Hanes Cymru / Oes y Seintiau

Oes y Seintiau

Clynnog Fawr

Eglwys fawr Beuno Sant ar arfordir Arfon, lle arhosai pererinion ar eu ffordd i Enlli i weddïo wrth ei fedd.

Llun: Eglwys Gadeiriol Tyddewi dros y fynwent yn nyffryn Alun · Ввласенко, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
7th century 53.022° N, 4.366° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →
Eglwys Beuno Sant, Clynnog Fawr
Eglwys Beuno Sant, Clynnog Fawr · Llun: Wikimedia Commons · Kate Jewell, CC BY-SA 2.0

Ystyr yr enw

Clynnog Fawr: lle’r celyn (celynnog), gyda fawr am ei heglwys fawr

Clynnog Fawr

  • Clynnog lle celyn (celynnog)
  • Fawr mawro mawr (treiglad meddal: m → f)

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Clynnog Fawr, yng Ngwynedd, yw eglwys Beuno Sant, a sefydlodd ei fynachlog yma yn y seithfed ganrif ac a gladdwyd yma. Roedd ei heglwys fawr o ddiwedd y 1400au yn fan aros i bererinion ar y ffordd i Enlli, ac fe’i cyfrifir ymysg eglwysi mwyaf nodedig gogledd Cymru.

SantBeuno, bu farw 640
EglwysTua 1480 i 1500, rhestredig Gradd I
Ffynnon sanctaiddFfynnon Beuno, i’r de-orllewin o’r eglwys

Tir Beuno

Addysgwyd Beuno ym Mangor, a chefnogodd y Brenin Cadfan o Wynedd ei waith. Rhoddodd Gwyddaint, cefnder i’r Brenin Cadwallon, dir Clynnog i Dduw a Beuno am byth, ac yma y sefydlodd Beuno ei fynachlog. Mae un ar ddeg o eglwysi yn dwyn ei enw, a chofir amdano fel y sant a adferodd ei nith Gwenffrewi yn fyw.

Y ffordd i Enlli

Llosgwyd yr eglwys gan y Llychlynwyr yn 978, ond cododd eto. Roedd Clynnog yn fan aros pwysig i bererinion ar eu ffordd i Ynys Enlli, ac erbyn diwedd y bymthegfed ganrif roedd yn eglwys golegol, un o chwech yn unig yng Nghymru.

Eglwys yr 1480au

Dechreuwyd yr eglwys bresennol tua 1480 a gorffen ei phen dwyreiniol erbyn 1486, gydag ychwanegu corff yr eglwys tua 1500 a’r tŵr gorllewinol yn fuan wedyn. Mae ei thu mewn eang, gwyngalchog yn cadw seddau côr cain o tua 1500, croglen baentiedig o 1531 a phulpud o tua 1700.

Capel a chyff Beuno

Mae rhodfa’n arwain o’r tŵr i Gapel Beuno, a godwyd dros fan ei fedd. Mae’r eglwys yn cadw Cyff Beuno, cist hynafol wedi’i naddu o un darn o onnen, a deial haul o ddiwedd y ddegfed ganrif i ddechrau’r ddeuddegfed.

Ffynnon Beuno

Ym mhen de-orllewinol y pentref mae ffynnon sanctaidd Beuno, pwll petryal o fewn mur cerrig garw, tua 322 metr o’r eglwys.

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf