Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

1 Medi 1939

Y faciwîs yn cyrraedd

Anfonir miloedd o blant o ddinasoedd Lloegr i ddiogelwch pentrefi Cymru. Mae llawer yn dysgu Cymraeg, ac mae rhai’n aros am byth.

Llun: Faciwîs o Lundain mewn cystadleuaeth bysgota yn Sir Benfro, 1940 · Ministry of Information, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar benwythnos cyntaf Medi 1939 dechreuodd y faciwîs gyrraedd Cymru yn eu miloedd. O’r bron i bedair miliwn o bobl a symudwyd o ddinasoedd Prydain yn ystod y rhyfel, daeth 200,000 i Gymru.

Dechreuodd1 Medi 1939
Daeth i GymruTua 200,000, 1939–1945
MônDisgwyl 625 o blant, derbyn 2,468
DysguCymraeg, mewn llawer cartref

Oddi ar y trenau#

Dechreuodd y symud ar 1 Medi 1939, ac mewn pedwar diwrnod symudwyd bron i filiwn a hanner o bobl. Disgwyliai Môn 625 o blant a derbyniodd 2,468.

Parti Nadolig i faciwîs a phlant yn Llanidloes, wedi’i dynnu gan Geoff Charles
Parti Nadolig i faciwîs a phlant yn Llanidloes, wedi’i dynnu gan Geoff Charles · Llun: Geoff Charles, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Dysgu Cymraeg#

Dysgodd llawer o blant a osodwyd mewn pentrefi lle siaradai pawb Gymraeg yr iaith yn rhugl, a siaradodd rhai hi am weddill eu hoes. Roedd plant o Lerpwl yn ennill cystadlaethau eisteddfod wedi blwyddyn yng Nghymru.

Poster y llywodraeth ar gyfer y cynllun symud plant
Poster y llywodraeth ar gyfer y cynllun symud plant · Llun: Ministry of Health, Public domain, Wikimedia Commons

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Cyn ac wedyn

  1. Tân yn Llŷn

    Mae Saunders Lewis, Lewis Valentine a D. J. Williams yn rhoi ysgol fomio’r Awyrlu yn Llŷn ar dân, ac yn cael eu carcharu.

    Tân yn Llŷn
  2. Deiseb yr iaith

    Mae deiseb genedlaethol sy’n gofyn am statws cyfartal i’r Gymraeg yn y gyfraith yn casglu dros chwarter miliwn o enwau.

    Deiseb yr iaith
  3. Clirio Epynt

    Mae’r teulu olaf yn gadael Mynydd Epynt, a gymerwyd gan y Swyddfa Ryfel yn faes tanio. Bu’n rhaid i 219 o bobl o 54 o gartrefi fynd, a chyda hwy Gapel y Babell, ysgol Cilieni a chymuned Gymraeg gyfan. Mae’r gynnau’n dechrau tanio drannoeth.

    Clirio Epynt
  4. Y llythyrau’n cyrraedd Epynt

    Y diwrnod ar ôl i bobl Mynydd Epynt gadw Gŵyl Dewi yng Nghapel y Babell, mae llythyrau’r Swyddfa Ryfel yn dechrau cyrraedd: rhaid i bob teulu adael ei gartref er mwyn i’r mynydd ddod yn faes tanio.

    Y llythyrau’n cyrraedd Epynt

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf