
Oes y Cerrig
Siambr gladdu Tinkinswood
Siambr gladdu Neolithig ym Mro Morgannwg y mae ei maen capan yn pwyso tua deugain tunnell. Cafwyd esgyrn mwy na hanner cant o bobl y tu mewn.
Llun: Capfaen anferth siambr gladdu Neolithig Llwyneliddon ym Mro Morgannwg · Nilfanion, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Mae Tinkinswood, ychydig i’r de o Sain Nicolas ym Mro Morgannwg, yn siambr gladdu ffermwyr cyntaf Cymru. Fe’i codwyd tua 4000 CC, fil o flynyddoedd cyn Côr y Cewri, ac efallai mai ei maen capan yw’r mwyaf yn Ewrop.FfynonellauTinkinswood ↗Wikipedia (Saesneg)Siambr Gladdu Tinkinswood, a elwir hefyd yn Gastell Carreg, Llech-y-Filiast a Maes-y-Filiast, siambr gladdu feinig a godwyd tua 4000 CC ym Mro Morgannwg ger Caerdydd; cromlech o fath Hafren-Cotswold, maen capan mawr ar feini unionsyth llai; mae’r maen capan calchfaen yn mesur 7.3 m wrth 4.3 m a chredir mai hwn yw’r mwyaf ym Mhrydain ac yn Ewrop; byddai angen rhyw 200 o bobl i’w godi i’w le; unwaith roedd y cyfan dan domen o bridd, a’r domen sydd ar ôl y tu ôl iddo tua 40 m wrth 18 m; fe’i codwyd tua mil o flynyddoedd cyn Côr y Cewri; cloddiwyd yn 1914, gan gael 920 o esgyrn dynol, bron i gyd wedi torri, o o leiaf deugain o bobl o bob oed a’r ddau ryw, siambr i’r gymuned gyfan; dengys crochenwaith Neolithig a Biceri iddi gael ei defnyddio dros gyfnod hir, efallai hyd ddechrau Oes yr Efydd; codwyd colofn frics i gynnal y maen capan yr un pryd; mae dwy res gyfochrog o gerrig yn rhedeg tua’r de-ddwyrain, maen unigol mawr i’r dwyrain, a dau faen hirion gwastad yn pwyntio at ben Bryn Coed Sion; yng ngofal Cadw; dechreuodd cloddio newydd yn Hydref 2011; bydd pwy bynnag a dreulia’r nos yno cyn Calan Mai, Gŵyl Ifan neu Ganol Gaeaf yn marw, yn gwallgofi neu’n dod yn fardd; dywedir mai merched a drowyd yn garreg am ddawnsio ar y Saboth yw’r clogfeini i’r de-ddwyrain.Tinkinswood ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: siambr gladdu o’r cyfnod Neolithig ym Mro Morgannwg, a adwaenir hefyd fel Castell Carreg, Llech-y-Filiast a Maes-y-Filiast; saif ychydig i’r de o bentref Sain Nicolas, i gyfeiriad Llwyneliddon; o’r math Hafren-Cotswold, carnedd gellog gyda charreg glo enfawr, efallai y fwyaf yn Ewrop; fe’i hadeiladwyd tua 4000 CC; cloddiwyd y safle yn 1914, a chafwyd gweddillion tua 40 neu fwy o bobl, o’r ddau ryw ac o bob oed, ynghyd â chrochenwaith; codwyd colofn o frics i ddiogelu’r garreg glo yr un pryd; yng ngofal Cadw.
| Codwyd | Tua 4000 CCFfynonellauTinkinswood ↗Wikipedia (Saesneg)Siambr Gladdu Tinkinswood, a elwir hefyd yn Gastell Carreg, Llech-y-Filiast a Maes-y-Filiast, siambr gladdu feinig a godwyd tua 4000 CC ym Mro Morgannwg ger Caerdydd; cromlech o fath Hafren-Cotswold, maen capan mawr ar feini unionsyth llai; mae’r maen capan calchfaen yn mesur 7.3 m wrth 4.3 m a chredir mai hwn yw’r mwyaf ym Mhrydain ac yn Ewrop; byddai angen rhyw 200 o bobl i’w godi i’w le; unwaith roedd y cyfan dan domen o bridd, a’r domen sydd ar ôl y tu ôl iddo tua 40 m wrth 18 m; fe’i codwyd tua mil o flynyddoedd cyn Côr y Cewri; cloddiwyd yn 1914, gan gael 920 o esgyrn dynol, bron i gyd wedi torri, o o leiaf deugain o bobl o bob oed a’r ddau ryw, siambr i’r gymuned gyfan; dengys crochenwaith Neolithig a Biceri iddi gael ei defnyddio dros gyfnod hir, efallai hyd ddechrau Oes yr Efydd; codwyd colofn frics i gynnal y maen capan yr un pryd; mae dwy res gyfochrog o gerrig yn rhedeg tua’r de-ddwyrain, maen unigol mawr i’r dwyrain, a dau faen hirion gwastad yn pwyntio at ben Bryn Coed Sion; yng ngofal Cadw; dechreuodd cloddio newydd yn Hydref 2011; bydd pwy bynnag a dreulia’r nos yno cyn Calan Mai, Gŵyl Ifan neu Ganol Gaeaf yn marw, yn gwallgofi neu’n dod yn fardd; dywedir mai merched a drowyd yn garreg am ddawnsio ar y Saboth yw’r clogfeini i’r de-ddwyrain.Tinkinswood ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: siambr gladdu o’r cyfnod Neolithig ym Mro Morgannwg, a adwaenir hefyd fel Castell Carreg, Llech-y-Filiast a Maes-y-Filiast; saif ychydig i’r de o bentref Sain Nicolas, i gyfeiriad Llwyneliddon; o’r math Hafren-Cotswold, carnedd gellog gyda charreg glo enfawr, efallai y fwyaf yn Ewrop; fe’i hadeiladwyd tua 4000 CC; cloddiwyd y safle yn 1914, a chafwyd gweddillion tua 40 neu fwy o bobl, o’r ddau ryw ac o bob oed, ynghyd â chrochenwaith; codwyd colofn o frics i ddiogelu’r garreg glo yr un pryd; yng ngofal Cadw. |
|---|---|
| Maen capan | Tua saith metr wrth bedwar, a godwyd gan ryw 200 o boblFfynonellauTinkinswood ↗Wikipedia (Saesneg)Siambr Gladdu Tinkinswood, a elwir hefyd yn Gastell Carreg, Llech-y-Filiast a Maes-y-Filiast, siambr gladdu feinig a godwyd tua 4000 CC ym Mro Morgannwg ger Caerdydd; cromlech o fath Hafren-Cotswold, maen capan mawr ar feini unionsyth llai; mae’r maen capan calchfaen yn mesur 7.3 m wrth 4.3 m a chredir mai hwn yw’r mwyaf ym Mhrydain ac yn Ewrop; byddai angen rhyw 200 o bobl i’w godi i’w le; unwaith roedd y cyfan dan domen o bridd, a’r domen sydd ar ôl y tu ôl iddo tua 40 m wrth 18 m; fe’i codwyd tua mil o flynyddoedd cyn Côr y Cewri; cloddiwyd yn 1914, gan gael 920 o esgyrn dynol, bron i gyd wedi torri, o o leiaf deugain o bobl o bob oed a’r ddau ryw, siambr i’r gymuned gyfan; dengys crochenwaith Neolithig a Biceri iddi gael ei defnyddio dros gyfnod hir, efallai hyd ddechrau Oes yr Efydd; codwyd colofn frics i gynnal y maen capan yr un pryd; mae dwy res gyfochrog o gerrig yn rhedeg tua’r de-ddwyrain, maen unigol mawr i’r dwyrain, a dau faen hirion gwastad yn pwyntio at ben Bryn Coed Sion; yng ngofal Cadw; dechreuodd cloddio newydd yn Hydref 2011; bydd pwy bynnag a dreulia’r nos yno cyn Calan Mai, Gŵyl Ifan neu Ganol Gaeaf yn marw, yn gwallgofi neu’n dod yn fardd; dywedir mai merched a drowyd yn garreg am ddawnsio ar y Saboth yw’r clogfeini i’r de-ddwyrain.Tinkinswood Burial Chamber ↗Cadw, gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth CymruTudalen Cadw: siambr Neolithig; maen capan tua 40 tunnell, 7m wrth 4.5m, angen o leiaf 200 o bobl i’w godi; gweddillion dros 50 o bobl, crochenwaith a fflint; hen ddywediad am farwolaeth, gwallgofrwydd neu farddoniaeth am noson yno. |
| Enwau eraill | Castell Carreg, Llech-y-Filiast, Maes-y-FiliastFfynonellauTinkinswood ↗Wikipedia (Saesneg)Siambr Gladdu Tinkinswood, a elwir hefyd yn Gastell Carreg, Llech-y-Filiast a Maes-y-Filiast, siambr gladdu feinig a godwyd tua 4000 CC ym Mro Morgannwg ger Caerdydd; cromlech o fath Hafren-Cotswold, maen capan mawr ar feini unionsyth llai; mae’r maen capan calchfaen yn mesur 7.3 m wrth 4.3 m a chredir mai hwn yw’r mwyaf ym Mhrydain ac yn Ewrop; byddai angen rhyw 200 o bobl i’w godi i’w le; unwaith roedd y cyfan dan domen o bridd, a’r domen sydd ar ôl y tu ôl iddo tua 40 m wrth 18 m; fe’i codwyd tua mil o flynyddoedd cyn Côr y Cewri; cloddiwyd yn 1914, gan gael 920 o esgyrn dynol, bron i gyd wedi torri, o o leiaf deugain o bobl o bob oed a’r ddau ryw, siambr i’r gymuned gyfan; dengys crochenwaith Neolithig a Biceri iddi gael ei defnyddio dros gyfnod hir, efallai hyd ddechrau Oes yr Efydd; codwyd colofn frics i gynnal y maen capan yr un pryd; mae dwy res gyfochrog o gerrig yn rhedeg tua’r de-ddwyrain, maen unigol mawr i’r dwyrain, a dau faen hirion gwastad yn pwyntio at ben Bryn Coed Sion; yng ngofal Cadw; dechreuodd cloddio newydd yn Hydref 2011; bydd pwy bynnag a dreulia’r nos yno cyn Calan Mai, Gŵyl Ifan neu Ganol Gaeaf yn marw, yn gwallgofi neu’n dod yn fardd; dywedir mai merched a drowyd yn garreg am ddawnsio ar y Saboth yw’r clogfeini i’r de-ddwyrain.Tinkinswood ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: siambr gladdu o’r cyfnod Neolithig ym Mro Morgannwg, a adwaenir hefyd fel Castell Carreg, Llech-y-Filiast a Maes-y-Filiast; saif ychydig i’r de o bentref Sain Nicolas, i gyfeiriad Llwyneliddon; o’r math Hafren-Cotswold, carnedd gellog gyda charreg glo enfawr, efallai y fwyaf yn Ewrop; fe’i hadeiladwyd tua 4000 CC; cloddiwyd y safle yn 1914, a chafwyd gweddillion tua 40 neu fwy o bobl, o’r ddau ryw ac o bob oed, ynghyd â chrochenwaith; codwyd colofn o frics i ddiogelu’r garreg glo yr un pryd; yng ngofal Cadw. |
Llawer o enwau
Mae gan y siambr dri enw Cymraeg yn ogystal â’i henw Saesneg: Castell Carreg, a Llech-y-Filiast a Maes-y-Filiast, llech a maes y filiast.FfynonellauTinkinswood ↗Wikipedia (Saesneg)Siambr Gladdu Tinkinswood, a elwir hefyd yn Gastell Carreg, Llech-y-Filiast a Maes-y-Filiast, siambr gladdu feinig a godwyd tua 4000 CC ym Mro Morgannwg ger Caerdydd; cromlech o fath Hafren-Cotswold, maen capan mawr ar feini unionsyth llai; mae’r maen capan calchfaen yn mesur 7.3 m wrth 4.3 m a chredir mai hwn yw’r mwyaf ym Mhrydain ac yn Ewrop; byddai angen rhyw 200 o bobl i’w godi i’w le; unwaith roedd y cyfan dan domen o bridd, a’r domen sydd ar ôl y tu ôl iddo tua 40 m wrth 18 m; fe’i codwyd tua mil o flynyddoedd cyn Côr y Cewri; cloddiwyd yn 1914, gan gael 920 o esgyrn dynol, bron i gyd wedi torri, o o leiaf deugain o bobl o bob oed a’r ddau ryw, siambr i’r gymuned gyfan; dengys crochenwaith Neolithig a Biceri iddi gael ei defnyddio dros gyfnod hir, efallai hyd ddechrau Oes yr Efydd; codwyd colofn frics i gynnal y maen capan yr un pryd; mae dwy res gyfochrog o gerrig yn rhedeg tua’r de-ddwyrain, maen unigol mawr i’r dwyrain, a dau faen hirion gwastad yn pwyntio at ben Bryn Coed Sion; yng ngofal Cadw; dechreuodd cloddio newydd yn Hydref 2011; bydd pwy bynnag a dreulia’r nos yno cyn Calan Mai, Gŵyl Ifan neu Ganol Gaeaf yn marw, yn gwallgofi neu’n dod yn fardd; dywedir mai merched a drowyd yn garreg am ddawnsio ar y Saboth yw’r clogfeini i’r de-ddwyrain.Tinkinswood ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: siambr gladdu o’r cyfnod Neolithig ym Mro Morgannwg, a adwaenir hefyd fel Castell Carreg, Llech-y-Filiast a Maes-y-Filiast; saif ychydig i’r de o bentref Sain Nicolas, i gyfeiriad Llwyneliddon; o’r math Hafren-Cotswold, carnedd gellog gyda charreg glo enfawr, efallai y fwyaf yn Ewrop; fe’i hadeiladwyd tua 4000 CC; cloddiwyd y safle yn 1914, a chafwyd gweddillion tua 40 neu fwy o bobl, o’r ddau ryw ac o bob oed, ynghyd â chrochenwaith; codwyd colofn o frics i ddiogelu’r garreg glo yr un pryd; yng ngofal Cadw.
Y maen capan mawr
Mae Tinkinswood yn perthyn i deulu siambrau Hafren-Cotswold: siambr o gerrig dan domen hir. Mae ei maen capan calchfaen tua saith metr wrth dros bedwar, a byddai angen rhyw 200 o bobl i’w drosoli i’w le. Mae llawer o’r domen y tu ôl iddo wedi goroesi, tua deugain metr o hyd.FfynonellauTinkinswood ↗Wikipedia (Saesneg)Siambr Gladdu Tinkinswood, a elwir hefyd yn Gastell Carreg, Llech-y-Filiast a Maes-y-Filiast, siambr gladdu feinig a godwyd tua 4000 CC ym Mro Morgannwg ger Caerdydd; cromlech o fath Hafren-Cotswold, maen capan mawr ar feini unionsyth llai; mae’r maen capan calchfaen yn mesur 7.3 m wrth 4.3 m a chredir mai hwn yw’r mwyaf ym Mhrydain ac yn Ewrop; byddai angen rhyw 200 o bobl i’w godi i’w le; unwaith roedd y cyfan dan domen o bridd, a’r domen sydd ar ôl y tu ôl iddo tua 40 m wrth 18 m; fe’i codwyd tua mil o flynyddoedd cyn Côr y Cewri; cloddiwyd yn 1914, gan gael 920 o esgyrn dynol, bron i gyd wedi torri, o o leiaf deugain o bobl o bob oed a’r ddau ryw, siambr i’r gymuned gyfan; dengys crochenwaith Neolithig a Biceri iddi gael ei defnyddio dros gyfnod hir, efallai hyd ddechrau Oes yr Efydd; codwyd colofn frics i gynnal y maen capan yr un pryd; mae dwy res gyfochrog o gerrig yn rhedeg tua’r de-ddwyrain, maen unigol mawr i’r dwyrain, a dau faen hirion gwastad yn pwyntio at ben Bryn Coed Sion; yng ngofal Cadw; dechreuodd cloddio newydd yn Hydref 2011; bydd pwy bynnag a dreulia’r nos yno cyn Calan Mai, Gŵyl Ifan neu Ganol Gaeaf yn marw, yn gwallgofi neu’n dod yn fardd; dywedir mai merched a drowyd yn garreg am ddawnsio ar y Saboth yw’r clogfeini i’r de-ddwyrain.Tinkinswood ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: siambr gladdu o’r cyfnod Neolithig ym Mro Morgannwg, a adwaenir hefyd fel Castell Carreg, Llech-y-Filiast a Maes-y-Filiast; saif ychydig i’r de o bentref Sain Nicolas, i gyfeiriad Llwyneliddon; o’r math Hafren-Cotswold, carnedd gellog gyda charreg glo enfawr, efallai y fwyaf yn Ewrop; fe’i hadeiladwyd tua 4000 CC; cloddiwyd y safle yn 1914, a chafwyd gweddillion tua 40 neu fwy o bobl, o’r ddau ryw ac o bob oed, ynghyd â chrochenwaith; codwyd colofn o frics i ddiogelu’r garreg glo yr un pryd; yng ngofal Cadw.Tinkinswood Burial Chamber ↗Cadw, gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth CymruTudalen Cadw: siambr Neolithig; maen capan tua 40 tunnell, 7m wrth 4.5m, angen o leiaf 200 o bobl i’w godi; gweddillion dros 50 o bobl, crochenwaith a fflint; hen ddywediad am farwolaeth, gwallgofrwydd neu farddoniaeth am noson yno.
Siambr i’r pentref cyfan
Pan gloddiwyd y siambr yn 1914 roedd ynddi 920 o esgyrn dynol, o o leiaf deugain o bobl o bob oed, yn ddynion a merched. Man gorffwys i’r gymuned gyfan ydoedd. Gorweddai crochenwaith y ffermwyr cyntaf wrth ochr crochenwaith Biceri o gyfnod diweddarach, sy’n dangos i’r siambr gael ei defnyddio a’i pharchu am ganrifoedd lawer, efallai hyd ddechrau Oes yr Efydd.FfynonellauTinkinswood ↗Wikipedia (Saesneg)Siambr Gladdu Tinkinswood, a elwir hefyd yn Gastell Carreg, Llech-y-Filiast a Maes-y-Filiast, siambr gladdu feinig a godwyd tua 4000 CC ym Mro Morgannwg ger Caerdydd; cromlech o fath Hafren-Cotswold, maen capan mawr ar feini unionsyth llai; mae’r maen capan calchfaen yn mesur 7.3 m wrth 4.3 m a chredir mai hwn yw’r mwyaf ym Mhrydain ac yn Ewrop; byddai angen rhyw 200 o bobl i’w godi i’w le; unwaith roedd y cyfan dan domen o bridd, a’r domen sydd ar ôl y tu ôl iddo tua 40 m wrth 18 m; fe’i codwyd tua mil o flynyddoedd cyn Côr y Cewri; cloddiwyd yn 1914, gan gael 920 o esgyrn dynol, bron i gyd wedi torri, o o leiaf deugain o bobl o bob oed a’r ddau ryw, siambr i’r gymuned gyfan; dengys crochenwaith Neolithig a Biceri iddi gael ei defnyddio dros gyfnod hir, efallai hyd ddechrau Oes yr Efydd; codwyd colofn frics i gynnal y maen capan yr un pryd; mae dwy res gyfochrog o gerrig yn rhedeg tua’r de-ddwyrain, maen unigol mawr i’r dwyrain, a dau faen hirion gwastad yn pwyntio at ben Bryn Coed Sion; yng ngofal Cadw; dechreuodd cloddio newydd yn Hydref 2011; bydd pwy bynnag a dreulia’r nos yno cyn Calan Mai, Gŵyl Ifan neu Ganol Gaeaf yn marw, yn gwallgofi neu’n dod yn fardd; dywedir mai merched a drowyd yn garreg am ddawnsio ar y Saboth yw’r clogfeini i’r de-ddwyrain.Tinkinswood ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: siambr gladdu o’r cyfnod Neolithig ym Mro Morgannwg, a adwaenir hefyd fel Castell Carreg, Llech-y-Filiast a Maes-y-Filiast; saif ychydig i’r de o bentref Sain Nicolas, i gyfeiriad Llwyneliddon; o’r math Hafren-Cotswold, carnedd gellog gyda charreg glo enfawr, efallai y fwyaf yn Ewrop; fe’i hadeiladwyd tua 4000 CC; cloddiwyd y safle yn 1914, a chafwyd gweddillion tua 40 neu fwy o bobl, o’r ddau ryw ac o bob oed, ynghyd â chrochenwaith; codwyd colofn o frics i ddiogelu’r garreg glo yr un pryd; yng ngofal Cadw.Tinkinswood Burial Chamber ↗Cadw, gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth CymruTudalen Cadw: siambr Neolithig; maen capan tua 40 tunnell, 7m wrth 4.5m, angen o leiaf 200 o bobl i’w godi; gweddillion dros 50 o bobl, crochenwaith a fflint; hen ddywediad am farwolaeth, gwallgofrwydd neu farddoniaeth am noson yno.
Y golofn frics
Yr un pryd cododd y cloddwyr golofn frics dan y maen capan i’w gadw’n ddiogel. Dechreuodd cloddio newydd yma yn Hydref 2011.FfynonellauTinkinswood ↗Wikipedia (Saesneg)Siambr Gladdu Tinkinswood, a elwir hefyd yn Gastell Carreg, Llech-y-Filiast a Maes-y-Filiast, siambr gladdu feinig a godwyd tua 4000 CC ym Mro Morgannwg ger Caerdydd; cromlech o fath Hafren-Cotswold, maen capan mawr ar feini unionsyth llai; mae’r maen capan calchfaen yn mesur 7.3 m wrth 4.3 m a chredir mai hwn yw’r mwyaf ym Mhrydain ac yn Ewrop; byddai angen rhyw 200 o bobl i’w godi i’w le; unwaith roedd y cyfan dan domen o bridd, a’r domen sydd ar ôl y tu ôl iddo tua 40 m wrth 18 m; fe’i codwyd tua mil o flynyddoedd cyn Côr y Cewri; cloddiwyd yn 1914, gan gael 920 o esgyrn dynol, bron i gyd wedi torri, o o leiaf deugain o bobl o bob oed a’r ddau ryw, siambr i’r gymuned gyfan; dengys crochenwaith Neolithig a Biceri iddi gael ei defnyddio dros gyfnod hir, efallai hyd ddechrau Oes yr Efydd; codwyd colofn frics i gynnal y maen capan yr un pryd; mae dwy res gyfochrog o gerrig yn rhedeg tua’r de-ddwyrain, maen unigol mawr i’r dwyrain, a dau faen hirion gwastad yn pwyntio at ben Bryn Coed Sion; yng ngofal Cadw; dechreuodd cloddio newydd yn Hydref 2011; bydd pwy bynnag a dreulia’r nos yno cyn Calan Mai, Gŵyl Ifan neu Ganol Gaeaf yn marw, yn gwallgofi neu’n dod yn fardd; dywedir mai merched a drowyd yn garreg am ddawnsio ar y Saboth yw’r clogfeini i’r de-ddwyrain.Tinkinswood ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: siambr gladdu o’r cyfnod Neolithig ym Mro Morgannwg, a adwaenir hefyd fel Castell Carreg, Llech-y-Filiast a Maes-y-Filiast; saif ychydig i’r de o bentref Sain Nicolas, i gyfeiriad Llwyneliddon; o’r math Hafren-Cotswold, carnedd gellog gyda charreg glo enfawr, efallai y fwyaf yn Ewrop; fe’i hadeiladwyd tua 4000 CC; cloddiwyd y safle yn 1914, a chafwyd gweddillion tua 40 neu fwy o bobl, o’r ddau ryw ac o bob oed, ynghyd â chrochenwaith; codwyd colofn o frics i ddiogelu’r garreg glo yr un pryd; yng ngofal Cadw.
Noson wrth y meini
Mae hen ddywediad yn rhybuddio y bydd pwy bynnag a dreulia’r nos yn Tinkinswood cyn Calan Mai, Gŵyl Ifan neu Ganol Gaeaf yn marw, yn gwallgofi, neu’n dod yn fardd. Dywedir mai merched a drowyd yn garreg am ddawnsio ar y Saboth yw’r clogfeini i’r de-ddwyrain.FfynonellauTinkinswood ↗Wikipedia (Saesneg)Siambr Gladdu Tinkinswood, a elwir hefyd yn Gastell Carreg, Llech-y-Filiast a Maes-y-Filiast, siambr gladdu feinig a godwyd tua 4000 CC ym Mro Morgannwg ger Caerdydd; cromlech o fath Hafren-Cotswold, maen capan mawr ar feini unionsyth llai; mae’r maen capan calchfaen yn mesur 7.3 m wrth 4.3 m a chredir mai hwn yw’r mwyaf ym Mhrydain ac yn Ewrop; byddai angen rhyw 200 o bobl i’w godi i’w le; unwaith roedd y cyfan dan domen o bridd, a’r domen sydd ar ôl y tu ôl iddo tua 40 m wrth 18 m; fe’i codwyd tua mil o flynyddoedd cyn Côr y Cewri; cloddiwyd yn 1914, gan gael 920 o esgyrn dynol, bron i gyd wedi torri, o o leiaf deugain o bobl o bob oed a’r ddau ryw, siambr i’r gymuned gyfan; dengys crochenwaith Neolithig a Biceri iddi gael ei defnyddio dros gyfnod hir, efallai hyd ddechrau Oes yr Efydd; codwyd colofn frics i gynnal y maen capan yr un pryd; mae dwy res gyfochrog o gerrig yn rhedeg tua’r de-ddwyrain, maen unigol mawr i’r dwyrain, a dau faen hirion gwastad yn pwyntio at ben Bryn Coed Sion; yng ngofal Cadw; dechreuodd cloddio newydd yn Hydref 2011; bydd pwy bynnag a dreulia’r nos yno cyn Calan Mai, Gŵyl Ifan neu Ganol Gaeaf yn marw, yn gwallgofi neu’n dod yn fardd; dywedir mai merched a drowyd yn garreg am ddawnsio ar y Saboth yw’r clogfeini i’r de-ddwyrain.Tinkinswood Burial Chamber ↗Cadw, gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth CymruTudalen Cadw: siambr Neolithig; maen capan tua 40 tunnell, 7m wrth 4.5m, angen o leiaf 200 o bobl i’w godi; gweddillion dros 50 o bobl, crochenwaith a fflint; hen ddywediad am farwolaeth, gwallgofrwydd neu farddoniaeth am noson yno.
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf



