Hanes Cymru / Oes y Cerrig

Oes y Cerrig

Siambr gladdu Tinkinswood

Siambr gladdu Neolithig ym Mro Morgannwg y mae ei maen capan yn pwyso tua deugain tunnell. Cafwyd esgyrn mwy na hanner cant o bobl y tu mewn.

Llun: Capfaen anferth siambr gladdu Neolithig Llwyneliddon ym Mro Morgannwg · Nilfanion, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
c. 3800 BC 51.452° N, 3.308° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →

Mae Tinkinswood, ychydig i’r de o Sain Nicolas ym Mro Morgannwg, yn siambr gladdu ffermwyr cyntaf Cymru. Fe’i codwyd tua 4000 CC, fil o flynyddoedd cyn Côr y Cewri, ac efallai mai ei maen capan yw’r mwyaf yn Ewrop.

CodwydTua 4000 CC
Maen capanTua saith metr wrth bedwar, a godwyd gan ryw 200 o bobl
Enwau eraillCastell Carreg, Llech-y-Filiast, Maes-y-Filiast

Llawer o enwau

Mae gan y siambr dri enw Cymraeg yn ogystal â’i henw Saesneg: Castell Carreg, a Llech-y-Filiast a Maes-y-Filiast, llech a maes y filiast.

Y maen capan mawr

Mae Tinkinswood yn perthyn i deulu siambrau Hafren-Cotswold: siambr o gerrig dan domen hir. Mae ei maen capan calchfaen tua saith metr wrth dros bedwar, a byddai angen rhyw 200 o bobl i’w drosoli i’w le. Mae llawer o’r domen y tu ôl iddo wedi goroesi, tua deugain metr o hyd.

Siambr i’r pentref cyfan

Pan gloddiwyd y siambr yn 1914 roedd ynddi 920 o esgyrn dynol, o o leiaf deugain o bobl o bob oed, yn ddynion a merched. Man gorffwys i’r gymuned gyfan ydoedd. Gorweddai crochenwaith y ffermwyr cyntaf wrth ochr crochenwaith Biceri o gyfnod diweddarach, sy’n dangos i’r siambr gael ei defnyddio a’i pharchu am ganrifoedd lawer, efallai hyd ddechrau Oes yr Efydd.

Y golofn frics

Yr un pryd cododd y cloddwyr golofn frics dan y maen capan i’w gadw’n ddiogel. Dechreuodd cloddio newydd yma yn Hydref 2011.

Noson wrth y meini

Mae hen ddywediad yn rhybuddio y bydd pwy bynnag a dreulia’r nos yn Tinkinswood cyn Calan Mai, Gŵyl Ifan neu Ganol Gaeaf yn marw, yn gwallgofi, neu’n dod yn fardd. Dywedir mai merched a drowyd yn garreg am ddawnsio ar y Saboth yw’r clogfeini i’r de-ddwyrain.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf