
Hanes Cymru / Brythoniaid Oes yr Efydd a’r Haearn
Brythoniaid Oes yr Efydd a’r Haearn
Caer Drewyn
Bryngaer fawr â mur cerrig uwchben Corwen. Yn ôl traddodiad gwersyllodd Owain Gwynedd yma yn 1165, a chasglodd Owain Glyndŵr ei wŷr yma yn 1400.
Llun: Tai crwn Oes yr Haearn wedi’u hailgodi yng Nghastell Henllys, Sir Benfro · Keith Ruffles, CC BY 3.0 · Wikimedia Commons

Mae Caer Drewyn, ar ysgwydd o fryn uwchben afon Dyfrdwy filltir i’r gogledd o Gorwen, yn fryngaer fawr â muriau cerrig o Oes yr Haearn. Mae’n edrych i lawr dros Ddyffryn Edeirnion, lle bu ffyrdd drwy’r bryniau’n cyfarfod ers gwawr hanes, a chofir Owain Gwynedd ac Owain Glyndŵr ill dau yma.FfynonellauCaer Drewyn; Caer Drewen (NPRN 95431) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru (T. Driver 2008, a’i The Hillforts of Iron Age Wales, 2023): bryngaer fawr â muriau cerrig o Oes yr Haearn ar dir goleddol islaw pen cefnen sy’n rhedeg i’r gorllewin i ddyffryn Dyfrdwy i’r gogledd o Gorwen; fe’i crybwyllir gyntaf tua 1600, pan briodolwyd ei chodi i arwr neu gawr, Drewyn Gawr, a nodwyd ei bod yn hafod yn yr Oesoedd Canol; galwodd Edward Lhwyd hi yn yr 17eg ganrif yn ‘place where they kept their cattle in war time’; tri phrif gyfnod, yn gyntaf caer bridd lai ar y man uchaf, yna’r brif gaer â muriau o rwbel sgri yn amgáu 3.36 ha, 192 m wrth 215 m, â phyrth cerrig cain yn troi i mewn i’r gorllewin a’r gogledd-ddwyrain, yna atodiad trionglog, efallai o’r cyfnod Rhufeinig-Brydeinig; mae’n rheoli man cyfarfod y dyffrynnoedd uwchben Dyffryn Edeirnion, wedi’i gogwyddo i lawr llethr 40 m i edrych dros y dyffryn; safai gwersyll ymdeithio Rhufeinig 4.5 km i’r gorllewin ym Mhenrhos, Druid; tua thri ar ddeg o lwyfannau tai; ffynnon islaw’r porth gorllewinol; cliriodd y Parch. Hugh Pritchard rannau o’r rhagfur (cyhoeddwyd 1887) ac arolygodd Willoughby Gardner hi yn y 1920au, gan gael craidd o rwbel ag wyneb o waith maen sych bob ochr, rhodfa 1.5 m o led fel yn Nhre’r Ceiri, a mur efallai 4.2–4.6 m o uchder unwaith; efallai i greigiau ar draws y ffordd at y prif borth weithio fel chevaux-de-frise naturiol; mae hen gaeau ar y llethrau y tu hwnt; credir yn gyffredinol i Owain Glyndŵr ddefnyddio Caer Drewyn fel encil o bryd i’w gilydd (Pennant).Caer Drewyn ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: bryngaer o Oes yr Haearn filltir i’r gogledd o Gorwen yn ne Sir Ddinbych, weithiau Caer Drewin, ar fryn uwchlaw Dyffryn Edeirnion tua 280 medr, â Phentre Trewyn islaw; heneb gofrestredig Cadw ME012; rhed afon Dyfrdwy islaw, gyda golygfeydd eang o Edeirnion a’r mynyddoedd i’r gorllewin a’r gogledd; bu’r llwybr i fyny’r dyffryn yn dramwyfa bwysig ers gwawr hanes; mae’r gaer ar y ffin rhwng tiriogaeth y Deceangli i’r gogledd a’r Ordovices i’r de; o leiaf pedwar cyfnod o adeiladu; mae’r gwrthglawdd mawr o gerrig â chelloedd gwarchod ym mynedfa’r gogledd-ddwyrain a llwybr o gwmpas y muriau yn debyg iawn i Dre’r Ceiri a chaerau eraill Llŷn; codwyd tai bychain canoloesol yn ddiweddarach ar lwyfannau wrth y fynedfa orllewinol; cofnododd T. Gwynn Jones stori werin yn ardal Corwen i gawr, Drewyn, godi’r gaer er mwyn i’w gariadferch gael lle i gadw a godro ei gwartheg; mae traddodiad lleol yn cysylltu’r gaer ag Owain Glyndŵr, a chyfeiria Thomas Pennant at Lyndŵr yn encilio i’r gaer ar ôl ymosod ar Ruthun; mae trigolion lleol yn dal i gredu iddo fwstro ei ryfelwyr yno.Caer Drewyn ↗Wikipedia, yn seiliedig ar restriad Cadw a chofnod Coflein (Saesneg)Bryngaer Oes yr Haearn gynnar tua 500 CC i’r gogledd o Gorwen, tua thri hectar, mur sych efallai 4.6m o uchder; traddodiad am Owain Gwynedd yn 1165 ac Owain Glyndŵr yn casglu ei filwyr yma yn 1400.
| Codwyd | Oes yr Haearn, o tua 500 CCFfynhonnellCaer Drewyn ↗Wikipedia, yn seiliedig ar restriad Cadw a chofnod Coflein (Saesneg)Bryngaer Oes yr Haearn gynnar tua 500 CC i’r gogledd o Gorwen, tua thri hectar, mur sych efallai 4.6m o uchder; traddodiad am Owain Gwynedd yn 1165 ac Owain Glyndŵr yn casglu ei filwyr yma yn 1400. |
|---|---|
| Yn amgáu | Tua thri hectar, 192 wrth 215 metrFfynonellauCaer Drewyn; Caer Drewen (NPRN 95431) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru (T. Driver 2008, a’i The Hillforts of Iron Age Wales, 2023): bryngaer fawr â muriau cerrig o Oes yr Haearn ar dir goleddol islaw pen cefnen sy’n rhedeg i’r gorllewin i ddyffryn Dyfrdwy i’r gogledd o Gorwen; fe’i crybwyllir gyntaf tua 1600, pan briodolwyd ei chodi i arwr neu gawr, Drewyn Gawr, a nodwyd ei bod yn hafod yn yr Oesoedd Canol; galwodd Edward Lhwyd hi yn yr 17eg ganrif yn ‘place where they kept their cattle in war time’; tri phrif gyfnod, yn gyntaf caer bridd lai ar y man uchaf, yna’r brif gaer â muriau o rwbel sgri yn amgáu 3.36 ha, 192 m wrth 215 m, â phyrth cerrig cain yn troi i mewn i’r gorllewin a’r gogledd-ddwyrain, yna atodiad trionglog, efallai o’r cyfnod Rhufeinig-Brydeinig; mae’n rheoli man cyfarfod y dyffrynnoedd uwchben Dyffryn Edeirnion, wedi’i gogwyddo i lawr llethr 40 m i edrych dros y dyffryn; safai gwersyll ymdeithio Rhufeinig 4.5 km i’r gorllewin ym Mhenrhos, Druid; tua thri ar ddeg o lwyfannau tai; ffynnon islaw’r porth gorllewinol; cliriodd y Parch. Hugh Pritchard rannau o’r rhagfur (cyhoeddwyd 1887) ac arolygodd Willoughby Gardner hi yn y 1920au, gan gael craidd o rwbel ag wyneb o waith maen sych bob ochr, rhodfa 1.5 m o led fel yn Nhre’r Ceiri, a mur efallai 4.2–4.6 m o uchder unwaith; efallai i greigiau ar draws y ffordd at y prif borth weithio fel chevaux-de-frise naturiol; mae hen gaeau ar y llethrau y tu hwnt; credir yn gyffredinol i Owain Glyndŵr ddefnyddio Caer Drewyn fel encil o bryd i’w gilydd (Pennant).Caer Drewyn ↗Wikipedia, yn seiliedig ar restriad Cadw a chofnod Coflein (Saesneg)Bryngaer Oes yr Haearn gynnar tua 500 CC i’r gogledd o Gorwen, tua thri hectar, mur sych efallai 4.6m o uchder; traddodiad am Owain Gwynedd yn 1165 ac Owain Glyndŵr yn casglu ei filwyr yma yn 1400. |
| Gwarchod | Heneb gofrestredig ME012FfynhonnellCaer Drewyn ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: bryngaer o Oes yr Haearn filltir i’r gogledd o Gorwen yn ne Sir Ddinbych, weithiau Caer Drewin, ar fryn uwchlaw Dyffryn Edeirnion tua 280 medr, â Phentre Trewyn islaw; heneb gofrestredig Cadw ME012; rhed afon Dyfrdwy islaw, gyda golygfeydd eang o Edeirnion a’r mynyddoedd i’r gorllewin a’r gogledd; bu’r llwybr i fyny’r dyffryn yn dramwyfa bwysig ers gwawr hanes; mae’r gaer ar y ffin rhwng tiriogaeth y Deceangli i’r gogledd a’r Ordovices i’r de; o leiaf pedwar cyfnod o adeiladu; mae’r gwrthglawdd mawr o gerrig â chelloedd gwarchod ym mynedfa’r gogledd-ddwyrain a llwybr o gwmpas y muriau yn debyg iawn i Dre’r Ceiri a chaerau eraill Llŷn; codwyd tai bychain canoloesol yn ddiweddarach ar lwyfannau wrth y fynedfa orllewinol; cofnododd T. Gwynn Jones stori werin yn ardal Corwen i gawr, Drewyn, godi’r gaer er mwyn i’w gariadferch gael lle i gadw a godro ei gwartheg; mae traddodiad lleol yn cysylltu’r gaer ag Owain Glyndŵr, a chyfeiria Thomas Pennant at Lyndŵr yn encilio i’r gaer ar ôl ymosod ar Ruthun; mae trigolion lleol yn dal i gredu iddo fwstro ei ryfelwyr yno. |
Drewyn Gawr
Pan grybwyllir y gaer gyntaf, tua 1600, priodolwyd ei chodi i arwr neu gawr, Drewyn Gawr. Mae stori a adroddid yn ardal Corwen yn dweud i Drewyn ei chodi er mwyn i’w gariadferch gael lle diogel i gadw a godro ei gwartheg. Yn yr 1600au clywodd Edward Lhuyd ei galw’n fan lle cedwid y gwartheg adeg rhyfel.FfynonellauCaer Drewyn; Caer Drewen (NPRN 95431) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru (T. Driver 2008, a’i The Hillforts of Iron Age Wales, 2023): bryngaer fawr â muriau cerrig o Oes yr Haearn ar dir goleddol islaw pen cefnen sy’n rhedeg i’r gorllewin i ddyffryn Dyfrdwy i’r gogledd o Gorwen; fe’i crybwyllir gyntaf tua 1600, pan briodolwyd ei chodi i arwr neu gawr, Drewyn Gawr, a nodwyd ei bod yn hafod yn yr Oesoedd Canol; galwodd Edward Lhwyd hi yn yr 17eg ganrif yn ‘place where they kept their cattle in war time’; tri phrif gyfnod, yn gyntaf caer bridd lai ar y man uchaf, yna’r brif gaer â muriau o rwbel sgri yn amgáu 3.36 ha, 192 m wrth 215 m, â phyrth cerrig cain yn troi i mewn i’r gorllewin a’r gogledd-ddwyrain, yna atodiad trionglog, efallai o’r cyfnod Rhufeinig-Brydeinig; mae’n rheoli man cyfarfod y dyffrynnoedd uwchben Dyffryn Edeirnion, wedi’i gogwyddo i lawr llethr 40 m i edrych dros y dyffryn; safai gwersyll ymdeithio Rhufeinig 4.5 km i’r gorllewin ym Mhenrhos, Druid; tua thri ar ddeg o lwyfannau tai; ffynnon islaw’r porth gorllewinol; cliriodd y Parch. Hugh Pritchard rannau o’r rhagfur (cyhoeddwyd 1887) ac arolygodd Willoughby Gardner hi yn y 1920au, gan gael craidd o rwbel ag wyneb o waith maen sych bob ochr, rhodfa 1.5 m o led fel yn Nhre’r Ceiri, a mur efallai 4.2–4.6 m o uchder unwaith; efallai i greigiau ar draws y ffordd at y prif borth weithio fel chevaux-de-frise naturiol; mae hen gaeau ar y llethrau y tu hwnt; credir yn gyffredinol i Owain Glyndŵr ddefnyddio Caer Drewyn fel encil o bryd i’w gilydd (Pennant).Caer Drewyn ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: bryngaer o Oes yr Haearn filltir i’r gogledd o Gorwen yn ne Sir Ddinbych, weithiau Caer Drewin, ar fryn uwchlaw Dyffryn Edeirnion tua 280 medr, â Phentre Trewyn islaw; heneb gofrestredig Cadw ME012; rhed afon Dyfrdwy islaw, gyda golygfeydd eang o Edeirnion a’r mynyddoedd i’r gorllewin a’r gogledd; bu’r llwybr i fyny’r dyffryn yn dramwyfa bwysig ers gwawr hanes; mae’r gaer ar y ffin rhwng tiriogaeth y Deceangli i’r gogledd a’r Ordovices i’r de; o leiaf pedwar cyfnod o adeiladu; mae’r gwrthglawdd mawr o gerrig â chelloedd gwarchod ym mynedfa’r gogledd-ddwyrain a llwybr o gwmpas y muriau yn debyg iawn i Dre’r Ceiri a chaerau eraill Llŷn; codwyd tai bychain canoloesol yn ddiweddarach ar lwyfannau wrth y fynedfa orllewinol; cofnododd T. Gwynn Jones stori werin yn ardal Corwen i gawr, Drewyn, godi’r gaer er mwyn i’w gariadferch gael lle i gadw a godro ei gwartheg; mae traddodiad lleol yn cysylltu’r gaer ag Owain Glyndŵr, a chyfeiria Thomas Pennant at Lyndŵr yn encilio i’r gaer ar ôl ymosod ar Ruthun; mae trigolion lleol yn dal i gredu iddo fwstro ei ryfelwyr yno.Caer Drewyn ↗Wikipedia, yn seiliedig ar restriad Cadw a chofnod Coflein (Saesneg)Bryngaer Oes yr Haearn gynnar tua 500 CC i’r gogledd o Gorwen, tua thri hectar, mur sych efallai 4.6m o uchder; traddodiad am Owain Gwynedd yn 1165 ac Owain Glyndŵr yn casglu ei filwyr yma yn 1400.
Muriau o sgri
Prin yw bryngaerau o sgri yng ngogledd-ddwyrain Cymru, ond yma defnyddiodd yr adeiladwyr gerrig rhydd llethr y bryn. Tyfodd y gaer fesul cam, o glawdd pridd bach ar y copa i hirgylch mawr o gerrig, â phyrth cain yn troi i mewn ar ben a gwaelod y llethr. Roedd gan ei mur graidd o rwbel ag wyneb o waith maen sych bob ochr a rhodfa ar hyd y top, fel muriau Tre’r Ceiri, ac efallai iddo sefyll dros bedwar metr o uchder unwaith.FfynonellauCaer Drewyn; Caer Drewen (NPRN 95431) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru (T. Driver 2008, a’i The Hillforts of Iron Age Wales, 2023): bryngaer fawr â muriau cerrig o Oes yr Haearn ar dir goleddol islaw pen cefnen sy’n rhedeg i’r gorllewin i ddyffryn Dyfrdwy i’r gogledd o Gorwen; fe’i crybwyllir gyntaf tua 1600, pan briodolwyd ei chodi i arwr neu gawr, Drewyn Gawr, a nodwyd ei bod yn hafod yn yr Oesoedd Canol; galwodd Edward Lhwyd hi yn yr 17eg ganrif yn ‘place where they kept their cattle in war time’; tri phrif gyfnod, yn gyntaf caer bridd lai ar y man uchaf, yna’r brif gaer â muriau o rwbel sgri yn amgáu 3.36 ha, 192 m wrth 215 m, â phyrth cerrig cain yn troi i mewn i’r gorllewin a’r gogledd-ddwyrain, yna atodiad trionglog, efallai o’r cyfnod Rhufeinig-Brydeinig; mae’n rheoli man cyfarfod y dyffrynnoedd uwchben Dyffryn Edeirnion, wedi’i gogwyddo i lawr llethr 40 m i edrych dros y dyffryn; safai gwersyll ymdeithio Rhufeinig 4.5 km i’r gorllewin ym Mhenrhos, Druid; tua thri ar ddeg o lwyfannau tai; ffynnon islaw’r porth gorllewinol; cliriodd y Parch. Hugh Pritchard rannau o’r rhagfur (cyhoeddwyd 1887) ac arolygodd Willoughby Gardner hi yn y 1920au, gan gael craidd o rwbel ag wyneb o waith maen sych bob ochr, rhodfa 1.5 m o led fel yn Nhre’r Ceiri, a mur efallai 4.2–4.6 m o uchder unwaith; efallai i greigiau ar draws y ffordd at y prif borth weithio fel chevaux-de-frise naturiol; mae hen gaeau ar y llethrau y tu hwnt; credir yn gyffredinol i Owain Glyndŵr ddefnyddio Caer Drewyn fel encil o bryd i’w gilydd (Pennant).Caer Drewyn ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: bryngaer o Oes yr Haearn filltir i’r gogledd o Gorwen yn ne Sir Ddinbych, weithiau Caer Drewin, ar fryn uwchlaw Dyffryn Edeirnion tua 280 medr, â Phentre Trewyn islaw; heneb gofrestredig Cadw ME012; rhed afon Dyfrdwy islaw, gyda golygfeydd eang o Edeirnion a’r mynyddoedd i’r gorllewin a’r gogledd; bu’r llwybr i fyny’r dyffryn yn dramwyfa bwysig ers gwawr hanes; mae’r gaer ar y ffin rhwng tiriogaeth y Deceangli i’r gogledd a’r Ordovices i’r de; o leiaf pedwar cyfnod o adeiladu; mae’r gwrthglawdd mawr o gerrig â chelloedd gwarchod ym mynedfa’r gogledd-ddwyrain a llwybr o gwmpas y muriau yn debyg iawn i Dre’r Ceiri a chaerau eraill Llŷn; codwyd tai bychain canoloesol yn ddiweddarach ar lwyfannau wrth y fynedfa orllewinol; cofnododd T. Gwynn Jones stori werin yn ardal Corwen i gawr, Drewyn, godi’r gaer er mwyn i’w gariadferch gael lle i gadw a godro ei gwartheg; mae traddodiad lleol yn cysylltu’r gaer ag Owain Glyndŵr, a chyfeiria Thomas Pennant at Lyndŵr yn encilio i’r gaer ar ôl ymosod ar Ruthun; mae trigolion lleol yn dal i gredu iddo fwstro ei ryfelwyr yno.Caer Drewyn ↗Wikipedia, yn seiliedig ar restriad Cadw a chofnod Coflein (Saesneg)Bryngaer Oes yr Haearn gynnar tua 500 CC i’r gogledd o Gorwen, tua thri hectar, mur sych efallai 4.6m o uchder; traddodiad am Owain Gwynedd yn 1165 ac Owain Glyndŵr yn casglu ei filwyr yma yn 1400.
Rhwng dwy bobl
Safai’r gaer ar y ffin rhwng y Deceangli i’r gogledd a’r Ordovices i’r de. Mae’n gogwyddo i lawr llethr deugain metr er mwyn i’w phobl weld y dyffryn cyfan islaw, ac mae ffynnon yn codi o dan ei phorth gorllewinol.FfynonellauCaer Drewyn ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: bryngaer o Oes yr Haearn filltir i’r gogledd o Gorwen yn ne Sir Ddinbych, weithiau Caer Drewin, ar fryn uwchlaw Dyffryn Edeirnion tua 280 medr, â Phentre Trewyn islaw; heneb gofrestredig Cadw ME012; rhed afon Dyfrdwy islaw, gyda golygfeydd eang o Edeirnion a’r mynyddoedd i’r gorllewin a’r gogledd; bu’r llwybr i fyny’r dyffryn yn dramwyfa bwysig ers gwawr hanes; mae’r gaer ar y ffin rhwng tiriogaeth y Deceangli i’r gogledd a’r Ordovices i’r de; o leiaf pedwar cyfnod o adeiladu; mae’r gwrthglawdd mawr o gerrig â chelloedd gwarchod ym mynedfa’r gogledd-ddwyrain a llwybr o gwmpas y muriau yn debyg iawn i Dre’r Ceiri a chaerau eraill Llŷn; codwyd tai bychain canoloesol yn ddiweddarach ar lwyfannau wrth y fynedfa orllewinol; cofnododd T. Gwynn Jones stori werin yn ardal Corwen i gawr, Drewyn, godi’r gaer er mwyn i’w gariadferch gael lle i gadw a godro ei gwartheg; mae traddodiad lleol yn cysylltu’r gaer ag Owain Glyndŵr, a chyfeiria Thomas Pennant at Lyndŵr yn encilio i’r gaer ar ôl ymosod ar Ruthun; mae trigolion lleol yn dal i gredu iddo fwstro ei ryfelwyr yno.Caer Drewyn; Caer Drewen (NPRN 95431) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru (T. Driver 2008, a’i The Hillforts of Iron Age Wales, 2023): bryngaer fawr â muriau cerrig o Oes yr Haearn ar dir goleddol islaw pen cefnen sy’n rhedeg i’r gorllewin i ddyffryn Dyfrdwy i’r gogledd o Gorwen; fe’i crybwyllir gyntaf tua 1600, pan briodolwyd ei chodi i arwr neu gawr, Drewyn Gawr, a nodwyd ei bod yn hafod yn yr Oesoedd Canol; galwodd Edward Lhwyd hi yn yr 17eg ganrif yn ‘place where they kept their cattle in war time’; tri phrif gyfnod, yn gyntaf caer bridd lai ar y man uchaf, yna’r brif gaer â muriau o rwbel sgri yn amgáu 3.36 ha, 192 m wrth 215 m, â phyrth cerrig cain yn troi i mewn i’r gorllewin a’r gogledd-ddwyrain, yna atodiad trionglog, efallai o’r cyfnod Rhufeinig-Brydeinig; mae’n rheoli man cyfarfod y dyffrynnoedd uwchben Dyffryn Edeirnion, wedi’i gogwyddo i lawr llethr 40 m i edrych dros y dyffryn; safai gwersyll ymdeithio Rhufeinig 4.5 km i’r gorllewin ym Mhenrhos, Druid; tua thri ar ddeg o lwyfannau tai; ffynnon islaw’r porth gorllewinol; cliriodd y Parch. Hugh Pritchard rannau o’r rhagfur (cyhoeddwyd 1887) ac arolygodd Willoughby Gardner hi yn y 1920au, gan gael craidd o rwbel ag wyneb o waith maen sych bob ochr, rhodfa 1.5 m o led fel yn Nhre’r Ceiri, a mur efallai 4.2–4.6 m o uchder unwaith; efallai i greigiau ar draws y ffordd at y prif borth weithio fel chevaux-de-frise naturiol; mae hen gaeau ar y llethrau y tu hwnt; credir yn gyffredinol i Owain Glyndŵr ddefnyddio Caer Drewyn fel encil o bryd i’w gilydd (Pennant).
Dau Owain
Arhosodd Caer Drewyn yn gadarnle ymhell ar ôl Oes yr Haearn. Yn ôl traddodiad Cymru daliodd Owain Gwynedd hi yn 1165, pan ddaeth Harri II yn erbyn Cymru a chael ei droi’n ôl ar y Berwyn. Yn 1400, ar ôl i’w ddilynwyr ei gyhoeddi’n Dywysog Cymru yng Nglyndyfrdwy, credir i Owain Glyndŵr gasglu ei wŷr yma, ac ysgrifennodd Thomas Pennant i Lyndŵr ddod yn ôl i’r gaer ar ôl ymosod ar Ruthun. Mae pobl leol yn dal i ddweud iddo fwstro ei ryfelwyr ar y bryn hwn.FfynonellauCaer Drewyn ↗Wikipedia, yn seiliedig ar restriad Cadw a chofnod Coflein (Saesneg)Bryngaer Oes yr Haearn gynnar tua 500 CC i’r gogledd o Gorwen, tua thri hectar, mur sych efallai 4.6m o uchder; traddodiad am Owain Gwynedd yn 1165 ac Owain Glyndŵr yn casglu ei filwyr yma yn 1400.Caer Drewyn ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: bryngaer o Oes yr Haearn filltir i’r gogledd o Gorwen yn ne Sir Ddinbych, weithiau Caer Drewin, ar fryn uwchlaw Dyffryn Edeirnion tua 280 medr, â Phentre Trewyn islaw; heneb gofrestredig Cadw ME012; rhed afon Dyfrdwy islaw, gyda golygfeydd eang o Edeirnion a’r mynyddoedd i’r gorllewin a’r gogledd; bu’r llwybr i fyny’r dyffryn yn dramwyfa bwysig ers gwawr hanes; mae’r gaer ar y ffin rhwng tiriogaeth y Deceangli i’r gogledd a’r Ordovices i’r de; o leiaf pedwar cyfnod o adeiladu; mae’r gwrthglawdd mawr o gerrig â chelloedd gwarchod ym mynedfa’r gogledd-ddwyrain a llwybr o gwmpas y muriau yn debyg iawn i Dre’r Ceiri a chaerau eraill Llŷn; codwyd tai bychain canoloesol yn ddiweddarach ar lwyfannau wrth y fynedfa orllewinol; cofnododd T. Gwynn Jones stori werin yn ardal Corwen i gawr, Drewyn, godi’r gaer er mwyn i’w gariadferch gael lle i gadw a godro ei gwartheg; mae traddodiad lleol yn cysylltu’r gaer ag Owain Glyndŵr, a chyfeiria Thomas Pennant at Lyndŵr yn encilio i’r gaer ar ôl ymosod ar Ruthun; mae trigolion lleol yn dal i gredu iddo fwstro ei ryfelwyr yno.Caer Drewyn; Caer Drewen (NPRN 95431) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru (T. Driver 2008, a’i The Hillforts of Iron Age Wales, 2023): bryngaer fawr â muriau cerrig o Oes yr Haearn ar dir goleddol islaw pen cefnen sy’n rhedeg i’r gorllewin i ddyffryn Dyfrdwy i’r gogledd o Gorwen; fe’i crybwyllir gyntaf tua 1600, pan briodolwyd ei chodi i arwr neu gawr, Drewyn Gawr, a nodwyd ei bod yn hafod yn yr Oesoedd Canol; galwodd Edward Lhwyd hi yn yr 17eg ganrif yn ‘place where they kept their cattle in war time’; tri phrif gyfnod, yn gyntaf caer bridd lai ar y man uchaf, yna’r brif gaer â muriau o rwbel sgri yn amgáu 3.36 ha, 192 m wrth 215 m, â phyrth cerrig cain yn troi i mewn i’r gorllewin a’r gogledd-ddwyrain, yna atodiad trionglog, efallai o’r cyfnod Rhufeinig-Brydeinig; mae’n rheoli man cyfarfod y dyffrynnoedd uwchben Dyffryn Edeirnion, wedi’i gogwyddo i lawr llethr 40 m i edrych dros y dyffryn; safai gwersyll ymdeithio Rhufeinig 4.5 km i’r gorllewin ym Mhenrhos, Druid; tua thri ar ddeg o lwyfannau tai; ffynnon islaw’r porth gorllewinol; cliriodd y Parch. Hugh Pritchard rannau o’r rhagfur (cyhoeddwyd 1887) ac arolygodd Willoughby Gardner hi yn y 1920au, gan gael craidd o rwbel ag wyneb o waith maen sych bob ochr, rhodfa 1.5 m o led fel yn Nhre’r Ceiri, a mur efallai 4.2–4.6 m o uchder unwaith; efallai i greigiau ar draws y ffordd at y prif borth weithio fel chevaux-de-frise naturiol; mae hen gaeau ar y llethrau y tu hwnt; credir yn gyffredinol i Owain Glyndŵr ddefnyddio Caer Drewyn fel encil o bryd i’w gilydd (Pennant).
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf


