Syr John Edward Lloyd
Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward Lloyd
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1873–1942
Arweiniodd apêl heddwch menywod Cymru, a lofnodwyd gan 390,296 o fenywod, a’i chludo i’r Unol Daleithiau yn 1924.
Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Arweiniodd Annie Hughes Griffiths o Langeitho apêl heddwch fawr menywod Cymru. Yn 1923 aeth menywod Cymru o ddrws i ddrws i gasglu 390,296 o enwau ar apêl at fenywod America, ac yn 1924 cariodd hi’r apêl dros yr Iwerydd mewn cist dderw a’i gosod gerbron Arlywydd yr Unol Daleithiau.FfynonellauA century ago, the women of Wales made an audacious appeal for world peace – this is their story ↗Jennifer Mathers a Mererid Hopwood, The Conversation, 2024 (Saesneg)Gan olygyddion Yr Apêl – The Appeal. Daeth y syniad gan Gwilym Davies ym Mawrth 1923 a mabwysiadodd Undeb Cynghrair y Cenhedloedd yng Nghymru ef erbyn Mai: byddai menywod Cymru yn apelio at fenywod America i helpu dod ag America i Gynghrair y Cenhedloedd. Aeth dros 400 o drefnwyr lleol o dŷ i dŷ, weithiau dair a phedair gwaith, ac erbyn diwedd Ionawr 1924 roedd 390,296 o enwau. Cadwyd y dalennau mewn cist dderw a wnaed i’r pwrpas. Arweiniodd Annie Hughes Griffiths y ddirprwyaeth, gyda Mary Ellis ac Elined Prys; hwyliasant ar yr RMS Cedric a’u croesawu yn Efrog Newydd yn Chwefror 1924 gan fenywod America yn dal cennin Pedr; ar 19 Chwefror daeth dros 400 o fenywod ynghyd yng Ngwesty’r Biltmore i weld agor y ddeiseb. Cyfarfuant â’r Arlywydd Calvin Coolidge, a addawodd y câi’r ddeiseb a’i chist eu cadw gan Sefydliad y Smithsonian, lle buont am bron i ganrif. Yna teithiodd hi’r Unol Daleithiau am ddeufis. Mae’r ddeiseb bellach yn ôl yng Nghymru, yn y Llyfrgell Genedlaethol.Hughes Griffiths, Annie Jane (1873 – 1942), peace campaigner ↗Meg Elis, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yng Nghwrt Mawr, Llangeitho, Ceredigion, yn 1873, un o ddeg o blant; astudiodd yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Aberystwyth, a threuliodd gyfnod yn Llundain yn cadw tŷ i’w brodyr; priododd Thomas Edward Ellis, AS Rhyddfrydol, yn 1898; bu ef farw yn Cannes yn Ebrill 1899, a ganed eu mab Thomas Iorwerth Ellis yn Rhagfyr 1899; yn 1916 priododd y Parchedig Peter Hughes Griffiths, gweinidog capel Cymraeg Charing Cross yn Llundain; yn weithgar yn mudiad Cynghrair y Cenhedloedd, erbyn 1923 roedd yn llywydd Cyngor Cenedlaethol Cymreig Undeb Cynghrair y Cenhedloedd, a dewiswyd hi’n drysorydd mygedol deiseb heddwch y menywod; casglodd y ddeiseb 390,296 o enwau o bob rhan o Gymru, ac arweiniodd hi’r ddirprwyaeth a’i cariodd i America yn 1924, lle y’i cyflwynwyd yn Efrog Newydd ac i’r Arlywydd Calvin Coolidge yn Washington; bu farw yn Aberystwyth yn Hydref 1942 a’i chladdu yng nghapel Gwynfil, Llangeitho, wrth ochr ei brawd J. H. Davies.
| Ganed | 5 Ebrill 1873, Cwrt Mawr, Llangeitho, Ceredigion |
|---|---|
| Swydd | Llywydd cyntaf Undeb Cynghrair y Cenhedloedd yng Nghymru, 1923 |
| Yr apêl | 390,296 o enwau menywod Cymru |
| Taith | Efrog Newydd a Washington, Chwefror 1924 |
| Bu farw | 7 Hydref 1942, Aberystwyth |
| Cofio | Plac Porffor, Aberystwyth, 2023 |
Ganed Annie Jane Davies ar 5 Ebrill 1873 yng Nghwrt Mawr, Llangeitho, yng Ngheredigion, un o ddeg o blant. Astudiodd yng Ngholeg Prifysgol Cymru yn Aberystwyth, ac yn ddiweddarach bu’n cadw tŷ yn Llundain i’w brodyr, yn eu plith J. H. Davies.FfynonellauHughes Griffiths, Annie Jane (1873 – 1942), peace campaigner ↗Meg Elis, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yng Nghwrt Mawr, Llangeitho, Ceredigion, yn 1873, un o ddeg o blant; astudiodd yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Aberystwyth, a threuliodd gyfnod yn Llundain yn cadw tŷ i’w brodyr; priododd Thomas Edward Ellis, AS Rhyddfrydol, yn 1898; bu ef farw yn Cannes yn Ebrill 1899, a ganed eu mab Thomas Iorwerth Ellis yn Rhagfyr 1899; yn 1916 priododd y Parchedig Peter Hughes Griffiths, gweinidog capel Cymraeg Charing Cross yn Llundain; yn weithgar yn mudiad Cynghrair y Cenhedloedd, erbyn 1923 roedd yn llywydd Cyngor Cenedlaethol Cymreig Undeb Cynghrair y Cenhedloedd, a dewiswyd hi’n drysorydd mygedol deiseb heddwch y menywod; casglodd y ddeiseb 390,296 o enwau o bob rhan o Gymru, ac arweiniodd hi’r ddirprwyaeth a’i cariodd i America yn 1924, lle y’i cyflwynwyd yn Efrog Newydd ac i’r Arlywydd Calvin Coolidge yn Washington; bu farw yn Aberystwyth yn Hydref 1942 a’i chladdu yng nghapel Gwynfil, Llangeitho, wrth ochr ei brawd J. H. Davies.Annie Jane Hughes Griffiths ↗Wikipedia (Saesneg)Annie Jane Hughes Griffiths (5 Ebrill 1873 – 7 Hydref 1942), ymgyrchydd heddwch o Gymraes; ganed hi’n Annie Jane Davies ger Llangeitho; tair blynedd yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Aberystwyth; ymunodd â Chymdeithas Alawon Gwerin Cymru yn 1908; yn 1923 llywydd cyntaf Undeb Cynghrair y Cenhedloedd yng Nghymru a thrysorydd Deiseb Heddwch Menywod Cymru; wedi casglu 390,296 o enwau arweiniodd ddirprwyaeth i America, gan gyrraedd yn Chwefror 1924; cyflwynwyd y ddeiseb mewn gwesty yn Efrog Newydd a chyfarfu â’r Arlywydd Calvin Coolidge yn y Tŷ Gwyn; cedwir y ddeiseb bellach yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru gyda’i dyddiadur o’r ymweliad ag America; codwyd Plac Porffor yn Aberystwyth yn Nhachwedd 2023 i nodi ei gwaith dros heddwch; teithiodd drama am ei bywyd gan Mewn Cymeriad drwy Gymru yn 2023 a 2024; bu farw yn Neuadd Wen, Aberystwyth, a’i chladdu yng nghapel Gwynfil, Llangeitho.
Yn 1898 priododd Tom Ellis, aelod seneddol Rhyddfrydol Meirionnydd. Bu ef farw yn Cannes yn Ebrill 1899, a ganed eu mab, Thomas Iorwerth Ellis, y Rhagfyr hwnnw. Yn 1916 priododd y Parchedig Peter Hughes Griffiths, gweinidog y capel Cymraeg yn Charing Cross yn Llundain.FfynonellauHughes Griffiths, Annie Jane (1873 – 1942), peace campaigner ↗Meg Elis, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yng Nghwrt Mawr, Llangeitho, Ceredigion, yn 1873, un o ddeg o blant; astudiodd yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Aberystwyth, a threuliodd gyfnod yn Llundain yn cadw tŷ i’w brodyr; priododd Thomas Edward Ellis, AS Rhyddfrydol, yn 1898; bu ef farw yn Cannes yn Ebrill 1899, a ganed eu mab Thomas Iorwerth Ellis yn Rhagfyr 1899; yn 1916 priododd y Parchedig Peter Hughes Griffiths, gweinidog capel Cymraeg Charing Cross yn Llundain; yn weithgar yn mudiad Cynghrair y Cenhedloedd, erbyn 1923 roedd yn llywydd Cyngor Cenedlaethol Cymreig Undeb Cynghrair y Cenhedloedd, a dewiswyd hi’n drysorydd mygedol deiseb heddwch y menywod; casglodd y ddeiseb 390,296 o enwau o bob rhan o Gymru, ac arweiniodd hi’r ddirprwyaeth a’i cariodd i America yn 1924, lle y’i cyflwynwyd yn Efrog Newydd ac i’r Arlywydd Calvin Coolidge yn Washington; bu farw yn Aberystwyth yn Hydref 1942 a’i chladdu yng nghapel Gwynfil, Llangeitho, wrth ochr ei brawd J. H. Davies.Annie Jane Hughes Griffiths ↗Wikipedia (Saesneg)Annie Jane Hughes Griffiths (5 Ebrill 1873 – 7 Hydref 1942), ymgyrchydd heddwch o Gymraes; ganed hi’n Annie Jane Davies ger Llangeitho; tair blynedd yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Aberystwyth; ymunodd â Chymdeithas Alawon Gwerin Cymru yn 1908; yn 1923 llywydd cyntaf Undeb Cynghrair y Cenhedloedd yng Nghymru a thrysorydd Deiseb Heddwch Menywod Cymru; wedi casglu 390,296 o enwau arweiniodd ddirprwyaeth i America, gan gyrraedd yn Chwefror 1924; cyflwynwyd y ddeiseb mewn gwesty yn Efrog Newydd a chyfarfu â’r Arlywydd Calvin Coolidge yn y Tŷ Gwyn; cedwir y ddeiseb bellach yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru gyda’i dyddiadur o’r ymweliad ag America; codwyd Plac Porffor yn Aberystwyth yn Nhachwedd 2023 i nodi ei gwaith dros heddwch; teithiodd drama am ei bywyd gan Mewn Cymeriad drwy Gymru yn 2023 a 2024; bu farw yn Neuadd Wen, Aberystwyth, a’i chladdu yng nghapel Gwynfil, Llangeitho.
Yn 1908 ymunodd â Chymdeithas Alawon Gwerin Cymru.FfynhonnellAnnie Jane Hughes Griffiths ↗Wikipedia (Saesneg)Annie Jane Hughes Griffiths (5 Ebrill 1873 – 7 Hydref 1942), ymgyrchydd heddwch o Gymraes; ganed hi’n Annie Jane Davies ger Llangeitho; tair blynedd yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Aberystwyth; ymunodd â Chymdeithas Alawon Gwerin Cymru yn 1908; yn 1923 llywydd cyntaf Undeb Cynghrair y Cenhedloedd yng Nghymru a thrysorydd Deiseb Heddwch Menywod Cymru; wedi casglu 390,296 o enwau arweiniodd ddirprwyaeth i America, gan gyrraedd yn Chwefror 1924; cyflwynwyd y ddeiseb mewn gwesty yn Efrog Newydd a chyfarfu â’r Arlywydd Calvin Coolidge yn y Tŷ Gwyn; cedwir y ddeiseb bellach yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru gyda’i dyddiadur o’r ymweliad ag America; codwyd Plac Porffor yn Aberystwyth yn Nhachwedd 2023 i nodi ei gwaith dros heddwch; teithiodd drama am ei bywyd gan Mewn Cymeriad drwy Gymru yn 2023 a 2024; bu farw yn Neuadd Wen, Aberystwyth, a’i chladdu yng nghapel Gwynfil, Llangeitho.
Wedi’r Rhyfel Byd Cyntaf rhoddodd ei hun i fudiad Cynghrair y Cenhedloedd, ac yn 1923 daeth yn llywydd cyntaf Undeb Cynghrair y Cenhedloedd yng Nghymru.FfynonellauAnnie Jane Hughes Griffiths ↗Wikipedia (Saesneg)Annie Jane Hughes Griffiths (5 Ebrill 1873 – 7 Hydref 1942), ymgyrchydd heddwch o Gymraes; ganed hi’n Annie Jane Davies ger Llangeitho; tair blynedd yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Aberystwyth; ymunodd â Chymdeithas Alawon Gwerin Cymru yn 1908; yn 1923 llywydd cyntaf Undeb Cynghrair y Cenhedloedd yng Nghymru a thrysorydd Deiseb Heddwch Menywod Cymru; wedi casglu 390,296 o enwau arweiniodd ddirprwyaeth i America, gan gyrraedd yn Chwefror 1924; cyflwynwyd y ddeiseb mewn gwesty yn Efrog Newydd a chyfarfu â’r Arlywydd Calvin Coolidge yn y Tŷ Gwyn; cedwir y ddeiseb bellach yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru gyda’i dyddiadur o’r ymweliad ag America; codwyd Plac Porffor yn Aberystwyth yn Nhachwedd 2023 i nodi ei gwaith dros heddwch; teithiodd drama am ei bywyd gan Mewn Cymeriad drwy Gymru yn 2023 a 2024; bu farw yn Neuadd Wen, Aberystwyth, a’i chladdu yng nghapel Gwynfil, Llangeitho.Hughes Griffiths, Annie Jane (1873 – 1942), peace campaigner ↗Meg Elis, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yng Nghwrt Mawr, Llangeitho, Ceredigion, yn 1873, un o ddeg o blant; astudiodd yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Aberystwyth, a threuliodd gyfnod yn Llundain yn cadw tŷ i’w brodyr; priododd Thomas Edward Ellis, AS Rhyddfrydol, yn 1898; bu ef farw yn Cannes yn Ebrill 1899, a ganed eu mab Thomas Iorwerth Ellis yn Rhagfyr 1899; yn 1916 priododd y Parchedig Peter Hughes Griffiths, gweinidog capel Cymraeg Charing Cross yn Llundain; yn weithgar yn mudiad Cynghrair y Cenhedloedd, erbyn 1923 roedd yn llywydd Cyngor Cenedlaethol Cymreig Undeb Cynghrair y Cenhedloedd, a dewiswyd hi’n drysorydd mygedol deiseb heddwch y menywod; casglodd y ddeiseb 390,296 o enwau o bob rhan o Gymru, ac arweiniodd hi’r ddirprwyaeth a’i cariodd i America yn 1924, lle y’i cyflwynwyd yn Efrog Newydd ac i’r Arlywydd Calvin Coolidge yn Washington; bu farw yn Aberystwyth yn Hydref 1942 a’i chladdu yng nghapel Gwynfil, Llangeitho, wrth ochr ei brawd J. H. Davies.
Y gwanwyn hwnnw mabwysiadodd yr Undeb syniad beiddgar. Byddai menywod Cymru yn ysgrifennu at fenywod America, yn gofyn iddynt helpu dod â’u gwlad i Gynghrair y Cenhedloedd, fel y deuai heddwch parhaol yn gynt.FfynhonnellA century ago, the women of Wales made an audacious appeal for world peace – this is their story ↗Jennifer Mathers a Mererid Hopwood, The Conversation, 2024 (Saesneg)Gan olygyddion Yr Apêl – The Appeal. Daeth y syniad gan Gwilym Davies ym Mawrth 1923 a mabwysiadodd Undeb Cynghrair y Cenhedloedd yng Nghymru ef erbyn Mai: byddai menywod Cymru yn apelio at fenywod America i helpu dod ag America i Gynghrair y Cenhedloedd. Aeth dros 400 o drefnwyr lleol o dŷ i dŷ, weithiau dair a phedair gwaith, ac erbyn diwedd Ionawr 1924 roedd 390,296 o enwau. Cadwyd y dalennau mewn cist dderw a wnaed i’r pwrpas. Arweiniodd Annie Hughes Griffiths y ddirprwyaeth, gyda Mary Ellis ac Elined Prys; hwyliasant ar yr RMS Cedric a’u croesawu yn Efrog Newydd yn Chwefror 1924 gan fenywod America yn dal cennin Pedr; ar 19 Chwefror daeth dros 400 o fenywod ynghyd yng Ngwesty’r Biltmore i weld agor y ddeiseb. Cyfarfuant â’r Arlywydd Calvin Coolidge, a addawodd y câi’r ddeiseb a’i chist eu cadw gan Sefydliad y Smithsonian, lle buont am bron i ganrif. Yna teithiodd hi’r Unol Daleithiau am ddeufis. Mae’r ddeiseb bellach yn ôl yng Nghymru, yn y Llyfrgell Genedlaethol.
Aeth dros bedwar cant o drefnwyr lleol o dŷ i dŷ ar draws Cymru, weithiau’n galw dair a phedair gwaith wrth yr un drws. Erbyn diwedd Ionawr 1924 roedd 390,296 o enwau ar yr apêl, a gosodwyd y dalennau mewn cist dderw a wnaed i’r pwrpas.FfynonellauA century ago, the women of Wales made an audacious appeal for world peace – this is their story ↗Jennifer Mathers a Mererid Hopwood, The Conversation, 2024 (Saesneg)Gan olygyddion Yr Apêl – The Appeal. Daeth y syniad gan Gwilym Davies ym Mawrth 1923 a mabwysiadodd Undeb Cynghrair y Cenhedloedd yng Nghymru ef erbyn Mai: byddai menywod Cymru yn apelio at fenywod America i helpu dod ag America i Gynghrair y Cenhedloedd. Aeth dros 400 o drefnwyr lleol o dŷ i dŷ, weithiau dair a phedair gwaith, ac erbyn diwedd Ionawr 1924 roedd 390,296 o enwau. Cadwyd y dalennau mewn cist dderw a wnaed i’r pwrpas. Arweiniodd Annie Hughes Griffiths y ddirprwyaeth, gyda Mary Ellis ac Elined Prys; hwyliasant ar yr RMS Cedric a’u croesawu yn Efrog Newydd yn Chwefror 1924 gan fenywod America yn dal cennin Pedr; ar 19 Chwefror daeth dros 400 o fenywod ynghyd yng Ngwesty’r Biltmore i weld agor y ddeiseb. Cyfarfuant â’r Arlywydd Calvin Coolidge, a addawodd y câi’r ddeiseb a’i chist eu cadw gan Sefydliad y Smithsonian, lle buont am bron i ganrif. Yna teithiodd hi’r Unol Daleithiau am ddeufis. Mae’r ddeiseb bellach yn ôl yng Nghymru, yn y Llyfrgell Genedlaethol.Hughes Griffiths, Annie Jane (1873 – 1942), peace campaigner ↗Meg Elis, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yng Nghwrt Mawr, Llangeitho, Ceredigion, yn 1873, un o ddeg o blant; astudiodd yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Aberystwyth, a threuliodd gyfnod yn Llundain yn cadw tŷ i’w brodyr; priododd Thomas Edward Ellis, AS Rhyddfrydol, yn 1898; bu ef farw yn Cannes yn Ebrill 1899, a ganed eu mab Thomas Iorwerth Ellis yn Rhagfyr 1899; yn 1916 priododd y Parchedig Peter Hughes Griffiths, gweinidog capel Cymraeg Charing Cross yn Llundain; yn weithgar yn mudiad Cynghrair y Cenhedloedd, erbyn 1923 roedd yn llywydd Cyngor Cenedlaethol Cymreig Undeb Cynghrair y Cenhedloedd, a dewiswyd hi’n drysorydd mygedol deiseb heddwch y menywod; casglodd y ddeiseb 390,296 o enwau o bob rhan o Gymru, ac arweiniodd hi’r ddirprwyaeth a’i cariodd i America yn 1924, lle y’i cyflwynwyd yn Efrog Newydd ac i’r Arlywydd Calvin Coolidge yn Washington; bu farw yn Aberystwyth yn Hydref 1942 a’i chladdu yng nghapel Gwynfil, Llangeitho, wrth ochr ei brawd J. H. Davies.
Arweiniodd Annie Hughes Griffiths y ddirprwyaeth, gyda Mary Ellis ac Elined Prys. Croesasant ar yr RMS Cedric, ac yn Chwefror 1924 daeth menywod America i’w cyfarfod yn Efrog Newydd yn dal cennin Pedr. Ar 19 Chwefror daeth dros bedwar cant o fenywod ynghyd yng Ngwesty’r Biltmore i weld agor yr apêl.FfynonellauA century ago, the women of Wales made an audacious appeal for world peace – this is their story ↗Jennifer Mathers a Mererid Hopwood, The Conversation, 2024 (Saesneg)Gan olygyddion Yr Apêl – The Appeal. Daeth y syniad gan Gwilym Davies ym Mawrth 1923 a mabwysiadodd Undeb Cynghrair y Cenhedloedd yng Nghymru ef erbyn Mai: byddai menywod Cymru yn apelio at fenywod America i helpu dod ag America i Gynghrair y Cenhedloedd. Aeth dros 400 o drefnwyr lleol o dŷ i dŷ, weithiau dair a phedair gwaith, ac erbyn diwedd Ionawr 1924 roedd 390,296 o enwau. Cadwyd y dalennau mewn cist dderw a wnaed i’r pwrpas. Arweiniodd Annie Hughes Griffiths y ddirprwyaeth, gyda Mary Ellis ac Elined Prys; hwyliasant ar yr RMS Cedric a’u croesawu yn Efrog Newydd yn Chwefror 1924 gan fenywod America yn dal cennin Pedr; ar 19 Chwefror daeth dros 400 o fenywod ynghyd yng Ngwesty’r Biltmore i weld agor y ddeiseb. Cyfarfuant â’r Arlywydd Calvin Coolidge, a addawodd y câi’r ddeiseb a’i chist eu cadw gan Sefydliad y Smithsonian, lle buont am bron i ganrif. Yna teithiodd hi’r Unol Daleithiau am ddeufis. Mae’r ddeiseb bellach yn ôl yng Nghymru, yn y Llyfrgell Genedlaethol.Annie Jane Hughes Griffiths ↗Wikipedia (Saesneg)Annie Jane Hughes Griffiths (5 Ebrill 1873 – 7 Hydref 1942), ymgyrchydd heddwch o Gymraes; ganed hi’n Annie Jane Davies ger Llangeitho; tair blynedd yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Aberystwyth; ymunodd â Chymdeithas Alawon Gwerin Cymru yn 1908; yn 1923 llywydd cyntaf Undeb Cynghrair y Cenhedloedd yng Nghymru a thrysorydd Deiseb Heddwch Menywod Cymru; wedi casglu 390,296 o enwau arweiniodd ddirprwyaeth i America, gan gyrraedd yn Chwefror 1924; cyflwynwyd y ddeiseb mewn gwesty yn Efrog Newydd a chyfarfu â’r Arlywydd Calvin Coolidge yn y Tŷ Gwyn; cedwir y ddeiseb bellach yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru gyda’i dyddiadur o’r ymweliad ag America; codwyd Plac Porffor yn Aberystwyth yn Nhachwedd 2023 i nodi ei gwaith dros heddwch; teithiodd drama am ei bywyd gan Mewn Cymeriad drwy Gymru yn 2023 a 2024; bu farw yn Neuadd Wen, Aberystwyth, a’i chladdu yng nghapel Gwynfil, Llangeitho.
Yn Washington tynnwyd llun y menywod o Gymru ar risiau’r Tŷ Gwyn a chyfarfuant â’r Arlywydd Calvin Coolidge. Enillodd hi ei addewid y câi’r apêl a’i chist eu cadw gan Sefydliad y Smithsonian, ac yno y buont am bron i ganrif. Yna teithiodd yr Unol Daleithiau am ddeufis, yn siarad dros heddwch.FfynonellauA century ago, the women of Wales made an audacious appeal for world peace – this is their story ↗Jennifer Mathers a Mererid Hopwood, The Conversation, 2024 (Saesneg)Gan olygyddion Yr Apêl – The Appeal. Daeth y syniad gan Gwilym Davies ym Mawrth 1923 a mabwysiadodd Undeb Cynghrair y Cenhedloedd yng Nghymru ef erbyn Mai: byddai menywod Cymru yn apelio at fenywod America i helpu dod ag America i Gynghrair y Cenhedloedd. Aeth dros 400 o drefnwyr lleol o dŷ i dŷ, weithiau dair a phedair gwaith, ac erbyn diwedd Ionawr 1924 roedd 390,296 o enwau. Cadwyd y dalennau mewn cist dderw a wnaed i’r pwrpas. Arweiniodd Annie Hughes Griffiths y ddirprwyaeth, gyda Mary Ellis ac Elined Prys; hwyliasant ar yr RMS Cedric a’u croesawu yn Efrog Newydd yn Chwefror 1924 gan fenywod America yn dal cennin Pedr; ar 19 Chwefror daeth dros 400 o fenywod ynghyd yng Ngwesty’r Biltmore i weld agor y ddeiseb. Cyfarfuant â’r Arlywydd Calvin Coolidge, a addawodd y câi’r ddeiseb a’i chist eu cadw gan Sefydliad y Smithsonian, lle buont am bron i ganrif. Yna teithiodd hi’r Unol Daleithiau am ddeufis. Mae’r ddeiseb bellach yn ôl yng Nghymru, yn y Llyfrgell Genedlaethol.Hughes Griffiths, Annie Jane (1873 – 1942), peace campaigner ↗Meg Elis, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yng Nghwrt Mawr, Llangeitho, Ceredigion, yn 1873, un o ddeg o blant; astudiodd yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Aberystwyth, a threuliodd gyfnod yn Llundain yn cadw tŷ i’w brodyr; priododd Thomas Edward Ellis, AS Rhyddfrydol, yn 1898; bu ef farw yn Cannes yn Ebrill 1899, a ganed eu mab Thomas Iorwerth Ellis yn Rhagfyr 1899; yn 1916 priododd y Parchedig Peter Hughes Griffiths, gweinidog capel Cymraeg Charing Cross yn Llundain; yn weithgar yn mudiad Cynghrair y Cenhedloedd, erbyn 1923 roedd yn llywydd Cyngor Cenedlaethol Cymreig Undeb Cynghrair y Cenhedloedd, a dewiswyd hi’n drysorydd mygedol deiseb heddwch y menywod; casglodd y ddeiseb 390,296 o enwau o bob rhan o Gymru, ac arweiniodd hi’r ddirprwyaeth a’i cariodd i America yn 1924, lle y’i cyflwynwyd yn Efrog Newydd ac i’r Arlywydd Calvin Coolidge yn Washington; bu farw yn Aberystwyth yn Hydref 1942 a’i chladdu yng nghapel Gwynfil, Llangeitho, wrth ochr ei brawd J. H. Davies.
Bu farw yn Neuadd Wen yn Aberystwyth ar 7 Hydref 1942, a’i chladdu yng nghapel Gwynfil, Llangeitho, wrth ochr ei brawd J. H. Davies.FfynonellauAnnie Jane Hughes Griffiths ↗Wikipedia (Saesneg)Annie Jane Hughes Griffiths (5 Ebrill 1873 – 7 Hydref 1942), ymgyrchydd heddwch o Gymraes; ganed hi’n Annie Jane Davies ger Llangeitho; tair blynedd yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Aberystwyth; ymunodd â Chymdeithas Alawon Gwerin Cymru yn 1908; yn 1923 llywydd cyntaf Undeb Cynghrair y Cenhedloedd yng Nghymru a thrysorydd Deiseb Heddwch Menywod Cymru; wedi casglu 390,296 o enwau arweiniodd ddirprwyaeth i America, gan gyrraedd yn Chwefror 1924; cyflwynwyd y ddeiseb mewn gwesty yn Efrog Newydd a chyfarfu â’r Arlywydd Calvin Coolidge yn y Tŷ Gwyn; cedwir y ddeiseb bellach yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru gyda’i dyddiadur o’r ymweliad ag America; codwyd Plac Porffor yn Aberystwyth yn Nhachwedd 2023 i nodi ei gwaith dros heddwch; teithiodd drama am ei bywyd gan Mewn Cymeriad drwy Gymru yn 2023 a 2024; bu farw yn Neuadd Wen, Aberystwyth, a’i chladdu yng nghapel Gwynfil, Llangeitho.Hughes Griffiths, Annie Jane (1873 – 1942), peace campaigner ↗Meg Elis, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yng Nghwrt Mawr, Llangeitho, Ceredigion, yn 1873, un o ddeg o blant; astudiodd yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Aberystwyth, a threuliodd gyfnod yn Llundain yn cadw tŷ i’w brodyr; priododd Thomas Edward Ellis, AS Rhyddfrydol, yn 1898; bu ef farw yn Cannes yn Ebrill 1899, a ganed eu mab Thomas Iorwerth Ellis yn Rhagfyr 1899; yn 1916 priododd y Parchedig Peter Hughes Griffiths, gweinidog capel Cymraeg Charing Cross yn Llundain; yn weithgar yn mudiad Cynghrair y Cenhedloedd, erbyn 1923 roedd yn llywydd Cyngor Cenedlaethol Cymreig Undeb Cynghrair y Cenhedloedd, a dewiswyd hi’n drysorydd mygedol deiseb heddwch y menywod; casglodd y ddeiseb 390,296 o enwau o bob rhan o Gymru, ac arweiniodd hi’r ddirprwyaeth a’i cariodd i America yn 1924, lle y’i cyflwynwyd yn Efrog Newydd ac i’r Arlywydd Calvin Coolidge yn Washington; bu farw yn Aberystwyth yn Hydref 1942 a’i chladdu yng nghapel Gwynfil, Llangeitho, wrth ochr ei brawd J. H. Davies.
Mae’r apêl wedi dod adref. Fe’i cedwir bellach yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn Aberystwyth, gyda’i dyddiadur o’r daith i America. Yn Nhachwedd 2023, gan mlynedd wedi’r apêl, codwyd Plac Porffor yn Aberystwyth er anrhydedd iddi, a theithiodd drama am ei bywyd drwy Gymru.FfynonellauAnnie Jane Hughes Griffiths ↗Wikipedia (Saesneg)Annie Jane Hughes Griffiths (5 Ebrill 1873 – 7 Hydref 1942), ymgyrchydd heddwch o Gymraes; ganed hi’n Annie Jane Davies ger Llangeitho; tair blynedd yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Aberystwyth; ymunodd â Chymdeithas Alawon Gwerin Cymru yn 1908; yn 1923 llywydd cyntaf Undeb Cynghrair y Cenhedloedd yng Nghymru a thrysorydd Deiseb Heddwch Menywod Cymru; wedi casglu 390,296 o enwau arweiniodd ddirprwyaeth i America, gan gyrraedd yn Chwefror 1924; cyflwynwyd y ddeiseb mewn gwesty yn Efrog Newydd a chyfarfu â’r Arlywydd Calvin Coolidge yn y Tŷ Gwyn; cedwir y ddeiseb bellach yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru gyda’i dyddiadur o’r ymweliad ag America; codwyd Plac Porffor yn Aberystwyth yn Nhachwedd 2023 i nodi ei gwaith dros heddwch; teithiodd drama am ei bywyd gan Mewn Cymeriad drwy Gymru yn 2023 a 2024; bu farw yn Neuadd Wen, Aberystwyth, a’i chladdu yng nghapel Gwynfil, Llangeitho.A century ago, the women of Wales made an audacious appeal for world peace – this is their story ↗Jennifer Mathers a Mererid Hopwood, The Conversation, 2024 (Saesneg)Gan olygyddion Yr Apêl – The Appeal. Daeth y syniad gan Gwilym Davies ym Mawrth 1923 a mabwysiadodd Undeb Cynghrair y Cenhedloedd yng Nghymru ef erbyn Mai: byddai menywod Cymru yn apelio at fenywod America i helpu dod ag America i Gynghrair y Cenhedloedd. Aeth dros 400 o drefnwyr lleol o dŷ i dŷ, weithiau dair a phedair gwaith, ac erbyn diwedd Ionawr 1924 roedd 390,296 o enwau. Cadwyd y dalennau mewn cist dderw a wnaed i’r pwrpas. Arweiniodd Annie Hughes Griffiths y ddirprwyaeth, gyda Mary Ellis ac Elined Prys; hwyliasant ar yr RMS Cedric a’u croesawu yn Efrog Newydd yn Chwefror 1924 gan fenywod America yn dal cennin Pedr; ar 19 Chwefror daeth dros 400 o fenywod ynghyd yng Ngwesty’r Biltmore i weld agor y ddeiseb. Cyfarfuant â’r Arlywydd Calvin Coolidge, a addawodd y câi’r ddeiseb a’i chist eu cadw gan Sefydliad y Smithsonian, lle buont am bron i ganrif. Yna teithiodd hi’r Unol Daleithiau am ddeufis. Mae’r ddeiseb bellach yn ôl yng Nghymru, yn y Llyfrgell Genedlaethol.
Ffynonellau a darllen pellach
Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward LloydFe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.
Billy HughesPrif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeAthro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.
Syr John Morris-JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf