Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol

Y Gymru Ddiwydiannol

Castell Penrhyn

Castell neo-Normanaidd anferth ger Bangor a godwyd rhwng 1820 ac 1837 ar arian llechi a siwgr. Mae ei hanes hefyd yn hanes chwarelwyr Bethesda a’u Streic Fawr 1900 i 1903.

Llun: Gorthwr a thyrau neo-Normanaidd Castell Penrhyn ger Bangor · Ввласенко, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1820s 53.226° N, 4.095° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →

Ystyr yr enw

Penrhyn: y pentir (pen + rhyn)

Penrhyn

  • Pen pen
  • rhyn trwyn, pentir

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Saif Castell Penrhyn yn Llandygái ger Bangor, ar dir a fu unwaith yn ystad Ednyfed Fychan, distain Llywelyn Fawr. Codwyd y castell neo-Normanaidd sydd yno heddiw ar gyfoeth llechi a siwgr, ac ysgrifennodd chwarelwyr Bethesda eu pennod falch eu hunain yn ei hanes.

RhestredigGradd I
PensaerThomas Hopper
Yr Ymddiriedolaeth Genedlaetholers 1951

Tŷ Gwilym ap Gruffudd

Yn y 15fed ganrif cododd Gwilym ap Gruffudd, disgynnydd i Ednyfed Fychan, faenordy caerog a chapel yma. Yn 1438 rhoddodd trwydded frenhinol ganiatâd i roi crenelau arno ac ychwanegu tŵr caerog, a disgrifiodd y bardd Rhys Goch Eryri y tŷ mewn cerdd.

Castell Hopper

Addasodd Samuel Wyatt yr hen dŷ yn blasty Gothig yn 1782, gan gadw cromgell yr islawr, y tŵr a’i risiau troellog a’r neuadd fawr. Yna ailgododd Thomas Hopper ef yn gastell neo-Normanaidd i George Hay Dawkins-Pennant, gan gario’r arddull Normanaidd hyd yn oed i’r gwaith plastr a’r dodrefn.

Llechi a siwgr

Daeth cyfoeth teulu Pennant o blanhigfeydd siwgr yn Jamaica ac o chwarel lechi Bethesda, a oedd ar ddiwedd y 19eg ganrif yn chwarel lechi fwyaf y byd, gyda bron i 3,000 o chwarelwyr.

Nid oes bradwr yn y tŷ hwn

Ar 22 Tachwedd 1900 dechreuodd chwarelwyr y Penrhyn y Streic Fawr, a barodd dair blynedd, yr anghydfod hwyaf yn hanes diwydiannol Prydain. Rhoddodd llawer o gartrefi Bethesda gerdyn yn y ffenestr: Nid oes bradwr yn y tŷ hwn.

Ymweliad brenhinol

Arhosodd y Frenhines Fictoria a’r Tywysog Albert yn y castell yn 1859, a gwnaed gwely mawr o lechen yn arbennig ar gyfer yr ymweliad.

Ymweld

Mae’r castell a’r gerddi dan ofal yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol ers 1951. Y tu mewn mae un o gasgliadau celf gorau Cymru, gyda gwaith Canaletto, ac mae’r Ymddiriedolaeth yn adrodd hanes y chwarel a’r planhigfeydd yn ogystal â’r teulu.

Ddoe a heddiw

Penrhyn Castle today: the keep from the park
Penrhyn Castle, About 1895: the keep above the trees of the park
Tua 1895Heddiw
Llusgwch ar draws y llun

Nid castell canoloesol yw Penrhyn o gwbl: Thomas Hopper a’i cododd rhwng 1820 a 1837 ar safle hen dŷ teulu’r Penrhyn. Mae’n eiddo i’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol ers 1951.

Ddoe: y gorthwr uwchben coed y parc · Photochrom Print Collection, Library of Congress, Parth cyhoeddus, Wikimedia CommonsHeddiw: y gorthwr o’r parc · TCExplorer, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Rhagor o leoedd ddoe a heddiw →

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf