Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

19 Chwefror 1941

Blitz Abertawe

Mae tair noson o fomio ym mis Chwefror yn dinistrio canol Abertawe.

Llun: Canol Abertawe yn 1941, wedi’r tair noson o fomio · Unknown photographer, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar nosweithiau 19, 20 a 21 Chwefror 1941 daeth awyrennau bomio’r Almaen yn ôl i Abertawe dro ar ôl tro, ac erbyn y trydydd bore roedd tua 41 erw o ganol y dref wedi mynd.

Nosweithiau19, 20 a 21 Chwefror 1941
BomioBron i bedair awr ar ddeg i gyd
Bomiau1,273 ffrwydrol cryf, 56,000 bomiau tân
Lladdwyd230 o bobl, 37 ohonynt yn blant

Tair noson#

Dechreuai’r cyrchoedd tua hanner awr wedi saith bob nos. Dros y tair noson disgynnodd 1,273 o fomiau ffrwydrol cryf a thua 56,000 o fomiau tân ar y dref.

Pobl Abertawe#

Lladdwyd 230 o bobl: 122 o ddynion, 68 o fenywod a 37 o blant. Clwyfwyd 391 arall, dinistriwyd 282 o dai a chollodd tua 7,000 o bobl eu cartrefi.

Y gofeb ar Fryn-mawr i’r bobl a laddwyd yno yn y Blitz
Y gofeb ar Fryn-mawr i’r bobl a laddwyd yno yn y Blitz · Llun: Almanacer, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Yr hen dref yn llosgi#

Dinistriwyd 574 o siopau a busnesau a difrodwyd dros 11,000. Llosgwyd siop Ben Evans a’r farchnad Fictoraidd yn ulw. Wrth gerdded drwy’r adfeilion, cofir am Dylan Thomas yn dweud “our Swansea has died”, mae ein Abertawe ni wedi marw.

Y gofeb gwn gwrthawyrennol i feirw Blitz Abertawe
Y gofeb gwn gwrthawyrennol i feirw Blitz Abertawe · Llun: Stu's Images, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Cyn ac wedyn

  1. Clirio Epynt

    Mae’r teulu olaf yn gadael Mynydd Epynt, a gymerwyd gan y Swyddfa Ryfel yn faes tanio. Bu’n rhaid i 219 o bobl o 54 o gartrefi fynd, a chyda hwy Gapel y Babell, ysgol Cilieni a chymuned Gymraeg gyfan. Mae’r gynnau’n dechrau tanio drannoeth.

    Clirio Epynt
  2. Y llythyrau’n cyrraedd Epynt

    Y diwrnod ar ôl i bobl Mynydd Epynt gadw Gŵyl Dewi yng Nghapel y Babell, mae llythyrau’r Swyddfa Ryfel yn dechrau cyrraedd: rhaid i bob teulu adael ei gartref er mwyn i’r mynydd ddod yn faes tanio.

    Y llythyrau’n cyrraedd Epynt
  3. Y Gymraeg yn y llysoedd

    Mae Deddf Llysoedd Cymru yn caniatáu siarad Cymraeg yn y llys, y crac cyntaf yng nghymal iaith 1536.

    Y Gymraeg yn y llysoedd
  4. Yr ysgol wladol Gymraeg gyntaf

    Mae Ysgol Gymraeg Dewi Sant yn agor yn Llanelli. Erbyn heddiw mae cannoedd o filoedd o blant wedi cael eu dysgu drwy’r Gymraeg.

    Yr ysgol wladol Gymraeg gyntaf

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf