Dewi Sant
Nawddsant Cymru (cronicl cynnar:Rhygyfarch, Buchedd Dewi, tua 1090)Sefydlydd y fynachlog yn Nhyddewi. Cofir ei eiriau olaf: ‘Gwnewch y pethau bychain’.
Dewi Sant

Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1 Mawrth 1947
Mae Ysgol Gymraeg Dewi Sant yn agor yn Llanelli. Erbyn heddiw mae cannoedd o filoedd o blant wedi cael eu dysgu drwy’r Gymraeg.
Llun: Placiau ar Ysgol Gymraeg Aberystwyth, yr ysgol Gymraeg a agorodd yr Urdd yn 1939 · Stefanik, CC0 · Wikimedia Commons
Ar Ddydd Gŵyl Dewi, 1 Mawrth 1947, agorodd Ysgol Gymraeg Dewi Sant yn Llanelli, yr ysgol Gymraeg gyntaf i’w rhedeg gan awdurdod lleol.FfynhonnellYsgol Gymraeg Dewi Sant, Llanelli ↗Wikipedia (Saesneg)Agorwyd ar 1 Mawrth 1947, Dydd Gŵyl Dewi, gan Miss Olwen Williams, gyda’i dosbarthiadau cyntaf yn ysgoldy capel Seion, Llanelli; yr ysgol Gymraeg gyntaf i’w rhedeg gan awdurdod lleol; gosodwyd plac ar gyfer ei phen-blwydd yn saith deg yn 2017.
| Agorwyd | 1 Mawrth 1947, Dydd Gŵyl Dewi |
|---|---|
| Ble | Ysgoldy capel Seion, Llanelli |
| Agorwyd gan | Miss Olwen Williams |
| Saith deg mlynedd | Plac a osodwyd yn 2017 |
Dangoswyd y ffordd yn 1939, pan sefydlodd yr Urdd ei hysgol Gymraeg ei hun yn Aberystwyth. Yna gwnaeth Deddf Addysg 1944 hi’n bosibl, am y tro cyntaf, i’r wladwriaeth dalu am ysgolion Cymraeg.FfynhonnellHistory of education in Wales (1939–present) ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlwyd yr ysgol gynradd Gymraeg gyntaf yn annibynnol ar y wladwriaeth gan yr Urdd yn Aberystwyth yn 1939; gwnaeth Deddf Addysg 1944 hi’n bosibl i’r wladwriaeth ariannu ysgolion Cymraeg am y tro cyntaf; agorodd yr ysgol Gymraeg wladol gyntaf yn Llanelli yn 1947, a dilynodd deg arall o fewn dwy flynedd; cyfrifodd adroddiad yn 1953 14 o ysgolion cynradd Cymraeg gydag ychydig dros 1,000 o ddisgyblion; erbyn 1970 roedd 41 gyda thua 5,000 o ddisgyblion; erbyn 1995 roedd dros 50,000 o ddisgyblion mewn addysg gynradd Gymraeg; yn 2016 âi 16 y cant o’r disgyblion i ysgolion Cymraeg.
Dechreuodd Dewi Sant yn ysgoldy capel Seion, wedi’i hagor gan Miss Olwen Williams. Dilynodd deg ysgol Gymraeg arall o fewn dwy flynedd.FfynhonnellYsgol Gymraeg Dewi Sant, Llanelli ↗Wikipedia (Saesneg)Agorwyd ar 1 Mawrth 1947, Dydd Gŵyl Dewi, gan Miss Olwen Williams, gyda’i dosbarthiadau cyntaf yn ysgoldy capel Seion, Llanelli; yr ysgol Gymraeg gyntaf i’w rhedeg gan awdurdod lleol; gosodwyd plac ar gyfer ei phen-blwydd yn saith deg yn 2017.FfynhonnellHistory of education in Wales (1939–present) ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlwyd yr ysgol gynradd Gymraeg gyntaf yn annibynnol ar y wladwriaeth gan yr Urdd yn Aberystwyth yn 1939; gwnaeth Deddf Addysg 1944 hi’n bosibl i’r wladwriaeth ariannu ysgolion Cymraeg am y tro cyntaf; agorodd yr ysgol Gymraeg wladol gyntaf yn Llanelli yn 1947, a dilynodd deg arall o fewn dwy flynedd; cyfrifodd adroddiad yn 1953 14 o ysgolion cynradd Cymraeg gydag ychydig dros 1,000 o ddisgyblion; erbyn 1970 roedd 41 gyda thua 5,000 o ddisgyblion; erbyn 1995 roedd dros 50,000 o ddisgyblion mewn addysg gynradd Gymraeg; yn 2016 âi 16 y cant o’r disgyblion i ysgolion Cymraeg.
Erbyn 1970 roedd 41 o ysgolion cynradd Cymraeg, ac erbyn 1995 roedd dros 50,000 o blant yn cael eu dysgu drwy’r Gymraeg yn yr ysgol gynradd yn unig. Yn 2016 âi un disgybl o bob chwech yng Nghymru i ysgol Gymraeg.FfynhonnellHistory of education in Wales (1939–present) ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlwyd yr ysgol gynradd Gymraeg gyntaf yn annibynnol ar y wladwriaeth gan yr Urdd yn Aberystwyth yn 1939; gwnaeth Deddf Addysg 1944 hi’n bosibl i’r wladwriaeth ariannu ysgolion Cymraeg am y tro cyntaf; agorodd yr ysgol Gymraeg wladol gyntaf yn Llanelli yn 1947, a dilynodd deg arall o fewn dwy flynedd; cyfrifodd adroddiad yn 1953 14 o ysgolion cynradd Cymraeg gydag ychydig dros 1,000 o ddisgyblion; erbyn 1970 roedd 41 gyda thua 5,000 o ddisgyblion; erbyn 1995 roedd dros 50,000 o ddisgyblion mewn addysg gynradd Gymraeg; yn 2016 âi 16 y cant o’r disgyblion i ysgolion Cymraeg.
Ffynonellau a darllen pellach
Sefydlydd y fynachlog yn Nhyddewi. Cofir ei eiriau olaf: ‘Gwnewch y pethau bychain’.
Dewi SantMae Deddf Llysoedd Cymru yn caniatáu siarad Cymraeg yn y llys, y crac cyntaf yng nghymal iaith 1536.
Y Gymraeg yn y llysoeddAr ôl y rhyfel, gwahoddir corau a dawnswyr o bob cwr o’r byd i Langollen i ganu mewn heddwch.
Eisteddfod Ryngwladol LlangollenMae Aneurin Bevan yn lansio’r Gwasanaeth Iechyd Gwladol, wedi’i ysbrydoli gan Gymdeithas Cymorth Meddygol Tredegar.
Y Gwasanaeth IechydYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf