Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

1 Mawrth 1947

Yr ysgol wladol Gymraeg gyntaf

Mae Ysgol Gymraeg Dewi Sant yn agor yn Llanelli. Erbyn heddiw mae cannoedd o filoedd o blant wedi cael eu dysgu drwy’r Gymraeg.

Llun: Placiau ar Ysgol Gymraeg Aberystwyth, yr ysgol Gymraeg a agorodd yr Urdd yn 1939 · Stefanik, CC0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar Ddydd Gŵyl Dewi, 1 Mawrth 1947, agorodd Ysgol Gymraeg Dewi Sant yn Llanelli, yr ysgol Gymraeg gyntaf i’w rhedeg gan awdurdod lleol.

Agorwyd1 Mawrth 1947, Dydd Gŵyl Dewi
BleYsgoldy capel Seion, Llanelli
Agorwyd ganMiss Olwen Williams
Saith deg mlyneddPlac a osodwyd yn 2017

O’r Urdd i’r wladwriaeth#

Dangoswyd y ffordd yn 1939, pan sefydlodd yr Urdd ei hysgol Gymraeg ei hun yn Aberystwyth. Yna gwnaeth Deddf Addysg 1944 hi’n bosibl, am y tro cyntaf, i’r wladwriaeth dalu am ysgolion Cymraeg.

Yng nghapel Seion#

Dechreuodd Dewi Sant yn ysgoldy capel Seion, wedi’i hagor gan Miss Olwen Williams. Dilynodd deg ysgol Gymraeg arall o fewn dwy flynedd.

Cannoedd o filoedd#

Erbyn 1970 roedd 41 o ysgolion cynradd Cymraeg, ac erbyn 1995 roedd dros 50,000 o blant yn cael eu dysgu drwy’r Gymraeg yn yr ysgol gynradd yn unig. Yn 2016 âi un disgybl o bob chwech yng Nghymru i ysgol Gymraeg.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Y bobl

d. c. 589

Dewi Sant

Nawddsant Cymru (cronicl cynnar:Rhygyfarch, Buchedd Dewi, tua 1090)

Sefydlydd y fynachlog yn Nhyddewi. Cofir ei eiriau olaf: ‘Gwnewch y pethau bychain’.

Dewi Sant

Cyn ac wedyn

  1. Blitz Abertawe

    Mae tair noson o fomio ym mis Chwefror yn dinistrio canol Abertawe.

    Blitz Abertawe
  2. Y Gymraeg yn y llysoedd

    Mae Deddf Llysoedd Cymru yn caniatáu siarad Cymraeg yn y llys, y crac cyntaf yng nghymal iaith 1536.

    Y Gymraeg yn y llysoedd
  3. Eisteddfod Ryngwladol Llangollen

    Ar ôl y rhyfel, gwahoddir corau a dawnswyr o bob cwr o’r byd i Langollen i ganu mewn heddwch.

    Eisteddfod Ryngwladol Llangollen
  4. Y Gwasanaeth Iechyd

    Mae Aneurin Bevan yn lansio’r Gwasanaeth Iechyd Gwladol, wedi’i ysbrydoli gan Gymdeithas Cymorth Meddygol Tredegar.

    Y Gwasanaeth Iechyd

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf