Syr John Edward Lloyd
Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward Lloyd
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1914–1997
Nofelydd y daeth ei Rape of the Fair Country (1959), a leolwyd yng ngweithfeydd haearn Blaenafon a gwrthryfel y Siartwyr, â stori Cymru ddiwydiannol i filiynau o ddarllenwyr.
Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Daeth Alexander Cordell i Gymru yn filwr ac aros o gariad ati. Wrth deithio i fyny’r Blorens uwchben Blaenafon, gwelodd fryniau creithiog yr hen wlad haearn a mynd ati i adrodd hanes y bobl a fu’n gweithio yno. Mae Rape of the Fair Country, ei nofel am y gweithwyr haearn a’r Siartwyr, wedi gwerthu miliynau o gopïau mewn dwy iaith ar bymtheg ac wedi rhoi llais i bobl gyffredin na adawsant gofnodion eu hunain.FfynonellauWelsh classic Rape of the Fair Country republished for the first time in over a decade ↗Monmouthshire Beacon, 2025 (Saesneg)Mab i Uwch-Ringyll Catrodol yn y Peirianwyr Brenhinol, ganed yn Ceylon yn 1914; ymunodd â’r Peirianwyr Brenhinol yn 1932; clwyfwyd yn ei glun yn Boulogne yn 1940 a’i gludo adref; wrth wella yn Harlech daeth i garu Cymru a’i phobl a phenderfynu byw yno ryw ddydd; wedi’i gomisiynu, gweithiodd ar arfau ar gyfer glaniadau D-Day a dod yn uwchgapten; wedi’r rhyfel yn syrfëwr meintiau yn Amwythig, yna o 1950 yn y Fenni, yn rhentu bwthyn yn Llanelen; awgrymodd ei gyhoeddwr yr enw Alexander Cordell; yn 1957, wrth deithio i fyny’r Blorens tua Blaenafon, gwelodd y llethrau creithiog, ymwelodd â phentref gwag Garnddyrys, a dechrau ymchwilio i’r Chwyldro Diwydiannol, gan siarad â hen bobl Blaenafon ac astudio yn Aberystwyth; ‘ysgrifennais y llyfr mewn gwres gwyn’; honnai fod ganddo nain Gymraeg ei hiaith o’r Rhondda; bu farw 1997 yn 82 oed, claddwyd ei lwch ym mynwent Llan-ffwyst ger y Blorens; addaswyd y drioleg i’r llwyfan, a Rape of the Fair Country hefyd yn ddrama radio pedair rhan i’r BBC ac yn sioe gerdd; mae Rape of the Fair Country wedi’i gosod yn Sir Fynwy a blaenau’r cymoedd ac yn adeiladu at orymdaith y Siartwyr ar Gasnewydd ym mis Tachwedd 1839; cyhoeddwyd gan Victor Gollancz yn 1959, canmolwyd gan Jack Jones, a galwodd Aneurin Bevan ef yn ‘llyfr aruthrol’; ar restrau gwerthu gorau Llundain o fewn wythnos; cyfres yn y Western Mail; cyfieithwyd i 17 iaith a gwerthu miliynau; ailgyhoeddwyd gan Blorenge Books Chris Barber yn 1998 a chan Parthian yn Llyfrgell Cymru ar 1 Tachwedd 2025, Llyfr y Mis Waterstones.Rape of the Fair Country (Library of Wales) ↗Parthian Books (Saesneg)Cyhoeddwyd gyntaf yn 1959, nofel gyntaf saga’r Mortymer, wedi’i gosod yng nghymoedd gwlad haearn Cymru; dros 2 filiwn o gopïau wedi’u gwerthu ledled y byd; eicon o lenyddiaeth Cymru; ganed Cordell (1914–1997) yn George Alexander Graber yn Colombo, a threuliodd lawer o’i ieuenctid yn Tsieina; ymgartrefodd gyda’i wraig a’i ferch yn y Fenni; daeth y nofel yn llyfr poblogaidd rhyngwladol a’i alluogi i ysgrifennu’n llawn amser; ymhlith nofelwyr Cymreig modern a ddarllenir fwyaf; ysgrifennodd Carolyn Hitt o’r Western Mail fod ei nofelau’n adlewyrchu gwleidyddiaeth radical y Siartwyr a chaledi ac undod cymunedau diwydiannol Cymru; canmolodd Desmond Clifford ef am roi llais i bobl gyffredin na adawodd gofnodion; y cyhoeddwr Richard Davies: ‘Dyna’r tro cyntaf i mi ddarllen am fy mhobl fy hun.’
| Ganed | 1914, Colombo, Ceylon |
|---|---|
| Enw iawn | George Alexander Graber |
| Milwr | Y Peirianwyr Brenhinol, 1932 hyd ddiwedd y rhyfel; uwchgapten |
| Cartref yng Nghymru | Y Fenni a Llanelen, o 1950 |
| Nofel fawr | Rape of the Fair Country, 1959 |
| Llyfrau | Deg ar hugain, yn eu plith saga’r Mortymer |
| Bu farw | 1997; ei lwch yn Llan-ffwyst, dan y Blorens |
Ganed George Alexander Graber yn Colombo yn Ceylon yn 1914, mab i uwch-ringyll yn y Peirianwyr Brenhinol, a threuliodd lawer o’i ieuenctid yn y Dwyrain Pell, yn Tsieina gan mwyaf. Yn 1932, yn ddeunaw oed, ymunodd â’r Peirianwyr Brenhinol ei hun.FfynonellauWelsh classic Rape of the Fair Country republished for the first time in over a decade ↗Monmouthshire Beacon, 2025 (Saesneg)Mab i Uwch-Ringyll Catrodol yn y Peirianwyr Brenhinol, ganed yn Ceylon yn 1914; ymunodd â’r Peirianwyr Brenhinol yn 1932; clwyfwyd yn ei glun yn Boulogne yn 1940 a’i gludo adref; wrth wella yn Harlech daeth i garu Cymru a’i phobl a phenderfynu byw yno ryw ddydd; wedi’i gomisiynu, gweithiodd ar arfau ar gyfer glaniadau D-Day a dod yn uwchgapten; wedi’r rhyfel yn syrfëwr meintiau yn Amwythig, yna o 1950 yn y Fenni, yn rhentu bwthyn yn Llanelen; awgrymodd ei gyhoeddwr yr enw Alexander Cordell; yn 1957, wrth deithio i fyny’r Blorens tua Blaenafon, gwelodd y llethrau creithiog, ymwelodd â phentref gwag Garnddyrys, a dechrau ymchwilio i’r Chwyldro Diwydiannol, gan siarad â hen bobl Blaenafon ac astudio yn Aberystwyth; ‘ysgrifennais y llyfr mewn gwres gwyn’; honnai fod ganddo nain Gymraeg ei hiaith o’r Rhondda; bu farw 1997 yn 82 oed, claddwyd ei lwch ym mynwent Llan-ffwyst ger y Blorens; addaswyd y drioleg i’r llwyfan, a Rape of the Fair Country hefyd yn ddrama radio pedair rhan i’r BBC ac yn sioe gerdd; mae Rape of the Fair Country wedi’i gosod yn Sir Fynwy a blaenau’r cymoedd ac yn adeiladu at orymdaith y Siartwyr ar Gasnewydd ym mis Tachwedd 1839; cyhoeddwyd gan Victor Gollancz yn 1959, canmolwyd gan Jack Jones, a galwodd Aneurin Bevan ef yn ‘llyfr aruthrol’; ar restrau gwerthu gorau Llundain o fewn wythnos; cyfres yn y Western Mail; cyfieithwyd i 17 iaith a gwerthu miliynau; ailgyhoeddwyd gan Blorenge Books Chris Barber yn 1998 a chan Parthian yn Llyfrgell Cymru ar 1 Tachwedd 2025, Llyfr y Mis Waterstones.Rape of the Fair Country (Library of Wales) ↗Parthian Books (Saesneg)Cyhoeddwyd gyntaf yn 1959, nofel gyntaf saga’r Mortymer, wedi’i gosod yng nghymoedd gwlad haearn Cymru; dros 2 filiwn o gopïau wedi’u gwerthu ledled y byd; eicon o lenyddiaeth Cymru; ganed Cordell (1914–1997) yn George Alexander Graber yn Colombo, a threuliodd lawer o’i ieuenctid yn Tsieina; ymgartrefodd gyda’i wraig a’i ferch yn y Fenni; daeth y nofel yn llyfr poblogaidd rhyngwladol a’i alluogi i ysgrifennu’n llawn amser; ymhlith nofelwyr Cymreig modern a ddarllenir fwyaf; ysgrifennodd Carolyn Hitt o’r Western Mail fod ei nofelau’n adlewyrchu gwleidyddiaeth radical y Siartwyr a chaledi ac undod cymunedau diwydiannol Cymru; canmolodd Desmond Clifford ef am roi llais i bobl gyffredin na adawodd gofnodion; y cyhoeddwr Richard Davies: ‘Dyna’r tro cyntaf i mi ddarllen am fy mhobl fy hun.’Alexander Cordell ↗Wikipedia (Saesneg)Alexander Cordell (1914 – 1997), ffugenw George Alexander Graber, nofelydd toreithiog o Gymro ac awdur 30 o weithiau clodwiw gan gynnwys Rape of the Fair Country, Hosts of Rebecca a Song of the Earth; ganed yn Ceylon, addysgwyd yn bennaf yn Tsieina, ymunodd â’r fyddin yn 18 oed yn 1932 a chodi’n uwchgapten; wedi’r rhyfel yn syrfëwr meintiau, symudodd i’r Fenni gyda’i wraig Rosina a’i ferch Georgina, ac yno tyfodd ei gariad at Gymru; yn ddiweddarach ysgrifennodd fod ei fam o’r Rhondda; bu’n byw hefyd yng Nghas-gwent, Aberdaugleddau a Wrecsam; bu farw wrth gerdded ger Bwlch yr Oernant; claddwyd yn Llan-ffwyst ger y Fenni; enwyd y Cordell Country Inn uwchben Gofilon ar ei ôl; mae Rape of the Fair Country (1959), Hosts of Rebecca (1960) a Song of the Earth (1969) yn ffurfio rhan gyntaf saga’r Mortymer, nofelau am Gymru ddiwydiannol gynnar, yn ffyddlon i ffeithiau hanes, yn adrodd am eni’r undebau llafur, y Siartwyr a Gwrthryfel Casnewydd; mae’r saga’n dechrau yn 1826 ymhlith y diwydiannau glo a haearn; rhagarweiniad, This Proud and Savage Land, ar awgrym Chris Barber; parhaodd yn Beloved Exile, Land of Heart’s Desire a The Love that God Forgot, gan orffen yn 1900; The Fire People (1972), wedi’i gosod yng Ngwrthryfel Merthyr 1831, gydag atodiad o dystiolaeth y gallai Dic Penderyn fod wedi’i gondemnio ar gam; This Sweet and Bitter Earth (1977), am chwareli llechi’r gogledd a’r Rhondda; Land of My Fathers (1983), am fwyngloddiau copr Môn a gwaith haearn Dowlais; Peerless Jim (1984), am y paffiwr Jim Driscoll; Tales from Tiger Bay (1986).
Yn yr Ail Ryfel Byd clwyfwyd ef yn Boulogne yn 1940 a’i ddwyn adref i wella yn Harlech. Yno daeth i garu Cymru a’i phobl, a phenderfynodd y byddai’n byw yno ryw ddydd. Wedi’i gomisiynu’n ddiweddarach, gweithiodd ar arfau ar gyfer glaniadau D-Day a chododd i fod yn uwchgapten.FfynhonnellWelsh classic Rape of the Fair Country republished for the first time in over a decade ↗Monmouthshire Beacon, 2025 (Saesneg)Mab i Uwch-Ringyll Catrodol yn y Peirianwyr Brenhinol, ganed yn Ceylon yn 1914; ymunodd â’r Peirianwyr Brenhinol yn 1932; clwyfwyd yn ei glun yn Boulogne yn 1940 a’i gludo adref; wrth wella yn Harlech daeth i garu Cymru a’i phobl a phenderfynu byw yno ryw ddydd; wedi’i gomisiynu, gweithiodd ar arfau ar gyfer glaniadau D-Day a dod yn uwchgapten; wedi’r rhyfel yn syrfëwr meintiau yn Amwythig, yna o 1950 yn y Fenni, yn rhentu bwthyn yn Llanelen; awgrymodd ei gyhoeddwr yr enw Alexander Cordell; yn 1957, wrth deithio i fyny’r Blorens tua Blaenafon, gwelodd y llethrau creithiog, ymwelodd â phentref gwag Garnddyrys, a dechrau ymchwilio i’r Chwyldro Diwydiannol, gan siarad â hen bobl Blaenafon ac astudio yn Aberystwyth; ‘ysgrifennais y llyfr mewn gwres gwyn’; honnai fod ganddo nain Gymraeg ei hiaith o’r Rhondda; bu farw 1997 yn 82 oed, claddwyd ei lwch ym mynwent Llan-ffwyst ger y Blorens; addaswyd y drioleg i’r llwyfan, a Rape of the Fair Country hefyd yn ddrama radio pedair rhan i’r BBC ac yn sioe gerdd; mae Rape of the Fair Country wedi’i gosod yn Sir Fynwy a blaenau’r cymoedd ac yn adeiladu at orymdaith y Siartwyr ar Gasnewydd ym mis Tachwedd 1839; cyhoeddwyd gan Victor Gollancz yn 1959, canmolwyd gan Jack Jones, a galwodd Aneurin Bevan ef yn ‘llyfr aruthrol’; ar restrau gwerthu gorau Llundain o fewn wythnos; cyfres yn y Western Mail; cyfieithwyd i 17 iaith a gwerthu miliynau; ailgyhoeddwyd gan Blorenge Books Chris Barber yn 1998 a chan Parthian yn Llyfrgell Cymru ar 1 Tachwedd 2025, Llyfr y Mis Waterstones.
Wedi’r rhyfel gweithiodd yn syrfëwr meintiau, ac yn 1950 symudodd i swyddfa yn y Fenni, gan rentu bwthyn yn Llanelen gyda’i wraig Rosina a’u merch Georgina. Ei gyhoeddwr a awgrymodd y ffugenw Alexander Cordell.FfynonellauWelsh classic Rape of the Fair Country republished for the first time in over a decade ↗Monmouthshire Beacon, 2025 (Saesneg)Mab i Uwch-Ringyll Catrodol yn y Peirianwyr Brenhinol, ganed yn Ceylon yn 1914; ymunodd â’r Peirianwyr Brenhinol yn 1932; clwyfwyd yn ei glun yn Boulogne yn 1940 a’i gludo adref; wrth wella yn Harlech daeth i garu Cymru a’i phobl a phenderfynu byw yno ryw ddydd; wedi’i gomisiynu, gweithiodd ar arfau ar gyfer glaniadau D-Day a dod yn uwchgapten; wedi’r rhyfel yn syrfëwr meintiau yn Amwythig, yna o 1950 yn y Fenni, yn rhentu bwthyn yn Llanelen; awgrymodd ei gyhoeddwr yr enw Alexander Cordell; yn 1957, wrth deithio i fyny’r Blorens tua Blaenafon, gwelodd y llethrau creithiog, ymwelodd â phentref gwag Garnddyrys, a dechrau ymchwilio i’r Chwyldro Diwydiannol, gan siarad â hen bobl Blaenafon ac astudio yn Aberystwyth; ‘ysgrifennais y llyfr mewn gwres gwyn’; honnai fod ganddo nain Gymraeg ei hiaith o’r Rhondda; bu farw 1997 yn 82 oed, claddwyd ei lwch ym mynwent Llan-ffwyst ger y Blorens; addaswyd y drioleg i’r llwyfan, a Rape of the Fair Country hefyd yn ddrama radio pedair rhan i’r BBC ac yn sioe gerdd; mae Rape of the Fair Country wedi’i gosod yn Sir Fynwy a blaenau’r cymoedd ac yn adeiladu at orymdaith y Siartwyr ar Gasnewydd ym mis Tachwedd 1839; cyhoeddwyd gan Victor Gollancz yn 1959, canmolwyd gan Jack Jones, a galwodd Aneurin Bevan ef yn ‘llyfr aruthrol’; ar restrau gwerthu gorau Llundain o fewn wythnos; cyfres yn y Western Mail; cyfieithwyd i 17 iaith a gwerthu miliynau; ailgyhoeddwyd gan Blorenge Books Chris Barber yn 1998 a chan Parthian yn Llyfrgell Cymru ar 1 Tachwedd 2025, Llyfr y Mis Waterstones.Alexander Cordell ↗Wikipedia (Saesneg)Alexander Cordell (1914 – 1997), ffugenw George Alexander Graber, nofelydd toreithiog o Gymro ac awdur 30 o weithiau clodwiw gan gynnwys Rape of the Fair Country, Hosts of Rebecca a Song of the Earth; ganed yn Ceylon, addysgwyd yn bennaf yn Tsieina, ymunodd â’r fyddin yn 18 oed yn 1932 a chodi’n uwchgapten; wedi’r rhyfel yn syrfëwr meintiau, symudodd i’r Fenni gyda’i wraig Rosina a’i ferch Georgina, ac yno tyfodd ei gariad at Gymru; yn ddiweddarach ysgrifennodd fod ei fam o’r Rhondda; bu’n byw hefyd yng Nghas-gwent, Aberdaugleddau a Wrecsam; bu farw wrth gerdded ger Bwlch yr Oernant; claddwyd yn Llan-ffwyst ger y Fenni; enwyd y Cordell Country Inn uwchben Gofilon ar ei ôl; mae Rape of the Fair Country (1959), Hosts of Rebecca (1960) a Song of the Earth (1969) yn ffurfio rhan gyntaf saga’r Mortymer, nofelau am Gymru ddiwydiannol gynnar, yn ffyddlon i ffeithiau hanes, yn adrodd am eni’r undebau llafur, y Siartwyr a Gwrthryfel Casnewydd; mae’r saga’n dechrau yn 1826 ymhlith y diwydiannau glo a haearn; rhagarweiniad, This Proud and Savage Land, ar awgrym Chris Barber; parhaodd yn Beloved Exile, Land of Heart’s Desire a The Love that God Forgot, gan orffen yn 1900; The Fire People (1972), wedi’i gosod yng Ngwrthryfel Merthyr 1831, gydag atodiad o dystiolaeth y gallai Dic Penderyn fod wedi’i gondemnio ar gam; This Sweet and Bitter Earth (1977), am chwareli llechi’r gogledd a’r Rhondda; Land of My Fathers (1983), am fwyngloddiau copr Môn a gwaith haearn Dowlais; Peerless Jim (1984), am y paffiwr Jim Driscoll; Tales from Tiger Bay (1986).
Yn 1957, wrth deithio i fyny’r Blorens tua Blaenafon, gwelodd lethrau creithiog y wlad haearn ac ymweld â phentref gwag Garnddyrys. Dechreuodd ymchwilio i’r Chwyldro Diwydiannol, gan siarad â hen bobl Blaenafon ac astudio yn Aberystwyth.FfynhonnellWelsh classic Rape of the Fair Country republished for the first time in over a decade ↗Monmouthshire Beacon, 2025 (Saesneg)Mab i Uwch-Ringyll Catrodol yn y Peirianwyr Brenhinol, ganed yn Ceylon yn 1914; ymunodd â’r Peirianwyr Brenhinol yn 1932; clwyfwyd yn ei glun yn Boulogne yn 1940 a’i gludo adref; wrth wella yn Harlech daeth i garu Cymru a’i phobl a phenderfynu byw yno ryw ddydd; wedi’i gomisiynu, gweithiodd ar arfau ar gyfer glaniadau D-Day a dod yn uwchgapten; wedi’r rhyfel yn syrfëwr meintiau yn Amwythig, yna o 1950 yn y Fenni, yn rhentu bwthyn yn Llanelen; awgrymodd ei gyhoeddwr yr enw Alexander Cordell; yn 1957, wrth deithio i fyny’r Blorens tua Blaenafon, gwelodd y llethrau creithiog, ymwelodd â phentref gwag Garnddyrys, a dechrau ymchwilio i’r Chwyldro Diwydiannol, gan siarad â hen bobl Blaenafon ac astudio yn Aberystwyth; ‘ysgrifennais y llyfr mewn gwres gwyn’; honnai fod ganddo nain Gymraeg ei hiaith o’r Rhondda; bu farw 1997 yn 82 oed, claddwyd ei lwch ym mynwent Llan-ffwyst ger y Blorens; addaswyd y drioleg i’r llwyfan, a Rape of the Fair Country hefyd yn ddrama radio pedair rhan i’r BBC ac yn sioe gerdd; mae Rape of the Fair Country wedi’i gosod yn Sir Fynwy a blaenau’r cymoedd ac yn adeiladu at orymdaith y Siartwyr ar Gasnewydd ym mis Tachwedd 1839; cyhoeddwyd gan Victor Gollancz yn 1959, canmolwyd gan Jack Jones, a galwodd Aneurin Bevan ef yn ‘llyfr aruthrol’; ar restrau gwerthu gorau Llundain o fewn wythnos; cyfres yn y Western Mail; cyfieithwyd i 17 iaith a gwerthu miliynau; ailgyhoeddwyd gan Blorenge Books Chris Barber yn 1998 a chan Parthian yn Llyfrgell Cymru ar 1 Tachwedd 2025, Llyfr y Mis Waterstones.
Ysgrifennodd y nofel, meddai, ‘mewn gwres gwyn’. Mae Rape of the Fair Country, a gyhoeddwyd yn 1959, yn dilyn teulu’r Mortymer o’r gweithfeydd haearn ym mlaenau cymoedd Sir Fynwy ac yn adeiladu at orymdaith y Siartwyr ar Gasnewydd ym mis Tachwedd 1839. O fewn wythnos roedd ar restrau gwerthu gorau Llundain, argraffodd y Western Mail hi’n rhannau, a galwodd Aneurin Bevan hi’n ‘llyfr aruthrol’.FfynonellauWelsh classic Rape of the Fair Country republished for the first time in over a decade ↗Monmouthshire Beacon, 2025 (Saesneg)Mab i Uwch-Ringyll Catrodol yn y Peirianwyr Brenhinol, ganed yn Ceylon yn 1914; ymunodd â’r Peirianwyr Brenhinol yn 1932; clwyfwyd yn ei glun yn Boulogne yn 1940 a’i gludo adref; wrth wella yn Harlech daeth i garu Cymru a’i phobl a phenderfynu byw yno ryw ddydd; wedi’i gomisiynu, gweithiodd ar arfau ar gyfer glaniadau D-Day a dod yn uwchgapten; wedi’r rhyfel yn syrfëwr meintiau yn Amwythig, yna o 1950 yn y Fenni, yn rhentu bwthyn yn Llanelen; awgrymodd ei gyhoeddwr yr enw Alexander Cordell; yn 1957, wrth deithio i fyny’r Blorens tua Blaenafon, gwelodd y llethrau creithiog, ymwelodd â phentref gwag Garnddyrys, a dechrau ymchwilio i’r Chwyldro Diwydiannol, gan siarad â hen bobl Blaenafon ac astudio yn Aberystwyth; ‘ysgrifennais y llyfr mewn gwres gwyn’; honnai fod ganddo nain Gymraeg ei hiaith o’r Rhondda; bu farw 1997 yn 82 oed, claddwyd ei lwch ym mynwent Llan-ffwyst ger y Blorens; addaswyd y drioleg i’r llwyfan, a Rape of the Fair Country hefyd yn ddrama radio pedair rhan i’r BBC ac yn sioe gerdd; mae Rape of the Fair Country wedi’i gosod yn Sir Fynwy a blaenau’r cymoedd ac yn adeiladu at orymdaith y Siartwyr ar Gasnewydd ym mis Tachwedd 1839; cyhoeddwyd gan Victor Gollancz yn 1959, canmolwyd gan Jack Jones, a galwodd Aneurin Bevan ef yn ‘llyfr aruthrol’; ar restrau gwerthu gorau Llundain o fewn wythnos; cyfres yn y Western Mail; cyfieithwyd i 17 iaith a gwerthu miliynau; ailgyhoeddwyd gan Blorenge Books Chris Barber yn 1998 a chan Parthian yn Llyfrgell Cymru ar 1 Tachwedd 2025, Llyfr y Mis Waterstones.Alexander Cordell ↗Wikipedia (Saesneg)Alexander Cordell (1914 – 1997), ffugenw George Alexander Graber, nofelydd toreithiog o Gymro ac awdur 30 o weithiau clodwiw gan gynnwys Rape of the Fair Country, Hosts of Rebecca a Song of the Earth; ganed yn Ceylon, addysgwyd yn bennaf yn Tsieina, ymunodd â’r fyddin yn 18 oed yn 1932 a chodi’n uwchgapten; wedi’r rhyfel yn syrfëwr meintiau, symudodd i’r Fenni gyda’i wraig Rosina a’i ferch Georgina, ac yno tyfodd ei gariad at Gymru; yn ddiweddarach ysgrifennodd fod ei fam o’r Rhondda; bu’n byw hefyd yng Nghas-gwent, Aberdaugleddau a Wrecsam; bu farw wrth gerdded ger Bwlch yr Oernant; claddwyd yn Llan-ffwyst ger y Fenni; enwyd y Cordell Country Inn uwchben Gofilon ar ei ôl; mae Rape of the Fair Country (1959), Hosts of Rebecca (1960) a Song of the Earth (1969) yn ffurfio rhan gyntaf saga’r Mortymer, nofelau am Gymru ddiwydiannol gynnar, yn ffyddlon i ffeithiau hanes, yn adrodd am eni’r undebau llafur, y Siartwyr a Gwrthryfel Casnewydd; mae’r saga’n dechrau yn 1826 ymhlith y diwydiannau glo a haearn; rhagarweiniad, This Proud and Savage Land, ar awgrym Chris Barber; parhaodd yn Beloved Exile, Land of Heart’s Desire a The Love that God Forgot, gan orffen yn 1900; The Fire People (1972), wedi’i gosod yng Ngwrthryfel Merthyr 1831, gydag atodiad o dystiolaeth y gallai Dic Penderyn fod wedi’i gondemnio ar gam; This Sweet and Bitter Earth (1977), am chwareli llechi’r gogledd a’r Rhondda; Land of My Fathers (1983), am fwyngloddiau copr Môn a gwaith haearn Dowlais; Peerless Jim (1984), am y paffiwr Jim Driscoll; Tales from Tiger Bay (1986).
Cyfieithwyd hi i ddwy iaith ar bymtheg ac mae wedi gwerthu dros ddwy filiwn o gopïau ar draws y byd. Gadawodd ei llwyddiant iddo ysgrifennu’n llawn amser.FfynonellauWelsh classic Rape of the Fair Country republished for the first time in over a decade ↗Monmouthshire Beacon, 2025 (Saesneg)Mab i Uwch-Ringyll Catrodol yn y Peirianwyr Brenhinol, ganed yn Ceylon yn 1914; ymunodd â’r Peirianwyr Brenhinol yn 1932; clwyfwyd yn ei glun yn Boulogne yn 1940 a’i gludo adref; wrth wella yn Harlech daeth i garu Cymru a’i phobl a phenderfynu byw yno ryw ddydd; wedi’i gomisiynu, gweithiodd ar arfau ar gyfer glaniadau D-Day a dod yn uwchgapten; wedi’r rhyfel yn syrfëwr meintiau yn Amwythig, yna o 1950 yn y Fenni, yn rhentu bwthyn yn Llanelen; awgrymodd ei gyhoeddwr yr enw Alexander Cordell; yn 1957, wrth deithio i fyny’r Blorens tua Blaenafon, gwelodd y llethrau creithiog, ymwelodd â phentref gwag Garnddyrys, a dechrau ymchwilio i’r Chwyldro Diwydiannol, gan siarad â hen bobl Blaenafon ac astudio yn Aberystwyth; ‘ysgrifennais y llyfr mewn gwres gwyn’; honnai fod ganddo nain Gymraeg ei hiaith o’r Rhondda; bu farw 1997 yn 82 oed, claddwyd ei lwch ym mynwent Llan-ffwyst ger y Blorens; addaswyd y drioleg i’r llwyfan, a Rape of the Fair Country hefyd yn ddrama radio pedair rhan i’r BBC ac yn sioe gerdd; mae Rape of the Fair Country wedi’i gosod yn Sir Fynwy a blaenau’r cymoedd ac yn adeiladu at orymdaith y Siartwyr ar Gasnewydd ym mis Tachwedd 1839; cyhoeddwyd gan Victor Gollancz yn 1959, canmolwyd gan Jack Jones, a galwodd Aneurin Bevan ef yn ‘llyfr aruthrol’; ar restrau gwerthu gorau Llundain o fewn wythnos; cyfres yn y Western Mail; cyfieithwyd i 17 iaith a gwerthu miliynau; ailgyhoeddwyd gan Blorenge Books Chris Barber yn 1998 a chan Parthian yn Llyfrgell Cymru ar 1 Tachwedd 2025, Llyfr y Mis Waterstones.Rape of the Fair Country (Library of Wales) ↗Parthian Books (Saesneg)Cyhoeddwyd gyntaf yn 1959, nofel gyntaf saga’r Mortymer, wedi’i gosod yng nghymoedd gwlad haearn Cymru; dros 2 filiwn o gopïau wedi’u gwerthu ledled y byd; eicon o lenyddiaeth Cymru; ganed Cordell (1914–1997) yn George Alexander Graber yn Colombo, a threuliodd lawer o’i ieuenctid yn Tsieina; ymgartrefodd gyda’i wraig a’i ferch yn y Fenni; daeth y nofel yn llyfr poblogaidd rhyngwladol a’i alluogi i ysgrifennu’n llawn amser; ymhlith nofelwyr Cymreig modern a ddarllenir fwyaf; ysgrifennodd Carolyn Hitt o’r Western Mail fod ei nofelau’n adlewyrchu gwleidyddiaeth radical y Siartwyr a chaledi ac undod cymunedau diwydiannol Cymru; canmolodd Desmond Clifford ef am roi llais i bobl gyffredin na adawodd gofnodion; y cyhoeddwr Richard Davies: ‘Dyna’r tro cyntaf i mi ddarllen am fy mhobl fy hun.’
Dilynodd Hosts of Rebecca yn 1960, wedi’i gosod yng nghefn gwlad Sir Gaerfyrddin, a Song of the Earth yn 1969, ar y camlesi. Yn ffyddlon i’r hanes, mae’r llyfrau’n adrodd am eni’r undebau llafur, y Siartwyr a Gwrthryfel Casnewydd. Yn ddiweddarach ychwanegodd ragarweiniad, This Proud and Savage Land, ac ail drioleg a gariodd y Mortymeriaid hyd 1900.FfynonellauAlexander Cordell ↗Wikipedia (Saesneg)Alexander Cordell (1914 – 1997), ffugenw George Alexander Graber, nofelydd toreithiog o Gymro ac awdur 30 o weithiau clodwiw gan gynnwys Rape of the Fair Country, Hosts of Rebecca a Song of the Earth; ganed yn Ceylon, addysgwyd yn bennaf yn Tsieina, ymunodd â’r fyddin yn 18 oed yn 1932 a chodi’n uwchgapten; wedi’r rhyfel yn syrfëwr meintiau, symudodd i’r Fenni gyda’i wraig Rosina a’i ferch Georgina, ac yno tyfodd ei gariad at Gymru; yn ddiweddarach ysgrifennodd fod ei fam o’r Rhondda; bu’n byw hefyd yng Nghas-gwent, Aberdaugleddau a Wrecsam; bu farw wrth gerdded ger Bwlch yr Oernant; claddwyd yn Llan-ffwyst ger y Fenni; enwyd y Cordell Country Inn uwchben Gofilon ar ei ôl; mae Rape of the Fair Country (1959), Hosts of Rebecca (1960) a Song of the Earth (1969) yn ffurfio rhan gyntaf saga’r Mortymer, nofelau am Gymru ddiwydiannol gynnar, yn ffyddlon i ffeithiau hanes, yn adrodd am eni’r undebau llafur, y Siartwyr a Gwrthryfel Casnewydd; mae’r saga’n dechrau yn 1826 ymhlith y diwydiannau glo a haearn; rhagarweiniad, This Proud and Savage Land, ar awgrym Chris Barber; parhaodd yn Beloved Exile, Land of Heart’s Desire a The Love that God Forgot, gan orffen yn 1900; The Fire People (1972), wedi’i gosod yng Ngwrthryfel Merthyr 1831, gydag atodiad o dystiolaeth y gallai Dic Penderyn fod wedi’i gondemnio ar gam; This Sweet and Bitter Earth (1977), am chwareli llechi’r gogledd a’r Rhondda; Land of My Fathers (1983), am fwyngloddiau copr Môn a gwaith haearn Dowlais; Peerless Jim (1984), am y paffiwr Jim Driscoll; Tales from Tiger Bay (1986).Rape of the Fair Country (Library of Wales) ↗Parthian Books (Saesneg)Cyhoeddwyd gyntaf yn 1959, nofel gyntaf saga’r Mortymer, wedi’i gosod yng nghymoedd gwlad haearn Cymru; dros 2 filiwn o gopïau wedi’u gwerthu ledled y byd; eicon o lenyddiaeth Cymru; ganed Cordell (1914–1997) yn George Alexander Graber yn Colombo, a threuliodd lawer o’i ieuenctid yn Tsieina; ymgartrefodd gyda’i wraig a’i ferch yn y Fenni; daeth y nofel yn llyfr poblogaidd rhyngwladol a’i alluogi i ysgrifennu’n llawn amser; ymhlith nofelwyr Cymreig modern a ddarllenir fwyaf; ysgrifennodd Carolyn Hitt o’r Western Mail fod ei nofelau’n adlewyrchu gwleidyddiaeth radical y Siartwyr a chaledi ac undod cymunedau diwydiannol Cymru; canmolodd Desmond Clifford ef am roi llais i bobl gyffredin na adawodd gofnodion; y cyhoeddwr Richard Davies: ‘Dyna’r tro cyntaf i mi ddarllen am fy mhobl fy hun.’
Yn The Fire People yn 1972 trodd at Wrthryfel Merthyr 1831, wedi ymchwil gofalus, ac ychwanegodd atodiad o dystiolaeth y gallai Dic Penderyn fod wedi’i gondemnio ar gam i’w grogi. Aeth This Sweet and Bitter Earth ag ef i chwareli llechi’r gogledd ac i’r Rhondda, a Land of My Fathers i fwyngloddiau copr Môn a gwaith haearn Dowlais.FfynhonnellAlexander Cordell ↗Wikipedia (Saesneg)Alexander Cordell (1914 – 1997), ffugenw George Alexander Graber, nofelydd toreithiog o Gymro ac awdur 30 o weithiau clodwiw gan gynnwys Rape of the Fair Country, Hosts of Rebecca a Song of the Earth; ganed yn Ceylon, addysgwyd yn bennaf yn Tsieina, ymunodd â’r fyddin yn 18 oed yn 1932 a chodi’n uwchgapten; wedi’r rhyfel yn syrfëwr meintiau, symudodd i’r Fenni gyda’i wraig Rosina a’i ferch Georgina, ac yno tyfodd ei gariad at Gymru; yn ddiweddarach ysgrifennodd fod ei fam o’r Rhondda; bu’n byw hefyd yng Nghas-gwent, Aberdaugleddau a Wrecsam; bu farw wrth gerdded ger Bwlch yr Oernant; claddwyd yn Llan-ffwyst ger y Fenni; enwyd y Cordell Country Inn uwchben Gofilon ar ei ôl; mae Rape of the Fair Country (1959), Hosts of Rebecca (1960) a Song of the Earth (1969) yn ffurfio rhan gyntaf saga’r Mortymer, nofelau am Gymru ddiwydiannol gynnar, yn ffyddlon i ffeithiau hanes, yn adrodd am eni’r undebau llafur, y Siartwyr a Gwrthryfel Casnewydd; mae’r saga’n dechrau yn 1826 ymhlith y diwydiannau glo a haearn; rhagarweiniad, This Proud and Savage Land, ar awgrym Chris Barber; parhaodd yn Beloved Exile, Land of Heart’s Desire a The Love that God Forgot, gan orffen yn 1900; The Fire People (1972), wedi’i gosod yng Ngwrthryfel Merthyr 1831, gydag atodiad o dystiolaeth y gallai Dic Penderyn fod wedi’i gondemnio ar gam; This Sweet and Bitter Earth (1977), am chwareli llechi’r gogledd a’r Rhondda; Land of My Fathers (1983), am fwyngloddiau copr Môn a gwaith haearn Dowlais; Peerless Jim (1984), am y paffiwr Jim Driscoll; Tales from Tiger Bay (1986).
Ysgrifennodd hefyd Peerless Jim, am y paffiwr Jim Driscoll o Gaerdydd, Tales from Tiger Bay, a straeon wedi’u gosod yn Iwerddon, America a’r Dwyrain Pell, deg ar hugain o lyfrau i gyd.FfynonellauAlexander Cordell ↗Wikipedia (Saesneg)Alexander Cordell (1914 – 1997), ffugenw George Alexander Graber, nofelydd toreithiog o Gymro ac awdur 30 o weithiau clodwiw gan gynnwys Rape of the Fair Country, Hosts of Rebecca a Song of the Earth; ganed yn Ceylon, addysgwyd yn bennaf yn Tsieina, ymunodd â’r fyddin yn 18 oed yn 1932 a chodi’n uwchgapten; wedi’r rhyfel yn syrfëwr meintiau, symudodd i’r Fenni gyda’i wraig Rosina a’i ferch Georgina, ac yno tyfodd ei gariad at Gymru; yn ddiweddarach ysgrifennodd fod ei fam o’r Rhondda; bu’n byw hefyd yng Nghas-gwent, Aberdaugleddau a Wrecsam; bu farw wrth gerdded ger Bwlch yr Oernant; claddwyd yn Llan-ffwyst ger y Fenni; enwyd y Cordell Country Inn uwchben Gofilon ar ei ôl; mae Rape of the Fair Country (1959), Hosts of Rebecca (1960) a Song of the Earth (1969) yn ffurfio rhan gyntaf saga’r Mortymer, nofelau am Gymru ddiwydiannol gynnar, yn ffyddlon i ffeithiau hanes, yn adrodd am eni’r undebau llafur, y Siartwyr a Gwrthryfel Casnewydd; mae’r saga’n dechrau yn 1826 ymhlith y diwydiannau glo a haearn; rhagarweiniad, This Proud and Savage Land, ar awgrym Chris Barber; parhaodd yn Beloved Exile, Land of Heart’s Desire a The Love that God Forgot, gan orffen yn 1900; The Fire People (1972), wedi’i gosod yng Ngwrthryfel Merthyr 1831, gydag atodiad o dystiolaeth y gallai Dic Penderyn fod wedi’i gondemnio ar gam; This Sweet and Bitter Earth (1977), am chwareli llechi’r gogledd a’r Rhondda; Land of My Fathers (1983), am fwyngloddiau copr Môn a gwaith haearn Dowlais; Peerless Jim (1984), am y paffiwr Jim Driscoll; Tales from Tiger Bay (1986).Rape of the Fair Country (Library of Wales) ↗Parthian Books (Saesneg)Cyhoeddwyd gyntaf yn 1959, nofel gyntaf saga’r Mortymer, wedi’i gosod yng nghymoedd gwlad haearn Cymru; dros 2 filiwn o gopïau wedi’u gwerthu ledled y byd; eicon o lenyddiaeth Cymru; ganed Cordell (1914–1997) yn George Alexander Graber yn Colombo, a threuliodd lawer o’i ieuenctid yn Tsieina; ymgartrefodd gyda’i wraig a’i ferch yn y Fenni; daeth y nofel yn llyfr poblogaidd rhyngwladol a’i alluogi i ysgrifennu’n llawn amser; ymhlith nofelwyr Cymreig modern a ddarllenir fwyaf; ysgrifennodd Carolyn Hitt o’r Western Mail fod ei nofelau’n adlewyrchu gwleidyddiaeth radical y Siartwyr a chaledi ac undod cymunedau diwydiannol Cymru; canmolodd Desmond Clifford ef am roi llais i bobl gyffredin na adawodd gofnodion; y cyhoeddwr Richard Davies: ‘Dyna’r tro cyntaf i mi ddarllen am fy mhobl fy hun.’
Bu’n byw ar wahanol adegau yn y Fenni, Cas-gwent, Aberdaugleddau a Wrecsam, a deuai’n ôl i Gymru bob amser. Fe’i cyfrifir ymhlith nofelwyr Cymreig modern a ddarllenir fwyaf, ac mae ei lyfrau, fel yr ysgrifennodd Carolyn Hitt, yn adlewyrchu gwleidyddiaeth radical y Siartwyr a chaledi ac undod cymunedau diwydiannol Cymru.FfynonellauAlexander Cordell ↗Wikipedia (Saesneg)Alexander Cordell (1914 – 1997), ffugenw George Alexander Graber, nofelydd toreithiog o Gymro ac awdur 30 o weithiau clodwiw gan gynnwys Rape of the Fair Country, Hosts of Rebecca a Song of the Earth; ganed yn Ceylon, addysgwyd yn bennaf yn Tsieina, ymunodd â’r fyddin yn 18 oed yn 1932 a chodi’n uwchgapten; wedi’r rhyfel yn syrfëwr meintiau, symudodd i’r Fenni gyda’i wraig Rosina a’i ferch Georgina, ac yno tyfodd ei gariad at Gymru; yn ddiweddarach ysgrifennodd fod ei fam o’r Rhondda; bu’n byw hefyd yng Nghas-gwent, Aberdaugleddau a Wrecsam; bu farw wrth gerdded ger Bwlch yr Oernant; claddwyd yn Llan-ffwyst ger y Fenni; enwyd y Cordell Country Inn uwchben Gofilon ar ei ôl; mae Rape of the Fair Country (1959), Hosts of Rebecca (1960) a Song of the Earth (1969) yn ffurfio rhan gyntaf saga’r Mortymer, nofelau am Gymru ddiwydiannol gynnar, yn ffyddlon i ffeithiau hanes, yn adrodd am eni’r undebau llafur, y Siartwyr a Gwrthryfel Casnewydd; mae’r saga’n dechrau yn 1826 ymhlith y diwydiannau glo a haearn; rhagarweiniad, This Proud and Savage Land, ar awgrym Chris Barber; parhaodd yn Beloved Exile, Land of Heart’s Desire a The Love that God Forgot, gan orffen yn 1900; The Fire People (1972), wedi’i gosod yng Ngwrthryfel Merthyr 1831, gydag atodiad o dystiolaeth y gallai Dic Penderyn fod wedi’i gondemnio ar gam; This Sweet and Bitter Earth (1977), am chwareli llechi’r gogledd a’r Rhondda; Land of My Fathers (1983), am fwyngloddiau copr Môn a gwaith haearn Dowlais; Peerless Jim (1984), am y paffiwr Jim Driscoll; Tales from Tiger Bay (1986).Rape of the Fair Country (Library of Wales) ↗Parthian Books (Saesneg)Cyhoeddwyd gyntaf yn 1959, nofel gyntaf saga’r Mortymer, wedi’i gosod yng nghymoedd gwlad haearn Cymru; dros 2 filiwn o gopïau wedi’u gwerthu ledled y byd; eicon o lenyddiaeth Cymru; ganed Cordell (1914–1997) yn George Alexander Graber yn Colombo, a threuliodd lawer o’i ieuenctid yn Tsieina; ymgartrefodd gyda’i wraig a’i ferch yn y Fenni; daeth y nofel yn llyfr poblogaidd rhyngwladol a’i alluogi i ysgrifennu’n llawn amser; ymhlith nofelwyr Cymreig modern a ddarllenir fwyaf; ysgrifennodd Carolyn Hitt o’r Western Mail fod ei nofelau’n adlewyrchu gwleidyddiaeth radical y Siartwyr a chaledi ac undod cymunedau diwydiannol Cymru; canmolodd Desmond Clifford ef am roi llais i bobl gyffredin na adawodd gofnodion; y cyhoeddwr Richard Davies: ‘Dyna’r tro cyntaf i mi ddarllen am fy mhobl fy hun.’Alexander Cordell ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: nofelydd o Gymru yn yr iaith Saesneg, Alexander Cordell (George Alexander Graber, 1914 – 1997); ganed yn ninas Colombo, Sri Lanca; daeth i fyw a gweithio yn Sir Fynwy a Sir Benfro.
Bu farw Alexander Cordell yn 1997, yn wyth deg dau oed, wrth gerdded ger Bwlch yr Oernant, ac mae ei lwch ym mynwent Llan-ffwyst, dan y Blorens lle dechreuodd ei stori fawr. Llwyfannwyd ei drioleg, fe’i darlledwyd yn ddrama radio a’i throi’n sioe gerdd, ac yn 2025 dychwelodd Rape of the Fair Country yn Llyfrgell Cymru.FfynonellauWelsh classic Rape of the Fair Country republished for the first time in over a decade ↗Monmouthshire Beacon, 2025 (Saesneg)Mab i Uwch-Ringyll Catrodol yn y Peirianwyr Brenhinol, ganed yn Ceylon yn 1914; ymunodd â’r Peirianwyr Brenhinol yn 1932; clwyfwyd yn ei glun yn Boulogne yn 1940 a’i gludo adref; wrth wella yn Harlech daeth i garu Cymru a’i phobl a phenderfynu byw yno ryw ddydd; wedi’i gomisiynu, gweithiodd ar arfau ar gyfer glaniadau D-Day a dod yn uwchgapten; wedi’r rhyfel yn syrfëwr meintiau yn Amwythig, yna o 1950 yn y Fenni, yn rhentu bwthyn yn Llanelen; awgrymodd ei gyhoeddwr yr enw Alexander Cordell; yn 1957, wrth deithio i fyny’r Blorens tua Blaenafon, gwelodd y llethrau creithiog, ymwelodd â phentref gwag Garnddyrys, a dechrau ymchwilio i’r Chwyldro Diwydiannol, gan siarad â hen bobl Blaenafon ac astudio yn Aberystwyth; ‘ysgrifennais y llyfr mewn gwres gwyn’; honnai fod ganddo nain Gymraeg ei hiaith o’r Rhondda; bu farw 1997 yn 82 oed, claddwyd ei lwch ym mynwent Llan-ffwyst ger y Blorens; addaswyd y drioleg i’r llwyfan, a Rape of the Fair Country hefyd yn ddrama radio pedair rhan i’r BBC ac yn sioe gerdd; mae Rape of the Fair Country wedi’i gosod yn Sir Fynwy a blaenau’r cymoedd ac yn adeiladu at orymdaith y Siartwyr ar Gasnewydd ym mis Tachwedd 1839; cyhoeddwyd gan Victor Gollancz yn 1959, canmolwyd gan Jack Jones, a galwodd Aneurin Bevan ef yn ‘llyfr aruthrol’; ar restrau gwerthu gorau Llundain o fewn wythnos; cyfres yn y Western Mail; cyfieithwyd i 17 iaith a gwerthu miliynau; ailgyhoeddwyd gan Blorenge Books Chris Barber yn 1998 a chan Parthian yn Llyfrgell Cymru ar 1 Tachwedd 2025, Llyfr y Mis Waterstones.Alexander Cordell ↗Wikipedia (Saesneg)Alexander Cordell (1914 – 1997), ffugenw George Alexander Graber, nofelydd toreithiog o Gymro ac awdur 30 o weithiau clodwiw gan gynnwys Rape of the Fair Country, Hosts of Rebecca a Song of the Earth; ganed yn Ceylon, addysgwyd yn bennaf yn Tsieina, ymunodd â’r fyddin yn 18 oed yn 1932 a chodi’n uwchgapten; wedi’r rhyfel yn syrfëwr meintiau, symudodd i’r Fenni gyda’i wraig Rosina a’i ferch Georgina, ac yno tyfodd ei gariad at Gymru; yn ddiweddarach ysgrifennodd fod ei fam o’r Rhondda; bu’n byw hefyd yng Nghas-gwent, Aberdaugleddau a Wrecsam; bu farw wrth gerdded ger Bwlch yr Oernant; claddwyd yn Llan-ffwyst ger y Fenni; enwyd y Cordell Country Inn uwchben Gofilon ar ei ôl; mae Rape of the Fair Country (1959), Hosts of Rebecca (1960) a Song of the Earth (1969) yn ffurfio rhan gyntaf saga’r Mortymer, nofelau am Gymru ddiwydiannol gynnar, yn ffyddlon i ffeithiau hanes, yn adrodd am eni’r undebau llafur, y Siartwyr a Gwrthryfel Casnewydd; mae’r saga’n dechrau yn 1826 ymhlith y diwydiannau glo a haearn; rhagarweiniad, This Proud and Savage Land, ar awgrym Chris Barber; parhaodd yn Beloved Exile, Land of Heart’s Desire a The Love that God Forgot, gan orffen yn 1900; The Fire People (1972), wedi’i gosod yng Ngwrthryfel Merthyr 1831, gydag atodiad o dystiolaeth y gallai Dic Penderyn fod wedi’i gondemnio ar gam; This Sweet and Bitter Earth (1977), am chwareli llechi’r gogledd a’r Rhondda; Land of My Fathers (1983), am fwyngloddiau copr Môn a gwaith haearn Dowlais; Peerless Jim (1984), am y paffiwr Jim Driscoll; Tales from Tiger Bay (1986).Rape of the Fair Country (Library of Wales) ↗Parthian Books (Saesneg)Cyhoeddwyd gyntaf yn 1959, nofel gyntaf saga’r Mortymer, wedi’i gosod yng nghymoedd gwlad haearn Cymru; dros 2 filiwn o gopïau wedi’u gwerthu ledled y byd; eicon o lenyddiaeth Cymru; ganed Cordell (1914–1997) yn George Alexander Graber yn Colombo, a threuliodd lawer o’i ieuenctid yn Tsieina; ymgartrefodd gyda’i wraig a’i ferch yn y Fenni; daeth y nofel yn llyfr poblogaidd rhyngwladol a’i alluogi i ysgrifennu’n llawn amser; ymhlith nofelwyr Cymreig modern a ddarllenir fwyaf; ysgrifennodd Carolyn Hitt o’r Western Mail fod ei nofelau’n adlewyrchu gwleidyddiaeth radical y Siartwyr a chaledi ac undod cymunedau diwydiannol Cymru; canmolodd Desmond Clifford ef am roi llais i bobl gyffredin na adawodd gofnodion; y cyhoeddwr Richard Davies: ‘Dyna’r tro cyntaf i mi ddarllen am fy mhobl fy hun.’
Ffynonellau a darllen pellach
Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward LloydFe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.
Billy HughesPrif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeAthro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.
Syr John Morris-JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf