1744 cafodd y gwaith o ofalu am hawliau’r Goron yn ardal gweithfeydd plwm Pumlumon; o 1746 hyd 1757 bu’n byw yn Allt-fadog ger Capel Dewi; yn 1749 priododd Ann Lloyd o Benbryn, Goginan, lle bu farw yn 1765; ymddiddorai’n fawr yn llenyddiaeth Gymraeg y gorffennol, a cheisiai ledu gwybodaeth am ei mawrion fel Dafydd ap Gwilym, ac ysgrifennodd lawer o gerddi, llythyrau a darnau rhyddiaith hwyliog; cyhoeddwyd ei lythyrau ef a’i frodyr yn 1907–9 a 1947–9. Yn ei ugeiniau, yn byw gyda’i rieni, gweithiodd fel tirfesurydd i deulu Meyrick, Bodorgan, ac yn 1729 daeth yn ‘searcher’ i’r Tollau ym Miwmares a Chaergybi.FfynhonnellMorris, Lewis (Llewelyn Ddu o Fôn; 1701 – 1765), poet and scholar ↗Robert Thomas Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Mab hynaf Morris ap Rhisiart Morris, a brawd Richard, William a John Morris; ganed yn 1701 (bedyddiwyd 2 Mawrth 1700/1) ym mhlwyf Llanfihangel Tre’r Beirdd, Môn; yn ei ugeiniau, yn byw gyda’i rieni ym Mhentre-eiriannell, gweithiai’n dirfesurydd ac i deulu Meyrick, Bodorgan; yn 1729 daeth yn ‘chwiliwr’ i’r Tollau ym Miwmares a Chaergybi; o 1737 fe’i cyflogwyd i arolygu porthladdoedd Cymru, a chyhoeddwyd ei Plans of Harbours, Bays, and Roads in St George’s and the Bristol Channels yn 1748 (ail argraffiad gan ei fab William yn 1801); aeth i Geredigion i chwilio am blwm, ac yn 1746 daeth yn ddirprwy-stiward maenorau’r Goron yng Ngheredigion ac yn gasglwr yn Aberdyfi; yn 1760 fe’i gwnaed yn ynad heddwch Ceredigion; bu farw 11 Ebrill 1765 a’i gladdu yn ei eglwys blwyf, Llanbadarn Fawr; Cymro eithriadol o wladgarol, un o brif gymwynaswyr ei bobl, a roddodd ar hyd ei oes gefnogaeth egnïol a diflino i lenorion Cymru, gan eu cynghori a chywiro eu gwaith; o flaen ei oes yn ei gariad at y penillion telyn, fe’i cofir orau fel bardd am ei benillion yn moli Meirionnydd; barddoniaeth y gynghanedd oedd agosaf at ei galon (canodd gywydd mor gynnar â 1720), a’i brif gyfraniad i lenyddiaeth Gymraeg oedd ei lwyddiant, a llwyddiant ei ‘ysgol’, yn ei hadfywio; gan ddilyn John Davies o Fallwyd ac Edward Lhuyd cynlluniodd eiriadur Cymraeg helaethach a chasglu hen lawysgrifau i astudio’r iaith yn wyddonol; erbyn canol y 18fed ganrif ef oedd yr awdurdod uchaf ar yr iaith, a chydnabyddid hynny yng Nghymru a thu hwnt; gorffennodd eiriadur o enwau lleoedd Cymru yn 1757, a chyhoeddwyd ei ran gyntaf yn 1878; argraffodd ei wasg breifat Tlysau o’r Hen Oesoedd (1753); pan sefydlodd ei frawd Richard Gymdeithas y Cymmrodorion yn 1751, gwelai Lewis hi fel academi debyg i Academi Ffrainc neu’r Gymdeithas Frenhinol a lluniodd restr hir o bynciau i’w hymchwilio; ymddangosodd ei gerddi yn Diddanwch Teuluaidd (1763); mae llawer cyfrol o’i lawysgrifau yn yr Amgueddfa Brydeinig a’r Llyfrgell Genedlaethol.
O 1737 hyd 1744 ymgymerodd â’r gwaith enfawr o arolygu a mapio arfordir Cymru, a chyhoeddwyd ef fel siart a chyfrol o fapiau yn 1748.FfynhonnellLewis Morris ↗Wicipedia CymraegLlenor a hynafiaethydd o Ynys Môn (2 Mawrth 1701 – 11 Ebrill 1765) a chwaraeodd ran flaenllaw yn nadeni llenyddol y ddeunawfed ganrif; ei enw barddol oedd Llywelyn Ddu o Fôn; yr hynaf o bedwar brawd, gyda’i frodyr dawnus Richard a William a beirdd a hynafiaethwyr eraill fel Goronwy Owen, Ieuan Fardd a Huw Huws roedd yn ffigwr canolog yn y mudiad llenyddol a elwir Cylch y Morrisiaid; ganed yn y Tyddyn Melys ym mhlwyf Llanfihangel Tre’r Beirdd a’i fagu ym Mhentre-eiriannell ger Penrhosllugwy; ychydig iawn o addysg ffurfiol a gafodd ond dysgodd grefft syrfeio; yn 1729 swyddog tollau yng Nghaergybi; o 1737 hyd 1744 ymgymerodd â’r dasg anferth o fapio ac arolygu arfordir Cymru, a gyhoeddwyd fel siart a chyfrol o fapiau yn 1748; symudodd i Geredigion yn dirfesurydd yn 1742 ac yn 1744 cafodd y gwaith o ofalu am hawliau’r Goron yn ardal gweithfeydd plwm Pumlumon; o 1746 hyd 1757 bu’n byw yn Allt-fadog ger Capel Dewi; yn 1749 priododd Ann Lloyd o Benbryn, Goginan, lle bu farw yn 1765; ymddiddorai’n fawr yn llenyddiaeth Gymraeg y gorffennol, a cheisiai ledu gwybodaeth am ei mawrion fel Dafydd ap Gwilym, ac ysgrifennodd lawer o gerddi, llythyrau a darnau rhyddiaith hwyliog; cyhoeddwyd ei lythyrau ef a’i frodyr yn 1907–9 a 1947–9. Daeth ei fab William ag ail argraffiad allan yn 1801.FfynhonnellMorris, Lewis (Llewelyn Ddu o Fôn; 1701 – 1765), poet and scholar ↗Robert Thomas Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Mab hynaf Morris ap Rhisiart Morris, a brawd Richard, William a John Morris; ganed yn 1701 (bedyddiwyd 2 Mawrth 1700/1) ym mhlwyf Llanfihangel Tre’r Beirdd, Môn; yn ei ugeiniau, yn byw gyda’i rieni ym Mhentre-eiriannell, gweithiai’n dirfesurydd ac i deulu Meyrick, Bodorgan; yn 1729 daeth yn ‘chwiliwr’ i’r Tollau ym Miwmares a Chaergybi; o 1737 fe’i cyflogwyd i arolygu porthladdoedd Cymru, a chyhoeddwyd ei Plans of Harbours, Bays, and Roads in St George’s and the Bristol Channels yn 1748 (ail argraffiad gan ei fab William yn 1801); aeth i Geredigion i chwilio am blwm, ac yn 1746 daeth yn ddirprwy-stiward maenorau’r Goron yng Ngheredigion ac yn gasglwr yn Aberdyfi; yn 1760 fe’i gwnaed yn ynad heddwch Ceredigion; bu farw 11 Ebrill 1765 a’i gladdu yn ei eglwys blwyf, Llanbadarn Fawr; Cymro eithriadol o wladgarol, un o brif gymwynaswyr ei bobl, a roddodd ar hyd ei oes gefnogaeth egnïol a diflino i lenorion Cymru, gan eu cynghori a chywiro eu gwaith; o flaen ei oes yn ei gariad at y penillion telyn, fe’i cofir orau fel bardd am ei benillion yn moli Meirionnydd; barddoniaeth y gynghanedd oedd agosaf at ei galon (canodd gywydd mor gynnar â 1720), a’i brif gyfraniad i lenyddiaeth Gymraeg oedd ei lwyddiant, a llwyddiant ei ‘ysgol’, yn ei hadfywio; gan ddilyn John Davies o Fallwyd ac Edward Lhuyd cynlluniodd eiriadur Cymraeg helaethach a chasglu hen lawysgrifau i astudio’r iaith yn wyddonol; erbyn canol y 18fed ganrif ef oedd yr awdurdod uchaf ar yr iaith, a chydnabyddid hynny yng Nghymru a thu hwnt; gorffennodd eiriadur o enwau lleoedd Cymru yn 1757, a chyhoeddwyd ei ran gyntaf yn 1878; argraffodd ei wasg breifat Tlysau o’r Hen Oesoedd (1753); pan sefydlodd ei frawd Richard Gymdeithas y Cymmrodorion yn 1751, gwelai Lewis hi fel academi debyg i Academi Ffrainc neu’r Gymdeithas Frenhinol a lluniodd restr hir o bynciau i’w hymchwilio; ymddangosodd ei gerddi yn Diddanwch Teuluaidd (1763); mae llawer cyfrol o’i lawysgrifau yn yr Amgueddfa Brydeinig a’r Llyfrgell Genedlaethol.
Symudodd i Geredigion fel tirfesurydd yn 1742, ac yn 1744 cafodd ofal hawliau’r Goron yng ngwlad y mwyngloddiau plwm ym Mhumlumon.FfynhonnellLewis Morris ↗Wicipedia CymraegLlenor a hynafiaethydd o Ynys Môn (2 Mawrth 1701 – 11 Ebrill 1765) a chwaraeodd ran flaenllaw yn nadeni llenyddol y ddeunawfed ganrif; ei enw barddol oedd Llywelyn Ddu o Fôn; yr hynaf o bedwar brawd, gyda’i frodyr dawnus Richard a William a beirdd a hynafiaethwyr eraill fel Goronwy Owen, Ieuan Fardd a Huw Huws roedd yn ffigwr canolog yn y mudiad llenyddol a elwir Cylch y Morrisiaid; ganed yn y Tyddyn Melys ym mhlwyf Llanfihangel Tre’r Beirdd a’i fagu ym Mhentre-eiriannell ger Penrhosllugwy; ychydig iawn o addysg ffurfiol a gafodd ond dysgodd grefft syrfeio; yn 1729 swyddog tollau yng Nghaergybi; o 1737 hyd 1744 ymgymerodd â’r dasg anferth o fapio ac arolygu arfordir Cymru, a gyhoeddwyd fel siart a chyfrol o fapiau yn 1748; symudodd i Geredigion yn dirfesurydd yn 1742 ac yn 1744 cafodd y gwaith o ofalu am hawliau’r Goron yn ardal gweithfeydd plwm Pumlumon; o 1746 hyd 1757 bu’n byw yn Allt-fadog ger Capel Dewi; yn 1749 priododd Ann Lloyd o Benbryn, Goginan, lle bu farw yn 1765; ymddiddorai’n fawr yn llenyddiaeth Gymraeg y gorffennol, a cheisiai ledu gwybodaeth am ei mawrion fel Dafydd ap Gwilym, ac ysgrifennodd lawer o gerddi, llythyrau a darnau rhyddiaith hwyliog; cyhoeddwyd ei lythyrau ef a’i frodyr yn 1907–9 a 1947–9. Yn 1746 daeth yn ddirprwy stiward maenorau’r Goron yn sir Aberteifi ac yn gasglwr yn Aberdyfi, ac yn 1760 yn ynad heddwch.FfynhonnellMorris, Lewis (Llewelyn Ddu o Fôn; 1701 – 1765), poet and scholar ↗Robert Thomas Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Mab hynaf Morris ap Rhisiart Morris, a brawd Richard, William a John Morris; ganed yn 1701 (bedyddiwyd 2 Mawrth 1700/1) ym mhlwyf Llanfihangel Tre’r Beirdd, Môn; yn ei ugeiniau, yn byw gyda’i rieni ym Mhentre-eiriannell, gweithiai’n dirfesurydd ac i deulu Meyrick, Bodorgan; yn 1729 daeth yn ‘chwiliwr’ i’r Tollau ym Miwmares a Chaergybi; o 1737 fe’i cyflogwyd i arolygu porthladdoedd Cymru, a chyhoeddwyd ei Plans of Harbours, Bays, and Roads in St George’s and the Bristol Channels yn 1748 (ail argraffiad gan ei fab William yn 1801); aeth i Geredigion i chwilio am blwm, ac yn 1746 daeth yn ddirprwy-stiward maenorau’r Goron yng Ngheredigion ac yn gasglwr yn Aberdyfi; yn 1760 fe’i gwnaed yn ynad heddwch Ceredigion; bu farw 11 Ebrill 1765 a’i gladdu yn ei eglwys blwyf, Llanbadarn Fawr; Cymro eithriadol o wladgarol, un o brif gymwynaswyr ei bobl, a roddodd ar hyd ei oes gefnogaeth egnïol a diflino i lenorion Cymru, gan eu cynghori a chywiro eu gwaith; o flaen ei oes yn ei gariad at y penillion telyn, fe’i cofir orau fel bardd am ei benillion yn moli Meirionnydd; barddoniaeth y gynghanedd oedd agosaf at ei galon (canodd gywydd mor gynnar â 1720), a’i brif gyfraniad i lenyddiaeth Gymraeg oedd ei lwyddiant, a llwyddiant ei ‘ysgol’, yn ei hadfywio; gan ddilyn John Davies o Fallwyd ac Edward Lhuyd cynlluniodd eiriadur Cymraeg helaethach a chasglu hen lawysgrifau i astudio’r iaith yn wyddonol; erbyn canol y 18fed ganrif ef oedd yr awdurdod uchaf ar yr iaith, a chydnabyddid hynny yng Nghymru a thu hwnt; gorffennodd eiriadur o enwau lleoedd Cymru yn 1757, a chyhoeddwyd ei ran gyntaf yn 1878; argraffodd ei wasg breifat Tlysau o’r Hen Oesoedd (1753); pan sefydlodd ei frawd Richard Gymdeithas y Cymmrodorion yn 1751, gwelai Lewis hi fel academi debyg i Academi Ffrainc neu’r Gymdeithas Frenhinol a lluniodd restr hir o bynciau i’w hymchwilio; ymddangosodd ei gerddi yn Diddanwch Teuluaidd (1763); mae llawer cyfrol o’i lawysgrifau yn yr Amgueddfa Brydeinig a’r Llyfrgell Genedlaethol. O 1746 hyd 1757 bu’n byw yn Allt-fadog ger Capel Dewi. Yn 1749 priododd Ann Lloyd o Benbryn, Goginan, ac yno y bu farw.FfynhonnellLewis Morris ↗Wicipedia CymraegLlenor a hynafiaethydd o Ynys Môn (2 Mawrth 1701 – 11 Ebrill 1765) a chwaraeodd ran flaenllaw yn nadeni llenyddol y ddeunawfed ganrif; ei enw barddol oedd Llywelyn Ddu o Fôn; yr hynaf o bedwar brawd, gyda’i frodyr dawnus Richard a William a beirdd a hynafiaethwyr eraill fel Goronwy Owen, Ieuan Fardd a Huw Huws roedd yn ffigwr canolog yn y mudiad llenyddol a elwir Cylch y Morrisiaid; ganed yn y Tyddyn Melys ym mhlwyf Llanfihangel Tre’r Beirdd a’i fagu ym Mhentre-eiriannell ger Penrhosllugwy; ychydig iawn o addysg ffurfiol a gafodd ond dysgodd grefft syrfeio; yn 1729 swyddog tollau yng Nghaergybi; o 1737 hyd 1744 ymgymerodd â’r dasg anferth o fapio ac arolygu arfordir Cymru, a gyhoeddwyd fel siart a chyfrol o fapiau yn 1748; symudodd i Geredigion yn dirfesurydd yn 1742 ac yn 1744 cafodd y gwaith o ofalu am hawliau’r Goron yn ardal gweithfeydd plwm Pumlumon; o 1746 hyd 1757 bu’n byw yn Allt-fadog ger Capel Dewi; yn 1749 priododd Ann Lloyd o Benbryn, Goginan, lle bu farw yn 1765; ymddiddorai’n fawr yn llenyddiaeth Gymraeg y gorffennol, a cheisiai ledu gwybodaeth am ei mawrion fel Dafydd ap Gwilym, ac ysgrifennodd lawer o gerddi, llythyrau a darnau rhyddiaith hwyliog; cyhoeddwyd ei lythyrau ef a’i frodyr yn 1907–9 a 1947–9.
Erbyn canol y ddeunawfed ganrif Lewis Morris oedd yr awdurdod pennaf ar y Gymraeg, a chydnabyddid hynny yng Nghymru a thu hwnt.FfynhonnellMorris, Lewis (Llewelyn Ddu o Fôn; 1701 – 1765), poet and scholar ↗Robert Thomas Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Mab hynaf Morris ap Rhisiart Morris, a brawd Richard, William a John Morris; ganed yn 1701 (bedyddiwyd 2 Mawrth 1700/1) ym mhlwyf Llanfihangel Tre’r Beirdd, Môn; yn ei ugeiniau, yn byw gyda’i rieni ym Mhentre-eiriannell, gweithiai’n dirfesurydd ac i deulu Meyrick, Bodorgan; yn 1729 daeth yn ‘chwiliwr’ i’r Tollau ym Miwmares a Chaergybi; o 1737 fe’i cyflogwyd i arolygu porthladdoedd Cymru, a chyhoeddwyd ei Plans of Harbours, Bays, and Roads in St George’s and the Bristol Channels yn 1748 (ail argraffiad gan ei fab William yn 1801); aeth i Geredigion i chwilio am blwm, ac yn 1746 daeth yn ddirprwy-stiward maenorau’r Goron yng Ngheredigion ac yn gasglwr yn Aberdyfi; yn 1760 fe’i gwnaed yn ynad heddwch Ceredigion; bu farw 11 Ebrill 1765 a’i gladdu yn ei eglwys blwyf, Llanbadarn Fawr; Cymro eithriadol o wladgarol, un o brif gymwynaswyr ei bobl, a roddodd ar hyd ei oes gefnogaeth egnïol a diflino i lenorion Cymru, gan eu cynghori a chywiro eu gwaith; o flaen ei oes yn ei gariad at y penillion telyn, fe’i cofir orau fel bardd am ei benillion yn moli Meirionnydd; barddoniaeth y gynghanedd oedd agosaf at ei galon (canodd gywydd mor gynnar â 1720), a’i brif gyfraniad i lenyddiaeth Gymraeg oedd ei lwyddiant, a llwyddiant ei ‘ysgol’, yn ei hadfywio; gan ddilyn John Davies o Fallwyd ac Edward Lhuyd cynlluniodd eiriadur Cymraeg helaethach a chasglu hen lawysgrifau i astudio’r iaith yn wyddonol; erbyn canol y 18fed ganrif ef oedd yr awdurdod uchaf ar yr iaith, a chydnabyddid hynny yng Nghymru a thu hwnt; gorffennodd eiriadur o enwau lleoedd Cymru yn 1757, a chyhoeddwyd ei ran gyntaf yn 1878; argraffodd ei wasg breifat Tlysau o’r Hen Oesoedd (1753); pan sefydlodd ei frawd Richard Gymdeithas y Cymmrodorion yn 1751, gwelai Lewis hi fel academi debyg i Academi Ffrainc neu’r Gymdeithas Frenhinol a lluniodd restr hir o bynciau i’w hymchwilio; ymddangosodd ei gerddi yn Diddanwch Teuluaidd (1763); mae llawer cyfrol o’i lawysgrifau yn yr Amgueddfa Brydeinig a’r Llyfrgell Genedlaethol. Gan ddilyn John Davies, Mallwyd, ac Edward Lhuyd, cynlluniodd eiriadur Cymraeg helaethach a chasglu hen lawysgrifau i astudio’r iaith yn wyddonol. Gorffennodd eiriadur o enwau lleoedd Cymru yn 1757, a chyhoeddwyd ei ran gyntaf yn 1878.FfynhonnellMorris, Lewis (Llewelyn Ddu o Fôn; 1701 – 1765), poet and scholar ↗Robert Thomas Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Mab hynaf Morris ap Rhisiart Morris, a brawd Richard, William a John Morris; ganed yn 1701 (bedyddiwyd 2 Mawrth 1700/1) ym mhlwyf Llanfihangel Tre’r Beirdd, Môn; yn ei ugeiniau, yn byw gyda’i rieni ym Mhentre-eiriannell, gweithiai’n dirfesurydd ac i deulu Meyrick, Bodorgan; yn 1729 daeth yn ‘chwiliwr’ i’r Tollau ym Miwmares a Chaergybi; o 1737 fe’i cyflogwyd i arolygu porthladdoedd Cymru, a chyhoeddwyd ei Plans of Harbours, Bays, and Roads in St George’s and the Bristol Channels yn 1748 (ail argraffiad gan ei fab William yn 1801); aeth i Geredigion i chwilio am blwm, ac yn 1746 daeth yn ddirprwy-stiward maenorau’r Goron yng Ngheredigion ac yn gasglwr yn Aberdyfi; yn 1760 fe’i gwnaed yn ynad heddwch Ceredigion; bu farw 11 Ebrill 1765 a’i gladdu yn ei eglwys blwyf, Llanbadarn Fawr; Cymro eithriadol o wladgarol, un o brif gymwynaswyr ei bobl, a roddodd ar hyd ei oes gefnogaeth egnïol a diflino i lenorion Cymru, gan eu cynghori a chywiro eu gwaith; o flaen ei oes yn ei gariad at y penillion telyn, fe’i cofir orau fel bardd am ei benillion yn moli Meirionnydd; barddoniaeth y gynghanedd oedd agosaf at ei galon (canodd gywydd mor gynnar â 1720), a’i brif gyfraniad i lenyddiaeth Gymraeg oedd ei lwyddiant, a llwyddiant ei ‘ysgol’, yn ei hadfywio; gan ddilyn John Davies o Fallwyd ac Edward Lhuyd cynlluniodd eiriadur Cymraeg helaethach a chasglu hen lawysgrifau i astudio’r iaith yn wyddonol; erbyn canol y 18fed ganrif ef oedd yr awdurdod uchaf ar yr iaith, a chydnabyddid hynny yng Nghymru a thu hwnt; gorffennodd eiriadur o enwau lleoedd Cymru yn 1757, a chyhoeddwyd ei ran gyntaf yn 1878; argraffodd ei wasg breifat Tlysau o’r Hen Oesoedd (1753); pan sefydlodd ei frawd Richard Gymdeithas y Cymmrodorion yn 1751, gwelai Lewis hi fel academi debyg i Academi Ffrainc neu’r Gymdeithas Frenhinol a lluniodd restr hir o bynciau i’w hymchwilio; ymddangosodd ei gerddi yn Diddanwch Teuluaidd (1763); mae llawer cyfrol o’i lawysgrifau yn yr Amgueddfa Brydeinig a’r Llyfrgell Genedlaethol. Argraffodd ei wasg ei hun Tlysau o’r Hen Oesoedd yn 1753.FfynhonnellMorris, Lewis (Llewelyn Ddu o Fôn; 1701 – 1765), poet and scholar ↗Robert Thomas Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Mab hynaf Morris ap Rhisiart Morris, a brawd Richard, William a John Morris; ganed yn 1701 (bedyddiwyd 2 Mawrth 1700/1) ym mhlwyf Llanfihangel Tre’r Beirdd, Môn; yn ei ugeiniau, yn byw gyda’i rieni ym Mhentre-eiriannell, gweithiai’n dirfesurydd ac i deulu Meyrick, Bodorgan; yn 1729 daeth yn ‘chwiliwr’ i’r Tollau ym Miwmares a Chaergybi; o 1737 fe’i cyflogwyd i arolygu porthladdoedd Cymru, a chyhoeddwyd ei Plans of Harbours, Bays, and Roads in St George’s and the Bristol Channels yn 1748 (ail argraffiad gan ei fab William yn 1801); aeth i Geredigion i chwilio am blwm, ac yn 1746 daeth yn ddirprwy-stiward maenorau’r Goron yng Ngheredigion ac yn gasglwr yn Aberdyfi; yn 1760 fe’i gwnaed yn ynad heddwch Ceredigion; bu farw 11 Ebrill 1765 a’i gladdu yn ei eglwys blwyf, Llanbadarn Fawr; Cymro eithriadol o wladgarol, un o brif gymwynaswyr ei bobl, a roddodd ar hyd ei oes gefnogaeth egnïol a diflino i lenorion Cymru, gan eu cynghori a chywiro eu gwaith; o flaen ei oes yn ei gariad at y penillion telyn, fe’i cofir orau fel bardd am ei benillion yn moli Meirionnydd; barddoniaeth y gynghanedd oedd agosaf at ei galon (canodd gywydd mor gynnar â 1720), a’i brif gyfraniad i lenyddiaeth Gymraeg oedd ei lwyddiant, a llwyddiant ei ‘ysgol’, yn ei hadfywio; gan ddilyn John Davies o Fallwyd ac Edward Lhuyd cynlluniodd eiriadur Cymraeg helaethach a chasglu hen lawysgrifau i astudio’r iaith yn wyddonol; erbyn canol y 18fed ganrif ef oedd yr awdurdod uchaf ar yr iaith, a chydnabyddid hynny yng Nghymru a thu hwnt; gorffennodd eiriadur o enwau lleoedd Cymru yn 1757, a chyhoeddwyd ei ran gyntaf yn 1878; argraffodd ei wasg breifat Tlysau o’r Hen Oesoedd (1753); pan sefydlodd ei frawd Richard Gymdeithas y Cymmrodorion yn 1751, gwelai Lewis hi fel academi debyg i Academi Ffrainc neu’r Gymdeithas Frenhinol a lluniodd restr hir o bynciau i’w hymchwilio; ymddangosodd ei gerddi yn Diddanwch Teuluaidd (1763); mae llawer cyfrol o’i lawysgrifau yn yr Amgueddfa Brydeinig a’r Llyfrgell Genedlaethol.
Carai Morris yr hen farddoniaeth gynganeddol, ac ysgrifennodd gywydd mor gynnar ag 1720. Ei rodd fwyaf i lenyddiaeth Gymraeg oedd ei lwyddiant, a llwyddiant ei gylch, yn ei hadfywio.FfynhonnellMorris, Lewis (Llewelyn Ddu o Fôn; 1701 – 1765), poet and scholar ↗Robert Thomas Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Mab hynaf Morris ap Rhisiart Morris, a brawd Richard, William a John Morris; ganed yn 1701 (bedyddiwyd 2 Mawrth 1700/1) ym mhlwyf Llanfihangel Tre’r Beirdd, Môn; yn ei ugeiniau, yn byw gyda’i rieni ym Mhentre-eiriannell, gweithiai’n dirfesurydd ac i deulu Meyrick, Bodorgan; yn 1729 daeth yn ‘chwiliwr’ i’r Tollau ym Miwmares a Chaergybi; o 1737 fe’i cyflogwyd i arolygu porthladdoedd Cymru, a chyhoeddwyd ei Plans of Harbours, Bays, and Roads in St George’s and the Bristol Channels yn 1748 (ail argraffiad gan ei fab William yn 1801); aeth i Geredigion i chwilio am blwm, ac yn 1746 daeth yn ddirprwy-stiward maenorau’r Goron yng Ngheredigion ac yn gasglwr yn Aberdyfi; yn 1760 fe’i gwnaed yn ynad heddwch Ceredigion; bu farw 11 Ebrill 1765 a’i gladdu yn ei eglwys blwyf, Llanbadarn Fawr; Cymro eithriadol o wladgarol, un o brif gymwynaswyr ei bobl, a roddodd ar hyd ei oes gefnogaeth egnïol a diflino i lenorion Cymru, gan eu cynghori a chywiro eu gwaith; o flaen ei oes yn ei gariad at y penillion telyn, fe’i cofir orau fel bardd am ei benillion yn moli Meirionnydd; barddoniaeth y gynghanedd oedd agosaf at ei galon (canodd gywydd mor gynnar â 1720), a’i brif gyfraniad i lenyddiaeth Gymraeg oedd ei lwyddiant, a llwyddiant ei ‘ysgol’, yn ei hadfywio; gan ddilyn John Davies o Fallwyd ac Edward Lhuyd cynlluniodd eiriadur Cymraeg helaethach a chasglu hen lawysgrifau i astudio’r iaith yn wyddonol; erbyn canol y 18fed ganrif ef oedd yr awdurdod uchaf ar yr iaith, a chydnabyddid hynny yng Nghymru a thu hwnt; gorffennodd eiriadur o enwau lleoedd Cymru yn 1757, a chyhoeddwyd ei ran gyntaf yn 1878; argraffodd ei wasg breifat Tlysau o’r Hen Oesoedd (1753); pan sefydlodd ei frawd Richard Gymdeithas y Cymmrodorion yn 1751, gwelai Lewis hi fel academi debyg i Academi Ffrainc neu’r Gymdeithas Frenhinol a lluniodd restr hir o bynciau i’w hymchwilio; ymddangosodd ei gerddi yn Diddanwch Teuluaidd (1763); mae llawer cyfrol o’i lawysgrifau yn yr Amgueddfa Brydeinig a’r Llyfrgell Genedlaethol. Gyda’i frodyr Richard a William, a beirdd ac ysgolheigion fel Goronwy Owen, Ieuan Fardd a Huw Huws, roedd yng nghanol Cylch y Morrisiaid.FfynhonnellLewis Morris ↗Wicipedia CymraegLlenor a hynafiaethydd o Ynys Môn (2 Mawrth 1701 – 11 Ebrill 1765) a chwaraeodd ran flaenllaw yn nadeni llenyddol y ddeunawfed ganrif; ei enw barddol oedd Llywelyn Ddu o Fôn; yr hynaf o bedwar brawd, gyda’i frodyr dawnus Richard a William a beirdd a hynafiaethwyr eraill fel Goronwy Owen, Ieuan Fardd a Huw Huws roedd yn ffigwr canolog yn y mudiad llenyddol a elwir Cylch y Morrisiaid; ganed yn y Tyddyn Melys ym mhlwyf Llanfihangel Tre’r Beirdd a’i fagu ym Mhentre-eiriannell ger Penrhosllugwy; ychydig iawn o addysg ffurfiol a gafodd ond dysgodd grefft syrfeio; yn 1729 swyddog tollau yng Nghaergybi; o 1737 hyd 1744 ymgymerodd â’r dasg anferth o fapio ac arolygu arfordir Cymru, a gyhoeddwyd fel siart a chyfrol o fapiau yn 1748; symudodd i Geredigion yn dirfesurydd yn 1742 ac yn 1744 cafodd y gwaith o ofalu am hawliau’r Goron yn ardal gweithfeydd plwm Pumlumon; o 1746 hyd 1757 bu’n byw yn Allt-fadog ger Capel Dewi; yn 1749 priododd Ann Lloyd o Benbryn, Goginan, lle bu farw yn 1765; ymddiddorai’n fawr yn llenyddiaeth Gymraeg y gorffennol, a cheisiai ledu gwybodaeth am ei mawrion fel Dafydd ap Gwilym, ac ysgrifennodd lawer o gerddi, llythyrau a darnau rhyddiaith hwyliog; cyhoeddwyd ei lythyrau ef a’i frodyr yn 1907–9 a 1947–9. Fe’i cofir orau fel bardd am ei benillion i glod Meirionnydd, ac ymddangosodd ei gerddi yn Diddanwch Teuluaidd yn 1763.FfynhonnellMorris, Lewis (Llewelyn Ddu o Fôn; 1701 – 1765), poet and scholar ↗Robert Thomas Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Mab hynaf Morris ap Rhisiart Morris, a brawd Richard, William a John Morris; ganed yn 1701 (bedyddiwyd 2 Mawrth 1700/1) ym mhlwyf Llanfihangel Tre’r Beirdd, Môn; yn ei ugeiniau, yn byw gyda’i rieni ym Mhentre-eiriannell, gweithiai’n dirfesurydd ac i deulu Meyrick, Bodorgan; yn 1729 daeth yn ‘chwiliwr’ i’r Tollau ym Miwmares a Chaergybi; o 1737 fe’i cyflogwyd i arolygu porthladdoedd Cymru, a chyhoeddwyd ei Plans of Harbours, Bays, and Roads in St George’s and the Bristol Channels yn 1748 (ail argraffiad gan ei fab William yn 1801); aeth i Geredigion i chwilio am blwm, ac yn 1746 daeth yn ddirprwy-stiward maenorau’r Goron yng Ngheredigion ac yn gasglwr yn Aberdyfi; yn 1760 fe’i gwnaed yn ynad heddwch Ceredigion; bu farw 11 Ebrill 1765 a’i gladdu yn ei eglwys blwyf, Llanbadarn Fawr; Cymro eithriadol o wladgarol, un o brif gymwynaswyr ei bobl, a roddodd ar hyd ei oes gefnogaeth egnïol a diflino i lenorion Cymru, gan eu cynghori a chywiro eu gwaith; o flaen ei oes yn ei gariad at y penillion telyn, fe’i cofir orau fel bardd am ei benillion yn moli Meirionnydd; barddoniaeth y gynghanedd oedd agosaf at ei galon (canodd gywydd mor gynnar â 1720), a’i brif gyfraniad i lenyddiaeth Gymraeg oedd ei lwyddiant, a llwyddiant ei ‘ysgol’, yn ei hadfywio; gan ddilyn John Davies o Fallwyd ac Edward Lhuyd cynlluniodd eiriadur Cymraeg helaethach a chasglu hen lawysgrifau i astudio’r iaith yn wyddonol; erbyn canol y 18fed ganrif ef oedd yr awdurdod uchaf ar yr iaith, a chydnabyddid hynny yng Nghymru a thu hwnt; gorffennodd eiriadur o enwau lleoedd Cymru yn 1757, a chyhoeddwyd ei ran gyntaf yn 1878; argraffodd ei wasg breifat Tlysau o’r Hen Oesoedd (1753); pan sefydlodd ei frawd Richard Gymdeithas y Cymmrodorion yn 1751, gwelai Lewis hi fel academi debyg i Academi Ffrainc neu’r Gymdeithas Frenhinol a lluniodd restr hir o bynciau i’w hymchwilio; ymddangosodd ei gerddi yn Diddanwch Teuluaidd (1763); mae llawer cyfrol o’i lawysgrifau yn yr Amgueddfa Brydeinig a’r Llyfrgell Genedlaethol.
Rhoddodd gefnogaeth ddiflino i lenorion Cymraeg ar hyd ei oes, gan eu cynghori a gwella eu gwaith.FfynhonnellMorris, Lewis (Llewelyn Ddu o Fôn; 1701 – 1765), poet and scholar ↗Robert Thomas Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Mab hynaf Morris ap Rhisiart Morris, a brawd Richard, William a John Morris; ganed yn 1701 (bedyddiwyd 2 Mawrth 1700/1) ym mhlwyf Llanfihangel Tre’r Beirdd, Môn; yn ei ugeiniau, yn byw gyda’i rieni ym Mhentre-eiriannell, gweithiai’n dirfesurydd ac i deulu Meyrick, Bodorgan; yn 1729 daeth yn ‘chwiliwr’ i’r Tollau ym Miwmares a Chaergybi; o 1737 fe’i cyflogwyd i arolygu porthladdoedd Cymru, a chyhoeddwyd ei Plans of Harbours, Bays, and Roads in St George’s and the Bristol Channels yn 1748 (ail argraffiad gan ei fab William yn 1801); aeth i Geredigion i chwilio am blwm, ac yn 1746 daeth yn ddirprwy-stiward maenorau’r Goron yng Ngheredigion ac yn gasglwr yn Aberdyfi; yn 1760 fe’i gwnaed yn ynad heddwch Ceredigion; bu farw 11 Ebrill 1765 a’i gladdu yn ei eglwys blwyf, Llanbadarn Fawr; Cymro eithriadol o wladgarol, un o brif gymwynaswyr ei bobl, a roddodd ar hyd ei oes gefnogaeth egnïol a diflino i lenorion Cymru, gan eu cynghori a chywiro eu gwaith; o flaen ei oes yn ei gariad at y penillion telyn, fe’i cofir orau fel bardd am ei benillion yn moli Meirionnydd; barddoniaeth y gynghanedd oedd agosaf at ei galon (canodd gywydd mor gynnar â 1720), a’i brif gyfraniad i lenyddiaeth Gymraeg oedd ei lwyddiant, a llwyddiant ei ‘ysgol’, yn ei hadfywio; gan ddilyn John Davies o Fallwyd ac Edward Lhuyd cynlluniodd eiriadur Cymraeg helaethach a chasglu hen lawysgrifau i astudio’r iaith yn wyddonol; erbyn canol y 18fed ganrif ef oedd yr awdurdod uchaf ar yr iaith, a chydnabyddid hynny yng Nghymru a thu hwnt; gorffennodd eiriadur o enwau lleoedd Cymru yn 1757, a chyhoeddwyd ei ran gyntaf yn 1878; argraffodd ei wasg breifat Tlysau o’r Hen Oesoedd (1753); pan sefydlodd ei frawd Richard Gymdeithas y Cymmrodorion yn 1751, gwelai Lewis hi fel academi debyg i Academi Ffrainc neu’r Gymdeithas Frenhinol a lluniodd restr hir o bynciau i’w hymchwilio; ymddangosodd ei gerddi yn Diddanwch Teuluaidd (1763); mae llawer cyfrol o’i lawysgrifau yn yr Amgueddfa Brydeinig a’r Llyfrgell Genedlaethol. Cyhoeddwyd llythyrau’r Morrisiaid yn 1907–9 ac 1947–9.FfynhonnellLewis Morris ↗Wicipedia CymraegLlenor a hynafiaethydd o Ynys Môn (2 Mawrth 1701 – 11 Ebrill 1765) a chwaraeodd ran flaenllaw yn nadeni llenyddol y ddeunawfed ganrif; ei enw barddol oedd Llywelyn Ddu o Fôn; yr hynaf o bedwar brawd, gyda’i frodyr dawnus Richard a William a beirdd a hynafiaethwyr eraill fel Goronwy Owen, Ieuan Fardd a Huw Huws roedd yn ffigwr canolog yn y mudiad llenyddol a elwir Cylch y Morrisiaid; ganed yn y Tyddyn Melys ym mhlwyf Llanfihangel Tre’r Beirdd a’i fagu ym Mhentre-eiriannell ger Penrhosllugwy; ychydig iawn o addysg ffurfiol a gafodd ond dysgodd grefft syrfeio; yn 1729 swyddog tollau yng Nghaergybi; o 1737 hyd 1744 ymgymerodd â’r dasg anferth o fapio ac arolygu arfordir Cymru, a gyhoeddwyd fel siart a chyfrol o fapiau yn 1748; symudodd i Geredigion yn dirfesurydd yn 1742 ac yn 1744 cafodd y gwaith o ofalu am hawliau’r Goron yn ardal gweithfeydd plwm Pumlumon; o 1746 hyd 1757 bu’n byw yn Allt-fadog ger Capel Dewi; yn 1749 priododd Ann Lloyd o Benbryn, Goginan, lle bu farw yn 1765; ymddiddorai’n fawr yn llenyddiaeth Gymraeg y gorffennol, a cheisiai ledu gwybodaeth am ei mawrion fel Dafydd ap Gwilym, ac ysgrifennodd lawer o gerddi, llythyrau a darnau rhyddiaith hwyliog; cyhoeddwyd ei lythyrau ef a’i frodyr yn 1907–9 a 1947–9.
Ffynonellau a darllen pellach
Bardd, ysgolhaig a syrfëwr o Fôn a fapiodd holl arfordir Cymru ac a arweiniodd adfywiad dysg Gymraeg y Morrisiaid.
Lewis MorrisMae Hywel Harris a Daniel Rowland yn cychwyn mudiad sy’n ail-lunio crefydd, cerddoriaeth a gwleidyddiaeth Cymru.
Y diwygiad MethodistaiddMae William Williams, Pantycelyn, yn cyhoeddi ei emynau cyntaf. Aeth ymlaen i ysgrifennu tua 900, yn eu plith Arglwydd, arwain trwy’r anialwch.
Emynau cyntaf PantycelynMae Cymry Llundain yn sefydlu Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion i astudio a dathlu iaith, llên a hanes Cymru.
Y CymmrodorionMae Howel Harris yn casglu cymuned o dros gant o bobl yn Nhrefeca, yn byw ac yn gweithio gyda’i gilydd mewn ffydd.
Teulu TrefecaYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf