Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol

1905

Caerdydd yn dod yn ddinas

Gwneir Caerdydd, a dyfodd yn gyfoethog ar lo, yn ddinas. Cyn hir mae ei chanolfan ddinesig wen ym Mharc Cathays yn un o’r gorau ym Mhrydain.

Llun: Neuadd y Ddinas, Caerdydd, a’i chromen a’i draig · Balon Greyjoy, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1905 cafodd Caerdydd ei siarter yn ddinas, tra oedd ei Neuadd y Ddinas newydd yn codi ym Mharc Cathays.

Siarter dinas1905
Agor Neuadd y Ddinas29 Hydref 1906, gan Arglwydd Bute
Parc Cathays59 erw, a brynwyd am £161,000 yn 1898
Galwyd“The finest civic centre in the British Isles”, y ganolfan ddinesig orau yn Ynysoedd Prydain

Parc Cathays#

Ar 14 Rhagfyr 1898 prynodd y cyngor 59 erw Parc Cathays i gyd gan Ardalydd Bute am £161,000, i’w cadw ar gyfer adeiladau dinesig, diwylliannol ac addysgol.

Agorwyd Neuadd y Ddinas a’r Llysoedd Barn, gan Lanchester, Stewart a Rickards, yn 1906, a dechreuwyd yr Amgueddfa Genedlaethol yn 1912.

Neuadd y Ddinas, Caerdydd, yn 1909
Neuadd y Ddinas, Caerdydd, yn 1909 · Llun: Martin Ridley Collection, Public domain, Wikimedia Commons

Neuadd y Ddinas#

Agorodd Arglwydd Bute Neuadd y Ddinas ar 29 Hydref 1906.

Y Neuadd Farmor yn Neuadd y Ddinas
Y Neuadd Farmor yn Neuadd y Ddinas · Llun: The wub, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Mae arweinlyfr Pevsner yn galw Parc Cathays yn “the finest civic centre in the British Isles”, y ganolfan ddinesig orau yn Ynysoedd Prydain.

Canolfan ddinesig Parc Cathays o’r awyr
Canolfan ddinesig Parc Cathays o’r awyr · Llun: Cardiff University Special Collections, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Brwydrau a dogfennau’r cyfnod

Cyn ac wedyn

  1. Y siec filiwn punt gyntaf

    Llofnodir y siec gyntaf yn y byd am filiwn o bunnoedd ar lawr masnachu’r Gyfnewidfa Lo yng Nghaerdydd, am fargen mewn glo Cymreig.

    Y siec filiwn punt gyntaf
  2. Cymru’n curo’r Crysau Duon

    Mae Cymru’n ennill o 3–0 ar Barc yr Arfau, a daw Caerdydd yn ddinas yr un flwyddyn.

    Cymru’n curo’r Crysau Duon
  3. Y Llyfrgell a’r Amgueddfa Genedlaethol

    Mae siarteri brenhinol yn creu Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn Aberystwyth a’r Amgueddfa Genedlaethol yng Nghaerdydd.

    Y Llyfrgell a’r Amgueddfa Genedlaethol
  4. Y Gamp Lawn gyntaf

    Mae Cymru’n curo Lloegr, yr Alban, Iwerddon a Ffrainc mewn un tymor, y Gamp Lawn gyntaf yn hanes rygbi.

    Y Gamp Lawn gyntaf

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf