Hanes Cymru / Brythoniaid Oes yr Efydd a’r Haearn

Brythoniaid Oes yr Efydd a’r Haearn

Caer Drewyn

Bryngaer fawr â mur cerrig uwchben Corwen. Yn ôl traddodiad gwersyllodd Owain Gwynedd yma yn 1165, a chasglodd Owain Glyndŵr ei wŷr yma yn 1400.

Llun: Tai crwn Oes yr Haearn wedi’u hailgodi yng Nghastell Henllys, Sir Benfro · Keith Ruffles, CC BY 3.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
c. 500 BC 52.991° N, 3.366° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →
Bryngaer Caer Drewyn uwchben Corwen, o’r awyr
Bryngaer Caer Drewyn uwchben Corwen, o’r awyr · Llun: Wikimedia Commons · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0

Mae Caer Drewyn, ar ysgwydd o fryn uwchben afon Dyfrdwy filltir i’r gogledd o Gorwen, yn fryngaer fawr â muriau cerrig o Oes yr Haearn. Mae’n edrych i lawr dros Ddyffryn Edeirnion, lle bu ffyrdd drwy’r bryniau’n cyfarfod ers gwawr hanes, a chofir Owain Gwynedd ac Owain Glyndŵr ill dau yma.

CodwydOes yr Haearn, o tua 500 CC
Yn amgáuTua thri hectar, 192 wrth 215 metr
GwarchodHeneb gofrestredig ME012

Drewyn Gawr

Pan grybwyllir y gaer gyntaf, tua 1600, priodolwyd ei chodi i arwr neu gawr, Drewyn Gawr. Mae stori a adroddid yn ardal Corwen yn dweud i Drewyn ei chodi er mwyn i’w gariadferch gael lle diogel i gadw a godro ei gwartheg. Yn yr 1600au clywodd Edward Lhuyd ei galw’n fan lle cedwid y gwartheg adeg rhyfel.

Muriau o sgri

Prin yw bryngaerau o sgri yng ngogledd-ddwyrain Cymru, ond yma defnyddiodd yr adeiladwyr gerrig rhydd llethr y bryn. Tyfodd y gaer fesul cam, o glawdd pridd bach ar y copa i hirgylch mawr o gerrig, â phyrth cain yn troi i mewn ar ben a gwaelod y llethr. Roedd gan ei mur graidd o rwbel ag wyneb o waith maen sych bob ochr a rhodfa ar hyd y top, fel muriau Tre’r Ceiri, ac efallai iddo sefyll dros bedwar metr o uchder unwaith.

Rhwng dwy bobl

Safai’r gaer ar y ffin rhwng y Deceangli i’r gogledd a’r Ordovices i’r de. Mae’n gogwyddo i lawr llethr deugain metr er mwyn i’w phobl weld y dyffryn cyfan islaw, ac mae ffynnon yn codi o dan ei phorth gorllewinol.

Dau Owain

Arhosodd Caer Drewyn yn gadarnle ymhell ar ôl Oes yr Haearn. Yn ôl traddodiad Cymru daliodd Owain Gwynedd hi yn 1165, pan ddaeth Harri II yn erbyn Cymru a chael ei droi’n ôl ar y Berwyn. Yn 1400, ar ôl i’w ddilynwyr ei gyhoeddi’n Dywysog Cymru yng Nglyndyfrdwy, credir i Owain Glyndŵr gasglu ei wŷr yma, ac ysgrifennodd Thomas Pennant i Lyndŵr ddod yn ôl i’r gaer ar ôl ymosod ar Ruthun. Mae pobl leol yn dal i ddweud iddo fwstro ei ryfelwyr ar y bryn hwn.

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf