Yn 1957 daeth Deddf Corfforaeth Lerpwl yn gyfraith a rhoi’r grym i Lerpwl foddi Cwm Tryweryn. O’r 36 aelod seneddol Cymreig, gwrthwynebodd 35 hi, ac ni phleidleisiodd y llall.FfynhonnellTryweryn flooding ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth Cyngor Dinas Lerpwl â mesur preifat gerbron y Senedd, fel na fyddai angen caniatâd cynllunio gan awdurdodau lleol Cymru; o’r 36 aelod seneddol Cymreig, gwrthwynebodd 35 y mesur ac ni phleidleisiodd y llall, ac ar yr ail ddarlleniad pleidleisiodd 27 yn erbyn a neb o’i blaid; mae’r geiriau Cofiwch Dryweryn ar wal ger Llanrhystud ar yr A487, a beintiwyd gyntaf, meddai Meic Stephens, ganddo ef yn y 1960au, ac yn 2010 addawodd Cadw £30,000 i gadw’r wal; ymddiheurodd Cyngor Dinas Lerpwl yn ffurfiol ar 19 Hydref 2005; roedd Cyngor Cymru wedi gofyn am Swyddfa Gymreig ac Ysgrifennydd Gwladol yn 1957, a daeth llywodraeth Wilson â hwy i mewn erbyn 1964.
| Cyfraith | Deddf Corfforaeth Lerpwl 1957 |
|---|---|
| Aelodau Cymru | 35 o 36 yn erbyn, neb o blaid |
| Trydydd darlleniad | 31 Gorffennaf 1957 |
| Cartrefi a gollwyd | 48 o 67 o bobl y cwm |
Mesur o Lerpwl#
Daeth Lerpwl â’r cynllun i’r Senedd fel mesur preifat, fel na fyddai angen caniatâd cynllunio gan unrhyw gyngor yng Nghymru, ac felly ni chafwyd ymchwiliad cyhoeddus. Pasiodd ei drydydd darlleniad ar 31 Gorffennaf 1957 o fwyafrif o 96.FfynhonnellTryweryn flooding ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth Cyngor Dinas Lerpwl â mesur preifat gerbron y Senedd, fel na fyddai angen caniatâd cynllunio gan awdurdodau lleol Cymru; o’r 36 aelod seneddol Cymreig, gwrthwynebodd 35 y mesur ac ni phleidleisiodd y llall, ac ar yr ail ddarlleniad pleidleisiodd 27 yn erbyn a neb o’i blaid; mae’r geiriau Cofiwch Dryweryn ar wal ger Llanrhystud ar yr A487, a beintiwyd gyntaf, meddai Meic Stephens, ganddo ef yn y 1960au, ac yn 2010 addawodd Cadw £30,000 i gadw’r wal; ymddiheurodd Cyngor Dinas Lerpwl yn ffurfiol ar 19 Hydref 2005; roedd Cyngor Cymru wedi gofyn am Swyddfa Gymreig ac Ysgrifennydd Gwladol yn 1957, a daeth llywodraeth Wilson â hwy i mewn erbyn 1964.FfynhonnellCapel Celyn ↗Wikipedia (Saesneg)Darllenodd pobl y cwm am y cynllun gyntaf ychydig ddyddiau cyn Nadolig 1955, yn rhifyn Cymraeg y Liverpool Daily Post; gan fod y cynllun yn dod drwy Ddeddf Seneddol ni chafwyd ymchwiliad cyhoeddus; ffurfiwyd Pwyllgor Amddiffyn Capel Celyn, a gorymdeithiodd y pentrefwyr i Lerpwl; roedd gan y pentref gapel a mynwent, ysgol a swyddfa bost, ac roedd yn un o’r ychydig gymunedau a oedd ar ôl lle mai’r Gymraeg oedd yr unig iaith; aeth deuddeg o dai a ffermydd o dan y dŵr, a chollodd 48 o 67 o bobl y cwm eu cartrefi.FfynhonnellTryweryn: learning resource ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Llinell amser y Llyfrgell o’r boddi: Liverpool Daily Post 22 Rhagfyr 1955, yr orymdaith drwy Lerpwl ar 21 Tachwedd 1956 a phleidlais y cyngor o 95 i 1, y trydydd darlleniad ar 31 Gorffennaf 1957 o fwyafrif o 96, dechrau’r gwaith ar 2 Awst 1960, tynnu’r capel i lawr ym Mehefin 1964, yr agoriad ar 21 Hydref 1965, a phleidlais 1997.
Llais Cymru#
Ar yr ail ddarlleniad gofynnodd T. W. Jones, aelod Meirionnydd, i’r Tŷ wrthod mesur a fwriadai ddadwreiddio cymuned gyfan. Pleidleisiodd saith ar hugain o aelodau Cymru yn ei erbyn ac ni phleidleisiodd yr un o’i blaid.FfynhonnellLiverpool Corporation Bill [Lords] (By Order), House of Commons, 3 July 1957 ↗Hansard, Dadleuon Seneddol, cyfrol 572 (Saesneg)Mae T. W. Jones, aelod Meirionnydd, yn cynnig bod y Tŷ yn gwrthod rhoi Ail Ddarlleniad i fesur sy’n bwriadu diwreiddio cymuned gyfan, ac yn dweud na fu pobl Cymru erioed yn teimlo mor gryf am unrhyw bwnc yn y ganrif hon.FfynhonnellTryweryn flooding ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth Cyngor Dinas Lerpwl â mesur preifat gerbron y Senedd, fel na fyddai angen caniatâd cynllunio gan awdurdodau lleol Cymru; o’r 36 aelod seneddol Cymreig, gwrthwynebodd 35 y mesur ac ni phleidleisiodd y llall, ac ar yr ail ddarlleniad pleidleisiodd 27 yn erbyn a neb o’i blaid; mae’r geiriau Cofiwch Dryweryn ar wal ger Llanrhystud ar yr A487, a beintiwyd gyntaf, meddai Meic Stephens, ganddo ef yn y 1960au, ac yn 2010 addawodd Cadw £30,000 i gadw’r wal; ymddiheurodd Cyngor Dinas Lerpwl yn ffurfiol ar 19 Hydref 2005; roedd Cyngor Cymru wedi gofyn am Swyddfa Gymreig ac Ysgrifennydd Gwladol yn 1957, a daeth llywodraeth Wilson â hwy i mewn erbyn 1964.

Yr hyn oedd yn y cwm#
Roedd gan Gapel Celyn ei chapel a’i mynwent, ei hysgol a’i swyddfa bost, ac roedd yn un o’r lleoedd olaf lle mai’r Gymraeg oedd yr unig iaith. Roedd deuddeg o dai a ffermydd i fynd o dan y dŵr.FfynhonnellCapel Celyn ↗Wikipedia (Saesneg)Darllenodd pobl y cwm am y cynllun gyntaf ychydig ddyddiau cyn Nadolig 1955, yn rhifyn Cymraeg y Liverpool Daily Post; gan fod y cynllun yn dod drwy Ddeddf Seneddol ni chafwyd ymchwiliad cyhoeddus; ffurfiwyd Pwyllgor Amddiffyn Capel Celyn, a gorymdeithiodd y pentrefwyr i Lerpwl; roedd gan y pentref gapel a mynwent, ysgol a swyddfa bost, ac roedd yn un o’r ychydig gymunedau a oedd ar ôl lle mai’r Gymraeg oedd yr unig iaith; aeth deuddeg o dai a ffermydd o dan y dŵr, a chollodd 48 o 67 o bobl y cwm eu cartrefi.

Ffynonellau a darllen pellach





