Hanes Cymru / Oes y Seintiau

Oes y Seintiau

Clawdd Offa

Y clawdd pridd mawr a godwyd gan y Brenin Offa o Fersia ar hyd ffin Cymru. Mae darnau hir wedi goroesi, a llwybr cenedlaethol yn eu dilyn heddiw.

Llun: Clawdd a ffos Clawdd Offa yn rhedeg ar hyd llethr ar y ffin · Aloys5268 at Dutch Wikipedia, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
c. 784 52.343° N, 3.049° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →
Clawdd a ffos Clawdd Offa yn rhedeg ar hyd llethr ar y ffin
Clawdd a ffos Clawdd Offa yn rhedeg ar hyd llethr ar y ffin · Llun: Aloys5268 at Dutch Wikipedia, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons · Mwy yn yr oriel

Ystyr yr enw

Clawdd Offa: clawdd Offa, brenin Mersia

Clawdd Offa

  • Clawdd clawdd
  • Offa Offa, brenin Mersia

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Clawdd a ffos fawr yw Clawdd Offa sy’n rhedeg ar hyd ffin Cymru a Lloegr. Dyma’r clawdd hwyaf a wnaed gan ddyn yng ngorllewin Ewrop yn yr Oesoedd Canol, ac ers dros ddeuddeg can mlynedd mae wedi nodi lle mae Cymru’n dechrau.

Enwyd ar ôlOffa, brenin Mersia 757–796
MaintHyd at 20 metr o led a 2.4 metr o uchder
CerddedLlwybr Clawdd Offa, Llwybr Cenedlaethol 177 milltir

Clawdd Offa

Enwir y clawdd ar ôl Offa, brenin Mersia yn yr wythfed ganrif, ac ysgrifennodd Asser ddiwedd y nawfed ganrif i Offa godi clawdd mawr rhwng Cymru a Mersia o fôr i fôr. Eto dyddiodd astudiaeth yn 2014 un darn i rhwng 430 a 652, felly efallai i Offa ehangu gwaith a oedd eisoes yn hen.

Yn wynebu Cymru

Cloddiwyd y ffos ar yr ochr Gymreig a phentyrru’r pridd yn glawdd ar ochr Mersia, ac ar ei hyd i gyd mae’n rhoi golwg glir i mewn i Gymru. Lle mae’n cwrdd â bryn, mae’n rhedeg ar hyd yr ochr orllewinol. Fe’i codwyd gan y Mersiaid i nodi ymyl eu teyrnas yn erbyn teyrnasoedd y Cymry, Powys a Gwent.

Ei dynnu gyda brenhinoedd Cymru

Gwelodd yr hanesydd John Davies arwyddion fod y llinell wedi’i chytuno â brenhinoedd Powys a Gwent. Ar Gefn Digoll ger Trelystan mae’r clawdd yn troi tua’r dwyrain, gan adael y llethrau ffrwythlon i’r Cymry. Ger Rhiwabon fe’i gosodwyd fel bod Cadell ap Brochwel yn cadw ei gaer ym Mhenygadden. Yng Ngwent mae’n rhedeg ar hyd crib ddwyreiniol y ceunant, fel bod afon Gwy a’i holl drafnidiaeth yn perthyn i deyrnas Gwent.

Pa mor hir oedd e?

Cerddodd Cyril Fox y clawdd yn 1926–28 a’i olrhain am tua 150 milltir, o aber Dyfrdwy i Wy. Dadleua ysgolheigion diweddarach, David Hill a Margaret Worthington, mai rhyw 64 milltir oedd clawdd Offa ei hun, o Rushock Hill yn Swydd Henffordd i Lanfynydd ger yr Wyddgrug, ac y gall y gweithiau ymhellach i’r gogledd a’r de fod o gyfnodau eraill.

Y tu draw i Glawdd Offa

Yn Gymraeg, mynd y tu draw i Glawdd Offa yw mynd i Loegr. Heddiw mae Llwybr Clawdd Offa yn rhedeg 177 milltir o Fae Lerpwl i aber Hafren, gan ddilyn llawer o’r hen glawdd, ac mae’r clawdd wedi’i warchod gan Cadw ac English Heritage.

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf