Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol

16 Rhagfyr 1905

Cymru’n curo’r Crysau Duon

Mae Cymru’n ennill o 3–0 ar Barc yr Arfau, a daw Caerdydd yn ddinas yr un flwyddyn.

Llun: Tîm Cymru a gurodd Seland Newydd, 16 Rhagfyr 1905 · A. and G. Taylor, Cardiff, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar 16 Rhagfyr 1905, o flaen 47,000 o bobl ar Barc yr Arfau, curodd Cymru Grysau Duon diguro Seland Newydd o un cais.

Dyddiad16 Rhagfyr 1905
BleParc yr Arfau, Caerdydd
SgôrCymru 3, Seland Newydd 0
Y caisTeddy Morgan, yn y 25ain munud

Gêm y Ganrif#

Unig sgôr y gêm oedd cais gan yr asgellwr Teddy Morgan, wedi pasiau gan Dicky Owen, Cliff Pritchard a Rhys Gabe. Gwyn Nicholls oedd capten Cymru.

Sgrym yn y gêm ar Barc yr Arfau
Sgrym yn y gêm ar Barc yr Arfau · Llun: Bowden Brothers, Public domain, Wikimedia Commons

Hon oedd unig golled y Seland Newydd ar eu taith gyfan. Galwodd eu capten, Dave Gallaher, hi’n “a rattling good game, played out to the bitter end – the best team won”: gêm wych, wedi’i chwarae i’r pen, a’r tîm gorau a enillodd.

Yr anthem#

Credir mai Teddy Morgan, meddyg a aned yn Aberdâr yn 1880, a arweiniodd dîm Cymru i ganu Hen Wlad Fy Nhadau mewn ateb i’r haka. Dyna’r tro cyntaf i anthem genedlaethol gael ei chanu mewn gornest chwaraeon.

Dr Teddy Morgan yn ei grys Cymru, tua 1905
Dr Teddy Morgan yn ei grys Cymru, tua 1905 · Llun: Rugby pioneers, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons
Y rhaglen swyddogol, gyda’r ddraig goch
Y rhaglen swyddogol, gyda’r ddraig goch · Llun: National Library NZ on The Commons, Public domain, Wikimedia Commons

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Cyn ac wedyn

  1. Diwygiad 1904

    Mae Evan Roberts yn arwain diwygiad crefyddol sy’n llenwi capeli ledled Cymru ac yn lledu dramor.

    Diwygiad 1904
  2. Y siec filiwn punt gyntaf

    Llofnodir y siec gyntaf yn y byd am filiwn o bunnoedd ar lawr masnachu’r Gyfnewidfa Lo yng Nghaerdydd, am fargen mewn glo Cymreig.

    Y siec filiwn punt gyntaf
  3. Caerdydd yn dod yn ddinas

    Gwneir Caerdydd, a dyfodd yn gyfoethog ar lo, yn ddinas. Cyn hir mae ei chanolfan ddinesig wen ym Mharc Cathays yn un o’r gorau ym Mhrydain.

    Caerdydd yn dod yn ddinas
  4. Y Llyfrgell a’r Amgueddfa Genedlaethol

    Mae siarteri brenhinol yn creu Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn Aberystwyth a’r Amgueddfa Genedlaethol yng Nghaerdydd.

    Y Llyfrgell a’r Amgueddfa Genedlaethol

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf