D. J. Williams
Storïwr Rhydcymerau (wedi’i gofnodi)O Rydcymerau, awdur Hen Dŷ Ffarm ac un o sylfaenwyr Plaid Cymru, a aeth i’r carchar gyda Saunders Lewis a Lewis Valentine am y tân ym Mhenyberth.
D. J. Williams

Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
8 Medi 1936
Mae Saunders Lewis, Lewis Valentine a D. J. Williams yn rhoi ysgol fomio’r Awyrlu yn Llŷn ar dân, ac yn cael eu carcharu.
Llun: Y gofeb i’r tri ym Mhenyberth · Alan Fryer, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Ar 8 Medi 1936 rhoddodd Saunders Lewis, Lewis Valentine a D. J. Williams yr ysgol fomio a oedd yn cael ei chodi i’r Awyrlu ym Mhenyberth yn Llŷn ar dân. Yna aethant i swyddfa’r heddlu ym Mhwllheli a’u rhoi eu hunain i fyny.FfynhonnellPenyberth ↗Wikipedia (Saesneg)Ffermdy ger Pwllheli a fu’n gartref i genedlaethau o noddwyr beirdd ac yn arhosfan i bererinion Enlli; yn 1936 dewisodd y Weinyddiaeth Awyr ef ar gyfer ysgol fomio, a gwrthododd Stanley Baldwin dderbyn dirprwyaeth ar ran hanner miliwn o Gymry a brotestiai; ar 8 Medi 1936 rhoddodd Saunders Lewis, Lewis Valentine a D. J. Williams y safle ar dân a’u rhoi eu hunain i fyny yng ngorsaf heddlu Pwllheli; methodd y rheithgor yng Nghaernarfon â chytuno ar reithfarn, symudwyd yr achos i’r Old Bailey, a’u dedfrydu i naw mis yn Wormwood Scrubs; pan ryddhawyd hwy croesawodd torf o 15,000 hwy adref yng Nghaernarfon.
| Dyddiad | 8 Medi 1936 |
|---|---|
| Ble | Penyberth, Penrhos, ger Pwllheli |
| Y tri | Saunders Lewis, Lewis Valentine, D. J. Williams |
| Croeso adref | Gan 15,000 yng Nghaernarfon |
Ffermdy oedd Penyberth a fu’n gartref i genedlaethau o noddwyr y beirdd, ac yn orffwysfa i bererinion ar eu ffordd i Enlli. Yn 1936 dewisodd y Weinyddiaeth Awyr ef ar gyfer ysgol fomio.FfynhonnellPenyberth ↗Wikipedia (Saesneg)Ffermdy ger Pwllheli a fu’n gartref i genedlaethau o noddwyr beirdd ac yn arhosfan i bererinion Enlli; yn 1936 dewisodd y Weinyddiaeth Awyr ef ar gyfer ysgol fomio, a gwrthododd Stanley Baldwin dderbyn dirprwyaeth ar ran hanner miliwn o Gymry a brotestiai; ar 8 Medi 1936 rhoddodd Saunders Lewis, Lewis Valentine a D. J. Williams y safle ar dân a’u rhoi eu hunain i fyny yng ngorsaf heddlu Pwllheli; methodd y rheithgor yng Nghaernarfon â chytuno ar reithfarn, symudwyd yr achos i’r Old Bailey, a’u dedfrydu i naw mis yn Wormwood Scrubs; pan ryddhawyd hwy croesawodd torf o 15,000 hwy adref yng Nghaernarfon.
Protestiodd hanner miliwn o bobl yng Nghymru, ond gwrthododd y Prif Weinidog, Stanley Baldwin, weld eu dirprwyaeth.FfynhonnellPenyberth ↗Wikipedia (Saesneg)Ffermdy ger Pwllheli a fu’n gartref i genedlaethau o noddwyr beirdd ac yn arhosfan i bererinion Enlli; yn 1936 dewisodd y Weinyddiaeth Awyr ef ar gyfer ysgol fomio, a gwrthododd Stanley Baldwin dderbyn dirprwyaeth ar ran hanner miliwn o Gymry a brotestiai; ar 8 Medi 1936 rhoddodd Saunders Lewis, Lewis Valentine a D. J. Williams y safle ar dân a’u rhoi eu hunain i fyny yng ngorsaf heddlu Pwllheli; methodd y rheithgor yng Nghaernarfon â chytuno ar reithfarn, symudwyd yr achos i’r Old Bailey, a’u dedfrydu i naw mis yn Wormwood Scrubs; pan ryddhawyd hwy croesawodd torf o 15,000 hwy adref yng Nghaernarfon.

Yng Nghaernarfon methodd y rheithgor â chytuno ar reithfarn, felly aed â’r achos i’r Old Bailey yn Llundain. Dedfrydwyd y tri i naw mis yn Wormwood Scrubs.FfynhonnellPenyberth ↗Wikipedia (Saesneg)Ffermdy ger Pwllheli a fu’n gartref i genedlaethau o noddwyr beirdd ac yn arhosfan i bererinion Enlli; yn 1936 dewisodd y Weinyddiaeth Awyr ef ar gyfer ysgol fomio, a gwrthododd Stanley Baldwin dderbyn dirprwyaeth ar ran hanner miliwn o Gymry a brotestiai; ar 8 Medi 1936 rhoddodd Saunders Lewis, Lewis Valentine a D. J. Williams y safle ar dân a’u rhoi eu hunain i fyny yng ngorsaf heddlu Pwllheli; methodd y rheithgor yng Nghaernarfon â chytuno ar reithfarn, symudwyd yr achos i’r Old Bailey, a’u dedfrydu i naw mis yn Wormwood Scrubs; pan ryddhawyd hwy croesawodd torf o 15,000 hwy adref yng Nghaernarfon.
Pan ryddhawyd hwy, ymgasglodd 15,000 o bobl yng Nghaernarfon i’w croesawu adref fel arwyr.FfynhonnellPenyberth ↗Wikipedia (Saesneg)Ffermdy ger Pwllheli a fu’n gartref i genedlaethau o noddwyr beirdd ac yn arhosfan i bererinion Enlli; yn 1936 dewisodd y Weinyddiaeth Awyr ef ar gyfer ysgol fomio, a gwrthododd Stanley Baldwin dderbyn dirprwyaeth ar ran hanner miliwn o Gymry a brotestiai; ar 8 Medi 1936 rhoddodd Saunders Lewis, Lewis Valentine a D. J. Williams y safle ar dân a’u rhoi eu hunain i fyny yng ngorsaf heddlu Pwllheli; methodd y rheithgor yng Nghaernarfon â chytuno ar reithfarn, symudwyd yr achos i’r Old Bailey, a’u dedfrydu i naw mis yn Wormwood Scrubs; pan ryddhawyd hwy croesawodd torf o 15,000 hwy adref yng Nghaernarfon.

Ffynonellau a darllen pellach
O Rydcymerau, awdur Hen Dŷ Ffarm ac un o sylfaenwyr Plaid Cymru, a aeth i’r carchar gyda Saunders Lewis a Lewis Valentine am y tân ym Mhenyberth.
D. J. WilliamsDramodydd, un o sefydlwyr Plaid Cymru, ac awdur darlith Tynged yr Iaith yn 1962.
Saunders LewisGweinidog gyda’r Bedyddwyr, llywydd cyntaf Plaid Cymru ac un o’r tri a roes yr ysgol fomio ym Mhenyberth ar dân yn 1936. Ef a ysgrifennodd yr emyn ‘Gweddi dros Gymru’.
Lewis ValentineMae deiseb genedlaethol sy’n gofyn am statws cyfartal i’r Gymraeg yn y gyfraith yn casglu dros chwarter miliwn o enwau.
Deiseb yr iaithAnfonir miloedd o blant o ddinasoedd Lloegr i ddiogelwch pentrefi Cymru. Mae llawer yn dysgu Cymraeg, ac mae rhai’n aros am byth.
Y faciwîs yn cyrraeddYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf