Syr John Edward Lloyd
Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward Lloyd
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1872–1970
Ganed yn Nhryleg yn Sir Fynwy; un o athronwyr mwyaf yr oes ac enillydd gwobr Nobel, a dreuliodd ei flynyddoedd olaf ym Mhenrhyndeudraeth.
Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Ganed Bertrand Russell yn Nhryleg yn sir Fynwy a bu farw ym Mhenrhyndeudraeth ym Meirionnydd, a rhwng y ddau gartref Cymreig hynny daeth yn un o athronwyr mawr yr ugeinfed ganrif. Seiliodd fathemateg ar resymeg, enillodd Wobr Nobel am Lenyddiaeth, a threuliodd ei flynyddoedd olaf yng Nghymru yn ymgyrchu dros heddwch.FfynonellauBertrand Russell ↗Wicipedia CymraegAthronydd, mathemategydd ac awdur (18 Mai 1872 – 2 Chwefror 1970); o deulu o uchelwyr, ond ganwyd ef yng Nghymru ym mhentref Tryleg, sir Fynwy, ac yng Nghymru hefyd y bu farw, ym Mhlas Penrhyn, Penrhyndeudraeth, yn yr hen sir Feirionnydd; sosialydd a heddychwr; yn y 1960au ymsefydlodd ym Mhlas Penrhyn, yn rhannol oherwydd ei edmygedd o’r bardd Percy Bysshe Shelley a fu’n aros yn yr un ardal; ymgyrchu dros heddwch oedd ei brif waith yno, gan gynnwys y Russell Peace Foundation a sefydlodd yn 1962; ar 24 Hydref 1962, wrth i newyddion ddod fod argyfwng taflegrau Ciwba yn dechrau dadmer, dawnsiodd ef a’i ysgrifennydd o lawenydd am rai munudau; bu farw o’r ffliw ym Mhlas Penrhyn ar 2 Chwefror 1970; fe’i hamlosgwyd ym Mae Colwyn a gwasgarwyd ei lwch ar fynydd yng Nghymru.Bertrand Russell ↗Wikipedia (Saesneg)Bertrand Arthur William Russell, 3ydd Iarll Russell (18 Mai 1872 – 2 Chwefror 1970), mathemategydd, athronydd a beirniad cymdeithasol; ganed yn Ravenscroft, plasty yn Nhryleg, sir Fynwy, ŵyr i’r prif weinidog yr Arglwydd John Russell; collodd ei rieni’n ifanc a’i fagu gan ei nain yn Pembroke Lodge, Richmond; yn un ar ddeg cyflwynodd ei frawd ef i Euclid, ‘un o ddigwyddiadau mawr fy mywyd, mor llachar â chariad cyntaf’; enillodd ysgoloriaeth i Goleg y Drindod, Caergrawnt (seithfed Wrangler 1893, Cymrawd 1895); un o sylfaenwyr athroniaeth ddadansoddol; gydag Alfred North Whitehead ysgrifennodd Principia Mathematica (tair cyfrol, 1910–1913), carreg filltir mewn rhesymeg glasurol ac ymgais fawr i seilio mathemateg ar resymeg; galwyd ei ‘On Denoting’ yn ‘batrwm o athroniaeth’; daeth A History of Western Philosophy (1945) yn llyfr poblogaidd iawn; Urdd Teilyngdod, 9 Mehefin 1949; Gwobr Nobel am Lenyddiaeth 1950 ‘i gydnabod ei ysgrifeniadau amrywiol a phwysig lle mae’n hyrwyddo delfrydau dyngarol a rhyddid meddwl’; ym Mehefin 1955 cymerodd brydles ar Blas Penrhyn ym Mhenrhyndeudraeth, Meirionnydd, ei brif gartref o 5 Gorffennaf 1956; bu farw o’r ffliw yn ei gartref ym Mhenrhyndeudraeth ar 2 Chwefror 1970, yn 97 oed; fe’i hamlosgwyd ym Mae Colwyn heb seremoni grefyddol, dim ond munud o dawelwch; gwasgarwyd ei lwch dros fynyddoedd Cymru.
| Ganed | 18 Mai 1872, Ravenscroft, Tryleg, sir Fynwy |
|---|---|
| Prif waith | Principia Mathematica, gydag A. N. Whitehead, 1910–1913 |
| Anrhydeddau | Urdd Teilyngdod 1949; Gwobr Nobel am Lenyddiaeth 1950 |
| Ymgyrch | Llywydd cyntaf CND, 1958 |
| Cartref yng Nghymru | Plas Penrhyn, Penrhyndeudraeth, o 1955 |
| Bu farw | 2 Chwefror 1970, Penrhyndeudraeth |
Ganed Bertrand Arthur William Russell ar 18 Mai 1872 yn Ravenscroft, plasty yn Nhryleg yn sir Fynwy, ŵyr i’r prif weinidog yr Arglwydd John Russell. Collodd ei ddau riant yn blentyn bach a’i fagu gan ei nain yn Pembroke Lodge ym Mharc Richmond.FfynonellauBertrand Russell ↗Wikipedia (Saesneg)Bertrand Arthur William Russell, 3ydd Iarll Russell (18 Mai 1872 – 2 Chwefror 1970), mathemategydd, athronydd a beirniad cymdeithasol; ganed yn Ravenscroft, plasty yn Nhryleg, sir Fynwy, ŵyr i’r prif weinidog yr Arglwydd John Russell; collodd ei rieni’n ifanc a’i fagu gan ei nain yn Pembroke Lodge, Richmond; yn un ar ddeg cyflwynodd ei frawd ef i Euclid, ‘un o ddigwyddiadau mawr fy mywyd, mor llachar â chariad cyntaf’; enillodd ysgoloriaeth i Goleg y Drindod, Caergrawnt (seithfed Wrangler 1893, Cymrawd 1895); un o sylfaenwyr athroniaeth ddadansoddol; gydag Alfred North Whitehead ysgrifennodd Principia Mathematica (tair cyfrol, 1910–1913), carreg filltir mewn rhesymeg glasurol ac ymgais fawr i seilio mathemateg ar resymeg; galwyd ei ‘On Denoting’ yn ‘batrwm o athroniaeth’; daeth A History of Western Philosophy (1945) yn llyfr poblogaidd iawn; Urdd Teilyngdod, 9 Mehefin 1949; Gwobr Nobel am Lenyddiaeth 1950 ‘i gydnabod ei ysgrifeniadau amrywiol a phwysig lle mae’n hyrwyddo delfrydau dyngarol a rhyddid meddwl’; ym Mehefin 1955 cymerodd brydles ar Blas Penrhyn ym Mhenrhyndeudraeth, Meirionnydd, ei brif gartref o 5 Gorffennaf 1956; bu farw o’r ffliw yn ei gartref ym Mhenrhyndeudraeth ar 2 Chwefror 1970, yn 97 oed; fe’i hamlosgwyd ym Mae Colwyn heb seremoni grefyddol, dim ond munud o dawelwch; gwasgarwyd ei lwch dros fynyddoedd Cymru.Bertrand Russell ↗Wicipedia CymraegAthronydd, mathemategydd ac awdur (18 Mai 1872 – 2 Chwefror 1970); o deulu o uchelwyr, ond ganwyd ef yng Nghymru ym mhentref Tryleg, sir Fynwy, ac yng Nghymru hefyd y bu farw, ym Mhlas Penrhyn, Penrhyndeudraeth, yn yr hen sir Feirionnydd; sosialydd a heddychwr; yn y 1960au ymsefydlodd ym Mhlas Penrhyn, yn rhannol oherwydd ei edmygedd o’r bardd Percy Bysshe Shelley a fu’n aros yn yr un ardal; ymgyrchu dros heddwch oedd ei brif waith yno, gan gynnwys y Russell Peace Foundation a sefydlodd yn 1962; ar 24 Hydref 1962, wrth i newyddion ddod fod argyfwng taflegrau Ciwba yn dechrau dadmer, dawnsiodd ef a’i ysgrifennydd o lawenydd am rai munudau; bu farw o’r ffliw ym Mhlas Penrhyn ar 2 Chwefror 1970; fe’i hamlosgwyd ym Mae Colwyn a gwasgarwyd ei lwch ar fynydd yng Nghymru.
Pan oedd yn un ar ddeg dangosodd ei frawd hŷn geometreg Euclid iddo. Cofiodd hynny ar hyd ei oes.FfynhonnellBertrand Russell ↗Wikipedia (Saesneg)Bertrand Arthur William Russell, 3ydd Iarll Russell (18 Mai 1872 – 2 Chwefror 1970), mathemategydd, athronydd a beirniad cymdeithasol; ganed yn Ravenscroft, plasty yn Nhryleg, sir Fynwy, ŵyr i’r prif weinidog yr Arglwydd John Russell; collodd ei rieni’n ifanc a’i fagu gan ei nain yn Pembroke Lodge, Richmond; yn un ar ddeg cyflwynodd ei frawd ef i Euclid, ‘un o ddigwyddiadau mawr fy mywyd, mor llachar â chariad cyntaf’; enillodd ysgoloriaeth i Goleg y Drindod, Caergrawnt (seithfed Wrangler 1893, Cymrawd 1895); un o sylfaenwyr athroniaeth ddadansoddol; gydag Alfred North Whitehead ysgrifennodd Principia Mathematica (tair cyfrol, 1910–1913), carreg filltir mewn rhesymeg glasurol ac ymgais fawr i seilio mathemateg ar resymeg; galwyd ei ‘On Denoting’ yn ‘batrwm o athroniaeth’; daeth A History of Western Philosophy (1945) yn llyfr poblogaidd iawn; Urdd Teilyngdod, 9 Mehefin 1949; Gwobr Nobel am Lenyddiaeth 1950 ‘i gydnabod ei ysgrifeniadau amrywiol a phwysig lle mae’n hyrwyddo delfrydau dyngarol a rhyddid meddwl’; ym Mehefin 1955 cymerodd brydles ar Blas Penrhyn ym Mhenrhyndeudraeth, Meirionnydd, ei brif gartref o 5 Gorffennaf 1956; bu farw o’r ffliw yn ei gartref ym Mhenrhyndeudraeth ar 2 Chwefror 1970, yn 97 oed; fe’i hamlosgwyd ym Mae Colwyn heb seremoni grefyddol, dim ond munud o dawelwch; gwasgarwyd ei lwch dros fynyddoedd Cymru.
Un o ddigwyddiadau mawr fy mywyd, mor llachar â chariad cyntaf.
Bertrand Russell, wrth ddarllen Euclid am y tro cyntaf
Enillodd ysgoloriaeth i Goleg y Drindod, Caergrawnt, graddiodd yn seithfed Wrangler mewn mathemateg yn 1893 a daeth yn Gymrawd yn 1895. Gyda G. E. Moore arweiniodd ffordd newydd o wneud athroniaeth drwy ddadansoddi rhesymegol gofalus, ac fe’i cyfrifir ymhlith sylfaenwyr athroniaeth ddadansoddol.FfynhonnellBertrand Russell ↗Wikipedia (Saesneg)Bertrand Arthur William Russell, 3ydd Iarll Russell (18 Mai 1872 – 2 Chwefror 1970), mathemategydd, athronydd a beirniad cymdeithasol; ganed yn Ravenscroft, plasty yn Nhryleg, sir Fynwy, ŵyr i’r prif weinidog yr Arglwydd John Russell; collodd ei rieni’n ifanc a’i fagu gan ei nain yn Pembroke Lodge, Richmond; yn un ar ddeg cyflwynodd ei frawd ef i Euclid, ‘un o ddigwyddiadau mawr fy mywyd, mor llachar â chariad cyntaf’; enillodd ysgoloriaeth i Goleg y Drindod, Caergrawnt (seithfed Wrangler 1893, Cymrawd 1895); un o sylfaenwyr athroniaeth ddadansoddol; gydag Alfred North Whitehead ysgrifennodd Principia Mathematica (tair cyfrol, 1910–1913), carreg filltir mewn rhesymeg glasurol ac ymgais fawr i seilio mathemateg ar resymeg; galwyd ei ‘On Denoting’ yn ‘batrwm o athroniaeth’; daeth A History of Western Philosophy (1945) yn llyfr poblogaidd iawn; Urdd Teilyngdod, 9 Mehefin 1949; Gwobr Nobel am Lenyddiaeth 1950 ‘i gydnabod ei ysgrifeniadau amrywiol a phwysig lle mae’n hyrwyddo delfrydau dyngarol a rhyddid meddwl’; ym Mehefin 1955 cymerodd brydles ar Blas Penrhyn ym Mhenrhyndeudraeth, Meirionnydd, ei brif gartref o 5 Gorffennaf 1956; bu farw o’r ffliw yn ei gartref ym Mhenrhyndeudraeth ar 2 Chwefror 1970, yn 97 oed; fe’i hamlosgwyd ym Mae Colwyn heb seremoni grefyddol, dim ond munud o dawelwch; gwasgarwyd ei lwch dros fynyddoedd Cymru.
Gyda’i hen athro Alfred North Whitehead ysgrifennodd Principia Mathematica, a gyhoeddwyd mewn tair cyfrol rhwng 1910 a 1913. Roedd yn ymgais fawr i seilio’r cyfan o fathemateg ar resymeg, ac yn garreg filltir yn hanes rhesymeg.FfynhonnellBertrand Russell ↗Wikipedia (Saesneg)Bertrand Arthur William Russell, 3ydd Iarll Russell (18 Mai 1872 – 2 Chwefror 1970), mathemategydd, athronydd a beirniad cymdeithasol; ganed yn Ravenscroft, plasty yn Nhryleg, sir Fynwy, ŵyr i’r prif weinidog yr Arglwydd John Russell; collodd ei rieni’n ifanc a’i fagu gan ei nain yn Pembroke Lodge, Richmond; yn un ar ddeg cyflwynodd ei frawd ef i Euclid, ‘un o ddigwyddiadau mawr fy mywyd, mor llachar â chariad cyntaf’; enillodd ysgoloriaeth i Goleg y Drindod, Caergrawnt (seithfed Wrangler 1893, Cymrawd 1895); un o sylfaenwyr athroniaeth ddadansoddol; gydag Alfred North Whitehead ysgrifennodd Principia Mathematica (tair cyfrol, 1910–1913), carreg filltir mewn rhesymeg glasurol ac ymgais fawr i seilio mathemateg ar resymeg; galwyd ei ‘On Denoting’ yn ‘batrwm o athroniaeth’; daeth A History of Western Philosophy (1945) yn llyfr poblogaidd iawn; Urdd Teilyngdod, 9 Mehefin 1949; Gwobr Nobel am Lenyddiaeth 1950 ‘i gydnabod ei ysgrifeniadau amrywiol a phwysig lle mae’n hyrwyddo delfrydau dyngarol a rhyddid meddwl’; ym Mehefin 1955 cymerodd brydles ar Blas Penrhyn ym Mhenrhyndeudraeth, Meirionnydd, ei brif gartref o 5 Gorffennaf 1956; bu farw o’r ffliw yn ei gartref ym Mhenrhyndeudraeth ar 2 Chwefror 1970, yn 97 oed; fe’i hamlosgwyd ym Mae Colwyn heb seremoni grefyddol, dim ond munud o dawelwch; gwasgarwyd ei lwch dros fynyddoedd Cymru.
Ysgrifennai i bawb, nid i ysgolheigion yn unig. Daeth ei History of Western Philosophy (1945) yn llyfr poblogaidd iawn. Yn 1949 derbyniodd yr Urdd Teilyngdod, ac yn 1950 Wobr Nobel am Lenyddiaeth, i gydnabod ysgrifeniadau lle mae’n hyrwyddo delfrydau dyngarol a rhyddid meddwl.FfynhonnellBertrand Russell ↗Wikipedia (Saesneg)Bertrand Arthur William Russell, 3ydd Iarll Russell (18 Mai 1872 – 2 Chwefror 1970), mathemategydd, athronydd a beirniad cymdeithasol; ganed yn Ravenscroft, plasty yn Nhryleg, sir Fynwy, ŵyr i’r prif weinidog yr Arglwydd John Russell; collodd ei rieni’n ifanc a’i fagu gan ei nain yn Pembroke Lodge, Richmond; yn un ar ddeg cyflwynodd ei frawd ef i Euclid, ‘un o ddigwyddiadau mawr fy mywyd, mor llachar â chariad cyntaf’; enillodd ysgoloriaeth i Goleg y Drindod, Caergrawnt (seithfed Wrangler 1893, Cymrawd 1895); un o sylfaenwyr athroniaeth ddadansoddol; gydag Alfred North Whitehead ysgrifennodd Principia Mathematica (tair cyfrol, 1910–1913), carreg filltir mewn rhesymeg glasurol ac ymgais fawr i seilio mathemateg ar resymeg; galwyd ei ‘On Denoting’ yn ‘batrwm o athroniaeth’; daeth A History of Western Philosophy (1945) yn llyfr poblogaidd iawn; Urdd Teilyngdod, 9 Mehefin 1949; Gwobr Nobel am Lenyddiaeth 1950 ‘i gydnabod ei ysgrifeniadau amrywiol a phwysig lle mae’n hyrwyddo delfrydau dyngarol a rhyddid meddwl’; ym Mehefin 1955 cymerodd brydles ar Blas Penrhyn ym Mhenrhyndeudraeth, Meirionnydd, ei brif gartref o 5 Gorffennaf 1956; bu farw o’r ffliw yn ei gartref ym Mhenrhyndeudraeth ar 2 Chwefror 1970, yn 97 oed; fe’i hamlosgwyd ym Mae Colwyn heb seremoni grefyddol, dim ond munud o dawelwch; gwasgarwyd ei lwch dros fynyddoedd Cymru.
Ym Mehefin 1955 cymerodd brydles ar Blas Penrhyn ym Mhenrhyndeudraeth, ac o Orffennaf 1956 hwn oedd ei brif gartref. Rhan o’r atyniad oedd ei edmygedd o’r bardd Shelley, a fu unwaith yn aros yn yr un ardal.FfynonellauBertrand Russell ↗Wikipedia (Saesneg)Bertrand Arthur William Russell, 3ydd Iarll Russell (18 Mai 1872 – 2 Chwefror 1970), mathemategydd, athronydd a beirniad cymdeithasol; ganed yn Ravenscroft, plasty yn Nhryleg, sir Fynwy, ŵyr i’r prif weinidog yr Arglwydd John Russell; collodd ei rieni’n ifanc a’i fagu gan ei nain yn Pembroke Lodge, Richmond; yn un ar ddeg cyflwynodd ei frawd ef i Euclid, ‘un o ddigwyddiadau mawr fy mywyd, mor llachar â chariad cyntaf’; enillodd ysgoloriaeth i Goleg y Drindod, Caergrawnt (seithfed Wrangler 1893, Cymrawd 1895); un o sylfaenwyr athroniaeth ddadansoddol; gydag Alfred North Whitehead ysgrifennodd Principia Mathematica (tair cyfrol, 1910–1913), carreg filltir mewn rhesymeg glasurol ac ymgais fawr i seilio mathemateg ar resymeg; galwyd ei ‘On Denoting’ yn ‘batrwm o athroniaeth’; daeth A History of Western Philosophy (1945) yn llyfr poblogaidd iawn; Urdd Teilyngdod, 9 Mehefin 1949; Gwobr Nobel am Lenyddiaeth 1950 ‘i gydnabod ei ysgrifeniadau amrywiol a phwysig lle mae’n hyrwyddo delfrydau dyngarol a rhyddid meddwl’; ym Mehefin 1955 cymerodd brydles ar Blas Penrhyn ym Mhenrhyndeudraeth, Meirionnydd, ei brif gartref o 5 Gorffennaf 1956; bu farw o’r ffliw yn ei gartref ym Mhenrhyndeudraeth ar 2 Chwefror 1970, yn 97 oed; fe’i hamlosgwyd ym Mae Colwyn heb seremoni grefyddol, dim ond munud o dawelwch; gwasgarwyd ei lwch dros fynyddoedd Cymru.Bertrand Russell ↗Wicipedia CymraegAthronydd, mathemategydd ac awdur (18 Mai 1872 – 2 Chwefror 1970); o deulu o uchelwyr, ond ganwyd ef yng Nghymru ym mhentref Tryleg, sir Fynwy, ac yng Nghymru hefyd y bu farw, ym Mhlas Penrhyn, Penrhyndeudraeth, yn yr hen sir Feirionnydd; sosialydd a heddychwr; yn y 1960au ymsefydlodd ym Mhlas Penrhyn, yn rhannol oherwydd ei edmygedd o’r bardd Percy Bysshe Shelley a fu’n aros yn yr un ardal; ymgyrchu dros heddwch oedd ei brif waith yno, gan gynnwys y Russell Peace Foundation a sefydlodd yn 1962; ar 24 Hydref 1962, wrth i newyddion ddod fod argyfwng taflegrau Ciwba yn dechrau dadmer, dawnsiodd ef a’i ysgrifennydd o lawenydd am rai munudau; bu farw o’r ffliw ym Mhlas Penrhyn ar 2 Chwefror 1970; fe’i hamlosgwyd ym Mae Colwyn a gwasgarwyd ei lwch ar fynydd yng Nghymru.
O Gymru gweithiodd dros heddwch. Cefnogodd Faniffesto Russell–Einstein 1955, a lofnodwyd gan un ar ddeg o wyddonwyr blaenllaw, yn galw am roi diwedd ar arfau niwclear, ac yn 1958 roedd yn un o sylfaenwyr yr Ymgyrch dros Ddiarfogi Niwclear a’i Llywydd cyntaf.Ffynhonnell60 faces: Bertrand Russell ↗Yr Ymgyrch dros Ddiarfogi Niwclear (CND) (Saesneg)Un o athronwyr mawr yr 20fed ganrif; cefnogodd Faniffesto Russell–Einstein 1955, a lofnodwyd gan un ar ddeg o wyddonwyr blaenllaw, yn galw am ddiarfogi niwclear; un o sylfaenwyr CND yn 1958 a’i Lywydd cyntaf a’i unig Lywydd; yn 1960 sefydlodd Bwyllgor y Cant i ymgyrchu yn erbyn rhyfel niwclear.
Yn 1962 sefydlodd y Russell Peace Foundation. Pan gyrhaeddodd newyddion Blas Penrhyn ar 24 Hydref 1962 fod argyfwng taflegrau Ciwba yn dechrau dadmer, dawnsiodd ef a’i ysgrifennydd o lawenydd.FfynhonnellBertrand Russell ↗Wicipedia CymraegAthronydd, mathemategydd ac awdur (18 Mai 1872 – 2 Chwefror 1970); o deulu o uchelwyr, ond ganwyd ef yng Nghymru ym mhentref Tryleg, sir Fynwy, ac yng Nghymru hefyd y bu farw, ym Mhlas Penrhyn, Penrhyndeudraeth, yn yr hen sir Feirionnydd; sosialydd a heddychwr; yn y 1960au ymsefydlodd ym Mhlas Penrhyn, yn rhannol oherwydd ei edmygedd o’r bardd Percy Bysshe Shelley a fu’n aros yn yr un ardal; ymgyrchu dros heddwch oedd ei brif waith yno, gan gynnwys y Russell Peace Foundation a sefydlodd yn 1962; ar 24 Hydref 1962, wrth i newyddion ddod fod argyfwng taflegrau Ciwba yn dechrau dadmer, dawnsiodd ef a’i ysgrifennydd o lawenydd am rai munudau; bu farw o’r ffliw ym Mhlas Penrhyn ar 2 Chwefror 1970; fe’i hamlosgwyd ym Mae Colwyn a gwasgarwyd ei lwch ar fynydd yng Nghymru.
Bu farw ym Mhlas Penrhyn ar 2 Chwefror 1970, yn 97 oed. Fe’i hamlosgwyd ym Mae Colwyn heb seremoni ond munud o dawelwch, a gwasgarwyd ei lwch dros fynyddoedd Cymru.FfynonellauBertrand Russell ↗Wikipedia (Saesneg)Bertrand Arthur William Russell, 3ydd Iarll Russell (18 Mai 1872 – 2 Chwefror 1970), mathemategydd, athronydd a beirniad cymdeithasol; ganed yn Ravenscroft, plasty yn Nhryleg, sir Fynwy, ŵyr i’r prif weinidog yr Arglwydd John Russell; collodd ei rieni’n ifanc a’i fagu gan ei nain yn Pembroke Lodge, Richmond; yn un ar ddeg cyflwynodd ei frawd ef i Euclid, ‘un o ddigwyddiadau mawr fy mywyd, mor llachar â chariad cyntaf’; enillodd ysgoloriaeth i Goleg y Drindod, Caergrawnt (seithfed Wrangler 1893, Cymrawd 1895); un o sylfaenwyr athroniaeth ddadansoddol; gydag Alfred North Whitehead ysgrifennodd Principia Mathematica (tair cyfrol, 1910–1913), carreg filltir mewn rhesymeg glasurol ac ymgais fawr i seilio mathemateg ar resymeg; galwyd ei ‘On Denoting’ yn ‘batrwm o athroniaeth’; daeth A History of Western Philosophy (1945) yn llyfr poblogaidd iawn; Urdd Teilyngdod, 9 Mehefin 1949; Gwobr Nobel am Lenyddiaeth 1950 ‘i gydnabod ei ysgrifeniadau amrywiol a phwysig lle mae’n hyrwyddo delfrydau dyngarol a rhyddid meddwl’; ym Mehefin 1955 cymerodd brydles ar Blas Penrhyn ym Mhenrhyndeudraeth, Meirionnydd, ei brif gartref o 5 Gorffennaf 1956; bu farw o’r ffliw yn ei gartref ym Mhenrhyndeudraeth ar 2 Chwefror 1970, yn 97 oed; fe’i hamlosgwyd ym Mae Colwyn heb seremoni grefyddol, dim ond munud o dawelwch; gwasgarwyd ei lwch dros fynyddoedd Cymru.Bertrand Russell ↗Wicipedia CymraegAthronydd, mathemategydd ac awdur (18 Mai 1872 – 2 Chwefror 1970); o deulu o uchelwyr, ond ganwyd ef yng Nghymru ym mhentref Tryleg, sir Fynwy, ac yng Nghymru hefyd y bu farw, ym Mhlas Penrhyn, Penrhyndeudraeth, yn yr hen sir Feirionnydd; sosialydd a heddychwr; yn y 1960au ymsefydlodd ym Mhlas Penrhyn, yn rhannol oherwydd ei edmygedd o’r bardd Percy Bysshe Shelley a fu’n aros yn yr un ardal; ymgyrchu dros heddwch oedd ei brif waith yno, gan gynnwys y Russell Peace Foundation a sefydlodd yn 1962; ar 24 Hydref 1962, wrth i newyddion ddod fod argyfwng taflegrau Ciwba yn dechrau dadmer, dawnsiodd ef a’i ysgrifennydd o lawenydd am rai munudau; bu farw o’r ffliw ym Mhlas Penrhyn ar 2 Chwefror 1970; fe’i hamlosgwyd ym Mae Colwyn a gwasgarwyd ei lwch ar fynydd yng Nghymru.
Ffynonellau a darllen pellach
Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Encyclopaedia Britannica (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward LloydFe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.
Billy HughesPrif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeAthro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.
Syr John Morris-JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf